Araç, Makine ve Diğer Menkuller Vergi Borcu İçin Nasıl Haczedilir? 6183 m.77 | 2026
Kısa ve net cevap: 6183 sayılı Kanun’un 77. maddesine göre her türlü menkul mal; cinsi, nev’i, vasıfları, alametleri, sayı ve miktarı ile tahmini değeri haciz zaptında tespit edilerek haczedilir. Resmî sicile kayıtlı menkul mallarda haciz, sicile işlenmek üzere sicilin tutulduğu daireye tebliğ yoluyla da kurulabilir. Tahsil dairesinin haciz bildirileri alacaklı tahsil dairesi veya alacaklı kamu idaresi aracılığıyla posta yerine elektronik ortamda tebliğ edilebilir ve bu bildirime elektronik ortamda cevap verilebilir. Araç, iş makinesi ve diğer sicilli menkullerde bu hüküm e-haciz uygulamasının temel dayanaklarından biridir.
Kanuni dayanak: 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun m.77; bağlantılı olarak m.62, m.64, m.78, m.81-87. İçerik 18 Eylül 2026 tarihinde yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır.
6183 m.77 menkul haczinde hangi kuralı getirir?
Madde 77, kamu alacağı için menkul malların nasıl haczedileceğini düzenleyen temel hükümdür. Haciz, malın belirsiz bir şekilde “borçlunun eşyaları” diye işaretlenmesiyle değil, haciz zaptında malı ayırt etmeye yeterli unsurların kaydedilmesiyle kurulur.
Kanun özellikle cins, nev’i, vasıf, alamet, sayı, miktar ve tahmini değer unsurlarını sayar. Bu kayıtlar hangi malın kamu haczine tabi olduğunu belirler; sonraki muhafaza, kıymet takdiri ve satış işlemlerinin de temelini oluşturur.
Resmî sicile kayıtlı menkuller için ikinci bir yöntem öngörülmüştür. Haciz, sicilin tutulduğu daireye bildirilerek sicile işlenebilir. Bu yöntem özellikle motorlu araçlar ve özel sicile tabi diğer menkuller bakımından önemlidir.
Elektronik tebligat imkanı sayesinde haciz bildirimi fiziksel yazıyla sınırlı değildir. Haciz kaydı elektronik sistemler arasında gönderilebilir ve ilgili sicil birimi de cevabını elektronik ortamda verebilir.
6183 bakımından menkul mal neyi kapsar?
Menkul mal, taşınmaz niteliğinde olmayan ve ekonomik değer taşıyan taşınır varlıkları kapsar. Motorlu araçlar, iş makineleri, üretim makineleri, stok malları, elektronik cihazlar, ofis ekipmanı, değerli eşya ve benzeri varlıklar haciz konusu olabilir.
Her menkulün haczedilebilir olduğu söylenemez. M.70’te haczedilemeyen mallar sayılmıştır. Borçlunun mesleğini sürdürmesi için zorunlu belirli araçlar veya kanunun özel koruma altına aldığı eşyalar bakımından haciz yasağı ayrıca incelenir.
Bir malın ticari işletmenin stokunda bulunması hacizden otomatik muafiyet sağlamaz. Buna karşılık mal üçüncü kişiye aitse m.66-68 istihkak hükümleri gündeme gelir. Haciz yalnız kamu borçlusuna ait haczi kabil malvarlığı değerine yöneltilebilir.
Resmî sicilli menkul ile sicilsiz menkul arasındaki fark, haczin ilan ve uygulanma yöntemini etkiler. Sicilli malda kayıt üzerine haciz üçüncü kişilere karşı görünürlüğü güçlendirir.
Menkul haczinde haciz zaptında hangi bilgiler bulunmalıdır?
M.77’ye göre haciz zaptında malın cins ve nev’i, vasıfları, alametleri, sayı ve miktarı ile tahmini değeri tespit edilir. M.78 ise haciz zaptının genel içeriğini ayrıca düzenler: haciz varakasının tarih ve numarası, yer, gün, saat, hazır bulunanlar ve üçüncü kişi iddiaları gibi bilgiler de tutanakta yer alır.
