Belirli Yük Yolculuk Öncesi Zayi Olursa Sözleşme Ne Olur? TTK m.1214 | 2026
Kısa ve net cevap: TTK m.1214’e göre navlun sözleşmesinde bireysel olarak belirlenmiş eşyanın tamamı yolculuk başlamadan önce umulmayan şekilde zayi olursa sözleşme hükümden düşer; taraflar bu sona erme nedeniyle tazminat ödemez, fakat o ana kadar doğmuş alacaklar korunur. Eşyanın yalnız bir kısmı zayi olursa taşıtan, kararlaştırılan navlunun yarısını ödeyerek sözleşmeyi feshedebilir veya taşıyanın durumunu ağırlaştırmamak şartıyla zayi olan kısmın yerine başka eşya yükleyebilir. Bu seçim yolculuk başlamadan kullanılmalıdır; aksi hâlde kanunun öngördüğü tam navlun sonucu gündeme gelir.
M.1214’ün temel özelliği, eşyanın sözleşmede bireysel olarak belirlenmiş olmasıdır. Belirli parti, seri, araç, makine veya özel yükün yok olması hâlinde aynı cins başka malın otomatik olarak sözleşmenin konusu sayılması mümkün değildir. Kanun tam zıya ile kısmi zıya için farklı sonuçlar kurar.
Bu içerik genel navlun sözleşmesi rehberini tekrar etmez; yalnız TTK m.1214 hükmünün yükün zıyaı bakımından özel sonucunu inceler.
Bireysel olarak belirlenmiş eşya ne demektir?
Bireysel olarak belirlenmiş eşya, sözleşmenin yalnız tür ve miktarla değil somut kimliğiyle belirli bir yükü konu almasıdır. Belirli seri numaralı makineler, belirlenmiş araçlar veya açıkça ayrılmış özel bir parti buna örnek olabilir. Sözleşme metni ve yük tanımı bu niteliği belirler.
TTK m.1214 uygulanırken eşyanın sözleşmede nasıl belirlendiği, zıyanın ne zaman gerçekleştiği ve yükleme için teslimin yapılıp yapılmadığı ayrı ayrı tespit edilmelidir. Bireysel olarak belirlenmiş eşya ile yalnız tür ve cins üzerinden belirlenen eşyanın zıyaı aynı hukuki sonuca bağlanmaz.
İspat bakımından navlun sözleşmesi, booking ve yük tanımı birlikte incelenmelidir. Yük kimliği, miktarı, zıya tarihi, ikame yükün hazır edilip edilmediği ve navlun hesabı aynı kronolojide gösterilmelidir. İddia edilen her hak için kanuni süre veya zaman noktası somut belgeyle eşleştirilmelidir.
Talep yönünden: “Bireysel olarak belirlenmiş eşya ne demektir?” için fesih, yarım navlun, tam navlun veya tazminat sonucu ileri sürülüyorsa hangi seçimlik hakkın kullanıldığı ve buna bağlı hesap açıkça yazılmalıdır. Birden fazla sonuç aynı anda mükerrer talep edilmemelidir.
Yükün tamamı yolculuk öncesi zayi olursa ne olur?
Belirli eşyanın tamamı yolculuk başlamadan önce umulmayan şekilde zayi olursa taşımanın konusu ortadan kalkar ve m.1214 sözleşmenin hükümden düşmesini öngörür. Zıyanın yolculuk öncesi gerçekleşmesi ve eşyanın tamamını kapsaması ayrı ayrı ispatlanmalıdır.
TTK m.1214 uygulanırken eşyanın sözleşmede nasıl belirlendiği, zıyanın ne zaman gerçekleştiği ve yükleme için teslimin yapılıp yapılmadığı ayrı ayrı tespit edilmelidir. Bireysel olarak belirlenmiş eşya ile yalnız tür ve cins üzerinden belirlenen eşyanın zıyaı aynı hukuki sonuca bağlanmaz.
