Ticaret Borsası Bütçesini Kim Hazırlar, Kim Onaylar? Harcama ve İmza Yetkisi | 5174 m.52 (2026)

Ticaret borsası bütçesi hangi maddede düzenlenir?

Ticaret borsasının bütçesi 5174 sayılı Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği ile Odalar ve Borsalar Kanunu’nun 52. maddesinde düzenlenir. Bu madde bütçenin hazırlanması, onaylanması, uygulanması ve harcama yetkisinin temel esaslarını belirler.

M.49 ve m.50-m.51 borsanın gelir kaynaklarını ve bazı gelirlerin tahsil usulünü düzenlerken m.52 bu gelirlerin yıllık bütçe içinde nasıl planlanacağı ve harcamaların hangi imza sistemiyle yapılacağı üzerinde durur. Bütçe, yalnız mali tahmin tablosu değil, borsanın yıllık faaliyetlerinin parasal planıdır.

Bütçe sürecinde yönetim kurulu hazırlayan, meclis onaylayan ve denetleyen organdır. Bu ayrım m.39 ve m.41’deki genel görev dağılımıyla da uyumludur.

Bütçeyi kim hazırlar?

Borsa bütçesini yönetim kurulu hazırlar. Yönetim kurulu, önceki yıl gerçekleşmeleri, yeni dönem gelir tahminleri, personel giderleri, yatırım ihtiyaçları, üye hizmetleri, eğitim ve sosyal faaliyetler ile mevzuattan doğan zorunlu payları dikkate alarak bütçe teklifini oluşturur.

Hazırlık sürecinde genel sekreterlik ve mali birimler teknik verileri toplar; ancak nihai bütçe teklifi yönetim kurulunun kararıyla meclise sunulur. Personelin hazırladığı taslak, kurul kararı olmadan kanuni bütçe teklifi haline gelmez.

Bütçe teklifinde her gelir ve gider kalemi yeterli açıklamayla gösterilmelidir. Genel ve açıklamasız kalemler meclisin denetim işlevini zayıflatır.

Bütçeyi kim onaylar?

Bütçeyi borsa meclisi onaylar. Yönetim kurulu tarafından hazırlanan teklif, meclis gündemine alınır ve üyelerin incelemesine sunulur. Meclis, gelir tahminlerinin gerçekçi olup olmadığını, giderlerin kanuni görevlerle bağlantısını ve bütçe dengesini değerlendirir.

Meclis bütçeyi aynen kabul edebilir veya hukuka ve usule uygun biçimde değişiklik yapabilir. Kabul edilen nihai metin, bütçe yılı boyunca harcamaların temel dayanağını oluşturur.

Bütçe meclis onayından önce uygulanmaya başlanmamalıdır. Geçici harcama veya yeni yıl başlangıcına ilişkin özel durumlar varsa ilgili TOBB bütçe ve muhasebe düzenlemeleri ayrıca uygulanır.

Bütçe hangi dönemi kapsar?

5174 m.52 bütçenin takvim yılı esasına göre düzenlenmesini öngörür. Bütçe dönemi 1 Ocak’ta başlar ve 31 Aralık’ta sona erer. Bu düzen mali kayıtların ve yıllık faaliyet raporunun aynı dönem üzerinden karşılaştırılmasını kolaylaştırır.

Çok yıllı yatırım veya sözleşme yapılması mümkündür; ancak her yıla düşen ödeme ve taahhütler ilgili yıl bütçesinde gösterilmelidir. Bir sözleşmenin birden fazla yılı kapsaması, sonraki yıl bütçe yetkisini kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

Yıl sonu itibarıyla gerçekleşmeyen gelir veya giderlerin sonraki döneme nasıl devredileceği ilgili muhasebe düzenlemelerine göre yapılmalıdır.

Tip bütçe ve muhasebe sistemi ne demektir?

Kanun, borsa bütçelerinin TOBB tarafından hazırlanacak tip bütçe ve muhasebe usullerine uygun olarak düzenlenmesini öngörür. Amaç, farklı borsaların mali tablolarında ortak hesap planı ve karşılaştırılabilir kayıt düzeni sağlamaktır.

