Devlet Hava Aracının Karıştığı Sivil Havacılık Emniyet Olayı Nasıl Raporlanır? | SHY-OLAY m.5/3

Kısa ve net cevap: SHY-OLAY m.5/3 uyarınca sivil havacılık faaliyetlerinde devlet hava aracının müdahil olduğu emniyet olayı, olaya müdahil hizmet sağlayıcı tarafından SHGM’ye raporlanır. Devlet hava aracının varlığı sivil hizmet sağlayıcının raporlama yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.

Hava trafik kontrol kulesi ve devlet hava aracı emniyet olayı raporlama — Photo by Parker Sturdivant on Unsplash

Sivil Havacılık Emniyet Olayları Yönetmeliği (SHY-OLAY), 18 Eylül 2026 tarihli ve 33374 sayılı Resmî Gazete’de yayımlandı. Bu yazı yalnız “devlet hava aracı sivil havacılık emniyet olayı” arama niyetine cevap verir; genel SHY-OLAY rehberini tekrar etmez.

Yönetmelik m.28 uyarınca 18 Mart 2027 tarihinde yürürlüğe girer. Geçici m.1 uyarınca hizmet sağlayıcının uyumlu raporlama sistemi ve depolama kapasitesini tamamlaması için yürürlük tarihinden itibaren 18 ay vardır; bu nedenle geçiş sonu 18 Eylül 2028’dir.

Hukuki Dayanak: SHY-OLAY m.5/3

Devlet hava aracının sivil havacılık faaliyetiyle kesiştiği olayda, olaya müdahil sivil hizmet sağlayıcı kendi SHGM raporunu verir.

Yönetmeliğin m.1’deki amacı olayların raporlanması, toplanması, depolanması, korunması, analiz edilmesi, incelenmesi ve emniyet bilgisinin paylaşılmasıdır. devlet hava aracının müdahil olduğu sivil havacılık olayındaki hizmet sağlayıcılar bakımından ilk olay kaydından düzeltici faaliyetin kapanmasına kadar izlenebilir bir dosya bulunmalıdır.

M.5-m.10 raporlama zincirini; m.11-m.15 risk değerlendirmesi, inceleme ve sonuç süreçlerini; m.16-m.23 ise veri saklama, gizlilik, bilgi paylaşımı ve görev hükümlerini tamamlar. SHY-OLAY m.5/3 tek başına değil bu sistem içinde uygulanmalıdır.

devlet hava aracı sivil havacılık emniyet olayı: Net Kural ve Derin Analiz

Muhatap

devlet hava aracının müdahil olduğu sivil havacılık olayındaki hizmet sağlayıcılar. Kimin rapor vereceği unvandan ziyade somut olaya müdahale ve Yönetmelikteki görev tanımı üzerinden belirlenir.

Sınır

Askerî hizmetlere ilişkin özel raporlama rejimi ile sivil hizmet sağlayıcının SHY-OLAY yükümlülüğü ayrı tutulur. M.5/6 ve m.12/8 gereken olaylarda ayrıca uygulanır.

Temel kanıt seti

devlet hava aracı kimliği, olayın sivil faaliyetle bağlantısı, hava trafik kayıtları, meydan/operasyon kayıtları, hizmet sağlayıcının ilk olay kaydı ve SHGM gönderim zaman damgası. Olay tarihinde kullanılan veri ve belge sürümleri de korunmalıdır.

1. Olayın hukuki bağlamı

Devlet hava aracının olaya karışması, sivil tarafta oluşan emniyet verisini rapor dışına çıkarmaz. Sivil hizmet sağlayıcı kendi görev alanında gördüğü, ürettiği veya doğruladığı veriyi ayrı rapor dosyasına bağlar. Bu yaklaşım özellikle hava trafik hizmeti, havaalanı işletmesi ve yer hizmetleri kesişimlerinde önemlidir.

Bu nokta iç prosedürde karar veren kişi, kullanılan veri, olay numarası ve işlem zamanı ile birlikte kayda bağlanmalıdır. Böylece olay sonradan incelendiğinde yalnız sonuç değil, sonuca götüren işlem zinciri de görülebilir.

