Navlun Sözleşmesinin Feshi E-Posta ile Bildirilebilir mi? TTK m.1224 | 2026
Kısa ve net cevap: Evet. TTK m.1224’e göre navlun sözleşmesinin feshine ilişkin bildirim yazılı yapılmak zorundadır; faks mesajı, elektronik mektup (e-posta) veya benzeri teknik araçlar da yazılı bildirim için kullanılabilir. Kanun noter ihtarı veya yalnız ıslak imzalı kâğıt zorunluluğu getirmez. Ancak bildirimin kim tarafından yapıldığı, hangi sözleşmeye ilişkin olduğu, fesih iradesinin açık olduğu ve karşı tarafa ulaştığı ispatlanabilir şekilde kayıt altına alınmalıdır.
TTK m.1224, navlun sözleşmesinde fesih hakkının nasıl kullanılacağını şekil bakımından netleştirir. Önceki hükümlerde fesih sebebi ve hakkın sahibi belirlenirken bu madde irade açıklamasının hangi biçimde yapılacağını düzenler. Bu nedenle TTK m.1223’teki yetki ile m.1224’teki şekil birlikte kontrol edilmelidir.
Deniz ticareti hızlı ve uluslararası bir alan olduğundan, kanun yazılılığı yalnız geleneksel kâğıt belgeye bağlamamış; elektronik haberleşmeyi açıkça kabul etmiştir. Bununla birlikte hızlı iletişim, ispat düzeninin önemsiz olduğu anlamına gelmez. Aksine sözleşme bedellerinin yüksekliği ve fesih sonuçlarının ağır olması nedeniyle elektronik kaydın güvenilirliği önem kazanır.
Fesih bildirimi yazılı olmak zorunda mı?
Evet. TTK m.1224 açık şekilde “yazılı olarak yapılır” kuralını getirir. Sözlü telefon görüşmesi, kaptanla yüz yüze konuşma veya yalnız operasyon sırasında söylenen sözler kanunun aradığı yazılı bildirim yerine geçmez. Taraflar sonradan sözlü konuşmanın içeriğini kabul etse dahi uyuşmazlık riskini önlemek için fesih iradesi yazılılaştırılmalıdır.
Yazılı bildirim, fesih hakkının doğduğu maddeye göre koşullar gerçekleştikten sonra yapılmalıdır. Örneğin m.1218’de gerekli bekleme süresi dolmadan gönderilen bir e-posta, şeklen yazılı olsa bile maddi fesih koşulu oluşmamışsa geçerli fesih sonucu doğurmaz. Şekil ve sebep iki ayrı kontroldür.
E-posta ile fesih bildirimi geçerli mi?
Evet. Kanun “elektronik mektup” ifadesini kullanarak e-postayı açıkça kabul eder. Bildirimin kurumsal e-posta hesapları üzerinden yapılması, gönderici ve alıcı bilgilerinin açık olması, konu satırında sözleşme/sefer bilgisinin yer alması ve tam metnin e-posta gövdesinde veya değiştirilemeyecek nitelikte bir ekte saklanması ispatı güçlendirir.
E-posta yalnız “sözleşme konusunda görüşmek istiyoruz” gibi belirsiz bir ifadeden ibaret olmamalıdır. Fesih iradesinin kesin ve anlaşılır olması gerekir. Hangi navlun sözleşmesinin, hangi kanuni sebebe dayanılarak ve hangi tarih itibarıyla feshedildiği belirtilmelidir.
Ek dosya kullanılıyorsa ekin gerçekten gönderildiği ve içeriğinin sonradan değiştirilmediği kayıt altına alınmalıdır. Kurumsal e-posta arşivi, sunucu logları ve gerektiğinde elektronik imza/zaman damgası ispatı güçlendirebilir.
Faks veya benzeri teknik araçlar kullanılabilir mi?
TTK m.1224 faks mesajını açıkça sayar ve “benzeri teknik araçlar” ifadesiyle teknolojik gelişmelere uyumlu bir yapı kurar. Önemli olan yazılı içeriğin karşı tarafa iletilebilir, saklanabilir ve gerektiğinde ispatlanabilir olmasıdır.
