Piyasa İşletmecisi Gözetim İçin Bilgi ve Belge İsterse Nasıl Cevap Verilir? | Yönetmelik m.10/d (2027)
Kısa ve net cevap: Yönetmelik m.10/d, piyasa katılımcısına piyasa işletmecisi tarafından piyasa gözetim faaliyetleri kapsamında talep edilen bilgi ve belgeleri, istenilen süre içerisinde tam ve doğru olarak sunma yükümlülüğü getirir. Bu yükümlülük EPDK’nın m.10/ç kapsamındaki bilgi taleplerinden ayrıdır. İlgili piyasa işletmecisi, m.11/2 uyarınca gözetim faaliyeti için piyasa katılımcılarından doğrudan bilgi ve belge isteyebilir. Şirket talebi merkezi kayda almalı, verilen süreyi takip etmeli, işlem/emir logları ile açıklayıcı belgeleri eksiksiz hazırlamalı ve gönderimin kayıtlarını saklamalıdır.
- m.10/d’nin hukuki dayanağı
- Piyasa işletmecisinin bilgi isteme yetkisi
- EPDK talebiyle farkı
- İstenilen süre nasıl uygulanır?
- Tam ve doğru cevap standardı
- Emir ve işlem logları
- Algoritma ve kullanıcı kayıtları
- Dâhilî bilgi kayıtları
- Yanlış veya eksik cevap
- Gizlilik ve veri güvenliği
- Gözetim alarmı ve şirket içi inceleme
- Denetim dosyası
Yürürlük tarihi ve resmî kaynak
Enerji Piyasalarında ve Çevresel Piyasalarda Şeffaflığa ve Piyasa Bozucu Davranışlara İlişkin Yönetmelik 14 Şubat 2026 tarihli ve 33168 sayılı Resmî Gazete’de yayımlandı. 23 Mayıs 2026 tarihli değişiklikle yürürlük tarihi 1 Ocak 2027 olarak değiştirildi. m.10/d’deki piyasa işletmecisi bilgi-belge taleplerine cevap yükümlülüğü bu tarihten itibaren uygulanacaktır.
Resmî metin için 14 Şubat 2026 tarihli Resmî Gazete, EPDK’nın mevzuat sayfası için EPDK Yönetmelik sayfası ve yürürlük değişikliği için 23 Mayıs 2026 tarihli Resmî Gazete esas alınmalıdır.
m.10/d neyi zorunlu kılar?
m.10/d, piyasa işletmecisinin gözetim kapsamında istediği bilgi ve belgelere şirketin zamanında, tam ve doğru cevap vermesini zorunlu kılar. Piyasa işletmecisi kendi piyasasındaki teklif ve işlemleri teknik olarak izler; belirli davranışın nedenini anlamak için katılımcıdan ek açıklama veya kayıt isteyebilir.
Şirket, talebin gözetim amaçlı olduğunu düşünerek bunu ikinci planda tutamaz. Piyasa işletmecisinin m.11/2’deki doğrudan bilgi-belge isteme yetkisi Yönetmeliğin açık hükmüdür ve m.10/d katılımcının cevap sorumluluğunu kurar.
Piyasa işletmecisinin yetkisi hangi maddede?
m.11/2, piyasa işletmecilerinin gözetim faaliyetleri kapsamında piyasa katılımcılarından doğrudan bilgi ve belge isteyebileceğini düzenler. Bu hüküm piyasa işletmecisine yalnız işlem ekranındaki veriye dayanmak zorunda olmadan, şüpheli veya açıklanması gereken davranış için şirketten bağlamsal bilgi alma imkânı verir.
Örneğin olağandışı emir iptalleri, bağlantılı teklifler, alışılmadık fiyat davranışı veya farklı hesaplar arasındaki koordinasyon şüphesi görüldüğünde işlem stratejisi, yetki zinciri ve ekonomik gerekçe istenebilir.
EPDK bilgi talebiyle farkı nedir?
m.10/ç EPDK’nın bilgi-belge taleplerini; m.10/d ise piyasa işletmecisinin gözetim kapsamındaki taleplerini düzenler. İki yükümlülüğün ortak noktası bilginin istenilen süre içinde tam ve doğru sunulmasıdır. Fakat muhatap ve talebin hukuki bağlamı farklıdır.
