Navlun Bedeli Kararlaştırılmamışsa Ne Ödenir? TTK m.1195 | 2026

Kısa ve net cevap: TTK m.1195’e göre navlun miktarı kararlaştırılmamışsa, yükleme zamanında ve yükleme yerinde mutat olan navlun ödenir. Kararlaştırılandan fazla eşya teslim edilmişse fazlalık da ücretsiz taşınmaz; fazla eşya için sözleşmede kararlaştırılan navlun miktarıyla orantılı navlun ödenir. Birinci kural bedelin hiç belirlenmediği, ikinci kural ise bedel belirlenmişken taşıma miktarının aşıldığı hâle ilişkindir.

Bu yazıyla ilgili genel bir sorunuz mu var? Anonim soru sor

Navlun sözleşmesi kurulmuş, taşıma borcu doğmuş fakat ücret rakamı veya belirlenebilir ücret formülü taraflarca yazılmamış olabilir. TTK m.1195 bu ücret boşluğunu sözleşmeyi geçersiz sayarak değil, objektif bir piyasa ölçütü getirerek doldurur. Aynı madde, sözleşmedeki yük miktarının aşılması hâlinde de ek navlunun hangi esasla belirleneceğini düzenler.

Bu yazı, genel navlun sözleşmesi rehberini tekrar etmez. Yalnız TTK m.1195 hükmünün doğurduğu özel sonucu; alacağın doğumu, hesap yöntemi, taraflar, delil ve liman uygulaması bakımından inceler. Böylece aynı anahtar kelimeyi hedefleyen ikinci bir genel sayfa oluşturulmadan, tek bir long-tail arama niyeti cevaplanır.

TTK m.1195 hangi iki durumu düzenler?

Madde iki ayrı ihtimali birbirinden ayırır. Navlun miktarı hiç kararlaştırılmamışsa yükleme zamanı ve yerindeki mutat navlun devreye girer. Sözleşmede miktar ve ücret bulunmasına rağmen daha fazla eşya teslim edilmişse, fazla kısım için sözleşme navlunuyla orantılı ek navlun hesaplanır. Bu iki fıkra aynı hesap yöntemini kullanmaz.

TTK m.1195 bakımından bu başlık değerlendirilirken önce kanundaki şartın gerçekleşip gerçekleşmediği, sonra sözleşmede aynı konuya ilişkin açık bir kayıt bulunup bulunmadığı belirlenmelidir. Deniz ticaretinde aynı ekonomik ilişki birden fazla belgeye dağıldığı için tek bir faturaya veya tek bir e-postaya bakılarak sonuç kurulması yeterli değildir. Hükmün uygulanma alanı, tarafların sıfatı ve taşımanın hangi aşamasında olunduğu ayrı ayrı tespit edilmelidir.

İspat bakımından özellikle charter party, fixture recap, booking teyidi, konişmento ve navlun faturası birlikte okunmalıdır. Bu belgeler arasında çelişki varsa düzenlenme zamanı, düzenleyen kişinin sıfatı, belgenin hangi işlem için oluşturulduğu ve karşı tarafça kabul edilip edilmediği açıklanmalıdır. Hesap veya talep belgesi hazırlanırken kullanılan her veri kendi dayanak belgesine bağlanmalı; hukuki sonuç ile ticari kayıt birbirine karıştırılmamalıdır.

Mutat navlun ne demektir?

Mutat navlun, taşıyanın sonradan tek taraflı açıkladığı tarife değildir. Aynı yükleme zamanı ve yerinde benzer yük, rota, gemi ve operasyon koşullarında olağan olarak uygulanan objektif piyasa bedelidir. Karşılaştırma verileri somut taşıma segmentiyle uyumlu olmalıdır.

TTK m.1195 bakımından bu başlık değerlendirilirken önce kanundaki şartın gerçekleşip gerçekleşmediği, sonra sözleşmede aynı konuya ilişkin açık bir kayıt bulunup bulunmadığı belirlenmelidir. Deniz ticaretinde aynı ekonomik ilişki birden fazla belgeye dağıldığı için tek bir faturaya veya tek bir e-postaya bakılarak sonuç kurulması yeterli değildir. Hükmün uygulanma alanı, tarafların sıfatı ve taşımanın hangi aşamasında olunduğu ayrı ayrı tespit edilmelidir.

