Yemin Tutanağı Nasıl Düzenlenir? HMK 238 | 2026
Kısa ve net cevap: HMK m.238’e göre hâkim, yemin edenin beyanını tutanağa geçirir; tutanak kişiye yüksek sesle okunur ve beyanında ısrar edip etmediği sorulur. Verilen cevap da tutanağa yazılır.
Yemin tutanağı yalnız bir duruşma notu değildir. Hangi vakıa hakkında ne beyan edildiğini ve kişinin nihai iradesini gösteren usul belgesidir.
HMK m.238 ne düzenler?
HMK m.238, yemin eden kişinin beyanının kayda alınması ve son kez teyit edilmesi usulünü düzenler. Beyanın tutanağa geçirilmesi, okunması, kişiye beyanında ısrar edip etmediğinin sorulması ve cevabın yazılması kanuni sırayı oluşturur.
Maddenin amacı, yemin beyanının sonradan farklı yorumlanmasını önlemek ve kişinin iradesini güvenli şekilde kayda bağlamaktır. Tutanak, yemin delilinin hangi içerikle gerçekleştiğini gösterir.
Duruşmada bu nokta ayrıca gösterilmelidir: Yemin eden kişinin beyanı hâkim tarafından tutanağa geçirilir. Bu kural, yemin veya tanık işleminin içeriğini belirsiz bırakmamak için uygulanır.
Usul güvencesi bakımından şu sonuç çıkar: Tutanağa geçirilen beyan yemin edene yüksek sesle okunur. Hangi olgunun hangi usul işlemiyle sabit olduğu gerekçeli kararda görülebilmelidir.
Bu hükmün uygulama sınırı şudur: Kişiye beyanında ısrar edip etmediği sorulur. Böylece yargılama işleminin ne şekilde yapıldığı sonradan denetlenebilir.
Dosya denetiminde belirleyici kayıt şudur: Kişinin ısrar veya değişiklik yönündeki cevabı tutanağa ayrıca yazılır. İşlem, maddede yazılı şartların dışına varsayımla genişletilmemelidir.
Kanun burada hâkime veya tarafa şu görevi yükler: Tutanak yemin konusunu ve nihai beyanı birlikte göstermelidir. Bu ayrım korunursa özel hüküm ile genel HMK sistemi birbiriyle uyumlu uygulanır.
Bu aşama atlanmadan işlem tamamlanmalıdır: Okuma ve teyit aşaması, kayda geçirilen metin ile kişinin iradesinin uyuşmasını güvence altına alır. Kanunun öngördüğü tutanak ve bildirim düzeni, tarafların hukuki dinlenilme hakkını da korur.
Maddenin açık kuralı şudur: Tutanağın açık olması, yemin sonucunun hangi vakıa için doğduğunu belirlemeyi sağlar. Tarafların kolaylık tercihi, kanunda açıkça düzenlenen usulün yerine geçmez.
Kanuni unsurlar
Yemin tutanağının yeterliliği, beyan, okuma-teyit ve son cevabın birlikte bulunup bulunmadığına göre denetlenir.
Usul güvencesi bakımından şu sonuç çıkar: Yemin konusu önceden belirlenmiş olmalıdır. Kanunun öngördüğü tutanak ve bildirim düzeni, tarafların hukuki dinlenilme hakkını da korur.
Bu hükmün uygulama sınırı şudur: Kişinin yemin beyanı eksiksiz kayda alınmalıdır. Tarafların kolaylık tercihi, kanunda açıkça düzenlenen usulün yerine geçmez.
Dosya denetiminde belirleyici kayıt şudur: Kaydedilen metin kişiye okunmalıdır. Bu kural, yemin veya tanık işleminin içeriğini belirsiz bırakmamak için uygulanır.
Kanun burada hâkime veya tarafa şu görevi yükler: Beyanında ısrar edip etmediği açıkça sorulmalıdır. Hangi olgunun hangi usul işlemiyle sabit olduğu gerekçeli kararda görülebilmelidir.
Bu aşama atlanmadan işlem tamamlanmalıdır: Verdiği son cevap tutanağa geçirilmelidir. Böylece yargılama işleminin ne şekilde yapıldığı sonradan denetlenebilir.
Maddenin açık kuralı şudur: Tutanak yemin eden kişiyi ve ilgili dosyayı açıkça tanımlamalıdır. İşlem, maddede yazılı şartların dışına varsayımla genişletilmemelidir.