EPDK geniş denetim yetkisini m.12’den alır. Piyasa işletmecisi ise m.11 çerçevesinde kendi piyasa gözetim faaliyetini yürütür. Şirket belge yönetim sisteminde iki talep türünü ayrı kategoriyle izlemelidir.
Talebe cevap için sabit süre var mı?
m.10/d genel ve sabit bir gün sayısı belirlemez. Hüküm “istenilen süre içerisinde” ifadesini kullanır. Dolayısıyla piyasa işletmecisinin somut talebinde belirttiği son tarih esas alınır. Talep yazısı veya elektronik bildirim alınır alınmaz son tarih merkezi uyum sistemine işlenmelidir.
Şirket içindeki birimin talebi geç görmesi dış süreyi otomatik uzatmaz. KEP, portal, e-posta veya kullanılan resmî iletişim kanalının düzenli izlenmesi ve yedek sorumlu atanması gerekir.
Tam cevap ne demektir?
Tam cevap, piyasa işletmecisinin sorduğu bütün hususları karşılayan ve talep edilen zaman aralığı, ürün, hesap ve kullanıcı kapsamını eksiksiz içeren cevaptır. Örneğin “tüm emir değişiklikleri ve iptalleri” istenmişse yalnız gerçekleşen işlemler gönderilmemelidir.
Şirket cevap matrisinde her soruya ayrı başlık açmalı, ek belgeleri numaralandırmalı ve hangi ekin hangi talebi karşıladığını göstermelidir. Bulunmayan bilgi varsa “yok” denilmeli ve nedeni açıklanmalıdır.
Doğru cevap ne demektir?
Doğru cevap; işlem sistemi, portföy, maliyet, kullanıcı ve iletişim kayıtlarıyla uyumlu, gerçeği çarpıtmayan bilgidir. Şirket yalnız lehine görünen kayıtları seçip diğer ilgili kayıtları saklayamaz. Verinin nasıl üretildiği ve hangi dönüşümlerin yapıldığı açıklanmalıdır.
Örneğin emir zamanları UTC, yerel saat veya başka zaman diliminde tutuluyorsa cevapta bu açıkça belirtilmelidir. Fiyat birimi veya miktar ölçüsü farklıysa dönüşüm yöntemi gösterilmelidir.
Emir logları hangi alanları içermeli?
Talep kapsamına göre hesap, kullanıcı, ürün, teslim dönemi, fiyat, miktar, ilk emir zamanı, değişiklik zamanı, iptal zamanı, eşleşme sonucu, algoritma veya manuel giriş bilgisi ve hata kodları sunulabilir. Piyasa işletmecisi kendi sistemindeki kayıtla şirket verisini karşılaştırabilir.
Şirket ham logları değiştirmeden korumalı, analiz tablosunu ayrı üretmelidir. Böylece veri işleme sırasında oluşabilecek hata ham kaydı etkilemez.
İşlem stratejisinin gerekçesi istenirse
Piyasa işletmecisi olağandışı davranışın manipülatif mi yoksa gerçek ekonomik ihtiyaca mı dayandığını anlamak için portföy, maliyet, kapasite veya risk yönetimi kayıtlarını isteyebilir. Şirket işlem anındaki gerçek gerekçeyi sunmalı; denetim başladıktan sonra geriye dönük kurgu oluşturmamalıdır.
Yapay fiyat bağlamında Yönetmelik m.9/1-b’deki doğru lafız “haklı bir gerekçe” ve “genel kabul görmüş piyasa uygulamaları”dır. Bu değerlendirme için işlem anında oluşmuş somut kayıtlar kritik önemdedir.
Algoritmik işlemlerde hangi belgeler önemlidir?
Algoritmik davranışta aktif sürüm, parametreler, değişiklik zamanı, onaylayan kişi, risk limitleri, otomatik iptal mantığı ve üretilen emirlerin yaşam döngüsü önem taşıyabilir. Piyasa işletmecisi belirli algoritma davranışının gözetim alarmıyla bağlantısını anlamak için bu kayıtları isteyebilir.
Şirket algoritma versiyonlaması yapmalı; canlıya alınan her sürümün hangi tarihte ve kim tarafından onaylandığını saklamalıdır. Kaynak kodun tamamı talep edilmemişse gereksiz veri sunmak yerine talebin kapsamına uygun cevap hazırlanmalıdır.
Dâhilî bilgi erişim kayıtları istenebilir mi?
Şüpheli davranış m.8 dâhilî bilgi suistimaliyle bağlantılıysa, şirketin olay bazlı erişim listesi, dâhilî bilginin öğrenilme zamanı ve ilgili kişinin emir hareketleri önemli olabilir. Piyasa işletmecisi gözetim kapsamında bu bağlantıyı açıklayan bilgi ve belgeleri talep edebilir.
Dâhilî bilgi yönetimi için m.10/a rehberimize, dâhilî bilgi sonrası emir değişikliği için m.8/1-a rehberimize bakabilirsiniz.
Talep edilen veriler gizli veya ticari sırsa ne olur?
Talebin mevzuata dayalı gözetim kapsamında olması şirketin cevap yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz. Buna karşılık şirket veriyi güvenli kanaldan iletmeli, gereksiz üçüncü kişi verisini ayırmalı ve belge paketini erişim kontrollü hazırlamalıdır.
Gönderim kanalının güvenliği, dosya şifreleme politikası ve alındı kaydı şirket prosedüründe tanımlanabilir. Gönderilen verinin şirketteki bir kopyası değiştirilemez biçimde saklanmalıdır.
Talep anlaşılmıyorsa ne yapılmalı?
Piyasa işletmecisinin talebi teknik olarak belirsizse şirket tahminle eksik cevap vermek yerine gecikmeden açıklık istemelidir. Hangi ürün kodunun, zaman aralığının veya veri formatının kastedildiği netleştirilmelidir.
Açıklama talebi dış süreyi kendiliğinden durdurmayabilir. Bu nedenle şirket hem açıklık istemeli hem mevcut kayıtları hazırlamaya başlamalıdır.
Yanlış bilgi gönderilirse ne yapılmalı?
Hata fark edildiğinde doğru bilgi gecikmeden sunulmalı ve hangi alanın neden yanlış olduğu açıklanmalıdır. Veri dönüştürme hatası, filtre sorunu veya kullanıcı hatası kök neden analiziyle kayda alınmalıdır.
Yanlışlık piyasa bozucu davranış şüphesini etkiliyorsa m.10/c kapsamında EPDK ve ilgili piyasa işletmecisine yapılmış önceki bildirimin de güncellenmesi gerekebilir. Şüpheli davranış bildirimi için m.10/c rehberimizi inceleyebilirsiniz.
Eksik cevap verilmesinin sonucu
m.10/d açık yükümlülük getirir. Eksik veya yanlış cevap piyasa gözetiminin etkinliğini bozabilir ve şirketin mevzuata uyumu bakımından ayrıca olumsuz değerlendirilir. Ayrıca şüpheli işlem devam ederken gecikmiş cevap piyasa etkisinin büyümesine neden olabilir.
Şirket son gün aceleyle cevap vermek yerine talep gelir gelmez sorumlu ekip atamalı ve ara kontrol yapmalıdır. Büyük veri taleplerinde teknik ekip, hukuk/uyum ve ticaret birimi birlikte çalışmalıdır.
Piyasa işletmecisi şüpheyi EPDK’ya aktarır mı?
m.11/3, piyasa işletmecisinin gözetim faaliyetleri sonucunda ulaştığı bulgular ile piyasa bozucu davranışlara ilişkin şüpheli durumları EPDK’ya ivedilikle bildirmesini zorunlu kılar. Dolayısıyla şirketin verdiği cevap, EPDK’ya yapılacak düzenleyici bildirimin değerlendirilmesinde kullanılabilir.
Bu nedenle cevabın dili savunmacı sloganlardan ziyade doğrulanabilir olgulara dayanmalıdır. Bilinen gerçekler, şirketin açıklaması ve henüz araştırılan konular ayrılmalıdır.
Şirket içi soruşturma açılmalı mı?
Piyasa işletmecisinin talebi doğrudan ihlal anlamına gelmez. Ancak talep olağandışı davranış veya şüpheli işlemle ilgiliyse şirket kendi kayıtlarını da incelemelidir. Şüphe oluşursa m.10/c dış bildirim yükümlülüğü, m.10/e önleyici tedbir yükümlülüğü ve delil koruma süreci birlikte değerlendirilir.