İspat bakımından özellikle statement of facts, terminal kayıtları, acente yazışmaları, tartım ve teslim belgeleri birlikte okunmalıdır. Bu belgeler arasında çelişki varsa düzenlenme zamanı, düzenleyen kişinin sıfatı, belgenin hangi işlem için oluşturulduğu ve karşı tarafça kabul edilip edilmediği açıklanmalıdır. Hesap veya talep belgesi hazırlanırken kullanılan her veri kendi dayanak belgesine bağlanmalı; hukuki sonuç ile ticari kayıt birbirine karıştırılmamalıdır.

Neden yükleme zamanı esas alınır?

Kanun piyasa seviyesini yükleme zamanına bağlar. Navlun piyasası yakıt maliyeti, gemi arzı, rota güvenliği, sezon ve liman yoğunluğu nedeniyle değişebilir. Sonradan oluşan daha yüksek veya düşük fiyatlar geçmiş yükleme için m.1195 anlamında yeni bir mutat navlun yaratmaz.

TTK m.1195 bakımından bu başlık değerlendirilirken önce kanundaki şartın gerçekleşip gerçekleşmediği, sonra sözleşmede aynı konuya ilişkin açık bir kayıt bulunup bulunmadığı belirlenmelidir. Deniz ticaretinde aynı ekonomik ilişki birden fazla belgeye dağıldığı için tek bir faturaya veya tek bir e-postaya bakılarak sonuç kurulması yeterli değildir. Hükmün uygulanma alanı, tarafların sıfatı ve taşımanın hangi aşamasında olunduğu ayrı ayrı tespit edilmelidir.

İspat bakımından özellikle banka dekontları, ticari defter kayıtları, cari hesap ekstreleri ve fatura ekleri birlikte okunmalıdır. Bu belgeler arasında çelişki varsa düzenlenme zamanı, düzenleyen kişinin sıfatı, belgenin hangi işlem için oluşturulduğu ve karşı tarafça kabul edilip edilmediği açıklanmalıdır. Hesap veya talep belgesi hazırlanırken kullanılan her veri kendi dayanak belgesine bağlanmalı; hukuki sonuç ile ticari kayıt birbirine karıştırılmamalıdır.

Neden yükleme yeri esas alınır?

Yer ölçütü de kanunda açıkça belirlenmiştir. Mersin’deki yükleme için farklı limanlardaki ücretler ancak karşılaştırma ve düzeltme verisi olabilir; temel araştırma yükleme yerindeki piyasaya yönelmelidir. Terminal koşulları ve limanın operasyon özellikleri de karşılaştırmanın parçasıdır.

TTK m.1195 bakımından bu başlık değerlendirilirken önce kanundaki şartın gerçekleşip gerçekleşmediği, sonra sözleşmede aynı konuya ilişkin açık bir kayıt bulunup bulunmadığı belirlenmelidir. Deniz ticaretinde aynı ekonomik ilişki birden fazla belgeye dağıldığı için tek bir faturaya veya tek bir e-postaya bakılarak sonuç kurulması yeterli değildir. Hükmün uygulanma alanı, tarafların sıfatı ve taşımanın hangi aşamasında olunduğu ayrı ayrı tespit edilmelidir.

İspat bakımından özellikle kaptan/acentenin bildirimleri, liman otoritesi kayıtları ve operasyon zaman çizelgesi birlikte okunmalıdır. Bu belgeler arasında çelişki varsa düzenlenme zamanı, düzenleyen kişinin sıfatı, belgenin hangi işlem için oluşturulduğu ve karşı tarafça kabul edilip edilmediği açıklanmalıdır. Hesap veya talep belgesi hazırlanırken kullanılan her veri kendi dayanak belgesine bağlanmalı; hukuki sonuç ile ticari kayıt birbirine karıştırılmamalıdır.

Mutat navlun hangi verilerle belirlenir?

Mutat navlun belirlenirken aynı dönem ve benzer rotadaki fixture kayıtları, broker teklifleri, önceki sözleşmeler ve sektör göstergeleri kullanılabilir. Tek bir emsal bütün piyasayı temsil etmez. Karşılaştırılan seferlerin yük türü, miktarı, gemi tipi ve operasyon şartları açıklanmalıdır.