Mahkemede uygulama
Yemin beyanı alındıktan sonra teyit süreci tamamlanmadan işlem bitmiş sayılmamalıdır.
Bu hükmün uygulama sınırı şudur: Yemin konusu ve kişinin kimliği tutanak başlığında gösterilir. İşlem, maddede yazılı şartların dışına varsayımla genişletilmemelidir.
Dosya denetiminde belirleyici kayıt şudur: Kişinin beyanı aynen veya anlamını değiştirmeden açık biçimde kayda alınır. Bu ayrım korunursa özel hüküm ile genel HMK sistemi birbiriyle uyumlu uygulanır.
Kanun burada hâkime veya tarafa şu görevi yükler: Kayıt edilen beyan yüksek sesle okunur. Kanunun öngördüğü tutanak ve bildirim düzeni, tarafların hukuki dinlenilme hakkını da korur.
Bu aşama atlanmadan işlem tamamlanmalıdır: Kişiye beyanında ısrar edip etmediği sorulur. Tarafların kolaylık tercihi, kanunda açıkça düzenlenen usulün yerine geçmez.
Maddenin açık kuralı şudur: Kişinin nihai cevabı kayda eklenir. Bu kural, yemin veya tanık işleminin içeriğini belirsiz bırakmamak için uygulanır.
Duruşmada bu nokta ayrıca gösterilmelidir: Duruşma tutanağı genel HMK tutanak kurallarına göre tamamlanır ve dosyada saklanır. Hangi olgunun hangi usul işlemiyle sabit olduğu gerekçeli kararda görülebilmelidir.
Hukuki sonuç
m.238’in sonucu, yemin beyanının güvenilir ve denetlenebilir bir usul kaydına dönüşmesidir.
Dosya denetiminde belirleyici kayıt şudur: Tutanak yemin edenin neyi kabul veya reddettiğini somutlaştırır. Hangi olgunun hangi usul işlemiyle sabit olduğu gerekçeli kararda görülebilmelidir.
Kanun burada hâkime veya tarafa şu görevi yükler: Okuma ve ısrar sorusu, yanlış kaydın işlem bitmeden düzeltilmesini sağlar. Böylece yargılama işleminin ne şekilde yapıldığı sonradan denetlenebilir.
Bu aşama atlanmadan işlem tamamlanmalıdır: Son cevap yemin iradesinin nihai halini gösterir. İşlem, maddede yazılı şartların dışına varsayımla genişletilmemelidir.
Maddenin açık kuralı şudur: Belirsiz tutanak yemin sonucunun hangi vakıaya uygulanacağını tartışmalı hale getirebilir. Bu ayrım korunursa özel hüküm ile genel HMK sistemi birbiriyle uyumlu uygulanır.
Duruşmada bu nokta ayrıca gösterilmelidir: Usulüne uygun tutanak üst derece mahkemesinin yemin işlemini denetleyebilmesini sağlar. Kanunun öngördüğü tutanak ve bildirim düzeni, tarafların hukuki dinlenilme hakkını da korur.
Diğer HMK hükümleriyle ilişki
m.238, yemin konusunu ve icrasını düzenleyen maddelerin kayıt aşamasıdır.
Kanun burada hâkime veya tarafa şu görevi yükler: HMK m.237 açıklayıcı soruları, m.238 ise nihai beyanın kayda bağlanmasını düzenler. Tarafların kolaylık tercihi, kanunda açıkça düzenlenen usulün yerine geçmez.
Bu aşama atlanmadan işlem tamamlanmalıdır: HMK m.154-156 genel duruşma tutanağı hükümlerini içerir. Bu kural, yemin veya tanık işleminin içeriğini belirsiz bırakmamak için uygulanır.
Maddenin açık kuralı şudur: HMK m.225 yeminin konusunu belirler. Hangi olgunun hangi usul işlemiyle sabit olduğu gerekçeli kararda görülebilmelidir.
Duruşmada bu nokta ayrıca gösterilmelidir: Yemin beyanındaki sahtelik veya yalan yemin iddiası m.239 ve ceza hukuku hükümleriyle farklı bir alana geçer. Böylece yargılama işleminin ne şekilde yapıldığı sonradan denetlenebilir.
Sık yapılan hatalar
Bu aşama atlanmadan işlem tamamlanmalıdır: Yemin beyanını yazıp kişiye okumadan işlemi bitirmek m.238’deki teyit aşamasını atlar. Bu ayrım korunursa özel hüküm ile genel HMK sistemi birbiriyle uyumlu uygulanır.
