CMR Madde 5: CMR Taşıma Senedi Kaç Nüsha Düzenlenir ve Kim İmzalar? | 2026

CMR Madde 5’in temel kuralı nedir?

CMR Madde 5 taşıma senedinin nüsha ve imza düzenini kurar. Hükme göre taşıma senedi üç asıl nüsha olarak hazırlanır ve hem gönderici hem taşıyıcı tarafından imzalanır. Bu üç nüsha aynı taşıma sözleşmesinin belgelendirilmesine hizmet eder; yalnız fotokopi mantığıyla sonradan çoğaltılan belgeler değil, düzenleme anındaki asıl nüsha sistemi esas alınır.

Madde 5’in amacı her temel tarafın ve taşıma sürecinin bir nüshaya sahip olmasını sağlamaktır. Gönderici kendi nüshasıyla taşıma emrinin ve kayıtların içeriğini muhafaza eder. Eşya ile giden ikinci nüsha teslim zincirinde yükü takip eder. Taşıyıcıda kalan üçüncü nüsha ise taşıyıcının sözleşme, yük teslimi ve kendi kayıt sistemi bakımından dayanak belgesidir.

Nüsha düzeni Madde 4 ile birlikte okunmalıdır. Madde 4, senedin yokluğunu sözleşmenin geçerlilik sorunu olmaktan çıkarır; Madde 5 ise doğru belgelendirme standardını gösterir. Dolayısıyla üç nüsha düzenlenmemesi sözleşmeyi kendiliğinden yok etmez, fakat belge düzenindeki eksiklik ispat ve operasyon riski yaratır.

CMR taşıma senedinin üç nüshası kime verilir?

Birinci asıl nüsha göndericiye verilir. Bu nüsha, gönderenin hangi yükü hangi taşıyıcıya, hangi teslim koşulları ve hangi temel kayıtlarla verdiğini gösteren kendi belgesidir. Özellikle sonradan tasarruf hakkının kullanılması, teslim adresinin değiştirilmesi veya taşıma koşullarına ilişkin uyuşmazlık çıkması hâlinde gönderici nüshası önem taşır.

İkinci asıl nüsha eşya ile birlikte gider. Bu nüsha taşıma sırasında yükle bağlantılıdır ve teslim zincirinde alıcıya ulaşan temel CMR belgesidir. Eşya ile birlikte seyretmesi, taşıma bilgilerinin güzergâh boyunca erişilebilir olmasını ve teslim anındaki kayıtların aynı belge üzerinde izlenebilmesini sağlar.

Üçüncü asıl nüsha taşıyıcıda kalır. Taşıyıcı bakımından bu nüsha, aldığı yükün ve kabul ettiği talimatların kurumsal kaydıdır. Sigorta, navlun, hasar dosyası, rücu ve muhasebe süreçlerinde taşıyıcının kendi nüshasına ihtiyaç duyulur. Uygulamada fiziksel nüsha ile birlikte taranmış dijital kopyanın da sefer dosyasına bağlanması belge kaybı riskini azaltır.

CMR taşıma senedini kimler imzalamalıdır?

Madde 5/1 açık biçimde gönderici ve taşıyıcının imzasını arar. Bu imzalar, senetteki taşıma verilerinin taraflarla ilişkilendirilmesini sağlar. Sadece sürücünün veya yalnız gönderenin imzasının bulunduğu bir form, Madde 5’te öngörülen iki taraflı imza düzenini tam olarak karşılamaz.

Taşıyıcı adına imzanın kim tarafından atıldığı şirketin temsil ve operasyon düzeniyle uyumlu olmalıdır. Sürücü, taşıma senedini taşıyıcı adına teslim alma sürecinde imzalıyorsa görev ilişkisi ve şirket kaydıyla bağlantı kurulabilmelidir. Gönderici adına imza atan depo veya sevkiyat personelinin de yükü teslim etmeye yetkili süreç içinde hareket etmesi gerekir.

İmzanın hukuki fonksiyonu özellikle senetteki rezervler bakımından önemlidir. Taşıyıcı teslim sırasında ambalaj veya paket sayısı hakkında gerekçeli rezerv koymuşsa, göndericinin bu rezervi açıkça kabul edip etmediği Madde 8 açısından ayrıca sonuç doğurabilir. Bu nedenle imza yalnız biçimsel bir kapanış değildir; senetteki kayıtların hangi tarafla ilişkilendirileceğini belirler.

CMR senedinde basılı imza veya kaşe kullanılabilir mi?

Madde 5, senedin düzenlendiği ülke hukukunun izin vermesi şartıyla imzaların basılı olabileceğini veya gönderici ve taşıyıcının kaşeleriyle değiştirilebileceğini öngörür. Bu nedenle CMR metni tek tip “mutlaka ıslak imza” kuralı kurmaz; düzenleme yeri hukukuna açık atıf yapar.

