Belediyelerin MAKS Bina ve Adres Verisini Güncel Tutma Zorunluluğu | 10809 m.14/13 (2026)

Afet anında bir ekibin doğru binaya, doğru sokağa ve doğru toplu kullanım alanına ulaşabilmesi için adres verisinin güncel olması zorunludur. 10809 sayılı Afet ve Acil Durum Müdahale Hizmetleri Yönetmeliğinin 14 üncü maddesinin on üçüncü fıkrası, belediyeler ve özel idare teşkilatlarına yapı stoku envanteri ile güncel cadde, sokak isimleri ve toplu kullanım alanları gibi adres bileşenlerini Mekânsal Adres Kayıt Sisteminde (MAKS) güncel olarak oluşturma ve AFAD’ın kullanımına açık tutma görevi yükler.

Bu hüküm, afet hazırlığını yalnızca fiziki ekipman ve personel meselesi olmaktan çıkarıp adres ve yapı verisi yönetimine bağlar. Yeni bina yapılmış, bina yıkılmış, cadde adı değişmiş veya kapı numarası güncellenmişse bu değişikliğin MAKS’a yansımaması; arama-kurtarma, tahliye, hasar tespiti ve yardım dağıtımı sırasında yanlış yönlendirmeye yol açabilir. Bu nedenle veri güncelliği doğrudan can güvenliğiyle bağlantılıdır.

Mekânsal Adres Kayıt Sistemi (MAKS) nedir?

MAKS, adres bileşenlerinin mekânsal yani koordinatla ilişkilendirilmiş biçimde tutulmasını sağlayan ulusal adres veri altyapısıdır. Afet yönetimi açısından sistemin önemi, yalnızca bir adresin metin olarak bilinmesi değil; binanın, sokağın ve toplu kullanım alanının harita üzerinde doğru konumla eşleşmesidir.

Bir bina numarasının veya sokak adının eski kalması, afet anında ekiplerin aynı isimli farklı noktaya gitmesine, yardım kayıtlarının yanlış haneye bağlanmasına veya hasar verisinin yanlış yapı ile eşleşmesine yol açabilir. Yönetmelik bu nedenle yerel idarelerin adres veri sorumluluğunu doğrudan afet hazırlık yükümlülüğü haline getirmiştir.

MAKS verisi, diğer coğrafi bilgi ve karar destek sistemleriyle birlikte kullanıldığında yapı, nüfus, ulaşım ve kritik tesis verilerinin ortak analizine imkân sağlar.

Belediyelerin MAKS yükümlülüğü hangi maddede?

Doğrudan dayanak 10809 sayılı Yönetmelik m.14/13’tür. Hüküm belediyeler ve özel idare teşkilatlarının yapı stoku envanteri ile güncel cadde-sokak isimleri ve toplu kullanım alanları gibi adres bileşenlerini MAKS’ta güncel biçimde oluşturmasını ve AFAD kullanımına açık tutmasını öngörür.

Bu yükümlülük, Yönetmeliğin m.13/6’daki coğrafi veri paylaşımı ve m.9/4’teki koordinatlı müdahale alanı düzenlemeleriyle birlikte okunmalıdır. Bir yandan kurumlar gerekli coğrafi veriyi AFAD formatında aktarır, diğer yandan yerel idareler temel adres ve yapı bileşenlerini ulusal sistemde güncel tutar.

Bu nedenle belediyenin kendi CBS yazılımında güncel veriye sahip olması tek başına yeterli değildir. Yönetmelik, verinin MAKS’ta güncel oluşturulmasını ve AFAD’a açık tutulmasını ayrıca arar.

MAKS verisinin güncelliğinden kim sorumludur?

M.14/13 sorumlu idareleri açıkça “belediyeler ve özel idare teşkilatları” olarak belirler. Belediyenin görev alanındaki adres ve yapı verisi belediye tarafından; özel idare teşkilatının sorumluluk alanındaki veriler ise ilgili idare tarafından güncel tutulmalıdır.

Büyükşehir bulunan illerde büyükşehir ve ilçe belediyelerinin adres, numarataj, imar ve yapı kayıtlarına ilişkin görev paylaşımı kendi özel mevzuatı çerçevesinde yürütülür. Ancak afet yönetimi bakımından sonuç değişmez: yapı ve adres bileşenlerinin MAKS’ta güncel ve AFAD tarafından kullanılabilir olması gerekir.

Kurum içindeki hangi müdürlüğün veri girişi yapacağı organizasyonel bir konudur. İmar, numarataj, bilgi işlem, CBS ve yapı kontrol birimleri arasında görev paylaşımı yapılabilir; fakat kurumsal sorumluluk ortadan kalkmaz.

Yapı stoku envanteri neleri kapsar?

Yönetmelik “yapı stoku envanteri” ifadesini kullanır. Envanter, yerleşimdeki binaların varlığının ve temel tanımlayıcı bilgilerinin güncel olarak bilinmesini gerektirir. Yapının adresi, konumu, bina kimliği ve sistemde tutulması gereken diğer bileşenler yapı stoku yönetiminin parçasıdır.

Afet planlamasında yapı sayısı ve konumu; arama-kurtarma kapasitesi, tahliye ihtiyacı, geçici barınma talebi ve hasar tespiti için temel veridir. Yeni yapı ruhsatı verilen veya yıkım kararı uygulanmış bir bina sistemde eski haliyle kalırsa afet senaryosu yanlış nüfus ve yapı kapasitesine dayanır.

Envanterin teknik ayrıntısı MAKS ve ilgili ulusal standartlara göre tutulmalıdır. Belediye kendi yerel veri alanlarını kullanabilir; ancak ulusal sistemde istenen zorunlu bileşenler eksiksiz olmalıdır.

Cadde ve sokak adlarının güncel tutulması neden önemlidir?

Cadde veya sokak adları belediye kararlarıyla değişebilir. Yeni yollar açılabilir, eski yol bölünebilir veya numarataj yeniden düzenlenebilir. Değişiklik fiziki tabelada yapılırken dijital sistemde eski isim kalırsa afet çağrısı ile coğrafi veri eşleşmeyebilir.

112 çağrısı veya saha ihbarı bir adresle geldiğinde yönetim merkezinin o adresi doğru koordinata dönüştürmesi gerekir. Yönetmelik m.16/6, 112’nin olay ve adres bilgisini alarak mükerrerlikten arındırılmış veriyi il afet yönetim merkezine aktarmasını düzenler. MAKS verisinin doğruluğu bu zinciri doğrudan destekler.

Adres değişiklikleri gecikmeden sisteme işlenmeli; eski-yeni adres eşleştirmesi gerektiğinde korunmalıdır. Böylece geçmiş kayıtlar ve yeni saha bilgisi arasında kopukluk oluşmaz.

Toplu kullanım alanları neden adres sisteminde bulunmalıdır?

M.14/13, yalnızca konut adreslerini değil “toplu kullanım alanları gibi adres bileşenleri”ni de açıkça sayar. Okul, hastane, yurt, spor tesisi, alışveriş merkezi, ibadethane veya diğer yoğun kullanım alanlarının konumu afet anında öncelikli müdahale ve tahliye planlaması için önemlidir.

Bu alanlarda aynı anda çok sayıda kişi bulunabilir. Adres ve konum bilgisinin güncel olmaması arama-kurtarma veya sağlık sevk planını geciktirebilir. Kritik tesislerin veri setinde güncel tutulması risk analizine de katkı sağlar.

Toplu kullanım alanının adı değişmiş veya bina başka işleve dönmüşse sistem güncellenmelidir. Eski kullanım türüyle kalan kayıt, afet kapasitesi hesabını yanıltabilir.

Veriyi AFAD’ın kullanımına açık tutmak ne demektir?

M.14/13, verinin yalnızca MAKS’ta tutulmasını değil, AFAD’ın kullanımına açık olmasını da şart koşar. Bu, afet planlama ve müdahale sistemlerinin güncel adres ve yapı bileşenlerinden yararlanabilmesini sağlar.

Teknik yöntem; entegrasyon, servis veya yetkilendirilmiş erişim biçiminde yürütülebilir. Esas olan AFAD’ın görevini yerine getirirken veriye güncel ve güvenilir şekilde erişebilmesidir.

AFAD’a erişim verilmesi, kişisel veya güvenlik sınıfındaki her bilginin kamuya açık hale gelmesi anlamına gelmez. Erişim, görev ve yetki sınırları içinde ve ilgili veri güvenliği mevzuatına uygun yürütülür.

“Güncel olarak oluşturma” yükümlülüğü nasıl uygulanır?

Yönetmelik yalnızca veri oluşturulmasını değil “güncel olarak oluşturulmasını” ister. Bu nedenle veri bir kez sisteme girilip yıllarca değişmeden bırakılamaz. Yapı ruhsatı, yıkım, yol adı değişikliği, numarataj veya kullanım türü değişikliği gibi olayların MAKS’a gecikmeden yansıtılması gerekir.

Güncellik kontrolü periyodik veri kalite raporlarıyla yapılabilir. Kurumun kendi imar ve numarataj kayıtları ile MAKS arasında fark olup olmadığı tespit edilmelidir. Otomatik entegrasyon varsa hata günlükleri izlenmeli; manuel işlem varsa sorumlu personel ve kontrol mekanizması kurulmalıdır.

Afet planlarının yıllık güncellemesi, veri kalitesini toplu değerlendirmek için ayrıca fırsattır. Ancak yıl sonunu beklemek veri güncelliği yükümlülüğünü karşılamaz.

MAKS verisi coğrafi veri paylaşımıyla nasıl ilişkilidir?

10809 m.13/6, tüm kurum ve kuruluşların kendi çalışma alanındaki gerekli coğrafi verileri AFAD’ın belirleyeceği formatta Başkanlığa göndermesini düzenler. M.14/13 ise yerel idareler için özel bir veri kümesi belirler: yapı stoku ve adres bileşenleri.

Bu iki hüküm birlikte değerlendirildiğinde, afet karar destek sisteminde hem tematik kurum verisinin hem doğru adres altyapısının bulunması gerektiği görülür. Hastane verisi doğru koordinatta olsa bile çevredeki sokak ve bina sistemi güncel değilse saha erişimi zorlaşabilir.

Coğrafi veri paylaşımının teknik ve hukuki çerçevesi için afet coğrafi verileri rehberimiz incelenebilir.

MAKS verisi afet müdahalesinde hangi işlemleri etkiler?

Adres ve yapı verisi; 112 çağrı konumlandırması, arama-kurtarma sevki, tahliye, hasar tespiti, sosyal yardım, geçici barınma ihtiyacı, kayıp kişi araştırması ve altyapı müdahalesi gibi birçok işlemin ortak referansıdır.

Bir binanın doğru kimliği, farklı kurumların aynı yapıya ilişkin verilerini eşleştirmeyi sağlar. Sağlık, sosyal yardım ve hasar tespiti kayıtlarının farklı adres yazımları nedeniyle ayrı binalar gibi görünmesi önlenir.

Afet sonrası hasar tespitinin ayrı hukuki süreci hakkında hasar tespit raporuna itiraz rehberimiz incelenebilir. MAKS verisi bu sürecin hukuki kararını değil, doğru yapı-adres eşlemesini destekler.

Belediyeler için MAKS afet uyum kontrol listesi

Yerel idareler şu başlıkları düzenli kontrol etmelidir: yapı stoku yeni ruhsat ve yıkımlarla uyumlu mu; cadde-sokak adları güncel mi; kapı numaraları doğru mu; toplu kullanım alanları doğru konum ve adla kayıtlı mı; belediye CBS ile MAKS verisi arasında fark var mı; güncelleme sorumlusu belli mi; entegrasyon hataları izleniyor mu; AFAD erişimi çalışıyor mu; veri güvenliği yetkileri doğru mu; afet plan haritaları aynı güncel veriyi kullanıyor mu.

Kontrol, imar veya bilgi işlem biriminin tek başına görevi gibi görülmemelidir. Numarataj, yapı kontrol, imar, CBS ve bilgi işlem birimleri arasında veri akışı kurulmalıdır.

Plan ve AYDES güncelleme takvimi için m.11 güncelleme rehberimiz ayrıca dikkate alınmalıdır.

Sonuç

10809 sayılı Yönetmelik m.14/13, belediyeler ve özel idare teşkilatlarının yapı stoku ve adres verisini afet yönetiminin zorunlu altyapısı haline getirmiştir. Yapı envanteri, güncel cadde-sokak adları ve toplu kullanım alanları gibi adres bileşenleri MAKS’ta güncel oluşturulmalı ve AFAD’ın kullanımına açık tutulmalıdır.

Bu yükümlülük, doğru saha sevki ve karar desteği için kritik önemdedir. Yerel CBS, MAKS, AYDES ve afet plan haritaları aynı güncel veri tabanına dayanmalı; değişiklikler gecikmeden sisteme yansıtılmalıdır.

Resmî kaynak: 31 Aralık 2025 tarihli Resmî Gazete – 10809 sayılı Karar eki Afet ve Acil Durum Müdahale Hizmetleri Yönetmeliği. Afet bilgi sistemleri için AFAD ve güncel MAKS mevzuatı/teknik dokümanları esas alınmalıdır.

Sık Sorulan Sorular