İspat bakımından manifest, konişmento ve yükleme kayıtları birlikte incelenmelidir. Yük kimliği, miktarı, zıya tarihi, ikame yükün hazır edilip edilmediği ve navlun hesabı aynı kronolojide gösterilmelidir. İddia edilen her hak için kanuni süre veya zaman noktası somut belgeyle eşleştirilmelidir.
Savunma yönünden: “Yükün tamamı yolculuk öncesi zayi olursa ne olur?” bakımından itiraz eden taraf eşyanın belirlenme biçimi, zıya zamanı, ikame yükün süresinde hazır edilmemesi veya taşıyanın durumunun ağırlaşması gibi kanuni unsurlardan hangisinin gerçekleşmediğini göstermelidir.
Taraflar tazminat isteyebilir mi?
Kanuni sona erme hâlinde taraflar sırf sözleşmenin bu nedenle sona ermesinden dolayı birbirinden tazminat isteyemez. Bununla birlikte zıyanın bir tarafın kusurlu davranışından kaynaklandığı iddiası varsa o sorumluluk, m.1214’ün umulmayan zıya varsayımından ayrı değerlendirilir.
TTK m.1214 uygulanırken eşyanın sözleşmede nasıl belirlendiği, zıyanın ne zaman gerçekleştiği ve yükleme için teslimin yapılıp yapılmadığı ayrı ayrı tespit edilmelidir. Bireysel olarak belirlenmiş eşya ile yalnız tür ve cins üzerinden belirlenen eşyanın zıyaı aynı hukuki sonuca bağlanmaz.
İspat bakımından zıya, survey ve sigorta belgeleri birlikte incelenmelidir. Yük kimliği, miktarı, zıya tarihi, ikame yükün hazır edilip edilmediği ve navlun hesabı aynı kronolojide gösterilmelidir. İddia edilen her hak için kanuni süre veya zaman noktası somut belgeyle eşleştirilmelidir.
Talep yönünden: “Taraflar tazminat isteyebilir mi?” için fesih, yarım navlun, tam navlun veya tazminat sonucu ileri sürülüyorsa hangi seçimlik hakkın kullanıldığı ve buna bağlı hesap açıkça yazılmalıdır. Birden fazla sonuç aynı anda mükerrer talep edilmemelidir.
Zıya anına kadar doğan alacaklar devam eder mi?
Sözleşmenin sona ermesi, zıya anına kadar doğmuş bütün borç ve alacakları kendiliğinden silmez. Önceden yapılan hizmetler, masraflar veya doğmuş başka alacaklar kendi hukuki dayanaklarına göre ifa edilir. Gelecekteki taşıma edimiyle geçmiş borçlar ayrılmalıdır.
TTK m.1214 uygulanırken eşyanın sözleşmede nasıl belirlendiği, zıyanın ne zaman gerçekleştiği ve yükleme için teslimin yapılıp yapılmadığı ayrı ayrı tespit edilmelidir. Bireysel olarak belirlenmiş eşya ile yalnız tür ve cins üzerinden belirlenen eşyanın zıyaı aynı hukuki sonuca bağlanmaz.
İspat bakımından yükleme süresi ve liman zaman çizelgesi birlikte incelenmelidir. Yük kimliği, miktarı, zıya tarihi, ikame yükün hazır edilip edilmediği ve navlun hesabı aynı kronolojide gösterilmelidir. İddia edilen her hak için kanuni süre veya zaman noktası somut belgeyle eşleştirilmelidir.
Savunma yönünden: “Zıya anına kadar doğan alacaklar devam eder mi?” bakımından itiraz eden taraf eşyanın belirlenme biçimi, zıya zamanı, ikame yükün süresinde hazır edilmemesi veya taşıyanın durumunun ağırlaşması gibi kanuni unsurlardan hangisinin gerçekleşmediğini göstermelidir.
Yükün yalnız bir kısmı zayi olursa hangi haklar vardır?
Yükün yalnız bir kısmı zayi olmuşsa sözleşme otomatik olarak tamamen sona ermez. Kanun taşıtana iki temel yol açar: yarım navlun ödeyerek fesih veya zayi olan kısmı uygun başka eşya ile ikame ederek sözleşmeyi sürdürme.