Tip bütçe, gelir ve gider gruplarını, hesap kodlarını, raporlama biçimini ve bütçe uygulama esaslarını standardize eder. Borsa kendi ihtiyaçları için alt hesaplar açabilir; ancak ana sistemle çelişmemelidir.

Muhasebe yazılımı da güncel TOBB düzenlemeleriyle uyumlu tutulmalı ve eski hesap kodlarının yeni döneme yanlış taşınması önlenmelidir.

Gelir tahmini nasıl yapılmalıdır?

Kayıt ücreti, yıllık aidat, tescil ücreti, hizmet ve belge gelirleri, kira ve iştirak gelirleri ile diğer kanuni gelirler ayrı ayrı tahmin edilmelidir. Önceki yıl gerçekleşmeleri temel referanslardan biridir.

Tescil geliri tahmini yapılırken borsaya tabi ürünlerin işlem hacmi ve fiyat değişimleri; aidatta üye sayısı ve derece dağılımı; hizmet ücretlerinde gerçek hizmet talebi dikkate alınmalıdır.

Yapay biçimde yüksek gelir tahmini, harcama kapasitesini de olduğundan fazla gösterir. Meclis bütçe görüşmesinde tahminlerin dayanaklarını incelemelidir.

Gider planı hangi esaslara dayanmalıdır?

Personel giderleri, bina ve işletme giderleri, bilgi teknolojileri, laboratuvar, proje, eğitim, temsil, sosyal faaliyet ve yatırım kalemleri borsanın kanuni görevleriyle ilişkilendirilmelidir. Görev alanı dışında harcama yapılamaz.

M.78’de personel ve temsil giderleri bakımından ayrıca bütçe oranı sınırları bulunduğundan bütçe hazırlanırken bu sınırlar kontrol edilmelidir. TOBB’a ödenecek yasal paylar da gider planına dahil edilmelidir.

Giderlerin yalnız “çeşitli masraflar” gibi genel başlıklarla toplanması yerine denetlenebilir alt kalemler kullanılması gerekir.

Bütçe mecliste nasıl görüşülmelidir?

Bütçe teklifi meclis üyelerinin inceleyebileceği süre ve belge düzeni içinde gündeme alınmalıdır. Yönetim kurulu gelir ve gider tahminlerinin gerekçesini açıklamalı; önemli yatırım veya yeni proje kalemlerini ayrıca sunmalıdır.

Meclis üyeleri kalemler üzerinde soru sorabilir, değişiklik önerebilir ve bütçenin toplam dengesi üzerinde değerlendirme yapabilir. Yapılan değişiklikler tutanak ve nihai bütçe cetveline işlenmelidir.

Onay kararında bütçe toplamı, kabul tarihi ve uygulanacak dönem açıkça belirtilmelidir.

Bütçe aktarması nedir?

Bütçe aktarması, yıl içinde bir gider kalemindeki ödeneğin başka bir kaleme aktarılmasıdır. M.39, aktarma taleplerinin meclisin inceleme ve onayına sunulmasını düzenler.

Aktarma yapılırken hangi kalemden ne kadar düşüldüğü, hangi kaleme ne kadar eklendiği ve gerekçe açıkça gösterilmelidir. Aktarma, toplam bütçe kontrolünü aşmak veya meclisçe kabul edilmeyen bir harcamayı dolaylı şekilde finanse etmek amacıyla kullanılmamalıdır.

Muhasebe sistemi aktarma öncesi ve sonrası ödenek durumunu izlenebilir biçimde saklamalıdır.

Bütçeden harcama yapılması için hangi karar gerekir?

Harcama, onaylı bütçede ödeneği bulunan ve borsanın görevleriyle bağlantılı bir işlem olmalıdır. Harcamanın niteliğine göre yönetim kurulu kararı, ihale veya satın alma süreci ve sözleşme gerekebilir.

Bütçede ödenek bulunması tek başına bütün harcamaları otomatik olarak yetkilendirmez. Kanunun başka bir maddesi meclis kararı arıyorsa, örneğin taşınmaz veya şirket iştiraki gibi konularda ilgili organ kararı ayrıca alınmalıdır.