Maddenin açık kuralı şudur: Beyanında ısrar edip etmediğini sormamak kanunun açık sırasına uymaz. Kanunun öngördüğü tutanak ve bildirim düzeni, tarafların hukuki dinlenilme hakkını da korur.
Duruşmada bu nokta ayrıca gösterilmelidir: Son cevabı tutanağa yazmamak yemin iradesini eksik bırakır. Tarafların kolaylık tercihi, kanunda açıkça düzenlenen usulün yerine geçmez.
Usul güvencesi bakımından şu sonuç çıkar: Tutanağı yemin konusu belli olmayacak kadar kısa düzenlemek denetlenebilirliği zedeler. Bu kural, yemin veya tanık işleminin içeriğini belirsiz bırakmamak için uygulanır.
Bu hükmün uygulama sınırı şudur: Yemin beyanı ile taraf avukatının açıklamasını birbirine karıştırmak doğru değildir. Hangi olgunun hangi usul işlemiyle sabit olduğu gerekçeli kararda görülebilmelidir.
Dosya kontrol listesi
Maddenin açık kuralı şudur: Yemin konusu tutanakta açık mı? Böylece yargılama işleminin ne şekilde yapıldığı sonradan denetlenebilir.
Duruşmada bu nokta ayrıca gösterilmelidir: Kişinin beyanı eksiksiz mi? İşlem, maddede yazılı şartların dışına varsayımla genişletilmemelidir.
Usul güvencesi bakımından şu sonuç çıkar: Beyan yüksek sesle okundu mu? Bu ayrım korunursa özel hüküm ile genel HMK sistemi birbiriyle uyumlu uygulanır.
Bu hükmün uygulama sınırı şudur: Israr edip etmediği soruldu mu? Kanunun öngördüğü tutanak ve bildirim düzeni, tarafların hukuki dinlenilme hakkını da korur.
Dosya denetiminde belirleyici kayıt şudur: Son cevap yazıldı mı? Tarafların kolaylık tercihi, kanunda açıkça düzenlenen usulün yerine geçmez.
Kanun burada hâkime veya tarafa şu görevi yükler: Tutanak kimlik ve dosya bilgileriyle tamam mı? Bu kural, yemin veya tanık işleminin içeriğini belirsiz bırakmamak için uygulanır.
HMK m.238 ayrıntılı değerlendirme 1
Yemin eden kişinin beyanı hâkim tarafından tutanağa geçirilir. Kayıt edilen beyan yüksek sesle okunur. Bunun hukuki sonucu olarak belirsiz tutanak yemin sonucunun hangi vakıaya uygulanacağını tartışmalı hale getirebilir. Bu üç nokta aynı dosya kaydında birlikte incelendiğinde işlemin kanuni şartlara uyup uymadığı tereddütsüz biçimde belirlenir. Tutanak, bildirim ve beyan zinciri açık kurulmalı; kanunda bulunmayan bir varsayımla usul sonucu üretilmemelidir.
HMK m.238 ayrıntılı değerlendirme 2
Tutanağa geçirilen beyan yemin edene yüksek sesle okunur. Kişiye beyanında ısrar edip etmediği sorulur. Bunun hukuki sonucu olarak usulüne uygun tutanak üst derece mahkemesinin yemin işlemini denetleyebilmesini sağlar. Bu üç nokta aynı dosya kaydında birlikte incelendiğinde işlemin kanuni şartlara uyup uymadığı tereddütsüz biçimde belirlenir. Tutanak, bildirim ve beyan zinciri açık kurulmalı; kanunda bulunmayan bir varsayımla usul sonucu üretilmemelidir.
HMK m.238 ayrıntılı değerlendirme 3
Kişiye beyanında ısrar edip etmediği sorulur. Kişinin nihai cevabı kayda eklenir. Bunun hukuki sonucu olarak tutanak yemin edenin neyi kabul veya reddettiğini somutlaştırır. Bu üç nokta aynı dosya kaydında birlikte incelendiğinde işlemin kanuni şartlara uyup uymadığı tereddütsüz biçimde belirlenir. Tutanak, bildirim ve beyan zinciri açık kurulmalı; kanunda bulunmayan bir varsayımla usul sonucu üretilmemelidir.
HMK m.238 ayrıntılı değerlendirme 4
Kişinin ısrar veya değişiklik yönündeki cevabı tutanağa ayrıca yazılır. Duruşma tutanağı genel HMK tutanak kurallarına göre tamamlanır ve dosyada saklanır. Bunun hukuki sonucu olarak okuma ve ısrar sorusu, yanlış kaydın işlem bitmeden düzeltilmesini sağlar. Bu üç nokta aynı dosya kaydında birlikte incelendiğinde işlemin kanuni şartlara uyup uymadığı tereddütsüz biçimde belirlenir. Tutanak, bildirim ve beyan zinciri açık kurulmalı; kanunda bulunmayan bir varsayımla usul sonucu üretilmemelidir.
HMK m.238 ayrıntılı değerlendirme 5
Tutanak yemin konusunu ve nihai beyanı birlikte göstermelidir. Yemin konusu ve kişinin kimliği tutanak başlığında gösterilir. Bunun hukuki sonucu olarak son cevap yemin iradesinin nihai halini gösterir. Bu üç nokta aynı dosya kaydında birlikte incelendiğinde işlemin kanuni şartlara uyup uymadığı tereddütsüz biçimde belirlenir. Tutanak, bildirim ve beyan zinciri açık kurulmalı; kanunda bulunmayan bir varsayımla usul sonucu üretilmemelidir.
HMK m.238 ayrıntılı değerlendirme 6
Okuma ve teyit aşaması, kayda geçirilen metin ile kişinin iradesinin uyuşmasını güvence altına alır. Kişinin beyanı aynen veya anlamını değiştirmeden açık biçimde kayda alınır. Bunun hukuki sonucu olarak belirsiz tutanak yemin sonucunun hangi vakıaya uygulanacağını tartışmalı hale getirebilir. Bu üç nokta aynı dosya kaydında birlikte incelendiğinde işlemin kanuni şartlara uyup uymadığı tereddütsüz biçimde belirlenir. Tutanak, bildirim ve beyan zinciri açık kurulmalı; kanunda bulunmayan bir varsayımla usul sonucu üretilmemelidir.
HMK m.238 ayrıntılı değerlendirme 7
Tutanağın açık olması, yemin sonucunun hangi vakıa için doğduğunu belirlemeyi sağlar. Kayıt edilen beyan yüksek sesle okunur. Bunun hukuki sonucu olarak usulüne uygun tutanak üst derece mahkemesinin yemin işlemini denetleyebilmesini sağlar. Bu üç nokta aynı dosya kaydında birlikte incelendiğinde işlemin kanuni şartlara uyup uymadığı tereddütsüz biçimde belirlenir. Tutanak, bildirim ve beyan zinciri açık kurulmalı; kanunda bulunmayan bir varsayımla usul sonucu üretilmemelidir.
HMK m.238 ayrıntılı değerlendirme 8
Yemin eden kişinin beyanı hâkim tarafından tutanağa geçirilir. Kişiye beyanında ısrar edip etmediği sorulur. Bunun hukuki sonucu olarak tutanak yemin edenin neyi kabul veya reddettiğini somutlaştırır. Bu üç nokta aynı dosya kaydında birlikte incelendiğinde işlemin kanuni şartlara uyup uymadığı tereddütsüz biçimde belirlenir. Tutanak, bildirim ve beyan zinciri açık kurulmalı; kanunda bulunmayan bir varsayımla usul sonucu üretilmemelidir.
HMK m.238 ayrıntılı değerlendirme 9
Tutanağa geçirilen beyan yemin edene yüksek sesle okunur. Kişinin nihai cevabı kayda eklenir. Bunun hukuki sonucu olarak okuma ve ısrar sorusu, yanlış kaydın işlem bitmeden düzeltilmesini sağlar. Bu üç nokta aynı dosya kaydında birlikte incelendiğinde işlemin kanuni şartlara uyup uymadığı tereddütsüz biçimde belirlenir. Tutanak, bildirim ve beyan zinciri açık kurulmalı; kanunda bulunmayan bir varsayımla usul sonucu üretilmemelidir.
HMK m.238 ayrıntılı değerlendirme 10
Kişiye beyanında ısrar edip etmediği sorulur. Duruşma tutanağı genel HMK tutanak kurallarına göre tamamlanır ve dosyada saklanır. Bunun hukuki sonucu olarak son cevap yemin iradesinin nihai halini gösterir. Bu üç nokta aynı dosya kaydında birlikte incelendiğinde işlemin kanuni şartlara uyup uymadığı tereddütsüz biçimde belirlenir. Tutanak, bildirim ve beyan zinciri açık kurulmalı; kanunda bulunmayan bir varsayımla usul sonucu üretilmemelidir.
HMK m.238 ayrıntılı değerlendirme 11
Kişinin ısrar veya değişiklik yönündeki cevabı tutanağa ayrıca yazılır. Yemin konusu ve kişinin kimliği tutanak başlığında gösterilir. Bunun hukuki sonucu olarak belirsiz tutanak yemin sonucunun hangi vakıaya uygulanacağını tartışmalı hale getirebilir. Bu üç nokta aynı dosya kaydında birlikte incelendiğinde işlemin kanuni şartlara uyup uymadığı tereddütsüz biçimde belirlenir. Tutanak, bildirim ve beyan zinciri açık kurulmalı; kanunda bulunmayan bir varsayımla usul sonucu üretilmemelidir.
HMK m.238 ayrıntılı değerlendirme 12
Tutanak yemin konusunu ve nihai beyanı birlikte göstermelidir. Kişinin beyanı aynen veya anlamını değiştirmeden açık biçimde kayda alınır. Bunun hukuki sonucu olarak usulüne uygun tutanak üst derece mahkemesinin yemin işlemini denetleyebilmesini sağlar. Bu üç nokta aynı dosya kaydında birlikte incelendiğinde işlemin kanuni şartlara uyup uymadığı tereddütsüz biçimde belirlenir. Tutanak, bildirim ve beyan zinciri açık kurulmalı; kanunda bulunmayan bir varsayımla usul sonucu üretilmemelidir.
HMK m.238 ayrıntılı değerlendirme 13
Okuma ve teyit aşaması, kayda geçirilen metin ile kişinin iradesinin uyuşmasını güvence altına alır. Kayıt edilen beyan yüksek sesle okunur. Bunun hukuki sonucu olarak tutanak yemin edenin neyi kabul veya reddettiğini somutlaştırır. Bu üç nokta aynı dosya kaydında birlikte incelendiğinde işlemin kanuni şartlara uyup uymadığı tereddütsüz biçimde belirlenir. Tutanak, bildirim ve beyan zinciri açık kurulmalı; kanunda bulunmayan bir varsayımla usul sonucu üretilmemelidir.
HMK m.238 ayrıntılı değerlendirme 14
Tutanağın açık olması, yemin sonucunun hangi vakıa için doğduğunu belirlemeyi sağlar. Kişiye beyanında ısrar edip etmediği sorulur. Bunun hukuki sonucu olarak okuma ve ısrar sorusu, yanlış kaydın işlem bitmeden düzeltilmesini sağlar. Bu üç nokta aynı dosya kaydında birlikte incelendiğinde işlemin kanuni şartlara uyup uymadığı tereddütsüz biçimde belirlenir. Tutanak, bildirim ve beyan zinciri açık kurulmalı; kanunda bulunmayan bir varsayımla usul sonucu üretilmemelidir.
Resmî kaynaklar ve site içi bağlantılar
Birincil metin için Adalet Bakanlığı – Hukuk Muhakemeleri Kanunu incelenmelidir. Usul işlemi, yapıldığı tarihte yürürlükte olan madde metnine göre değerlendirilir.
Sık sorulan sorular
Yemin beyanı tutanağa yazılır mı?
Evet. HMK m.238 bunu açıkça düzenler.
Tutanak yemin edene okunur mu?
Evet, yüksek sesle okunur.
Kişiye hangi soru sorulur?
Beyanında ısrar edip etmediği sorulur.
Cevap da tutanağa yazılır mı?
Evet.
Tutanak neden önemlidir?
Yemin konusunu ve nihai iradeyi gösteren usul kaydıdır.
Kişi okuma sonrası beyanını düzeltebilir mi?
Teyit aşaması, kayda geçen beyanın iradeyle uyuşmasını sağlamak içindir; nihai cevap tutanağa geçirilir.
Avukatın beyanı yemin yerine geçer mi?
Hayır. Yemin bizzat ilgili kişinin beyanıdır.
Eksik tutanak denetimi etkiler mi?
Evet. Hangi vakıa hakkında hangi beyanın verildiğinin anlaşılması gerekir.
HMK m.238 yemin delilinin kayıt güvenliğini kurar. Beyan, okuma, ısrar sorusu ve son cevap zincirinin tamamı tutanakta bulunmalıdır; bu adımlardan biri görünmüyorsa işlem denetimi zayıflar.
Av. Halil Bakırcı – Mersin Barosu
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
