Belediye Kamulaştırmasında Kamu Yararı Kararını Kim Verir, Kim Onaylar? | 2942 m.5-6 (2026)
Kısa ve net cevap: Belediye yararına yapılacak kamulaştırmada kamu yararı kararını 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu m.5/a-3 uyarınca belediye encümeni verir. Bu karar, Kanun m.6/a gereğince ilçelerde kaymakamın, il merkezlerinde valinin onayıyla tamamlanır. Ancak hizmet onaylı imar planına veya ilgili bakanlıkça onaylı özel plan ve projeye dayanıyorsa ayrıca kamu yararı kararı ve onayı aranmaz; yetkili icra organının kamulaştırma işlemine başlanıldığını gösteren kararı gerekir.
Belediye Kamulaştırmasında Yasal Dayanak Nedir?
Kamulaştırma, özel mülkiyette bulunan bir taşınmazın kamu yararı amacıyla ve gerçek karşılığının ödenmesi şartıyla idare tarafından zorunlu olarak edinilmesidir. Anayasa m.46 kamulaştırmanın anayasal temelini oluşturur. Ayrıntılı usul, yetki ve bedel rejimi ise 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu ile düzenlenir. Belediyenin yol, park, hizmet binası, altyapı, mezarlık, sosyal tesis veya başka bir yerel kamu hizmeti için taşınmaz edinmek istemesi, tek başına kamulaştırmanın tamamlandığı anlamına gelmez. İdarenin önce kanunun aradığı kamu yararı ve onay zincirini kurması, sonra taşınmazı belirlemesi, malik araştırmasını yapması ve satın alma usulünü işletmesi gerekir.
2942 sayılı Kanun m.5, hangi idare adına kamu yararı kararını hangi organın vereceğini ayrıntılı şekilde sayar. Maddenin belediyelere ilişkin hükmü nettir: belediye yararına kamulaştırmalarda kamu yararı kararını belediye encümeni verir. Bu yetki belediye başkanı veya belediye meclisi tarafından genel bir irade açıklamasıyla ikame edilemez. Belediye meclisinin imar planı veya bütçe yönünden farklı görevleri bulunabilir; ancak 2942 m.5’teki özel yetki kuralı, kamu yararı kararını encümene bırakır.
Kanun m.6 ise bu kararın hangi makamca onaylanacağını düzenler. Belediye encümeni tarafından alınan kamu yararı kararları, ilçelerde kaymakamın; il merkezlerinde valinin onayıyla tamamlanır. Dolayısıyla belediye kamulaştırmasının bu aşaması iki ayrı işlemden oluşur: encümenin kamu yararı kararı ve kanunda öngörülen mülki idare amiri onayı. Dosya incelenirken bu iki belgenin birbirinden ayrı değerlendirilmesi gerekir.
Belediye Encümeni Hangi Kararı Vermelidir?
Kamulaştırma gibi mülkiyet hakkına zorunlu müdahale oluşturan işlemlerde yetki unsuru şekli bir ayrıntı değildir. İdari işlem, kanunun yetkilendirdiği organ tarafından kurulmalıdır. 2942 m.5/a-3 belediye yararına kamulaştırmalarda yetkili organı belediye encümeni olarak belirlediği için encümen kararının kamulaştırmanın kamu yararı temelini açıkça ortaya koyması gerekir. Kararda hizmetin niteliğinin, kamulaştırma ihtiyacının ve mümkün olduğunca taşınmazın belirlenmesini sağlayan bilgilerin dosyayla uyumlu olması önem taşır.
Kanun her karar için tek tip bir gerekçe formu öngörmez. Buna rağmen idari işlemin sebep, konu ve maksat yönlerinden yargısal denetim yapılabilmesi için kamulaştırma dosyasının somut bilgi ve belgelere dayanması gerekir. Örneğin yol yapılacaksa yolun proje veya plan üzerindeki güzergâhı, park yapılacaksa plan kararı ve taşınmazla bağlantı, hizmet binası kurulacaksa yer seçiminin dayanağı dosyada görülebilmelidir. Malik açısından yalnız karar metnine değil, kararın dayanağını oluşturan plan, proje, teknik rapor ve kamulaştırma planına da bakmak gerekir.