Ödeme belgesi, fatura veya hakediş, karar ve bütçe kalemiyle ilişkilendirilmelidir.

Harcama belgelerinde kaç imza gerekir?

M.52 borsa bütçesinden harcama yapılmasında ortak imza sistemi kurar. Yönetim kurulu başkanı veya yetkilendirdiği başkan yardımcısı ile genel sekreter ya da sayman üyenin birlikte imzası gerekir.

Bu düzen, mali işlemin tek kişinin iradesiyle tamamlanmasını önleyen iç kontrol mekanizmasıdır. Elektronik ödeme veya banka talimatı kullanılıyorsa sistemdeki onay yetkileri de bu çift imza yapısını yansıtmalıdır.

İmzalayan kişiler harcamanın bütçe, karar ve belge yönünden uygunluğunu kendi görev alanları ölçüsünde kontrol etmelidir.

Başkan yerine başkan yardımcısı imzalayabilir mi?

Evet. Yönetim kurulu başkanı, başkan yardımcısını harcama imzası için yetkilendirebilir. Yetkilendirmenin yazılı ve kapsamı belirli olması gerekir.

Başkan yardımcısının yalnız görev unvanına sahip olması, her mali işlemi otomatik olarak başkan yerine imzalayabileceği anlamına gelmez. Yetkilendirme kararı veya belgesi banka ve kurum kayıtlarıyla uyumlu tutulmalıdır.

Yetki sona erdiğinde elektronik imza ve banka yetkileri de güncellenmelidir.

Genel sekreter ile sayman üyenin rolü nedir?

Ortak imza sisteminin ikinci tarafında genel sekreter veya sayman üye yer alabilir. Hangi kişinin hangi işlemlerde imza kullanacağı kurum içi yetki düzeniyle açıklaştırılmalıdır.

Genel sekreter idari teşkilatın başı olarak harcama belgelerinin hazırlanmasını ve mali işlemlerin yürütülmesini koordine eder. Sayman üye ise yönetim kurulu içindeki mali takip rolüyle görev yapar.

İmza seçeneğinin bulunması, aynı harcamada hem genel sekreter hem sayman üyenin birlikte imza vermesini zorunlu kılmaz; m.52’deki ikili yapı içinde biri kullanılabilir.

Genel sekreter resen harcama yapabilir mi?

Evet. M.52 genel sekretere, yönetim kurulunun teklifi üzerine borsa meclisince belirlenecek miktara kadar resen harcama yapma imkânı verir. Bu yetki günlük ve hızlı ihtiyaçların karşılanmasını kolaylaştırır.

Resen harcama sınırsız değildir. Meclisçe belirlenen parasal limit içinde, bütçe ve kanuni görev alanına uygun biçimde kullanılmalıdır. Limit aşılırsa normal karar ve imza süreci uygulanmalıdır.

Resen harcama yetkisi, meclise ait taşınmaz veya borçlanma gibi özel karar yetkilerini genel sekretere devretmez.

Genel sekreterin resen harcama limitini kim belirler?

Limit, yönetim kurulunun teklifi üzerine borsa meclisi tarafından belirlenir. Yönetim kurulu tek başına nihai limit koyamaz; genel sekreter de kendi harcama sınırını belirleyemez.

Meclis kararında tutar, yürürlük tarihi, hangi tür giderleri kapsadığı ve gerekiyorsa işlem başına mı yoksa toplam mı uygulanacağı açıkça yazılmalıdır.

Yeni bütçe yılında limitin devam edip etmeyeceği meclis kararının kapsamına göre kontrol edilmelidir.

Resen harcama sonradan onaylanır mı?

Evet. Genel sekreterin yetki limiti içinde yaptığı resen harcamalar daha sonra yönetim kurulunun onayına sunulur. Bu sonradan onay, harcamanın belge, bütçe ve ihtiyaç yönünden kurul tarafından denetlenmesini sağlar.

Onay listesinde tarih, tutar, tedarikçi, bütçe kalemi ve harcama gerekçesi gösterilmelidir. Birden fazla küçük harcamanın limiti aşmamak için yapay biçimde bölünüp bölünmediği de kontrol edilmelidir.