Bu hüküm uygulanırken ticari teamül ile hukuki izin birbirine karıştırılmamalıdır. Bir lojistik işletmesinin yıllardır kaşe kullanması tek başına ilgili ülke hukukunun şartlarını ispatlamaz. Taşıma senedinin düzenlendiği yerde geçerli şekil düzeni kontrol edilmelidir.

Şirket içi standart form hazırlanırken her güzergâh için ayrı keyfî imza yöntemi seçmek yerine, düzenleme yeri ve elektronik belge sistemiyle uyumlu bir prosedür oluşturulmalıdır. Böylece uyuşmazlıkta belgenin kim tarafından oluşturulduğu ve hangi taşıma için geçerli olduğu açık kalır.

Hangi durumda ayrı CMR taşıma senedi istenebilir?

Madde 5/2, taşınacak eşyanın farklı araçlara yüklenmesi veya farklı türlere ya da ayrı partilere bölünmesi hâlinde gönderici veya taşıyıcıya ayrı taşıma senetleri isteme hakkı verir. Bu hak, tek ticari sipariş altında yürüyen fakat fiilen farklı taşıma birimlerine ayrılan yüklerin belge üzerinde de ayrıştırılmasını sağlar.

“Ayrı taşıma senedi” ihtiyacı yalnız taşıyıcının talebine bağlı değildir. Gönderici de her araç, eşya türü veya parti için ayrı senet düzenlenmesini isteyebilir. Böylece hasar, eksiklik veya gecikmenin hangi fiziksel yük grubuna ilişkin olduğu sonradan daha kolay tespit edilir.

Madde 5/2’nin pratik değeri özellikle yüksek paket sayılı, farklı özellikte ürün içeren veya birden fazla çekici/römork kullanılan sevkiyatlarda ortaya çıkar. Tek form üzerinde bütün yükleri toplamak, hangi aracın hangi partiyi taşıdığını belirsiz hâle getirebilir.

Yük farklı araçlara bölünürse nasıl belgelendirilmelidir?

Aynı göndericinin aynı alıcıya giden malları iki veya daha fazla araca bölünmüşse, her aracın taşıdığı miktar, paket ve tanımlayıcı işaret ayrı ayrı izlenebilir olmalıdır. Madde 5/2, taraflardan birinin istemesi hâlinde her araç için ayrı taşıma senedi düzenlenmesine imkân verir.

Bu düzen özellikle kısmi kayıp ve hasar uyuşmazlığında önemlidir. Hangi aracın hangi paketleri aldığı belli değilse, hasarın taşıyıcıya teslim anından sonra mı oluştuğu ve hangi seferle bağlantılı bulunduğu konusunda ispat güçlüğü doğar. Ayrı senet, araç-plaka-römork ile yük grubunu tek belge üzerinde eşleştirir.

Araç değişikliği sonradan gerçekleşmişse değişikliğin tarihi, nedeni ve yeni taşıma birimi kayıt altına alınmalıdır. CMR’nin belge sistemi, gerçek operasyonu doğru yansıtmalıdır; formun ilk hâli ile fiili taşıma arasında çelişki bırakılmamalıdır.

Farklı eşya türleri veya partiler için neden ayrı senet gerekir?

Bir araçta birbirinden farklı mal türleri bulunabilir veya aynı mal farklı ticari partiler hâlinde taşınabilir. Madde 5/2 bu durumda da gönderici ya da taşıyıcının ayrı taşıma senedi istemesine izin verir. Ayrı senet özellikle ağırlık, ambalaj, tehlikeli yük niteliği, sıcaklık şartı veya teslim talimatı farklı olan gruplarda güçlü bir operasyon kontrolüdür.

Farklı türde malların tek senette toplanması yasak değildir; ancak Madde 6’daki tanımlamaların her yük grubu bakımından yeterince açık yapılması gerekir. Tehlikeli eşya varsa Madde 22’ye uygun özel bildirim yapılmalı; özel ambalaj veya koruma gereksinimleri taşıma talimatına yansıtılmalıdır.

Parti bazlı belge düzeni tazminat hesabında da önemlidir. Hasar yalnız bir partiye aitse, o partinin miktarı, ağırlığı, değeri ve teslim koşulu ayrı gösterilebildiğinde zarar hesabı daha sağlıklı yapılır.

Üç nüsha düzeni ispat bakımından ne sağlar?

Üç nüsha, aynı sözleşme bilgisinin gönderici, taşıma süreci ve taşıyıcı tarafında eş zamanlı korunmasını sağlar. Taraflardan birindeki belge sonradan değişmiş veya kaybolmuşsa diğer nüshalar karşılaştırma imkânı sunar. Özellikle teslimde eklenen kayıtlar bakımından hangi nüshada hangi açıklamanın bulunduğu kontrol edilebilir.

