Bilirkişi Taraflara Soru Sorabilir mi, İnceleme Yapabilir mi? HMK 278 | 2026
Kısa ve net cevap: Bilirkişi görevini mahkemenin sevk ve idaresi altında yürütür; ihtiyaç varsa mahkemenin uygun bulmasıyla tarafların bilgisine başvurabilir ve bir şey üzerinde inceleme zorunluysa mahkeme kararıyla inceleme yapabilir.
HMK 278 Ne Düzenliyor?
HMK 278 bilirkişinin bağımsız bir soruşturma makamı olmadığını açıkça gösterir. Görev mahkemenin sevk ve idaresi altında yürütülür. Bilirkişi görev alanı veya sınırında tereddüt varsa her zaman mahkemeden açıklama isteyebilir. Tarafların bilgisine başvurması mahkemenin uygun bulmasına bağlıdır; bir taraf diğer taraf bulunmaksızın dinlenemez. Bir şey üzerinde inceleme zorunluysa mahkeme kararı gerekir ve taraflar işlem sırasında hazır bulunabilir.
278. madde bilirkişilik sürecinin belirli bir halkasını düzenler. Hüküm, yalnız başlığı üzerinden değil HMK 266–287 arasındaki bütün sistem içinde okunmalıdır. Teknik bilgi ihtiyacının varlığı, bilirkişinin seçimi, görev sınırı, süre, raporun içeriği, tebligat ve hâkimin serbest değerlendirmesi farklı maddelerde ayrı ayrı düzenlenmiştir. Bu ayrım kanunun her aşamaya farklı işlev yüklediğini gösterir.
Maddenin Zorunlu Unsurları
- 1. unsur: Görev mahkemenin sevk ve idaresi altındadır.
- 2. unsur: Görev sınırındaki tereddüt mahkemeden giderilir.
- 3. unsur: Taraf bilgisine başvurma mahkemenin uygun bulmasına bağlıdır.
- 4. unsur: Bir taraf diğer taraf yokken tek başına dinlenemez.
- 5. unsur: Şey üzerinde inceleme için mahkeme kararı gerekir.
- 6. unsur: Taraflar inceleme işlemi sırasında hazır bulunabilir.
1. Görev mahkemenin sevk ve idaresi altındadır.
Görev mahkemenin sevk ve idaresi altındadır. bilirkişinin inceleme yetkileri ve mahkeme gözetimi bakımından bu nokta dosyada açık ve denetlenebilir olmalıdır. Mahkeme ile bilirkişinin görev alanları birbirinden ayrıldığı için her usul adımı kendi hukuki dayanağıyla yürütülür. Taraflar da itiraz veya talepte bulunurken soyut bir eleştiri yerine bu unsurun hangi işlemde eksik kaldığını göstermelidir. Böylece rapor veya ilgili bilirkişi işlemi teknik içeriği kadar hazırlanış usulü yönünden de sağlıklı biçimde değerlendirilir.
2. Görev sınırındaki tereddüt mahkemeden giderilir.
Görev sınırındaki tereddüt mahkemeden giderilir. bilirkişinin inceleme yetkileri ve mahkeme gözetimi bakımından bu nokta dosyada açık ve denetlenebilir olmalıdır. Mahkeme ile bilirkişinin görev alanları birbirinden ayrıldığı için her usul adımı kendi hukuki dayanağıyla yürütülür. Taraflar da itiraz veya talepte bulunurken soyut bir eleştiri yerine bu unsurun hangi işlemde eksik kaldığını göstermelidir. Böylece rapor veya ilgili bilirkişi işlemi teknik içeriği kadar hazırlanış usulü yönünden de sağlıklı biçimde değerlendirilir.
3. Taraf bilgisine başvurma mahkemenin uygun bulmasına bağlıdır.
Taraf bilgisine başvurma mahkemenin uygun bulmasına bağlıdır. bilirkişinin inceleme yetkileri ve mahkeme gözetimi bakımından bu nokta dosyada açık ve denetlenebilir olmalıdır. Mahkeme ile bilirkişinin görev alanları birbirinden ayrıldığı için her usul adımı kendi hukuki dayanağıyla yürütülür. Taraflar da itiraz veya talepte bulunurken soyut bir eleştiri yerine bu unsurun hangi işlemde eksik kaldığını göstermelidir. Böylece rapor veya ilgili bilirkişi işlemi teknik içeriği kadar hazırlanış usulü yönünden de sağlıklı biçimde değerlendirilir.