Uygun bulunmayan harcamalar bakımından sorumluluk ve düzeltme süreci ayrıca değerlendirilir.

Kesin hesabı kim hazırlar ve kim onaylar?

Yıl sonunda gerçekleşen gelir ve giderleri gösteren kesin hesabı yönetim kurulu hazırlar ve borsa meclisinin onayına sunar. Böylece bütçe başlangıçta meclis tarafından onaylanırken, yıl sonu gerçekleşmesi de yine meclis denetiminden geçer.

Kesin hesapta bütçe tahminleri ile gerçekleşmeler karşılaştırılmalı; önemli sapmalar açıklanmalıdır. Kullanılmayan ödenek, fazla gelir veya bütçe dışı işlem varsa ayrıca gösterilmelidir.

Kesin hesap, yönetim kurulunun ibra değerlendirmesinde de temel belgelerden biridir.

Aylık mizan ve hesap raporları neden önemlidir?

M.41 ve m.39 yönetim kurulunun aylık hesap raporlarını hazırlayıp meclise sunmasını ve meclisin aylık mizanı incelemesini öngörür. Bu sistem, mali denetimi yalnız yıl sonuna bırakmaz.

Aylık raporda tahsilatlar, giderler, bütçe gerçekleşme oranı, borç ve alacaklar, banka bakiyeleri ve önemli sapmalar gösterilebilir. Meclis gerekli gördüğü konuda açıklama isteyebilir.

Hatalı kayıt yıl sonuna kadar bekletilmeden aylık kapanışta düzeltilmelidir.

Harcama dosyasında hangi belgeler bulunmalıdır?

Yetkili organ kararı, bütçe kalemi, satın alma veya ihale belgesi, sözleşme, fatura veya hakediş, teslim veya kabul tutanağı, ödeme emri ve banka belgesi aynı dosyada ilişkilendirilebilir biçimde bulunmalıdır.

Harcama bir personel, proje veya taşınmaz kararına dayanıyorsa ilgili ana karar da dosyaya eklenmelidir. Elektronik belgelerin bütünlüğü ve erişim kayıtları korunmalıdır.

Belge eksikliği, yalnız muhasebe düzeni değil, harcamanın hukuki dayanağının ispatı bakımından da risk yaratır.

Bütçe uygulamasında iç kontrol nasıl kurulmalıdır?

Talep, onay, satın alma, teslim, ödeme ve muhasebe görevleri mümkün olduğunca farklı kişiler veya kontrol noktaları arasında ayrılmalıdır. Aynı kişinin tüm süreci tek başına yürütmesi hata ve suiistimal riskini artırır.

Elektronik sistem ödeneği olmayan veya limiti aşan harcamayı otomatik olarak uyarabilir. Çift imza ve genel sekreter limiti teknik yetkilere de yansıtılmalıdır.

Dönemsel bütçe-gerçekleşme raporları yönetim kuruluna ve meclise sunularak erken düzeltme yapılmalıdır.

Uygulama kontrol listesi

• Bütçeyi yönetim kurulunda hazırlayın ve meclis onayına sunun.
• Takvim yılı esasını uygulayın.
• TOBB tip bütçe ve muhasebe düzenine uyun.
• Gelir ve gider tahminlerini gerçek veriye dayandırın.
• Bütçe aktarmalarını meclis onayına bağlayın.
• Harcama belgelerinde m.52’deki ortak imza düzenini uygulayın.
• Başkan yardımcısı imzası için açık yetkilendirme kaydı tutun.
• Genel sekreterin resen harcama limitini yönetim kurulu teklifi ve meclis kararıyla belirleyin.
• Resen harcamaları daha sonra yönetim kurulunun onayına sunun.
• Kesin hesap ve aylık mali raporları düzenli olarak meclise sunun.

İlgili içerikler

• Ticaret Borsasının Gelirleri 5174 m.49
• Borsa Kayıt Ücreti ve Yıllık Aidat 5174 m.50
• Borsa Belge ve Hizmet Ücretleri 5174 m.51
• Borsa Meclisinin Görevleri 5174 m.39

Resmî kaynaklar

• 5174 sayılı Kanun
• TOBB

Sık Sorulan Sorular