CMR Madde 9 taşıma senedine sözleşme koşulları ve eşyanın teslim alınması bakımından ilk bakışta delil etkisi verir. Madde 5’teki nüsha düzeni bu ispat mekanizmasının operasyon altyapısını oluşturur. Belge taraflarda tutulmadığında Madde 9’daki karinenin pratik kullanımı zorlaşır.

Nüshalar arasında içerik farkı varsa uyuşmazlık, imza zamanı, düzeltmenin kim tarafından yapıldığı, hangi nüshanın eşya ile gittiği ve teslimde hangi belgenin kullanıldığı üzerinden çözülür. Bu nedenle el yazısı düzeltmeler ve ek kayıtlar tarih ve imza ile açıkça yapılmalıdır.

Üç nüsha veya imza şartı eksikse taşıma sözleşmesi geçersiz olur mu?

CMR Madde 4 nedeniyle taşıma senedinin bulunmaması veya usulsüzlüğü taşıma sözleşmesinin varlığını ve geçerliliğini etkilemez. Dolayısıyla Madde 5’teki nüsha veya imza düzenine aykırılık otomatik olarak taşıma sözleşmesini hükümsüz kılmaz.

Ancak eksiklik ispat etkisini zayıflatabilir ve tarafların belirli kayıtları kanıtlama yükünü ağırlaştırabilir. İmzasız bir rezervin kimin tarafından eklendiği, tek nüshadaki bir teslim talimatının diğer tarafa ulaşıp ulaşmadığı veya farklı araçlara ayrılan yükün hangi kısmının hangi taşıma belgesine bağlı olduğu tartışma yaratabilir.

Bu nedenle Madde 4’ün sözleşmeyi koruyan hükmü, Madde 5’e uyulmamasını önemsiz hâle getirmez. Hukuki geçerlilik ile sağlıklı belge yönetimi birbirinden ayrı konulardır.

e-CMR sisteminde “üç nüsha” kuralı nasıl anlaşılmalıdır?

Elektronik taşıma senedi, CMR’ye Ek Elektronik Taşıma Senedi Protokolü çerçevesinde elektronik kayıt sistemi üzerinden yürütülür. Elektronik ortamın amacı fiziksel kâğıdı görüntü olarak çoğaltmak değil, taşıma senedindeki bilgileri güvenilir, erişilebilir ve değişiklikleri izlenebilir biçimde taraflara sunmaktır.

Bu nedenle e-CMR uygulamasında tarafların kendi kayıtlarına erişebilmesi, belge bütünlüğü ve yetkilendirme temel önemdedir. Elektronik sistemin hukuki yeterliliği ilgili Protokol ve taraf devlet koşulları çerçevesinde değerlendirilmelidir.

Kağıt senetteki birinci, ikinci ve üçüncü nüshanın işlevleri elektronik ortamda erişim ve kayıt mekanizmasıyla karşılanırken, taşıma verilerinin gönderici, taşıyıcı ve teslim süreci bakımından aynı güvenilirlikte korunması gerekir.

Lojistik şirketleri için Madde 5 kontrolü nasıl yapılmalıdır?

Yükleme öncesinde gönderici ve taşıyıcı bilgileri doğrulanmalı, üç asıl nüsha hazırlanmalı ve imza düzeni tamamlanmalıdır. İkinci nüshanın eşya ile birlikte gitmesi sağlanmalı; birinci nüsha göndericiye, üçüncü nüsha taşıyıcının sefer dosyasına alınmalıdır.

Birden fazla araç kullanılıyorsa yük listesi ile her aracın taşıma senedi eşleştirilmelidir. Farklı mal türleri veya partiler varsa tarafların ayrı senet talep edip etmediği yükleme başlamadan belirlenmelidir. Belge düzeni araç kapandıktan sonra geriye dönük oluşturulmamalıdır.

Taşıma sonunda teslim nüshası taranmalı, varsa rezerv ve imzalar görünür biçimde arşivlenmelidir. Böylece Madde 5’e uygun belge zinciri, Madde 8 ve 9’daki kontrol ve ispat hükümleriyle birlikte çalışır.

Taşıma sırasında CMR nüshalarında değişiklik yapılması gerekirse nasıl hareket edilmelidir?

Taşıma sırasında teslim yeri, alıcı veya başka bir talimat hukuken değiştirilebilir; CMR Madde 12 göndericinin belirli şartlarla tasarruf hakkını düzenler. Böyle bir değişiklik olduğunda belge zincirinin de yeni talimatı açık biçimde göstermesi gerekir. Sadece sürücüye telefonla verilen ve diğer taraflarda hiçbir kaydı bulunmayan talimat, uyuşmazlık hâlinde ispat sorunu doğurur.