4. Bir taraf diğer taraf yokken tek başına dinlenemez.
Bir taraf diğer taraf yokken tek başına dinlenemez. bilirkişinin inceleme yetkileri ve mahkeme gözetimi bakımından bu nokta dosyada açık ve denetlenebilir olmalıdır. Mahkeme ile bilirkişinin görev alanları birbirinden ayrıldığı için her usul adımı kendi hukuki dayanağıyla yürütülür. Taraflar da itiraz veya talepte bulunurken soyut bir eleştiri yerine bu unsurun hangi işlemde eksik kaldığını göstermelidir. Böylece rapor veya ilgili bilirkişi işlemi teknik içeriği kadar hazırlanış usulü yönünden de sağlıklı biçimde değerlendirilir.
5. Şey üzerinde inceleme için mahkeme kararı gerekir.
Şey üzerinde inceleme için mahkeme kararı gerekir. bilirkişinin inceleme yetkileri ve mahkeme gözetimi bakımından bu nokta dosyada açık ve denetlenebilir olmalıdır. Mahkeme ile bilirkişinin görev alanları birbirinden ayrıldığı için her usul adımı kendi hukuki dayanağıyla yürütülür. Taraflar da itiraz veya talepte bulunurken soyut bir eleştiri yerine bu unsurun hangi işlemde eksik kaldığını göstermelidir. Böylece rapor veya ilgili bilirkişi işlemi teknik içeriği kadar hazırlanış usulü yönünden de sağlıklı biçimde değerlendirilir.
6. Taraflar inceleme işlemi sırasında hazır bulunabilir.
Taraflar inceleme işlemi sırasında hazır bulunabilir. bilirkişinin inceleme yetkileri ve mahkeme gözetimi bakımından bu nokta dosyada açık ve denetlenebilir olmalıdır. Mahkeme ile bilirkişinin görev alanları birbirinden ayrıldığı için her usul adımı kendi hukuki dayanağıyla yürütülür. Taraflar da itiraz veya talepte bulunurken soyut bir eleştiri yerine bu unsurun hangi işlemde eksik kaldığını göstermelidir. Böylece rapor veya ilgili bilirkişi işlemi teknik içeriği kadar hazırlanış usulü yönünden de sağlıklı biçimde değerlendirilir.
Mahkeme Bu Hükmü Nasıl Uygular?
Mahkeme bilirkişinin sorularını, tarafla temas ihtiyacını ve nesne incelemesi talebini değerlendirerek izin veya karar vermeli; iki tarafın usul güvencelerini korumalıdır.
Mahkeme ilgili işlemi ara karar, görevlendirme yazısı, tutanak veya tebligatla dosyada görünür hâle getirmelidir. Bilirkişilikte usulün yazılı ve izlenebilir olması önemlidir; çünkü sonraki aşamalarda raporun hangi görevle, hangi materyalle ve hangi süre içinde hazırlandığı ancak bu kayıtlar üzerinden denetlenebilir.
Taraflar Açısından Pratik Sonuç
Taraflar bilirkişinin kendileriyle iletişiminin mahkeme izinli olup olmadığını, diğer tarafın hazır bulunma güvencesinin korunup korunmadığını kontrol edebilir.
Tarafın yapması gereken, rapor geldikten sonra yalnız sonuç bölümüne bakmak değildir. Görevlendirmenin başlangıcından itibaren seçilen uzmanlık alanı, soru seti, süre, bilirkişiye teslim edilen belgeler, raporun tarihi ve tebliğ gibi aşamalar kronolojik olarak kontrol edilmelidir. İtiraz varsa hangi kanuni unsurla bağlantılı olduğu açıkça belirtilmelidir.
Maddenin Sınırı
Bilirkişi, mahkemenin bilgisi dışında taraflarla tek yanlı delil toplama ilişkisine giremez. Taraflarla temas ve yerinde/nesne üzerinde inceleme, kanunun öngördüğü mahkeme gözetimi ve karar şartına bağlıdır.
Bu sınır, bilirkişinin hâkim yerine geçmesini önler. Bilirkişi teknik olguyu açıklayabilir fakat hukuki sorumluluğu, talebin kabul veya reddini, normun yorumunu ve hükmün sonucunu belirleyemez. Mahkeme teknik bulguyu diğer delillerle birlikte değerlendirip kendi hukuki gerekçesini kurar.