Faks kullanıldığında gönderim raporu, numara, tarih ve saat saklanmalıdır. Teknik iletimin başarısız olduğu veya yanlış numaraya yapıldığı durumda yalnız gönderim girişimi fesih bildiriminin karşı tarafa ulaştığını göstermeyebilir. Bu nedenle teslim teyidi alınması pratik açıdan önemlidir.
Fesih bildiriminde hangi bilgiler bulunmalı?
Kanun m.1224’te içerik için ayrıntılı form listelemez; ancak hukuki iradenin açık olması gerekir. Bildirimde taraflar, sözleşme/sefer, gemi adı, yük bilgisi, fesih sebebi, dayanak kanun maddesi, fesih hakkının doğduğu olay ve tarih mümkün olduğunca somut yazılmalıdır.
Yolculuk başlamışsa geminin bulunduğu yer, mesafe navlunu ve boşaltma düzeni gibi sonuçlar ayrıca belirtilebilir. Yolculuk başlamamışsa o ana kadar doğmuş borçların tasfiyesine ilişkin hesap eklenebilir. Bildirim, pazarlık önerisi veya askıya alma talebiyle karıştırılmamalıdır.
Fesih bildirimini kim yapabilir?
Fesih hakkının sahibi veya onu usulüne uygun temsil eden kişi bildirim yapmalıdır. Taşıtan eşya üzerinde tasarruf yetkisine sahip değilse m.1223 gereği hak tasarruf yetkilisi kişiye ait olabilir. Şirket adına gönderilen e-postada gönderen kişinin temsil yetkisi; acente veya avukat aracılığıyla bildirimde vekâlet/temsil kapsamı doğrulanmalıdır.
Yetkisiz personelin operasyon e-postası, içeriğinde “cancel” veya “terminate” ifadesi geçse bile her durumda hukuki fesih bildirimi sayılmaz. Mesajın bağlamı, gönderenin görevi ve temsil yetkisi birlikte incelenmelidir.
E-postanın ulaştığı nasıl ispatlanır?
Uyuşmazlıkta gönderim kadar karşı tarafa erişim de önemlidir. Gönderilen e-postanın “sent” klasöründeki görüntüsü tek başına yeterli ispat sağlamayabilir. SMTP kayıtları, teslim teyidi, karşı tarafın cevap mesajı, kurumsal kayıt, e-imza veya noter tespiti gibi deliller somut olayda kullanılabilir.
Tarafların sözleşmede bildirim adreslerini belirlemiş olması ispatı kolaylaştırır. Bildirim sözleşmede belirlenen kurumsal adrese gönderilmişse ve adres aktif kullanılıyorsa, ulaştırma tartışması daha somut veriler üzerinden yürütülür. Adres değişikliği bildirilmişse güncel adres esas alınmalıdır.
WhatsApp ve benzeri mesajlaşma uygulamaları kullanılabilir mi?
Kanun “benzeri teknik araçlar” ifadesini kullandığından, saklanabilir yazılı elektronik iletişimlerin somut olayda bu kapsama girip girmediği değerlendirilebilir. Ancak yalnız uygulama ekran görüntüsüyle yetinmek, numaranın kime ait olduğu, mesajın bütünlüğü ve gönderim/okunma tarihi konusunda ispat sorunları yaratabilir.
Yüksek değerli navlun sözleşmelerinde mesajlaşma uygulaması kullanılmış olsa bile aynı bildirimin kurumsal e-posta veya güvenilir başka yazılı kanalla teyit edilmesi daha güvenli bir delil düzeni sağlar. Bu yaklaşım kanunun e-posta/faks kabulüyle uyumludur ve sonradan içerik tartışmasını azaltır.
Noter ihtarı zorunlu mu?
Hayır. TTK m.1224 noter ihtarını geçerlilik şartı olarak aramaz. E-posta ve faks açıkça kabul edildiği için “noter olmazsa fesih geçersizdir” genellemesi yanlıştır. Bununla birlikte yüksek uyuşmazlık riski veya karşı tarafın bildirimi inkâr ihtimali varsa noter kanalı güçlü ispat aracı olarak tercih edilebilir.