TTK m.1195 bakımından bu başlık değerlendirilirken önce kanundaki şartın gerçekleşip gerçekleşmediği, sonra sözleşmede aynı konuya ilişkin açık bir kayıt bulunup bulunmadığı belirlenmelidir. Deniz ticaretinde aynı ekonomik ilişki birden fazla belgeye dağıldığı için tek bir faturaya veya tek bir e-postaya bakılarak sonuç kurulması yeterli değildir. Hükmün uygulanma alanı, tarafların sıfatı ve taşımanın hangi aşamasında olunduğu ayrı ayrı tespit edilmelidir.

İspat bakımından özellikle yükleme listesi, manifest, mate’s receipt, gümrük ve terminal kayıtları birlikte okunmalıdır. Bu belgeler arasında çelişki varsa düzenlenme zamanı, düzenleyen kişinin sıfatı, belgenin hangi işlem için oluşturulduğu ve karşı tarafça kabul edilip edilmediği açıklanmalıdır. Hesap veya talep belgesi hazırlanırken kullanılan her veri kendi dayanak belgesine bağlanmalı; hukuki sonuç ile ticari kayıt birbirine karıştırılmamalıdır.

Bedel belirsizliği ile bedelin hiç kararlaştırılmaması arasındaki fark

Sözleşmede ‘freight as agreed’ gibi bir ifade bulunması, ayrıca başka belge veya yazışmada bedel kararlaştırılmışsa m.1195/1’in uygulanacağı anlamına gelmez. Önce recap, e-posta ve ekler dahil sözleşme bütününde belirlenebilir bir fiyat bulunup bulunmadığı araştırılır. Gerçek ücret boşluğu varsa mutat navlun devreye girer.

TTK m.1195 bakımından bu başlık değerlendirilirken önce kanundaki şartın gerçekleşip gerçekleşmediği, sonra sözleşmede aynı konuya ilişkin açık bir kayıt bulunup bulunmadığı belirlenmelidir. Deniz ticaretinde aynı ekonomik ilişki birden fazla belgeye dağıldığı için tek bir faturaya veya tek bir e-postaya bakılarak sonuç kurulması yeterli değildir. Hükmün uygulanma alanı, tarafların sıfatı ve taşımanın hangi aşamasında olunduğu ayrı ayrı tespit edilmelidir.

İspat bakımından özellikle tarafların e-posta yazışmaları, broker mesajları, sözleşme ekleri ve sonradan yapılan değişiklikler birlikte okunmalıdır. Bu belgeler arasında çelişki varsa düzenlenme zamanı, düzenleyen kişinin sıfatı, belgenin hangi işlem için oluşturulduğu ve karşı tarafça kabul edilip edilmediği açıklanmalıdır. Hesap veya talep belgesi hazırlanırken kullanılan her veri kendi dayanak belgesine bağlanmalı; hukuki sonuç ile ticari kayıt birbirine karıştırılmamalıdır.

Kararlaştırılandan fazla eşya teslim edilirse ne olur?

Taşıtan sözleşmede kararlaştırılandan fazla eşya teslim eder ve bu yük taşıma kapsamına kabul edilirse, m.1195/2 fazlalık için de navlun öngörür. Fazla yükün miktarı booking, konişmento, terminal tally, tartım ve manifest kayıtlarıyla karşılaştırılmalıdır.

TTK m.1195 bakımından bu başlık değerlendirilirken önce kanundaki şartın gerçekleşip gerçekleşmediği, sonra sözleşmede aynı konuya ilişkin açık bir kayıt bulunup bulunmadığı belirlenmelidir. Deniz ticaretinde aynı ekonomik ilişki birden fazla belgeye dağıldığı için tek bir faturaya veya tek bir e-postaya bakılarak sonuç kurulması yeterli değildir. Hükmün uygulanma alanı, tarafların sıfatı ve taşımanın hangi aşamasında olunduğu ayrı ayrı tespit edilmelidir.

İspat bakımından özellikle konişmento kayıtları, teslim emri, ambar makbuzu ve gönderilenin teslim belgeleri birlikte okunmalıdır. Bu belgeler arasında çelişki varsa düzenlenme zamanı, düzenleyen kişinin sıfatı, belgenin hangi işlem için oluşturulduğu ve karşı tarafça kabul edilip edilmediği açıklanmalıdır. Hesap veya talep belgesi hazırlanırken kullanılan her veri kendi dayanak belgesine bağlanmalı; hukuki sonuç ile ticari kayıt birbirine karıştırılmamalıdır.