Süre ve Bildirim Rejimi
Görev alanı veya sınırındaki tereddüt her zaman mahkemeden sorulabilir. Maddede taraf bilgisine başvurma veya nesne incelemesi için ayrıca gün sayısı yoktur; izin ve karar görevin yürütülmesi sırasında alınır.
Bir süre öngörülmüşse başlangıç anı, uzatma imkânı ve sürenin hangi işlem için getirildiği ayrı ayrı kontrol edilmelidir. Bir maddede yer alan gün veya ay sayısı başka bir bilirkişilik işlemine otomatik uygulanmaz. Özellikle HMK 272, 274, 275 ve 281 farklı başlangıç noktaları ve farklı işlevler içermektedir.
Kurala Uyulmamasının Etkisi
Mahkeme izni olmadan tek tarafla görüşme veya mahkeme kararı olmadan zorunlu nesne incelemesi yürütme, HMK 278’deki sevk-idare ve eşitlik güvenceleriyle bağdaşmaz.
Usul eksikliğinin sonucu belirlenirken kanunun açık yaptırımı varsa önce o hüküm uygulanır. Kanunun doğrudan yaptırım öngörmediği hâllerde eksikliğin bilirkişilik işleminin sağlıklı yürütülmesine etkisi, tamamlatma veya yeni inceleme gibi ilgili araçlar çerçevesinde değerlendirilir. Başka bir maddenin yaptırımı varsayımla bu maddeye taşınmamalıdır.
İlgili Maddelerle Sistematik Bağlantı
HMK 266 bilirkişiye başvurunun teknik bilgi eşiğini; 268 seçimi; 272 tarafsızlık ve ret rejimini; 273 görev sınırını; 274 rapor süresini; 275 erken bildirimleri; 276 şahsen ifayı; 277 gizliliği; 278 mahkeme gözetimini; 279 raporun içeriğini; 280 tebliği; 281 rapora karşı talepleri; 282 ise hâkimin serbest değerlendirmesini düzenler. 278. madde bu zincirde bilirkişinin inceleme yetkileri ve mahkeme gözetimi işlevini üstlenir.
Uygulamada Kaçınılması Gereken Hatalar
Bilirkişinin taraflardan biriyle tek başına görüşmesi, görev kapsamını kendi başına genişletmesi veya mahkeme kararı olmadan inceleme yapması en belirgin hatalardır.
Eski kanun metnine veya kaynağı belirsiz özetlere dayanmak da önemli bir risktir. Bilirkişilik hükümleri farklı tarihlerde değiştirildiğinden yürürlükteki metin Mevzuat Bilgi Sistemi üzerinden doğrulanmalıdır. Liste, tarife veya ikincil düzenleme kullanılıyorsa güncel tarih ve resmî kaynak ayrıca kontrol edilmelidir.
Dosya Kontrol Listesi
- Görev mahkemenin sevk ve idaresi altındadır.
- Görev sınırındaki tereddüt mahkemeden giderilir.
- Taraf bilgisine başvurma mahkemenin uygun bulmasına bağlıdır.
- Bir taraf diğer taraf yokken tek başına dinlenemez.
- Şey üzerinde inceleme için mahkeme kararı gerekir.
- Taraflar inceleme işlemi sırasında hazır bulunabilir.
- İlgili ara karar veya tutanak dosyada açık mı?
- Tarafların beyan ve itiraz hakkı korunmuş mu?
- Hukuki değerlendirme mahkemede bırakılmış mı?
Resmî Kaynaklar
Mevzuat Bilgi Sistemi – 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu ve Adalet Bakanlığı Bilirkişilik Daire Başkanlığı güncel kontrol için resmî kaynaklardır.
Site İçinde İlgili Rehberler
- Bilirkişi görevlendirmesinde konu ve sınırlar
- Bilirkişinin bağımsızlık yükümlülüğü
- Bilirkişi taraflardan menfaat kabul edebilir mi?
- Bilirkişilik başvurusu nereye yapılır?
Sık Sorulan Sorular
HMK 278: Temel kural nedir?
Bilirkişi görevini mahkemenin sevk ve idaresi altında yürütür; ihtiyaç varsa mahkemenin uygun bulmasıyla tarafların bilgisine başvurabilir ve bir şey üzerinde inceleme zorunluysa mahkeme kararıyla inceleme yapabilir. Bu cevap bilirkişinin inceleme yetkileri ve mahkeme gözetimi başlığıyla sınırlıdır; bağlantılı maddelerdeki görev, süre ve itiraz hükümleri ayrıca uygulanır.