Noter kullanılması maddi fesih koşullarındaki eksikliği gidermez. Örneğin fesih hakkı henüz doğmamışsa noter ihtarı gönderilmiş olması sonucu değiştirmez. Önce hak doğumu, sonra yetki, sonra şekil kontrol edilmelidir.
Bildirimde tarih neden kritiktir?
Fesih tarihi; yolculuğun başlayıp başlamadığı, m.1225 veya m.1226’nın uygulanması, mesafe navlunu, boşaltma yeri ve doğmuş alacakların hesaplanması bakımından doğrudan etkilidir. Bu nedenle elektronik bildirimin gönderim ve ulaşma zamanı saniye/dakika hassasiyetinde saklanabilir.
Özellikle geminin aynı gün limandan ayrıldığı olaylarda birkaç saatlik fark, fesih anında yolculuğun başlayıp başlamadığı tartışmasına yol açabilir. Liman çıkış kaydı, kaptan jurnali, AIS ve elektronik bildirim zamanları birlikte okunmalıdır.
Mersin Limanı uygulaması
Mersin çıkışlı bir seferde yükleme tamamlandıktan sonra kamu yasağı veya başka fesih sebebi doğarsa, taşıtanın veya tasarruf yetkilisinin acenteye gönderdiği e-posta m.1224 bakımından yazılı bildirim olabilir. Ancak yalnız terminale “konteyneri gate-out yapmayın” mesajı hukuki fesih iradesi olarak değerlendirilmeden önce içeriği ve yetki kontrol edilmelidir.
Acente, taşıyan adına bildirim alan kişi olarak hareket ediyorsa sözleşmedeki iletişim düzeni ve temsil ilişkisi dosyada bulunmalıdır. Türkiye geneli deniz ticareti dosyaları Mersin’den yönetilebilir.
Kontrol listesi
- Fesih sebebinin doğduğunu doğrulayın.
- Fesih hakkının sahibini belirleyin.
- Bildirim metnini açık ve kesin yazın.
- Sözleşme, gemi ve sefer bilgilerini belirtin.
- Dayanak olayı ve tarihi yazın.
- Kurumsal e-posta veya güvenilir yazılı kanal kullanın.
- Gönderim ve teslim kayıtlarını saklayın.
- Eklerin bütünlüğünü koruyun.
- Temsil yetkisini belgeleyin.
- Fesih anını sefer kayıtlarıyla eşleştirin.
Sık Sorulan Sorular
E-posta ile navlun sözleşmesi feshedilebilir mi?
Evet. TTK m.1224 elektronik mektubu açıkça kabul eder.
Fesih sözlü yapılabilir mi?
Hayır; kanun yazılı bildirim arar.
Noter şart mı?
Hayır. Noter geçerlilik şartı değildir.
Faks geçerli mi?
Evet; kanunda açıkça sayılmıştır.
WhatsApp kesin olarak yeterli mi?
“Benzeri teknik araç” kapsamında değerlendirme ve ispat koşulları somut olaya göre incelenmelidir; kurumsal yazılı teyit daha güvenlidir.
E-postada fesih sebebi yazılmalı mı?
İradenin ve dayanak olayın açık yazılması uyuşmazlığı azaltır ve ispatı güçlendirir.
Yanlış adrese gönderilen e-posta yeterli mi?
Bildirim adresi ve ulaşma ispatı ayrıca değerlendirilir.
Acente e-postası fesih sayılır mı?
Gönderenin temsil yetkisi ve mesajın hukuki içeriği incelenmelidir.
Fesih tarihi neden önemli?
Yolculuk öncesi/sonrası sonuçları ve mesafe navlunu gibi hesapları belirler.
Elektronik imza zorunlu mu?
TTK m.1224 e-posta için ayrıca güvenli elektronik imza şartı koymaz; ancak kimlik ve bütünlük ispatını güçlendirebilir.
KEP ile fesih bildirimi yapılması zorunlu mudur?
TTK m.1224 fesih bildiriminin Kayıtlı Elektronik Posta üzerinden yapılmasını zorunlu tutmaz; e-postayı genel olarak kabul eder. Bununla birlikte KEP, gönderici kimliği, gönderim zamanı ve teslim kayıtlarının güvenilir biçimde saklanması bakımından güçlü bir ispat aracı sağlayabilir. Tarafların sözleşmede KEP adreslerini özel bildirim kanalı olarak kararlaştırmış olmaları hâlinde sözleşmesel bildirim hükmü de ayrıca dikkate alınmalıdır.