Fazla eşyanın navlunu hangi oranla hesaplanır?

Fazla eşya için yeni piyasa fiyatı değil, sözleşmede kararlaştırılmış navlun miktarıyla orantılı bedel uygulanır. Ton başına, metreküp başına veya koli başına birim fiyat varsa fazla miktara aynı ekonomik oran yansıtılır. Tarafların fazla yük için ayrıca açık yeni bir anlaşma yapması ayrı değerlendirilir.

TTK m.1195 bakımından bu başlık değerlendirilirken önce kanundaki şartın gerçekleşip gerçekleşmediği, sonra sözleşmede aynı konuya ilişkin açık bir kayıt bulunup bulunmadığı belirlenmelidir. Deniz ticaretinde aynı ekonomik ilişki birden fazla belgeye dağıldığı için tek bir faturaya veya tek bir e-postaya bakılarak sonuç kurulması yeterli değildir. Hükmün uygulanma alanı, tarafların sıfatı ve taşımanın hangi aşamasında olunduğu ayrı ayrı tespit edilmelidir.

İspat bakımından özellikle bilirkişi incelemesine esas karşılaştırmalı piyasa kayıtları ve taşıma segmenti verileri birlikte okunmalıdır. Bu belgeler arasında çelişki varsa düzenlenme zamanı, düzenleyen kişinin sıfatı, belgenin hangi işlem için oluşturulduğu ve karşı tarafça kabul edilip edilmediği açıklanmalıdır. Hesap veya talep belgesi hazırlanırken kullanılan her veri kendi dayanak belgesine bağlanmalı; hukuki sonuç ile ticari kayıt birbirine karıştırılmamalıdır.

TTK m.1193 ile m.1195 arasındaki fark nedir?

TTK m.1193, navlun ölçü, tartı veya sayı üzerine kararlaştırılmışken hangi miktarın hesapta kullanılacağı konusundaki tereddüdü çözer. M.1195 ise navlun miktarının hiç belirlenmediği veya sözleşmedekinden fazla eşya teslim edildiği hâli düzenler. Bu ayrım doğru maddeyi seçmek için zorunludur.

TTK m.1195 bakımından bu başlık değerlendirilirken önce kanundaki şartın gerçekleşip gerçekleşmediği, sonra sözleşmede aynı konuya ilişkin açık bir kayıt bulunup bulunmadığı belirlenmelidir. Deniz ticaretinde aynı ekonomik ilişki birden fazla belgeye dağıldığı için tek bir faturaya veya tek bir e-postaya bakılarak sonuç kurulması yeterli değildir. Hükmün uygulanma alanı, tarafların sıfatı ve taşımanın hangi aşamasında olunduğu ayrı ayrı tespit edilmelidir.

İspat bakımından özellikle taşıyanın tahakkuk cetveli, taşıtanın itirazları ve ödeme/tahsilat belgeleri birlikte okunmalıdır. Bu belgeler arasında çelişki varsa düzenlenme zamanı, düzenleyen kişinin sıfatı, belgenin hangi işlem için oluşturulduğu ve karşı tarafça kabul edilip edilmediği açıklanmalıdır. Hesap veya talep belgesi hazırlanırken kullanılan her veri kendi dayanak belgesine bağlanmalı; hukuki sonuç ile ticari kayıt birbirine karıştırılmamalıdır.

Navlun alacağı talep edilirken hesap nasıl kurulmalıdır?

Talepte önce sözleşme, sonra bedelin varlığı/yokluğu, yükleme zamanı ve yeri, emsal veriler ve varsa fazla yük miktarı gösterilmelidir. Muacceliyet m.1197’ye; navlun dışında kalan prim ve giderler m.1196’ya tabidir. Hesap kalemleri ayrı hukuki dayanaklarla yazılmalıdır.

TTK m.1195 bakımından bu başlık değerlendirilirken önce kanundaki şartın gerçekleşip gerçekleşmediği, sonra sözleşmede aynı konuya ilişkin açık bir kayıt bulunup bulunmadığı belirlenmelidir. Deniz ticaretinde aynı ekonomik ilişki birden fazla belgeye dağıldığı için tek bir faturaya veya tek bir e-postaya bakılarak sonuç kurulması yeterli değildir. Hükmün uygulanma alanı, tarafların sıfatı ve taşımanın hangi aşamasında olunduğu ayrı ayrı tespit edilmelidir.