Belediye meclisinin daha önce bir imar planı kararı alması, her durumda ayrıca encümen kamu yararı kararının zorunlu olduğu anlamına gelmez. Çünkü 2942 m.6’nın son fıkrasında onaylı imar planı veya ilgili bakanlıkça onaylı özel plan ve projeye göre yapılacak hizmetler için ayrıca kamu yararı kararı ve onayı aranmayacağı özel olarak düzenlenmiştir. Bu nedenle önce somut hizmetin hangi plan veya projeye dayandığı belirlenmelidir.
Kaymakam veya Vali Onayı Ne Zaman Gerekir?
2942 m.6/a uyarınca belediye encümeni tarafından verilen kamu yararı kararı, belediyenin bulunduğu yerin idari statüsüne göre onaylanır. İlçelerde kaymakam, il merkezlerinde vali onay merciidir. Kanunun “onayı ile tamamlanır” şeklindeki düzenlemesi, onayın kamulaştırma sürecinin zorunlu bir halkası olduğunu gösterir. Bu nedenle onaylı plan istisnası bulunmayan bir dosyada yalnızca encümen kararının mevcut olması, m.5 ve m.6 zincirinin tamamlandığı anlamına gelmez.
Onay makamı encümenin yerine kamu yararı kararı vermiş olmaz. Encümen kamulaştırmanın belediye yararına gerekli olduğuna ilişkin temel iradeyi oluşturur; kaymakam veya vali ise kanunda kendisine tanınan onay yetkisini kullanır. Bu ayrım özellikle iptal davasında önemlidir. Malik, yetkili organın kararının bulunmadığını veya kararın kanunda gösterilen makamca onaylanmadığını ileri sürüyorsa, idari dosyadaki tarih ve belgeleri birlikte incelemelidir.
Cumhurbaşkanı veya bakanlıklar tarafından verilen kamu yararı kararları bakımından m.6’da ayrıca onay aranmayacağı belirtilmiştir. Bu istisna belediye encümeni kararına kendiliğinden uygulanmaz. Belediyeler bakımından temel kural, m.6’nın açıkça gösterdiği kaymakam veya vali onayıdır. Ancak m.6 son fıkradaki onaylı plan veya proje istisnasının ayrıca değerlendirilmesi gerekir.
Onaylı İmar Planı Varsa Ayrı Kamu Yararı Kararı Gerekir mi?
2942 sayılı Kanun m.6’nın son fıkrası uygulamada en önemli ayrımlardan biridir. Onaylı imar planına veya ilgili bakanlıklarca onaylı özel plan ve projeye göre yapılacak hizmetler için ayrıca kamu yararı kararı alınmasına ve onaylanmasına gerek yoktur. Bu durumda yetkili icra organının kamulaştırma işlemine başlanıldığını gösteren bir karar alması yeterlidir. Dolayısıyla dosyada ayrı bir m.5 kamu yararı kararı bulunmaması tek başına hukuka aykırılık sonucuna götürmez.
Bununla birlikte bu istisnanın uygulanabilmesi için planın gerçekten onaylı ve yürürlükte olması, kamulaştırılan taşınmazın söz konusu plan veya projedeki kamu hizmetine isabet etmesi ve kamulaştırma amacının planla uyumlu olması gerekir. Sırf belediyenin genel bir yatırım programı veya soyut hizmet kararı bulunması m.6 son fıkradaki istisnayı oluşturmaz. Plan-hizmet-taşınmaz bağlantısının teknik belgelerden doğrulanması gerekir.
Örneğin yürürlükteki uygulama imar planında park alanına ayrılan bir parselin park amacıyla kamulaştırılması ile planda farklı fonksiyonda kalan bir taşınmazın başka bir amaçla edinilmesi aynı hukuki durumda değildir. Malik dosyada encümen kamu yararı kararı göremiyorsa önce plan paftası, plan onay kararı, plan açıklama raporu ve yetkili icra organının kamulaştırmaya başlama kararını istemelidir.