Kanuni yazılılık şartıyla tarafların kararlaştırdığı ek bildirim prosedürü birbirinden ayrılmalıdır. Sözleşme “fesih yalnız belirli KEP adreslerine gönderilir” gibi bir kayıt içeriyorsa bu kaydın kapsamı ve geçerliliği somut uyuşmazlıkta incelenmelidir. Kanunun e-postayı kabul etmesi, tarafların kendi aralarında belirledikleri güvenli bildirim kanalını önemsiz hâle getirmez.
Güvenli elektronik imza gerekli mi?
M.1224’ün metni e-posta yoluyla bildirime ayrıca güvenli elektronik imza şartı getirmez. Buna rağmen elektronik imza, bildirimin belirli kişi tarafından oluşturulduğunu ve metnin bütünlüğünü ispat bakımından güçlendirebilir. Özellikle şirketin ortak kullanılan bir e-posta kutusundan gönderilen mesajlarda, hangi yetkilinin iradesini yansıttığı konusunda tartışma çıkması mümkündür.
Bildirim eki imzalı PDF olarak gönderiliyorsa imzanın türü ve doğrulanabilirliği saklanmalıdır. Islak imzalı belgenin taranmış kopyası ile güvenli elektronik imzalı elektronik belge aynı teknik ispat gücüne sahip değildir; ancak m.1224 açısından temel şart yazılı irade açıklamasıdır. Delil değeri ayrı değerlendirilir.
Kurumsal e-posta adresi ve sözleşmesel bildirim adresi neden önemlidir?
Taraflar navlun sözleşmesinde bildirim için belirli e-posta adresleri göstermişse fesih bildiriminin bu kanala gönderilmesi uyuşmazlık riskini azaltır. Operasyon personelinin kişisel adresi, yıllar önce kullanılan pasif adres veya yanlış şirket uzantısına gönderilen mesaj ulaşma tartışması yaratabilir. Adres değişiklikleri sözleşmede öngörülen yöntemle bildirilmelidir.
Taşıyan ve taşıtan, fesih gibi hukuki sonuç doğuran bildirimler için “legal notices” veya benzeri ortak kurumsal adres kullanabilir. Mesajın yalnız gemi acentesine gönderilmesi hâlinde acentenin bu tür bildirimi alma yetkisinin bulunup bulunmadığı ayrıca kontrol edilir. Acente operasyonel iletişim noktası olmakla birlikte her sözleşmede hukuki tebligat temsilcisi değildir.
Fesih iradesi hangi ifadelerle açık sayılır?
Bildirim, karşı tarafın makul olarak sözleşmenin sona erdirildiğini anlayacağı kesinlikte olmalıdır. “Seferi askıya alıyoruz”, “alternatifleri değerlendiriyoruz”, “şimdilik yüklemeyin” veya “sözleşmenin sona erdirilmesini görüşmek istiyoruz” gibi ifadeler, bağlama göre fesih iradesi değil geçici talimat veya müzakere çağrısı olabilir. Fesih amaçlanıyorsa “navlun sözleşmesini … maddesine dayanarak feshediyoruz” şeklinde tereddütsüz bir irade kullanılmalıdır.
Fesih tarihi veya derhal hüküm doğuracağı açıkça yazılmalıdır. Şarta bağlı veya belirsiz gelecek olaya bağlanan bildirimlerde hangi anda fesih sonucunun doğacağı tartışması çıkabilir. Kanuni fesih hakkının şartları zaten ilgili maddede düzenlendiği için, bildirim bu şartların gerçekleştiği somut olayı göstermelidir.
Uluslararası taraflar arasında dil ve saat farkı nasıl yönetilir?
Navlun sözleşmesinin tarafları farklı ülkelerdeyse bildirimin hangi dilde yapılacağı sözleşmeden ve ticari ilişkiden belirlenir. Karşı tarafın anlayamadığı dilde tek taraflı mesaj gönderilmesi, iradenin içeriğinin anlaşılması konusunda uyuşmazlık yaratabilir. Sözleşme dili İngilizceyse fesih bildiriminin de aynı dilde veya çift dilli hazırlanması uygulamada ispatı kolaylaştırır.
Zaman dilimi farklılıklarında gönderim saatinin UTC ve yerel saat karşılığı kaydedilebilir. Özellikle geminin hareket ettiği gün gönderilen fesihte, İstanbul saati ile geminin bulunduğu limanın yerel saati arasındaki fark m.1225–1226 ayrımını etkileyebilir. E-posta sunucusunun zaman damgası ile gemi kayıtları aynı zaman standardına çevrilmelidir.
E-posta arşivi ve delil bütünlüğü nasıl korunur?
Fesih e-postası, yalnız PDF çıktısı veya ekran görüntüsü olarak saklanmamalıdır. Orijinal mesaj dosyası, başlık bilgileri (header), ekler, gönderim/teslim raporları ve varsa karşı tarafın cevapları kurumsal arşivde muhafaza edilmelidir. Header bilgileri gönderim rotası ve tarih bakımından teknik incelemeye imkân verir.
Şirket içi “mailbox retention” politikası kısa süreli ise hukuki uyuşmazlık ihtimali doğduğunda ilgili kayıtlar legal hold kapsamında korunmalıdır. Mesajın sonradan iletilmiş kopyası ile ilk gönderim kaydı birbirine karıştırılmamalıdır.
Fesih bildirimi geri alınabilir mi?
Usulüne uygun ve karşı tarafa ulaşmış fesih bildiriminin hukuki sonuç doğurduktan sonra tek taraflı “geri alma” e-postasıyla ortadan kaldırılması kural olarak yeni bir karşılıklı anlaşma olmadan varsayılmamalıdır. Taraflar taşıma ilişkisinin devamı konusunda yeniden anlaşabilir; ancak bu yeni irade ve şartlar ayrıca yazılılaştırılmalıdır. Aksi hâlde navlun, yükleme ve sorumluluk rejiminin hangi sözleşmeye dayandığı belirsizleşir.
Bu nedenle fesih maili gönderilmeden önce hukuki sebep, yetki ve sonuçlar kontrol edilmeli; yanlışlıkla gönderilen taslak veya otomatik mesaj riskine karşı kurum içi onay prosedürü kurulmalıdır.
Fesih e-postasının konu satırı ve ekleri delil bakımından nasıl düzenlenmelidir?
Konu satırında gemi adı, sefer veya charter/booking referansı ve “fesih bildirimi” ifadesinin bulunması mesajın hangi hukuki ilişkiye ait olduğunu netleştirir. Birden fazla devam eden taşıma ilişkisi olan taraflar arasında genel bir “termination” başlığı hangi sözleşmenin sona erdirildiği konusunda tartışma yaratabilir.
Eklerde resmi karar veya ambargo metni bulunuyorsa dosya adı, sürüm ve gönderim tarihi korunmalıdır. Fesih sebebinin dayanağı sonradan değiştirilmeye çalışılmamalı; ilk bildirimde kullanılan hukuki ve maddi gerekçe arşivlenmelidir.
Son kontrol: Fesih e-postasının yalnız gönderilmiş olmasıyla yetinilmemeli; mesajın hangi adrese ulaştığı, eklerin eksiksiz olduğu, bildirimi yapan kişinin yetkisi ve fesih hakkının o anda doğmuş bulunduğu birlikte doğrulanmalıdır. Şekil şartına uygunluk, maddi fesih sebebinin ve yetkinin yerine geçmez.
Son kontrol: Fesih e-postasının yalnız gönderilmiş olmasıyla yetinilmemeli; mesajın hangi adrese ulaştığı, eklerin eksiksiz olduğu, bildirimi yapan kişinin yetkisi ve fesih hakkının o anda doğmuş bulunduğu birlikte doğrulanmalıdır. Şekil şartına uygunluk, maddi fesih sebebinin ve yetkinin yerine geçmez.
Resmî kaynak ve bağlantılı hükümler
Güncel 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu metni Mevzuat Bilgi Sistemi üzerinden kontrol edilmelidir. Genel yapı için Navlun Sözleşmesi Rehberi ayrıca incelenebilir.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