TTK m.1214 uygulanırken eşyanın sözleşmede nasıl belirlendiği, zıyanın ne zaman gerçekleştiği ve yükleme için teslimin yapılıp yapılmadığı ayrı ayrı tespit edilmelidir. Bireysel olarak belirlenmiş eşya ile yalnız tür ve cins üzerinden belirlenen eşyanın zıyaı aynı hukuki sonuca bağlanmaz.
İspat bakımından ikame yük bildirimi ve teslim kayıtları birlikte incelenmelidir. Yük kimliği, miktarı, zıya tarihi, ikame yükün hazır edilip edilmediği ve navlun hesabı aynı kronolojide gösterilmelidir. İddia edilen her hak için kanuni süre veya zaman noktası somut belgeyle eşleştirilmelidir.
Talep yönünden: “Yükün yalnız bir kısmı zayi olursa hangi haklar vardır?” için fesih, yarım navlun, tam navlun veya tazminat sonucu ileri sürülüyorsa hangi seçimlik hakkın kullanıldığı ve buna bağlı hesap açıkça yazılmalıdır. Birden fazla sonuç aynı anda mükerrer talep edilmemelidir.
Yarım navlunla fesih nasıl uygulanır?
Taşıtan kısmi zıya nedeniyle sözleşmeden çıkmak isterse kararlaştırılan navlunun yarısını ödeyerek fesih hakkını kullanabilir. Yarım navlunun hangi ana navlun bedeli üzerinden hesaplanacağı sözleşmeden çıkarılmalı; sürastarya ve diğer kalemler bu hesapla otomatik birleştirilmemelidir.
TTK m.1214 uygulanırken eşyanın sözleşmede nasıl belirlendiği, zıyanın ne zaman gerçekleştiği ve yükleme için teslimin yapılıp yapılmadığı ayrı ayrı tespit edilmelidir. Bireysel olarak belirlenmiş eşya ile yalnız tür ve cins üzerinden belirlenen eşyanın zıyaı aynı hukuki sonuca bağlanmaz.
İspat bakımından navlun, masraf ve ödeme belgeleri birlikte incelenmelidir. Yük kimliği, miktarı, zıya tarihi, ikame yükün hazır edilip edilmediği ve navlun hesabı aynı kronolojide gösterilmelidir. İddia edilen her hak için kanuni süre veya zaman noktası somut belgeyle eşleştirilmelidir.
Savunma yönünden: “Yarım navlunla fesih nasıl uygulanır?” bakımından itiraz eden taraf eşyanın belirlenme biçimi, zıya zamanı, ikame yükün süresinde hazır edilmemesi veya taşıyanın durumunun ağırlaşması gibi kanuni unsurlardan hangisinin gerçekleşmediğini göstermelidir.
Zayi olan kısmın yerine başka yük konabilir mi?
Taşıtan fesih yerine zayi olan yük kısmının yerine başka eşya sunabilir. İkame yük gerçekten taşımaya hazır edilmeli ve taşıyana süresinde teslim edilmelidir. Soyut olarak ‘başka yük bulacağız’ beyanı kanuni ikame yük yükümlülüğünü yerine getirmez.
TTK m.1214 uygulanırken eşyanın sözleşmede nasıl belirlendiği, zıyanın ne zaman gerçekleştiği ve yükleme için teslimin yapılıp yapılmadığı ayrı ayrı tespit edilmelidir. Bireysel olarak belirlenmiş eşya ile yalnız tür ve cins üzerinden belirlenen eşyanın zıyaı aynı hukuki sonuca bağlanmaz.
İspat bakımından kaptan/acente yazışmaları birlikte incelenmelidir. Yük kimliği, miktarı, zıya tarihi, ikame yükün hazır edilip edilmediği ve navlun hesabı aynı kronolojide gösterilmelidir. İddia edilen her hak için kanuni süre veya zaman noktası somut belgeyle eşleştirilmelidir.
Talep yönünden: “Zayi olan kısmın yerine başka yük konabilir mi?” için fesih, yarım navlun, tam navlun veya tazminat sonucu ileri sürülüyorsa hangi seçimlik hakkın kullanıldığı ve buna bağlı hesap açıkça yazılmalıdır. Birden fazla sonuç aynı anda mükerrer talep edilmemelidir.
İkame yük taşıyanın durumunu ağırlaştırabilir mi?
İkame yük taşıyanın durumunu ağırlaştıramaz. Daha tehlikeli, hacimli, özel ekipman gerektiren veya rotayı değiştiren bir yük, taşıyanın yükümlülüğünü ağırlaştırıyorsa ikame hakkının sınırını aşabilir. Teknik ve ticari karşılaştırma yapılmalıdır.
TTK m.1214 uygulanırken eşyanın sözleşmede nasıl belirlendiği, zıyanın ne zaman gerçekleştiği ve yükleme için teslimin yapılıp yapılmadığı ayrı ayrı tespit edilmelidir. Bireysel olarak belirlenmiş eşya ile yalnız tür ve cins üzerinden belirlenen eşyanın zıyaı aynı hukuki sonuca bağlanmaz.
İspat bakımından terminal, gümrük ve depo kayıtları birlikte incelenmelidir. Yük kimliği, miktarı, zıya tarihi, ikame yükün hazır edilip edilmediği ve navlun hesabı aynı kronolojide gösterilmelidir. İddia edilen her hak için kanuni süre veya zaman noktası somut belgeyle eşleştirilmelidir.
Savunma yönünden: “İkame yük taşıyanın durumunu ağırlaştırabilir mi?” bakımından itiraz eden taraf eşyanın belirlenme biçimi, zıya zamanı, ikame yükün süresinde hazır edilmemesi veya taşıyanın durumunun ağırlaşması gibi kanuni unsurlardan hangisinin gerçekleşmediğini göstermelidir.
Seçim hakkı ne zamana kadar kullanılmalıdır?
Taşıtanın fesih veya ikame yük seçimi yolculuk başlamadan kullanılmalıdır. Seçimin geciktirilmesi, geminin hareket hazırlıklarını ve taşıyanın planlamasını etkiler. Kanunun öngördüğü zaman sınırına uyulmaması tam navlun sonucuna yol açabilir.
TTK m.1214 uygulanırken eşyanın sözleşmede nasıl belirlendiği, zıyanın ne zaman gerçekleştiği ve yükleme için teslimin yapılıp yapılmadığı ayrı ayrı tespit edilmelidir. Bireysel olarak belirlenmiş eşya ile yalnız tür ve cins üzerinden belirlenen eşyanın zıyaı aynı hukuki sonuca bağlanmaz.
İspat bakımından ihtar, fesih ve tazminat yazışmaları birlikte incelenmelidir. Yük kimliği, miktarı, zıya tarihi, ikame yükün hazır edilip edilmediği ve navlun hesabı aynı kronolojide gösterilmelidir. İddia edilen her hak için kanuni süre veya zaman noktası somut belgeyle eşleştirilmelidir.
Talep yönünden: “Seçim hakkı ne zamana kadar kullanılmalıdır?” için fesih, yarım navlun, tam navlun veya tazminat sonucu ileri sürülüyorsa hangi seçimlik hakkın kullanıldığı ve buna bağlı hesap açıkça yazılmalıdır. Birden fazla sonuç aynı anda mükerrer talep edilmemelidir.
İkame yükün masraf ve zararları kime aittir?
İkame yük taşıtan tarafından mümkün olan en kısa sürede ve kendi gideriyle yüklemeye hazır edilmelidir. Değişiklik nedeniyle taşıyana ek zarar doğarsa taşıtan bu zararın tazmininden sorumlu olabilir. Ek liman ve operasyon masrafları belgeye bağlanmalıdır.
TTK m.1214 uygulanırken eşyanın sözleşmede nasıl belirlendiği, zıyanın ne zaman gerçekleştiği ve yükleme için teslimin yapılıp yapılmadığı ayrı ayrı tespit edilmelidir. Bireysel olarak belirlenmiş eşya ile yalnız tür ve cins üzerinden belirlenen eşyanın zıyaı aynı hukuki sonuca bağlanmaz.
İspat bakımından dava/icra ve hesap cetvelleri birlikte incelenmelidir. Yük kimliği, miktarı, zıya tarihi, ikame yükün hazır edilip edilmediği ve navlun hesabı aynı kronolojide gösterilmelidir. İddia edilen her hak için kanuni süre veya zaman noktası somut belgeyle eşleştirilmelidir.
Savunma yönünden: “İkame yükün masraf ve zararları kime aittir?” bakımından itiraz eden taraf eşyanın belirlenme biçimi, zıya zamanı, ikame yükün süresinde hazır edilmemesi veya taşıyanın durumunun ağırlaşması gibi kanuni unsurlardan hangisinin gerçekleşmediğini göstermelidir.
Yanlış yorumlardan kaçınma
En sık hata, belirli yükün kısmen zayi olması hâlinde sözleşmenin otomatik olarak tamamen sona erdiğini düşünmektir. Kanun taşıtana yarım navlunla fesih veya uygun ikame yük seçenekleri tanır. İkinci hata, ikame yük hakkını taşıyanın durumunu sınırsız ağırlaştırabilecek bir değişiklik yetkisi gibi görmektir.
Dosyada sözleşmedeki yük tanımı ile fiilî yük ayrıntıları karşılaştırılmalı, tam veya kısmi zıya miktarı survey ve depo/terminal kayıtlarıyla sabitlenmelidir. Taşıtan seçim hakkını kullanacaksa yazılı bildirim yolculuk başlamadan yapılmalı; ikame yükün teknik özellikleri ve yükleme hazır tarihi açıkça sunulmalıdır.
Mersin Limanı uygulaması
Mersin çıkışlı proje kargosu, makine, araç veya belirli parti emtia taşımalarında yükün bireysel kimliği çoğu kez booking ve gümrük beyannamesinde görünür. Terminal veya antrepoda yolculuk öncesi meydana gelen zıya hâlinde bu belgeler m.1214 uygulamasının temelini oluşturur.
Mersin çıkışlı ihracat yüklerinde yükleme öncesi depo, terminal ve gümrük sahasında meydana gelen zıya ile gemiye kabulden sonraki zıya farklı aşamalardır. TTK maddesinin uygulanabilmesi için yükün ne zaman bireyselleştiği veya yükleme için teslim edildiği kayıtlarla kesinleştirilmelidir.
Kontrol listesi
- Sözleşmedeki yük tanımını inceleyin.
- Eşyanın bireysel olarak belirlenmiş olup olmadığını tespit edin.
- Zıya tarihini ve yolculuk başlangıcını karşılaştırın.
- Tam mı kısmi mı zıya olduğunu belirleyin.
- Doğmuş alacakları ayrı listeleyin.
- Kısmi zıyada yarım navlun hesabını çıkarın.
- Fesih veya ikame yük seçimini yazılı yapın.
- İkame yükün taşıyanı ağırlaştırmadığını kontrol edin.
- İkame yükü gecikmeden ve taşıtan gideriyle hazırlayın.
- Ek zarar ve masrafları belgeleyin.
Sık Sorulan Sorular
Belirli yük tamamen zayi olursa?
Yolculuk öncesi umulmayan tam zıyada sözleşme hükümden düşer.
Tazminat var mı?
Bu sona erme nedeniyle taraflar birbirine tazminat ödemez.
Eski alacaklar silinir mi?
Hayır.
Kısmi zıyada sözleşme otomatik biter mi?
Hayır.
Taşıtan feshedebilir mi?
Kanundaki şartlarla yarım navlun ödeyerek feshedebilir.
İkame yük verebilir mi?
Evet.
İkame yük her türlü olabilir mi?
Hayır; taşıyanın durumunu ağırlaştırmamalıdır.
Seçim ne zaman yapılmalı?
Yolculuk başlamadan.
İkame yük masrafı kime ait?
Taşıtana.
Resmî metin nerede?
Mevzuat Bilgi Sistemi’nde.
Resmî kaynak
Mevzuat Bilgi Sistemi – 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu üzerinden TTK m.1214 kontrol edilebilir.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