2. Bağımsız raporlama sorumluluğu

Olayın askerî unsur içermesi nedeniyle erişilemeyen veri bulunabilir. Sivil tarafın sahip olmadığı askerî kaydı temin edememesi, elindeki doğrulanabilir verilerle ilk raporu süresinde vermesine engel değildir. Eksik alan daha sonra resmî koordinasyonla tamamlanır.

3. Veri ve kayıt yönetimi

Devlet hava aracına ilişkin kimlik ve görev bilgisi gereğinden fazla yayılmamalıdır. Emniyet raporu için gerekli veri ile operasyonel veya güvenlik açısından sınırlı veri ayrıştırılmalı; yetki dışı erişim engellenmelidir.

4. Süre hesabı

Sivil kuruluş, olay sınıflandırmasını başka bir makamın sonradan yapacağı değerlendirmeye bırakıp ilk 72 saatlik süresini durduramaz. M.8 süresi bakımından kendi olaydan haberdar olma zamanı esas alınır.

5. Son sınıflandırma kontrolü

Kaza veya ciddi olay eşiği varsa m.5/7 nedeniyle HKY-13 kontrolü de aynı dosyada ayrı karar noktası olarak yer almalıdır. Devlet hava aracı unsuru bu sınıflandırma kontrolünü ortadan kaldırmaz.

Somut Olayda Uygulama Adımları

1. Olayı sınıflandırın

Olayın SHY-OLAY m.5/3 kapsamına girip girmediğini olay tarihinde geçerli SHGM düzenlemeleri ve somut teknik veriler üzerinden belirleyin. Karar gerekçesini olay dosyasına yazın.

2. İlk öğrenme anını sabitleyin

M.8’deki 72 saatlik sürenin başlangıcı bakımından ilk güvenilir zaman damgasını koruyun. devlet hava aracı kimliği, olayın sivil faaliyetle bağlantısı, hava trafik kayıtları, meydan/operasyon kayıtları, hizmet sağlayıcının ilk olay kaydı ve SHGM gönderim zaman damgası içinde zaman taşıyan kayıtlar sonradan tek bir tarihe indirgenmemelidir.

3. Personel ve kuruluş raporlarını ayırın

M.7 kapsamındaki kişinin ilk raporu ile hizmet sağlayıcının m.8/2 kapsamındaki SHGM raporu gereken durumlarda ayrı görevlerdir. Her biri için ayrı gönderim kanıtı tutulmalıdır.

4. SHGM gönderimini tamamlayın

Kurum içi değerlendirme dış bildirimin yerine geçmez. Rapor numarası, gönderim zamanı, gönderen kullanıcı ve varsa ek belgeler aynı olay kaydına bağlanmalıdır.

5. Risk ve sonuç sürecini başlatın

M.11 uyarınca 14 günlük risk değerlendirmesi, düzeltici/önleyici faaliyetler, 30 günlük ön sonuç ve 90 günlük sonuç raporu takvimi ayrı izlenmelidir.

72 Saat, 14 Gün, 30 Gün ve 90 Gün

72 saat: m.8 kapsamında zorunlu ilk raporlama.
14 gün: hizmet sağlayıcının risk değerlendirmesi.
30 gün: inceleme sürüyorsa ön sonuç; tamamlandıysa sonuç raporu.
90 gün: sonuç raporu; tamamlanamıyorsa m.11/7 usulüne göre ek süre talebi.
En az 5 yıl: olay ve sonuç raporları.
En az 2 ay / 1 yıl: görsel-işitsel / yazılı kayıtlar.

Bu süreler birbirinin yerine geçmez. İlk raporun gönderilmiş olması risk değerlendirmesi veya sonuç raporu yükümlülüğünü sona erdirmez. Elektronik sistemde her aşama ayrı son tarih ve sorumlu kişi ile izlenmelidir.

Kayıt, Veri Bütünlüğü ve Gizlilik

M.16 uyarınca ilk aşamada toplanan bilgi ile veri tabanındaki kayıt arasında tutarlılık sağlanmalı; veri kalite kontrol, doğrulama ve izleme süreçleri kurulmalıdır. İlk kayıt sonradan izsiz biçimde değiştirilmemelidir.

M.18 ve m.19 raporlayan kişinin ve olayda adı geçen kişilerin gizliliğini, kişisel verilerin 6698 sayılı Kanuna uygun işlenmesini ve raporlayan kişinin raporlama nedeniyle olumsuz muameleye maruz bırakılmamasını düzenler.

Kaçınılması Gereken Hatalar

İlk raporu teknik incelemenin sonuna bırakmak

İlk 72 saatte bütün nedenlerin kesinleşmesi şart değildir. Bilinen doğrulanabilir veriyle ilk rapor verilir; yeni bulgular izlenebilir ek kayıtlarla tamamlanır.

Kurum içi raporu SHGM raporu sanmak

İç kayıt ile dış bildirim farklı işlemlerdir. Denetimde dış gönderim ayrıca rapor numarası ve zaman damgasıyla gösterilmelidir.

Başka kuruluşun raporuna güvenmek

Askerî hizmetlere ilişkin özel raporlama rejimi ile sivil hizmet sağlayıcının SHY-OLAY yükümlülüğü ayrı tutulur. M.5/6 ve m.12/8 gereken olaylarda ayrıca uygulanır.

İlk veri sürümünü kaybetmek

Olay tarihinde kullanılan belge, kayıt veya sınıflandırma listesi saklanmalı; sonraki revizyonlar ilk halin üzerine izsiz yazılmamalıdır.

Düzeltici faaliyeti etkinlik kontrolü olmadan kapatmak

M.11/5 yalnız faaliyetin belirlenmesini değil uygulanmasını ve etkinliğinin takip edilmesini de gerektirir.

Sık Sorulan Sorular

Doğrudan hukuki dayanak nedir?

SHY-OLAY m.5/3.

Yönetmelik ne zaman yürürlüğe girer?

18 Mart 2027.

Sistem uyumu için geçiş sonu nedir?

18 Eylül 2028.

72 saatlik süre nerede düzenlenir?

SHY-OLAY m.8.

Birden fazla hizmet sağlayıcı varsa?

M.5/4 uyarınca her biri kendi raporunu verir.

Kaza veya ciddi olayda hangi düzenleme devreye girer?

M.5/7 uyarınca HKY-13 hükümleri ayrıca uygulanır.

Risk değerlendirmesi kaç gün içinde yapılır?

M.11 uyarınca 14 gün içinde.

Ön sonuç ve sonuç raporu süreleri nedir?

30 gün ve 90 gün.

Raporlayan kişinin kimliği korunur mu?

M.18 ve m.19 gizlilik, kişisel veri koruması ve adil kültür hükümleri getirir.

Kasıt bulunmayan eylemde idari yaptırım uygulanır mı?

M.20/1 koruma getirir; m.20/2’deki istisnalar saklıdır.

İlgili İçerikler ve Resmî Kaynaklar

Hukukçu İncelemesi ve E-E-A-T

İçerik SHY-OLAY m.5/3 ve bağlantılı SHY-OLAY hükümleri esas alınarak hazırlanmıştır. Doğrulanmamış yargı kararı kullanılmamıştır. Yazar: Av. Halil BAKIRCI – Mersin Barosu Sicil No: 3472. İnceleyen: Av. Emirhan Keskin – Mersin Barosu Sicil No: 5507. Son mevzuat kontrolü: 18 Eylül 2026.

Uygulama Kontrolü 1

Kurumsal uygulamada “devlet hava aracı sivil havacılık emniyet olayı” konusu hukuk, emniyet yönetimi, operasyon ve kalite birimlerinin ortak iş akışına çevrilmelidir. SHY-OLAY m.5/3 yalnız prosedür metninde bulunur fakat kullanıcı rolü, yedek sorumlu ve eskalasyon mekanizması tanımlanmazsa fiili uygulama eksik kalır.