Kamu Yararı Kararından Sonra Hangi İşlemler Yapılır?
Kamu yararı kararı ve gerekli onay tamamlandıktan sonra idare, 2942 m.7 uyarınca kamulaştırılacak taşınmazın sınırını, yüzölçümünü ve cinsini gösteren ölçekli planı hazırlatır; malik veya zilyet ile adres araştırmasını yapar ve tapu, vergi ve nüfus kayıtlarından gerekli bilgileri toplar. Bu aşamada yanlış parsel, eksik malik veya hatalı adres tespiti daha sonraki tebligat ve dava süreçlerini doğrudan etkileyebilir.
İdare daha sonra m.8’de düzenlenen satın alma usulünü uygulamak zorundadır. Kıymet takdir komisyonu tahmini bedeli belirler; uzlaşma komisyonu maliki pazarlığa davet eder. Anlaşma sağlanırsa kanundaki usule göre devir gerçekleştirilir. Anlaşma sağlanamazsa idare, m.10 uyarınca taşınmazın bulunduğu yer asliye hukuk mahkemesinde bedel tespiti ve tescil davası açar. Ayrıntılı süreç için kamulaştırma bedel tespit ve tescil davası rehberimize bakılabilir.
Bu yapı idari ve adli aşamanın birbirinden ayrılmasını gerektirir. Kamu yararı, yetki ve kamulaştırma işleminin hukuka uygunluğu esasen idari yargı denetimine; bedelin miktarı ve kanunda adli yargıya bırakılan maddi uyuşmazlıklar ise asliye hukuk mahkemesinin görev alanına girer. Malik her iki hattı aynı şeymiş gibi değerlendirmemelidir.
Eksik Onay veya Yetkisiz Karar Ne Sonuç Doğurur?
Yetki, idari işlemin temel unsurlarındandır. 2942 m.5’te belediye yararına kamu yararı kararı için belediye encümeni gösterilmişken başka bir organın bu özel yetkiyi kullanması, kamulaştırma işlemine karşı açılacak iptal davasında incelenebilecek bir hukuka aykırılık oluşturur. Aynı şekilde m.6 kapsamında zorunlu onayın alınmamış olması da dosyanın hukuka uygunluk denetiminde önemlidir.
Ancak değerlendirme yapılırken onaylı imar planı veya özel plan-proje istisnası mutlaka ayrıştırılmalıdır. İdarenin m.6 son fıkraya dayanabilmesi için bu şartların gerçekten mevcut olması gerekir. Malik de “ayrı kamu yararı kararı yok” gerekçesine dayanırken plan istisnasının bulunup bulunmadığını kontrol etmeden sonuca varmamalıdır.
Uygulamada en sağlıklı yöntem, kamulaştırma dosyasının kronolojik şekilde incelenmesidir. Encümen kararı veya plan dayanağı, onay belgesi, kamulaştırma planı, tapu ve malik araştırmaları, m.8 satın alma evrakı, m.10 dava dilekçesi ve tebligat tarih sırasına konulduğunda usul hataları daha görünür hâle gelir. Sonradan hazırlanmış veya birbirini tutmayan belgeler ayrıca değerlendirilmelidir.
Malik Hangi Davayı ve Hangi Sürede Açabilir?
2942 m.14’e göre malik, m.10 uyarınca mahkemece yapılan tebligat gününden; tebligat yapılamayan hâllerde kanunda öngörülen ilan tarihinden itibaren 30 gün içinde kamulaştırma işlemine karşı idari yargıda iptal davası açabilir. Maddi hatalara karşı adli yargıda düzeltim davası yolu ayrıca düzenlenmiştir. Paylı veya elbirliği mülkiyetinde paydaşların tek başına dava hakkı vardır.
Süre, kamulaştırma uyuşmazlıklarında en kritik noktalardan biridir. Malik bedel tespit davasındaki bilirkişi incelemesini beklerken idari yargıdaki 30 günlük süreyi kaçırmamalıdır. Tebligat tarihi, tebligatın kime ve hangi adrese yapıldığı, tebliğ evrakındaki açıklamalar ve varsa ilan süreci ayrı ayrı incelenmelidir. Konunun ayrıntıları için kamulaştırma işlemine karşı dava süresi rehberimiz incelenebilir.
İptal davasında kamu yararı kararını veren organın yetkisi, m.6 onayının bulunup bulunmadığı, plan istisnasının şartlarının oluşup oluşmadığı, kamulaştırma amacının kamu yararıyla bağlantısı ve taşınmaz seçiminin dayanakları uyuşmazlığın niteliğine göre gündeme gelebilir. Bedelin düşük olduğu iddiası ise ayrı bir değerleme tartışmasıdır ve m.10-m.15 sisteminde ele alınır.
Kamulaştırma Bedeli Kamu Yararı Kararından Ayrı Bir Konudur
Kamu yararı kararının usulüne uygun olması, idarenin teklif ettiği bedelin doğru olduğu anlamına gelmez. Bedel 2942 m.11’deki ölçütlere göre belirlenir. Arazi niteliğindeki taşınmazlarda net gelir, arsalarda kamulaştırma gününden önceki özel amacı olmayan emsal satışlar, yapılarda resmi birim fiyatlar, yapı maliyeti ve yıpranma payı ile diğer objektif ölçüler dikkate alınır. Ayrıntılı açıklamalar kamulaştırma bedeli nasıl hesaplanır rehberimizde yer almaktadır.
İdarenin yatırımının gelecekte yaratacağı değer artışı kamulaştırma bedeline eklenmez. Buna karşılık taşınmazın mevcut hukuki ve fiili özellikleri, konumu, erişimi, kullanım biçimi ve emsallerle karşılaştırılmasını etkileyen somut unsurlar göz ardı edilmemelidir. Bu nedenle malik aynı dosyada bir yandan kamulaştırma işleminin hukuka uygunluğunu, diğer yandan bedelin m.11 ölçütlerine göre doğru hesaplanıp hesaplanmadığını ayrı başlıklarda incelemelidir.
Belediye Kamulaştırmasında Hangi Belgeler Kontrol Edilmelidir?
Dosya incelemesinde en az şu belgeler birlikte ele alınmalıdır: belediye encümeni kamu yararı kararı; gerekiyorsa kaymakam veya vali onayı; m.6 son fıkra istisnası ileri sürülüyorsa onaylı imar planı ve plan onay belgeleri; kamulaştırma planı; tapu kaydı ve çap; malik ve adres araştırmaları; kıymet takdir komisyonu raporu; satın alma komisyonu daveti ve tutanakları; m.10 dava dilekçesi; mahkeme tebligatı ve varsa ilan belgeleri.
Belgelerden biri diğerinin yerine geçmez. Özellikle plan istisnasında taşınmazın plan üzerindeki fonksiyonu ile kamulaştırmanın amacı karşılaştırılmalıdır. Kamulaştırılan bölüm kısmi ise teknik kroki ve koordinatlar ayrıca önem kazanır. Tapudaki parsel numarası, yüzölçümü ve malik bilgileri ile kamulaştırma planındaki bilgiler uyuşmuyorsa maddi hatanın kaynağı tespit edilmelidir.
Satın alma aşamasında malike yapılan teklif ile mahkeme aşamasındaki bilirkişi değeri aynı olmak zorunda değildir. Kıymet takdir komisyonu raporu idarenin satın alma görüşmesi için hazırladığı değerlendirmedir; mahkeme ise m.11 ve m.15 hükümleri çerçevesinde bilirkişi incelemesi yaptırır. Satın alma usulünün ayrıntıları için 2942 m.8 satın alma usulü yazımıza bakılabilir.