İç soruşturma piyasa işletmecisine cevap süresini geciktirmemelidir. Hazır bilgiler zamanında sunulmalı, ek inceleme devam ediyorsa bu durum açıkça belirtilmelidir.
Gönderim kaydı nasıl tutulmalı?
Talep yazısı, alındığı zaman, son cevap tarihi, cevaplayan birimler, gönderilen ekler, dosya versiyonu, onaylayan kişi, gönderim zamanı ve alındı teyidi tek olay dosyasında saklanmalıdır. Ek cevaplar ilk dosyayla ilişkilendirilmelidir.
Bu kayıtlar hem şirket içi uyum ölçümü hem EPDK denetimi bakımından önemlidir. Tekrarlayan gecikmeler süreç zafiyetini gösterir ve düzeltici faaliyet gerektirir.
m.10/d için organizasyon modeli
Şirket piyasa işletmecisi talepleri için tek temas noktası belirleyebilir; ancak cevabın doğruluğu ilgili veri sahibinin kontrolünden geçmelidir. Ticaret masası işlem gerekçesini, IT ham logları, hukuk/uyum mevzuat ve kapsam kontrolünü yapar.
Son cevap yönetim seviyesine göre onaylanmalı; hiçbir birim tek başına ham veriyi silme veya değiştirme yetkisine sahip olmamalıdır.
Kontrol listesi
- Piyasa işletmecisi talebini merkezi kayda alın.
- İstenen son tarihi otomatik takip edin.
- Talep kapsamını ürün, hesap ve zaman aralığıyla netleştirin.
- Ham emir ve işlem verisini koruma altına alın.
- Her soru için ayrı cevap ve belge eki hazırlayın.
- Teknik veri alanlarını ve zaman dilimini açıklayın.
- İşlem gerekçesini olay anındaki kayıtlarla destekleyin.
- Hukuk/uyum doğruluk ve kapsam kontrolü yapın.
- Gönderim ve alındı kayıtlarını saklayın.
- Şüphe oluşursa m.10/c ve m.10/e süreçlerini ayrıca işletin.
Sık Sorulan Sorular
Piyasa işletmecisi doğrudan bilgi isteyebilir mi?
Evet. m.11/2 bu yetkiyi açıkça düzenler.
Cevap için kaç gün vardır?
m.10/d sabit gün sayısı yazmaz; talepte belirtilen süre esas alınır.
Eksik cevap verilebilir mi?
Hayır. Bilgi ve belgeler istenilen sürede tam ve doğru sunulmalıdır.
Emir iptal kayıtları istenebilir mi?
Evet. Gözetim konusuna göre değişiklik, iptal, reddedilen emir ve diğer loglar talep edilebilir.
Algoritma parametreleri istenebilir mi?
Gözetim incelemesiyle ilgiliyse somut talebin kapsamına girebilir.
Dâhilî bilgi erişim listesi istenebilir mi?
Şüpheli davranışla bağlantılıysa gözetim kapsamında ilgili kayıtlar talep edilebilir.
Yanlış cevap fark edilirse ne yapılmalı?
Gecikmeden doğru bilgiyle düzeltme yapılmalıdır.
Piyasa işletmecisi cevabı EPDK’ya iletebilir mi?
m.11/3 uyarınca gözetim bulguları ve şüpheli durumlar EPDK’ya ivedilikle bildirilir.
Talep gelmesi ihlal kesinleşti demek mi?
Hayır. Gözetim faaliyeti kapsamında açıklama ve kayıt istenmesi tek başına ihlal kararı değildir.
Yönetmelik ne zaman yürürlüğe girer?
1 Ocak 2027 tarihinde.
Sonuç
m.10/d, piyasa işletmecisinin teknik gözetim faaliyetini piyasa katılımcısının açıklama ve belge sunma sorumluluğuyla tamamlar. Şirket talebi süresinde, tam ve doğru cevaplamalı; ham emir/işlem verisini korumalı, ekonomik gerekçeyi zamanında oluşmuş kayıtlarla desteklemeli ve gönderim sürecini denetlenebilir biçimde saklamalıdır. Bu süreç EPDK bilgi talebinden ayrı olmakla birlikte her ikisi de aynı veri bütünlüğü ve doğruluk disiplinini gerektirir.
Yazar: Av. Halil Bakırcı
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