Değişiklik, kimin talimat verdiğini, ne zaman verildiğini, hangi yük ve seferi kapsadığını ve taşıyıcı tarafından ne zaman alındığını gösterecek şekilde kaydedilmelidir. Kağıt senette yapılan düzeltmeler okunabilir olmalı ve önceki kaydı belirsiz hâle getirmemelidir. Elektronik sistemde ise değişikliğin tarihçesi ve yetkili kullanıcı bilgisi korunmalıdır.

Üç nüsha sisteminin pratik değeri burada ortaya çıkar. Göndericide kalan nüsha ile eşya yanında giden nüsha ve taşıyıcının nüshası arasında sonradan yapılan değişiklikler açıklanabilir olmalıdır. Uyuşmazlıkta yalnız bir nüshada bulunan el yazısı kaydın ne zaman ve kim tarafından eklendiği tartışılabileceğinden, önemli değişiklikler ek yazılı talimat ve kurumsal kayıtla desteklenmelidir.

CMR nüshaları ne kadar dikkatli arşivlenmelidir?

Madde 5 saklama süresini belirleyen bir hüküm değildir; ancak CMR’de zamanaşımı ve olası rücu süreçleri bulunduğundan taşıma belgelerinin dava ve denetim dönemlerini karşılayacak biçimde kurumsal olarak korunması gerekir. Belge saklama süresi belirlenirken CMR’nin zamanaşımı hükümlerinin yanında vergi, ticaret, gümrük ve ilgili ulusal saklama yükümlülükleri de ayrıca dikkate alınmalıdır.

Arşivde yalnız taşıma senedinin boş veya ilk düzenlenen hâli değil, teslimde imzalanmış nihai nüsha tutulmalıdır. Hasar rezervi, teslim saati, alıcı imzası, mühür kaydı ve elle eklenen açıklamalar son uyuşmazlık açısından ilk nüshadan daha önemli olabilir. Dijital taramada sayfanın tamamı, kenar notları ve arka yüz kayıtları görünür olmalıdır.

Belge adı standartlaştırılmalı; sefer tarihi, araç veya römork numarası ve müşteri referansı üzerinden aranabilir olmalıdır. Bu düzen, birden fazla aracın veya partinin bulunduğu Madde 5/2 taşımalarında hangi senedin hangi yük bölümüne ait olduğunu yıllar sonra dahi tespit etmeyi kolaylaştırır.

Resmî kaynaklar ve site içi bağlantılar

CMR Madde 5’in resmî metni için UNECE – CMR Sözleşmesi; elektronik taşıma senedi için UNECE e-CMR Executive Guide kullanılmalıdır.

• CMR Madde 4: senet yoksa sözleşme
• TTK m.856 taşıma senedi
• CMR Madde 1 kapsam şartları
• CMR Madde 3 yardımcı kişi sorumluluğu
• CMR taşıyıcı sorumluluğu

Sık sorulan sorular

CMR taşıma senedi kaç nüsha düzenlenir?

CMR Madde 5/1’e göre üç asıl nüsha düzenlenir.

Birinci CMR nüshası kime verilir?

Birinci nüsha göndericiye verilir.

İkinci CMR nüshası kime verilir?

İkinci nüsha eşya ile birlikte taşınır ve teslim zincirini takip eder.

Üçüncü CMR nüshası kimde kalır?

Üçüncü nüsha taşıyıcıda kalır.

CMR senedini kim imzalar?

Gönderici ve taşıyıcı imzalar.

Kaşe imza yerine geçebilir mi?

Madde 5, senedin düzenlendiği ülke hukuku izin veriyorsa basılı imza veya kaşe kullanımına izin verir.

İki kamyona bölünen yük için iki CMR istenebilir mi?

Evet. Madde 5/2 uyarınca gönderici veya taşıyıcı her araç için ayrı senet düzenlenmesini isteyebilir.

Farklı ürün partileri için ayrı CMR düzenlenebilir mi?

Evet. Farklı eşya türleri veya partiler için ayrı senet isteme hakkı vardır.

Tek nüsha düzenlenirse sözleşme geçersiz olur mu?

Madde 4 gereği senet usulsüzlüğü sözleşmenin varlığını veya geçerliliğini kendiliğinden ortadan kaldırmaz; ancak ispat ve belge yönetimi riski doğurur.

e-CMR’de fiziksel üç kâğıt şart mı?

Elektronik taşıma senedi, Ek Protokol kapsamındaki elektronik kayıt ve erişim şartlarıyla yürütülür; fiziksel kâğıt çoğaltma mantığı elektronik sistemin özü değildir.