İspat bakımından özellikle yükün türünü, miktarını, rotasını ve liman operasyonunu gösteren teknik/ticari kayıtlar birlikte okunmalıdır. Bu belgeler arasında çelişki varsa düzenlenme zamanı, düzenleyen kişinin sıfatı, belgenin hangi işlem için oluşturulduğu ve karşı tarafça kabul edilip edilmediği açıklanmalıdır. Hesap veya talep belgesi hazırlanırken kullanılan her veri kendi dayanak belgesine bağlanmalı; hukuki sonuç ile ticari kayıt birbirine karıştırılmamalıdır.

TTK m.1195 için uygulama ve dosya kontrol listesi

1. Navlun sözleşmesini ve tüm eklerini birlikte inceleyin.
2. Bedelin hiç kararlaştırılmadığını doğrulayın.
3. Yükleme tarihini kesinleştirin.
4. Yükleme yerini ve terminali belirleyin.
5. Benzer rota, yük ve gemi için emsal piyasa verilerini toplayın.
6. Kararlaştırılan yük miktarını tespit edin.
7. Fiilen kabul edilen fazla yükü belgeleyin.
8. Fazla kısım için sözleşmesel oranı uygulayın.
9. M.1193, m.1196 ve m.1197 bağlantılarını kontrol edin.
10. Hesabı belge ve tarihleriyle yazılı cetvele bağlayın.

Mersin Limanı ve uluslararası taşımalarda uygulama

Mersin çıkışlı taşımalarda mutat navlun araştırması, taşımanın gerçekleştiği dönem ile Mersin’deki ilgili yükleme segmentine göre yapılmalıdır. Konteyner, dökme yük, sıvı yük ve proje kargosu aynı piyasa olarak kabul edilemez. Liman/terminal koşulları, yükleme hızı ve rota farklılıkları emsal seçiminde açıklanmalıdır.

Mersin çıkışlı veya Mersin varışlı dosyalarda terminal, acente, taşıyan, taşıtan, yükleten ve gönderilen farklı kişiler olabilir. Bu nedenle liman operasyonunda oluşan bir ücret veya kayıt, doğru borçlu ve doğru kanuni sebep belirlenmeden doğrudan navlun hesabına eklenmemelidir. Uluslararası sözleşmede uygulanacak hukuk veya tahkim/yetki şartı varsa önce o kayıt denetlenir; Türk hukukunun uygulandığı ölçüde TTK m.1195 hükmü esas alınır.

Sık Sorulan Sorular

Navlun bedeli yazılmamışsa taşıma ücretsiz mi?

Hayır. TTK m.1195 yükleme zamanı ve yerindeki mutat navlunun ödenmesini öngörür.

Mutat navlun hangi tarihe göre belirlenir?

Yükleme zamanındaki piyasa esas alınır.

Hangi limanın fiyatı esas alınır?

Kanuni ölçüt yükleme yeridir.

Taşıyan kendi tarifesini mutat navlun sayabilir mi?

Tek taraflı tarife tek başına yeterli değildir; objektif piyasa verileri gerekir.

Fazla eşya ücretsiz mi taşınır?

Hayır. Fazla kısım için sözleşme navlunuyla orantılı navlun ödenir.

Fazla yükte yeni piyasa fiyatı uygulanır mı?

Kanuni kural sözleşmede kararlaştırılan navlun miktarıyla orantıdır.

M.1193 ne zaman uygulanır?

Ölçü, tartı veya sayı üzerine navlunda hesap miktarı tereddütlü olduğunda uygulanır.

Muacceliyet hangi maddede düzenlenir?

TTK m.1197’de düzenlenir.

Mutat navlun bilirkişiyle tespit edilebilir mi?

Teknik piyasa değerlendirmesi gerekiyorsa bilirkişi emsal verileri m.1195 kriterleriyle inceleyebilir.

Resmî kanun metni nerede?

Mevzuat Bilgi Sistemi’ndeki 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu güncel metninde m.1195 yer alır.

Resmî kaynak ve bağlantılı hükümler

Mevzuat Bilgi Sistemi – 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu güncel metni üzerinden TTK m.1195 ve bağlantılı hükümler kontrol edilebilir. Bu yazıda kanun maddesi metninin sonucu esas alınmış; doğrulanmamış Yargıtay kararına veya kaynağı belirsiz ikincil içeriğe dayanılmamıştır.

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →