Cinsiyle Belirlenen Yük Zayi Olursa Navlun Sözleşmesi Sona Erer mi? TTK m.1215 | 2026
Kısa ve net cevap: TTK m.1215’e göre navlun sözleşmesinde eşya yalnız tür veya cinsiyle belirlenmişse, yükün yükleme için taşıyana teslim edilmeden önce tamamen zayi olması kural olarak sözleşmeyi sona erdirmez; taşıtan aynı cins uygun eşyayı sağlayarak ifaya devam edebilir. Eşya yükleme için teslim edildiğinde bireyselleşir. Bununla birlikte cins eşya yüklenmiş veya kaptan tarafından yükleme yerinde teslim alınmış ve yükleme süresi içinde umulmayan şekilde tamamen zayi olmuşsa, taşıtan gecikmeksizin ikame eşyanın hazır olduğunu bildirip aynı süre içinde teslimine başlarsa sözleşme yine devam eder.
M.1215, m.1214’ün tersine sözleşme konusunun baştan bireysel bir eşya olmadığı hâli düzenler. Tür veya cins borcunda belirli parti kaybolsa bile aynı cinsten başka eşyanın sağlanması mümkündür. Kanun bu ekonomik gerçekliği sözleşmenin devamı yönünde düzenler ve bireyselleşme anına özel önem verir.
Bu içerik genel navlun sözleşmesi rehberini tekrar etmez; yalnız TTK m.1215 hükmünün yükün zıyaı bakımından özel sonucunu inceler.
Cinsiyle belirlenen yük ne demektir?
Cinsiyle belirlenen yük, sözleşmenin belirli tekil eşya yerine örneğin belirli miktarda buğday, çelik, kimyasal ürün veya başka tür emtia üzerinden kurulmasıdır. Aynı cins ve nitelikte başka eşya sağlanabildiği için belirli stokun kaybı sözleşmenin konusunu otomatik yok etmez.
TTK m.1215 uygulanırken eşyanın sözleşmede nasıl belirlendiği, zıyanın ne zaman gerçekleştiği ve yükleme için teslimin yapılıp yapılmadığı ayrı ayrı tespit edilmelidir. Bireysel olarak belirlenmiş eşya ile yalnız tür ve cins üzerinden belirlenen eşyanın zıyaı aynı hukuki sonuca bağlanmaz.
İspat bakımından navlun sözleşmesi, booking ve yük tanımı birlikte incelenmelidir. Yük kimliği, miktarı, zıya tarihi, ikame yükün hazır edilip edilmediği ve navlun hesabı aynı kronolojide gösterilmelidir. İddia edilen her hak için kanuni süre veya zaman noktası somut belgeyle eşleştirilmelidir.
Talep yönünden: “Cinsiyle belirlenen yük ne demektir?” için fesih, yarım navlun, tam navlun veya tazminat sonucu ileri sürülüyorsa hangi seçimlik hakkın kullanıldığı ve buna bağlı hesap açıkça yazılmalıdır. Birden fazla sonuç aynı anda mükerrer talep edilmemelidir.
Yük teslimden önce tamamen zayi olursa sözleşme biter mi?
Eşya henüz yükleme için taşıyana teslim edilmeden önce zayi olmuşsa, cins borcunda taşıtan aynı cinsten başka eşya sağlayabilir. Bu nedenle m.1215 sözleşmenin zıya nedeniyle kendiliğinden sona ermediğini kabul eder. Taşıtanın m.1144 kapsamındaki başka eşya yükleme hakkı da saklıdır.
TTK m.1215 uygulanırken eşyanın sözleşmede nasıl belirlendiği, zıyanın ne zaman gerçekleştiği ve yükleme için teslimin yapılıp yapılmadığı ayrı ayrı tespit edilmelidir. Bireysel olarak belirlenmiş eşya ile yalnız tür ve cins üzerinden belirlenen eşyanın zıyaı aynı hukuki sonuca bağlanmaz.
İspat bakımından manifest, konişmento ve yükleme kayıtları birlikte incelenmelidir. Yük kimliği, miktarı, zıya tarihi, ikame yükün hazır edilip edilmediği ve navlun hesabı aynı kronolojide gösterilmelidir. İddia edilen her hak için kanuni süre veya zaman noktası somut belgeyle eşleştirilmelidir.
Savunma yönünden: “Yük teslimden önce tamamen zayi olursa sözleşme biter mi?” bakımından itiraz eden taraf eşyanın belirlenme biçimi, zıya zamanı, ikame yükün süresinde hazır edilmemesi veya taşıyanın durumunun ağırlaşması gibi kanuni unsurlardan hangisinin gerçekleşmediğini göstermelidir.
TTK m.1144 ikame yük hakkı neden saklıdır?
M.1144, taşıtanın belirli şartlarla kararlaştırılandan başka eşya yükleyebilmesine ilişkin genel imkânı düzenler. M.1215 cins yük zıyaında bu hakkı saklı tutarak taşımanın ekonomik amacının devam edebilmesini sağlar. İkame yükün taşıyana zarar veya ek risk yaratmaması gerekir.
TTK m.1215 uygulanırken eşyanın sözleşmede nasıl belirlendiği, zıyanın ne zaman gerçekleştiği ve yükleme için teslimin yapılıp yapılmadığı ayrı ayrı tespit edilmelidir. Bireysel olarak belirlenmiş eşya ile yalnız tür ve cins üzerinden belirlenen eşyanın zıyaı aynı hukuki sonuca bağlanmaz.
İspat bakımından zıya, survey ve sigorta belgeleri birlikte incelenmelidir. Yük kimliği, miktarı, zıya tarihi, ikame yükün hazır edilip edilmediği ve navlun hesabı aynı kronolojide gösterilmelidir. İddia edilen her hak için kanuni süre veya zaman noktası somut belgeyle eşleştirilmelidir.
Talep yönünden: “TTK m.1144 ikame yük hakkı neden saklıdır?” için fesih, yarım navlun, tam navlun veya tazminat sonucu ileri sürülüyorsa hangi seçimlik hakkın kullanıldığı ve buna bağlı hesap açıkça yazılmalıdır. Birden fazla sonuç aynı anda mükerrer talep edilmemelidir.
Yük ne zaman bireyselleşir?
Yükleme için teslim, tür veya cins olarak belirlenmiş malları somut taşıma ilişkisi bakımından bireyselleştirir. Hangi partinin taşıyana teslim edildiği terminal giriş, mate’s receipt, tartım veya yükleme kayıtlarıyla belirlenir. Bu an m.1215’in devamındaki özel sonucu ayırır.
TTK m.1215 uygulanırken eşyanın sözleşmede nasıl belirlendiği, zıyanın ne zaman gerçekleştiği ve yükleme için teslimin yapılıp yapılmadığı ayrı ayrı tespit edilmelidir. Bireysel olarak belirlenmiş eşya ile yalnız tür ve cins üzerinden belirlenen eşyanın zıyaı aynı hukuki sonuca bağlanmaz.
İspat bakımından yükleme süresi ve liman zaman çizelgesi birlikte incelenmelidir. Yük kimliği, miktarı, zıya tarihi, ikame yükün hazır edilip edilmediği ve navlun hesabı aynı kronolojide gösterilmelidir. İddia edilen her hak için kanuni süre veya zaman noktası somut belgeyle eşleştirilmelidir.
Savunma yönünden: “Yük ne zaman bireyselleşir?” bakımından itiraz eden taraf eşyanın belirlenme biçimi, zıya zamanı, ikame yükün süresinde hazır edilmemesi veya taşıyanın durumunun ağırlaşması gibi kanuni unsurlardan hangisinin gerçekleşmediğini göstermelidir.
Yük gemiye alındıktan sonra zayi olursa ne olur?
Cins eşya gemiye yüklendikten sonra yükleme süresi bitmeden umulmayan şekilde tamamen zayi olursa kanun taşıtana ikame imkânı tanır. Ancak bu imkân otomatik değildir; taşıtanın gecikmeksizin yeni eşyanın hazır olduğunu bildirmesi ve teslim sürecini kanuni zaman içinde başlatması gerekir.
TTK m.1215 uygulanırken eşyanın sözleşmede nasıl belirlendiği, zıyanın ne zaman gerçekleştiği ve yükleme için teslimin yapılıp yapılmadığı ayrı ayrı tespit edilmelidir. Bireysel olarak belirlenmiş eşya ile yalnız tür ve cins üzerinden belirlenen eşyanın zıyaı aynı hukuki sonuca bağlanmaz.
İspat bakımından ikame yük bildirimi ve teslim kayıtları birlikte incelenmelidir. Yük kimliği, miktarı, zıya tarihi, ikame yükün hazır edilip edilmediği ve navlun hesabı aynı kronolojide gösterilmelidir. İddia edilen her hak için kanuni süre veya zaman noktası somut belgeyle eşleştirilmelidir.
Talep yönünden: “Yük gemiye alındıktan sonra zayi olursa ne olur?” için fesih, yarım navlun, tam navlun veya tazminat sonucu ileri sürülüyorsa hangi seçimlik hakkın kullanıldığı ve buna bağlı hesap açıkça yazılmalıdır. Birden fazla sonuç aynı anda mükerrer talep edilmemelidir.
Kaptanın yükleme yerinde teslim aldığı eşyanın önemi nedir?
Kaptanın eşyayı yükleme yerinde yükleme amacıyla teslim alması da bireyselleşme bakımından önem taşır. Eşya henüz fiziksel olarak gemiye konmamış olsa bile kaptanın taşıma için teslim alması olayın hukuki aşamasını değiştirir. Teslim belgesi ve zilyetlik kayıtları incelenmelidir.
TTK m.1215 uygulanırken eşyanın sözleşmede nasıl belirlendiği, zıyanın ne zaman gerçekleştiği ve yükleme için teslimin yapılıp yapılmadığı ayrı ayrı tespit edilmelidir. Bireysel olarak belirlenmiş eşya ile yalnız tür ve cins üzerinden belirlenen eşyanın zıyaı aynı hukuki sonuca bağlanmaz.
İspat bakımından navlun, masraf ve ödeme belgeleri birlikte incelenmelidir. Yük kimliği, miktarı, zıya tarihi, ikame yükün hazır edilip edilmediği ve navlun hesabı aynı kronolojide gösterilmelidir. İddia edilen her hak için kanuni süre veya zaman noktası somut belgeyle eşleştirilmelidir.
Savunma yönünden: “Kaptanın yükleme yerinde teslim aldığı eşyanın önemi nedir?” bakımından itiraz eden taraf eşyanın belirlenme biçimi, zıya zamanı, ikame yükün süresinde hazır edilmemesi veya taşıyanın durumunun ağırlaşması gibi kanuni unsurlardan hangisinin gerçekleşmediğini göstermelidir.
Taşıtan ikame yük için ne zaman bildirim yapmalıdır?
Taşıtan ikame eşyanın hazır olduğunu zıya olayından sonra gecikmeksizin bildirmelidir. Bildirimin amacı taşıyanın gemi planını, yükleme sırasını ve liman operasyonunu belirsizlik içinde bırakmamaktır. Tarih ve saat ispatlanabilir şekilde korunmalıdır.
TTK m.1215 uygulanırken eşyanın sözleşmede nasıl belirlendiği, zıyanın ne zaman gerçekleştiği ve yükleme için teslimin yapılıp yapılmadığı ayrı ayrı tespit edilmelidir. Bireysel olarak belirlenmiş eşya ile yalnız tür ve cins üzerinden belirlenen eşyanın zıyaı aynı hukuki sonuca bağlanmaz.
İspat bakımından kaptan/acente yazışmaları birlikte incelenmelidir. Yük kimliği, miktarı, zıya tarihi, ikame yükün hazır edilip edilmediği ve navlun hesabı aynı kronolojide gösterilmelidir. İddia edilen her hak için kanuni süre veya zaman noktası somut belgeyle eşleştirilmelidir.
Talep yönünden: “Taşıtan ikame yük için ne zaman bildirim yapmalıdır?” için fesih, yarım navlun, tam navlun veya tazminat sonucu ileri sürülüyorsa hangi seçimlik hakkın kullanıldığı ve buna bağlı hesap açıkça yazılmalıdır. Birden fazla sonuç aynı anda mükerrer talep edilmemelidir.
İkame eşyanın teslimine hangi sürede başlanmalıdır?
Kanunun öngördüğü devam imkânı için yalnız bildirim yeterli değildir; ikame eşyanın teslimine aynı yükleme süresi içinde başlanmalıdır. Hazır olmadığı hâlde yapılan soyut bildirim sözleşmenin devamı için gereken fiilî hazırlığı karşılamaz.
TTK m.1215 uygulanırken eşyanın sözleşmede nasıl belirlendiği, zıyanın ne zaman gerçekleştiği ve yükleme için teslimin yapılıp yapılmadığı ayrı ayrı tespit edilmelidir. Bireysel olarak belirlenmiş eşya ile yalnız tür ve cins üzerinden belirlenen eşyanın zıyaı aynı hukuki sonuca bağlanmaz.
İspat bakımından terminal, gümrük ve depo kayıtları birlikte incelenmelidir. Yük kimliği, miktarı, zıya tarihi, ikame yükün hazır edilip edilmediği ve navlun hesabı aynı kronolojide gösterilmelidir. İddia edilen her hak için kanuni süre veya zaman noktası somut belgeyle eşleştirilmelidir.
Savunma yönünden: “İkame eşyanın teslimine hangi sürede başlanmalıdır?” bakımından itiraz eden taraf eşyanın belirlenme biçimi, zıya zamanı, ikame yükün süresinde hazır edilmemesi veya taşıyanın durumunun ağırlaşması gibi kanuni unsurlardan hangisinin gerçekleşmediğini göstermelidir.
İkame yük taşımanın şartlarını değiştirebilir mi?
İkame eşya aynı cins ve sözleşmesel niteliklere uygun olmalı; taşıyanın durumunu haksız biçimde ağırlaştırmamalıdır. Tehlike sınıfı, paketleme, ağırlık, hacim veya özel ekipman ihtiyacı değişiyorsa m.1144 ve sözleşme hükümleri ayrıca kontrol edilmelidir.
TTK m.1215 uygulanırken eşyanın sözleşmede nasıl belirlendiği, zıyanın ne zaman gerçekleştiği ve yükleme için teslimin yapılıp yapılmadığı ayrı ayrı tespit edilmelidir. Bireysel olarak belirlenmiş eşya ile yalnız tür ve cins üzerinden belirlenen eşyanın zıyaı aynı hukuki sonuca bağlanmaz.
İspat bakımından ihtar, fesih ve tazminat yazışmaları birlikte incelenmelidir. Yük kimliği, miktarı, zıya tarihi, ikame yükün hazır edilip edilmediği ve navlun hesabı aynı kronolojide gösterilmelidir. İddia edilen her hak için kanuni süre veya zaman noktası somut belgeyle eşleştirilmelidir.
Talep yönünden: “İkame yük taşımanın şartlarını değiştirebilir mi?” için fesih, yarım navlun, tam navlun veya tazminat sonucu ileri sürülüyorsa hangi seçimlik hakkın kullanıldığı ve buna bağlı hesap açıkça yazılmalıdır. Birden fazla sonuç aynı anda mükerrer talep edilmemelidir.
M.1214 ile m.1215 arasındaki temel fark nedir?
M.1214 baştan bireysel olarak belirlenmiş eşyanın tam veya kısmi zıyaını; m.1215 ise tür veya cins üzerinden belirlenen ve ikamesi mümkün eşyanın zıyaını düzenler. Sonuç farklılığının nedeni sözleşme konusunun tekil mi, ikame edilebilir tür borcu mu olduğudur.
TTK m.1215 uygulanırken eşyanın sözleşmede nasıl belirlendiği, zıyanın ne zaman gerçekleştiği ve yükleme için teslimin yapılıp yapılmadığı ayrı ayrı tespit edilmelidir. Bireysel olarak belirlenmiş eşya ile yalnız tür ve cins üzerinden belirlenen eşyanın zıyaı aynı hukuki sonuca bağlanmaz.
İspat bakımından dava/icra ve hesap cetvelleri birlikte incelenmelidir. Yük kimliği, miktarı, zıya tarihi, ikame yükün hazır edilip edilmediği ve navlun hesabı aynı kronolojide gösterilmelidir. İddia edilen her hak için kanuni süre veya zaman noktası somut belgeyle eşleştirilmelidir.
Savunma yönünden: “M.1214 ile m.1215 arasındaki temel fark nedir?” bakımından itiraz eden taraf eşyanın belirlenme biçimi, zıya zamanı, ikame yükün süresinde hazır edilmemesi veya taşıyanın durumunun ağırlaşması gibi kanuni unsurlardan hangisinin gerçekleşmediğini göstermelidir.
Yanlış yorumlardan kaçınma
En sık hata, depoda belirli bir parti cins eşyanın zayi olmasını sözleşmenin konusunun tamamen ortadan kalkması gibi değerlendirmektir. M.1215 teslimden önce cins eşyanın zıyaını sözleşmeyi sona erdiren neden saymaz. İkinci hata ikame yük için yalnız sözlü bildirim yapıp yükleme süresi içinde fiilî teslim sürecini başlatmamaktır.
Sözleşmede yükün marka, seri, parti veya lot numarasıyla bireysel mi yoksa yalnız cins ve miktarla mı tanımlandığı incelenmelidir. Zıya sonrası ikame düşünülüyorsa yeni eşyanın hazır olduğu yazılı bildirilip terminal ve gümrük işlemleri yükleme süresi içinde başlatılmalıdır.
Mersin Limanı uygulaması
Mersin Limanı’nda dökme hububat, metal, gübre ve benzeri cins yüklerde terminal stoklarının hangi anda taşıma için tahsis edildiği önemlidir. Depo stokunun kaybı ile taşıyana yükleme için teslim edilmiş belirli partinin kaybı aynı hukuki aşama değildir; tartım ve terminal kabul kayıtları bunu gösterir.
Mersin çıkışlı ihracat yüklerinde yükleme öncesi depo, terminal ve gümrük sahasında meydana gelen zıya ile gemiye kabulden sonraki zıya farklı aşamalardır. TTK maddesinin uygulanabilmesi için yükün ne zaman bireyselleştiği veya yükleme için teslim edildiği kayıtlarla kesinleştirilmelidir.
Kontrol listesi
- Sözleşmede yükün cins mi bireysel mi belirlendiğini tespit edin.
- Yükleme için teslim tarihini belirleyin.
- Zıya zamanını kaydedin.
- M.1144 ikame yük şartlarını kontrol edin.
- Yükün bireyselleşip bireyselleşmediğini belirleyin.
- Zıya sonrası ikame yükü gecikmeksizin hazırlayın.
- Hazır olduğuna dair bildirimi ispatlanabilir şekilde yapın.
- Teslime yükleme süresi içinde başlayın.
- İkame yükün sözleşmeye uygunluğunu kontrol edin.
- Terminal ve gümrük kayıtlarını yeni partiyle eşleştirin.
Sık Sorulan Sorular
Cins yük teslimden önce zayi olursa sözleşme biter mi?
Kural olarak hayır.
Neden?
Aynı cins uygun eşyanın ikamesi mümkündür.
Yük ne zaman bireyselleşir?
Yükleme için teslim edildiğinde.
Gemiye yüklendikten sonra zayi olursa?
Yükleme süresi içindeki özel ikame şartları incelenir.
Sadece bildirim yeterli mi?
Hayır; teslim sürecine de zamanında başlanmalıdır.
Bildirim ne zaman?
Gecikmeksizin.
Teslim ne zaman başlamalı?
Aynı yükleme süresi içinde.
M.1144 uygulanır mı?
Evet, hak saklıdır.
M.1214 ile farkı?
M.1214 bireysel belirli yük, m.1215 cins yük içindir.
Resmî metin nerede?
Mevzuat Bilgi Sistemi’nde.
Resmî kaynak
Mevzuat Bilgi Sistemi – 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu üzerinden TTK m.1215 kontrol edilebilir.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