Resmî Kaynak
Güncel kanun metni için Mevzuat Bilgi Sistemi – 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu esas alınmalıdır. Kamulaştırma mevzuatı ve Anayasa Mahkemesi kararlarında değişiklik olabildiğinden somut işlem tarihindeki yürürlük durumu ayrıca kontrol edilmelidir.
Belediye Dosyasında Hızlı Uygulama Testi
Somut bir belediye kamulaştırmasında ilk üç soru birlikte cevaplanmalıdır: hizmet onaylı imar planı veya ilgili bakanlıkça onaylı özel plan/projeye mi dayanıyor; ayrı kamu yararı kararı gerekiyorsa bu kararı belediye encümeni mi aldı; karar m.6 uyarınca doğru kaymakam veya vali tarafından mı onaylandı? Bu üç sorudan sonra m.7 taşınmaz ve malik araştırması ile m.8 satın alma evrakına geçilmelidir.
Malik açısından dosyadaki karar başlığında “kamulaştırma” kelimesinin bulunması tek başına yeterli değildir. Kararın hukuki dayanağı, hizmetin amacı, taşınmazın proje içindeki konumu ve onay belgesi birlikte değerlendirilmelidir. Böylece yalnız bedel tartışmasına odaklanıp 30 günlük idari dava süresinin kaçırılması önlenebilir.
Sık Sorulan Sorular
Belediye başkanı tek başına kamu yararı kararı verebilir mi?
Hayır. 2942 m.5/a-3 belediye yararına kamulaştırmada kamu yararı kararını belediye encümenine vermiştir.
Belediye meclisi kamu yararı kararı verebilir mi?
2942 m.5’te belediye yararına kamulaştırma bakımından yetkili organ belediye encümenidir. Meclisin imar planı veya başka belediye işlerine ilişkin yetkileri bu özel hükmü değiştirmez.
İlçe belediyesi encümen kararını kim onaylar?
2942 m.6/a uyarınca ilçelerde belediye encümeni kamu yararı kararını kaymakam onaylar.
İl merkezinde onay mercii kimdir?
İl merkezindeki belediye encümeni kamu yararı kararı vali onayıyla tamamlanır.
Onaylı imar planında yol veya park görünen taşınmaz için ayrıca kamu yararı kararı gerekir mi?
Hizmet onaylı imar planına dayanıyorsa m.6 son fıkra uyarınca ayrıca kamu yararı kararı ve onayı aranmaz. Yetkili icra organının kamulaştırma işlemine başlanıldığını gösteren kararı gerekir.
Kamu yararı kararı alınınca taşınmaz hemen belediyeye geçer mi?
Hayır. m.7 araştırmaları, m.8 satın alma usulü ve anlaşma olmazsa m.10 bedel tespiti ve tescil süreci tamamlanmalıdır.
Kamu yararı kararına karşı hangi yargı kolunda dava açılır?
Kamulaştırma işleminin iptali idari yargıda; kanunda adli yargıya bırakılan bedel ve maddi hata uyuşmazlıkları ise adli yargıda ele alınır.
İptal davası süresi kaç gündür?
2942 m.14 kapsamında kural olarak m.10 tebligatından, tebligat yapılamayan hâllerde kanundaki ilan tarihinden itibaren 30 gündür.
Encümen kararı var fakat kaymakam veya vali onayı yoksa ne yapılır?
Önce m.6 son fıkradaki onaylı plan veya özel plan-proje istisnasının uygulanıp uygulanmadığı kontrol edilir. İstisna yoksa eksik onay iptal davasında ileri sürülebilecek bir hukuka aykırılık olarak değerlendirilir.
Kamu yararı kararı kamulaştırma bedelini belirler mi?
Hayır. Kamulaştırma bedeli m.11 ve devamı hükümlerine göre ayrı bir değerleme sürecinde belirlenir.
Malik yalnız kendisine gelen tebligata göre hareket etmeli mi?
Hayır. Encümen kararı veya plan dayanağı, onay, kamulaştırma planı, malik araştırmaları, satın alma evrakı ve mahkeme dosyası birlikte incelenmelidir.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