Örneğin bir üretim makinesi haczediliyorsa yalnız “1 adet makine” yazılması malın belirlenebilirliği bakımından yetersiz olabilir. Marka, model, seri numarası, kapasite veya ayırt edici etiket gibi bilgiler yazılmalıdır.
Araçta plaka, marka, model, şasi veya sicil bilgileri; stok malında ürün türü, adet veya ağırlık; elektronik cihazda marka-model-seri numarası kullanılabilir. Amaç, satış aşamasında hangi malın hacizli olduğunun tartışmasız belirlenmesidir.
Haciz zaptındaki yanlışlık üçüncü kişinin malının satışına veya borçlunun hacizsiz malının hacizli sanılmasına yol açabilir. Bu nedenle borçlu veya zilyet haciz sırasında tutanağı okuyup somut hataları derhal kayda geçirmelidir.
Vergi borcu nedeniyle araç haczi nasıl yapılır?
Motorlu araç resmî sicile kayıtlı menkuldür. Tahsil dairesi, m.77’nin ikinci fıkrası uyarınca haciz bildirimini trafik siciline göndererek araca haciz kaydı işletebilir. Bu işlem için aracın fiziksel olarak vergi dairesinin önüne getirilmesi şart değildir.
Sicil haczi aracın hukuki tasarrufunu sınırlar. Araç borçlu tarafından kullanılmaya devam edebilir; fakat muhafaza kararı verilirse araç fiilen teslim alınabilir veya yediemine bırakılabilir. Sicil haczi ile fiili muhafaza aynı işlem değildir.
Araç haczinde plaka yanında araç sahibi ve şasi bilgileri doğru eşleşmelidir. Özellikle araç satışının yapıldığı fakat sicil kaydının güncellenmediği veya aynı plakaya ilişkin eski kayıt bulunduğu durumlarda mülkiyet ayrıca kontrol edilmelidir.
Araç satışı aşamasında m.84-87 ve elektronik satış varsa m.97/A hükümleri uygulanır. Hacizli aracın özel satışına ilişkin genel tasarruf kısıtı için 6183 m.73 rehberi incelenebilir.
Resmî sicilli menkul haczi nasıl işler?
M.77, resmî sicile kayıtlı menkul malın haczinin “siciline işlenmek üzere sicilin tutulduğu daireye tebliğ edilmek suretiyle de” yapılabileceğini düzenler. Bu yöntem haczin sicil üzerinden kurulmasına imkan verir.
Hangi kurumun sicili tuttuğu malın türüne göre değişir. Trafik sicili, gemi veya başka özel siciller bakımından yetkili kayıt birimi farklı olabilir. Tahsil dairesinin haciz bildirimi doğru sicil birimine ve doğru mal bilgileriyle gönderilmelidir.
Sicile işlenen haciz, üçüncü kişilerin mal üzerindeki tasarrufunda görünür bir kısıt yaratır. Bu nedenle hacizden sonra iyiniyetli üçüncü kişi tartışması sicilsiz mallara göre farklı değerlendirilebilir.
Haciz kaldırıldığında yalnız tahsil dosyasında “fek” kararı verilmesi yeterli değildir; sicil birimine de kaldırma bildiriminin ulaşması ve kaydın fiilen silinmesi kontrol edilmelidir.
Elektronik haciz bildirimi nasıl yapılabilir?
Madde 77, tahsil dairelerince düzenlenen haciz bildirilerinin alacaklı tahsil dairesince veya alacaklı kamu idaresi aracılığıyla posta yerine elektronik ortamda tebliğ edilebileceğini ve bu tebligata elektronik ortamda cevap verilebileceğini açıkça düzenler.
Bu hüküm, çok sayıda sicil haczinin hızlı biçimde elektronik sistemler üzerinden kurulmasının kanuni temelidir. Borçlu haczi bazen fiziki haciz işlemi olmadan e-Devlet, araç sicili veya ilgili sistemde kayıt olarak görebilir.
Elektronik yöntem, haczin diğer kanuni şartlarını ortadan kaldırmaz. Takip edilen kamu alacağı, ödeme emri süreci, haciz varakası ve malın borçluya aidiyeti yine kontrol edilmelidir.
E-haciz kavramı banka hesaplarında m.79 kapsamında farklı bir üçüncü kişi haczi yöntemini de ifade edebilir. Araç sicil hacziyle banka hesabı haczi aynı maddeye dayanmaz. Genel e-haciz süreçleri için e-haciz rehberi incelenebilir.
Fiili haciz ile sicil haczi arasındaki fark nedir?
Fiili hacizde tahsil memuru malı görür, haciz zaptında ayırt edici özelliklerini yazar ve gerekiyorsa muhafaza altına alır. Sicil haczinde ise malın özel siciline elektronik veya yazılı bildirim gönderilerek haciz kaydı işlenir.
Sicil haczi yapılmış aracın borçlunun elinde kalması mümkündür. Sonradan satış kararı alınırsa aracın bulunması, muhafaza edilmesi ve satış mahalline getirilmesi için ek işlemler gerekebilir.
Fiili hacizde üçüncü kişi malın kendisine ait olduğunu ileri sürerse iddia haciz zaptına geçirilir. Sicil haczinde ise mülkiyet kaydı başlangıçta güçlü veri olmakla birlikte kayıt gerçeği yansıtmıyorsa ilgili kişi hukuki hakkını belgeleyebilir.
Her iki yöntemin ortak noktası, haczin m.62 gereği kamu alacağına yetecek miktarla sınırlı olmasıdır. Tahsil dairesi çok sayıda sicilli mal bulsa bile gereksiz aşırı haciz tartışması ayrıca yapılabilir.
Haciz sırasında tahmini değer neden yazılır?
M.77 haciz zaptına tahmini değerin yazılmasını zorunlu unsurlar arasında sayar. Bu değer haczin kamu borcuna yetecek miktarda olup olmadığını ilk aşamada değerlendirmeye ve satış sürecini planlamaya yarar.
Haciz memurunun tahmini değeri nihai satış bedeli değildir. M.81’e göre haciz memuru değer biçer; borçlunun başvurusu üzerine veya tahsil dairesi gerekli görürse bilirkişiye yeniden değer biçtirilebilir.
Araçta piyasa, kilometre, hasar, model yılı; makinede yaş, kapasite, teknik durum; stokta kalite ve miktar değer üzerinde etkilidir. Tutanakta yalnız katalog veya sıfır fiyatı yazılması gerçek cebri satış değerini yansıtmayabilir.
Hatalı değerleme borçtan çok fazla malın haczedilmesine veya satışta düşük başlangıç değerlendirmesine yol açabilir. Bu nedenle değer itirazı somut ekspertiz ve emsal verilerle yapılmalıdır.
Haczedilen menkul kimde kalır?
Haciz ile muhafaza ayrı aşamalardır. M.82 para, kıymetli maden, mücevher, ticari senet, hisse ve tahvil gibi belirli değerlerin tahsil dairesince güvenli biçimde korunmasını; diğer menkullerin ise uygun yerde veya güvenilir kişi/yediemin nezdinde muhafazasını düzenler.
Mal borçluda veya zilyette bırakılmışsa haciz ortadan kalkmaz. Kendisine bırakılan kişi m.83 uyarınca ilk talepte malı verilen durumuyla iade etmekle yükümlüdür. İade edilmezse cezai süreç ve mali sorumluluk doğabilir.
Satış m.84 gereği kural olarak haczi izleyen üçüncü günden itibaren ve üç ay içinde yapılır; bozulma veya önemli değer kaybı riski olan mallar derhal satılabilir.
Bu nedenle menkul haczi dosyası, haciz zaptından satışa kadar tek bir zincir halinde incelenmelidir.
Üçüncü kişiye ait makine haczedilirse ne yapılır?
Borçlunun işyerinde bulunan her makine otomatik olarak borçlu malı değildir. Kiralık, finansal kiralama, emanet veya konsinye mallar bulunabilir. Üçüncü kişi mülkiyet veya rehin hakkı iddia ederse m.66-68 istihkak prosedürü uygulanır.
Mal borçlunun elindeyse m.66; mal üçüncü kişinin elindeyse m.67 dava yükünü belirler.
Seri numarası, fatura, ödeme, kira veya finansal kiralama sözleşmesi ve envanter kayıtları aidiyetin belirlenmesinde önem taşır.
6183 m.77 menkul haczi dosya kontrol listesi
- Takip edilen kamu alacağının güncel tutarını belirleyin.
- Haczedilen menkulün kamu borçlusuna ait olduğunu kontrol edin.
- Malın m.70 kapsamında haczedilemez olup olmadığını inceleyin.
- Haciz zaptında cins, vasıf, alamet, sayı/miktar ve tahmini değer bulunup bulunmadığını kontrol edin.
- Seri numarası veya sicil bilgilerini fiziksel mal ile eşleştirin.
- Resmî sicilli malda haciz bildirim tarihini ve sicile işlenme tarihini tespit edin.
- Elektronik bildirim ve cevap kayıtlarını saklayın.
- Haciz miktarının m.62’deki “yetecek miktar” sınırına uygunluğunu değerlendirin.
- Değer hatası varsa m.81 kapsamında bilirkişi değerlendirmesini isteyin.
- Muhafaza/yediemin işlemlerini m.82-83 ile karşılaştırın.
- Satış süresini ve işlemlerini m.84-87 hükümlerine göre kontrol edin.
| Menkul haczi unsuru | Kontrol |
|---|---|
| Fiziki mal | Ayırt edici özellikleri haciz zaptına yazılmalı |
| Resmî sicilli mal | Sicil dairesine tebliğle haciz kurulabilir |
| Elektronik haciz | Bildirim ve cevap elektronik ortamda yapılabilir |
| Değer | Hacizde tahmini değer yazılır; gerekirse bilirkişi yeniden değerler |
| Üçüncü kişi malı | İstihkak prosedürü uygulanır |
Sık Sorulan Sorular
Vergi borcu için araç haczinde araç fiilen alınmak zorunda mı?
Hayır. Resmî sicilli araç haczi sicile tebliğ edilerek kurulabilir; fiili muhafaza ayrı işlemdir.
Haciz zaptında seri numarası yazılmalı mı?
Kanun malın vasıf ve alametlerinin yazılmasını ister. Seri numarası bulunan makine veya cihazda bu bilgi malın belirlenmesini sağlar.
Araç haczi elektronik yapılabilir mi?
Evet. Resmî sicilli menkule ilişkin haciz bildirimi elektronik ortamda tebliğ edilebilir ve cevap da elektronik ortamda verilebilir.
Haciz memurunun yazdığı değer kesin midir?
Hayır. M.81 uyarınca borçlunun başvurusu veya tahsil dairesinin gerekli görmesiyle bilirkişiye yeniden değer biçtirilebilir.
İşyerindeki kiralık makine haczedilirse ne olur?
Üçüncü kişi mülkiyetini ileri sürerse zilyetliğe göre m.66 veya m.67 istihkak prosedürü işletilir.
Hacizli araç kullanılabilir mi?
Sicil haczi tek başına aracı tahsil dairesinin fiziki muhafazasına almaz; ancak muhafaza kararı ve haczin tasarruf sonuçları ayrıca uygulanır.
Fazla sayıda araç haczedilebilir mi?
M.62 gereği haciz kamu alacağına yetecek miktarla sınırlanmalıdır; araçların gerçek net değeri ve üzerlerindeki rehinler birlikte değerlendirilir.
Haciz kaldırılınca sicil kaydı otomatik silinir mi?
Fek işleminin sicil birimine bildirilmesi ve kaydın fiilen kaldırıldığının kontrol edilmesi gerekir.
Sonuç
6183 m.77, menkul haczini somut ve denetlenebilir kayda bağlar. Malın cinsi, vasfı, ayırt edici işaretleri, sayı/miktarı ve tahmini değeri haciz zaptında gösterilir. Resmî sicilli menkuller sicile tebliğ yoluyla, gerektiğinde elektronik bildirimle haczedilebilir. Araç ve makine hacizlerinde sicil kaydı, fiili muhafaza, değerleme ve satış ayrı aşamalardır. Dosya incelenirken haciz zaptı, sicil bildirimi, m.62 miktar sınırı ve m.81-87 devam işlemleri birlikte kontrol edilmelidir.
İlgili rehberler: m.62 haczin kapsamı · m.64 haciz varakası · m.70 haczedilemeyen mallar
Resmî kaynaklar: 6183 sayılı Kanun · Gelir İdaresi Başkanlığı mevzuat kaydı
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