HMK 278: Mahkemenin rolü nedir?
Mahkeme bilirkişinin sorularını, tarafla temas ihtiyacını ve nesne incelemesi talebini değerlendirerek izin veya karar vermeli; iki tarafın usul güvencelerini korumalıdır. Bu cevap bilirkişinin inceleme yetkileri ve mahkeme gözetimi başlığıyla sınırlıdır; bağlantılı maddelerdeki görev, süre ve itiraz hükümleri ayrıca uygulanır.
HMK 278: Taraf neyi kontrol etmeli?
Taraflar bilirkişinin kendileriyle iletişiminin mahkeme izinli olup olmadığını, diğer tarafın hazır bulunma güvencesinin korunup korunmadığını kontrol edebilir. Bu cevap bilirkişinin inceleme yetkileri ve mahkeme gözetimi başlığıyla sınırlıdır; bağlantılı maddelerdeki görev, süre ve itiraz hükümleri ayrıca uygulanır.
HMK 278: Maddenin sınırı nedir?
Bilirkişi, mahkemenin bilgisi dışında taraflarla tek yanlı delil toplama ilişkisine giremez. Taraflarla temas ve yerinde/nesne üzerinde inceleme, kanunun öngördüğü mahkeme gözetimi ve karar şartına bağlıdır. Bu cevap bilirkişinin inceleme yetkileri ve mahkeme gözetimi başlığıyla sınırlıdır; bağlantılı maddelerdeki görev, süre ve itiraz hükümleri ayrıca uygulanır.
HMK 278: Süre nasıl işler?
Görev alanı veya sınırındaki tereddüt her zaman mahkemeden sorulabilir. Maddede taraf bilgisine başvurma veya nesne incelemesi için ayrıca gün sayısı yoktur; izin ve karar görevin yürütülmesi sırasında alınır. Bu cevap bilirkişinin inceleme yetkileri ve mahkeme gözetimi başlığıyla sınırlıdır; bağlantılı maddelerdeki görev, süre ve itiraz hükümleri ayrıca uygulanır.
HMK 278: Kurala aykırılık ne doğurur?
Mahkeme izni olmadan tek tarafla görüşme veya mahkeme kararı olmadan zorunlu nesne incelemesi yürütme, HMK 278’deki sevk-idare ve eşitlik güvenceleriyle bağdaşmaz. Bu cevap bilirkişinin inceleme yetkileri ve mahkeme gözetimi başlığıyla sınırlıdır; bağlantılı maddelerdeki görev, süre ve itiraz hükümleri ayrıca uygulanır.
HMK 278: Bilirkişi hukuki değerlendirme yapabilir mi?
Hayır. HMK 279/4 uyarınca bilirkişi yalnız özel veya teknik bilgi gerektiren hususlarda açıklama yapabilir; hâkime ait hukuki nitelendirme ve değerlendirmeyi üstlenemez. Bu cevap bilirkişinin inceleme yetkileri ve mahkeme gözetimi başlığıyla sınırlıdır; bağlantılı maddelerdeki görev, süre ve itiraz hükümleri ayrıca uygulanır.
HMK 278: Hâkim raporla bağlı mı?
Hayır. HMK 282 uyarınca hâkim bilirkişi görüşünü diğer delillerle birlikte serbestçe değerlendirir. Bu cevap bilirkişinin inceleme yetkileri ve mahkeme gözetimi başlığıyla sınırlıdır; bağlantılı maddelerdeki görev, süre ve itiraz hükümleri ayrıca uygulanır.
HMK 278: Güncel metin nereden kontrol edilir?
Mevzuat Bilgi Sistemi içindeki 6100 sayılı Kanun ve Adalet Bakanlığı Bilirkişilik Daire Başkanlığının resmî kaynakları esas alınmalıdır. Bu cevap bilirkişinin inceleme yetkileri ve mahkeme gözetimi başlığıyla sınırlıdır; bağlantılı maddelerdeki görev, süre ve itiraz hükümleri ayrıca uygulanır.
Sonuç
Bilirkişi görevini mahkemenin sevk ve idaresi altında yürütür; ihtiyaç varsa mahkemenin uygun bulmasıyla tarafların bilgisine başvurabilir ve bir şey üzerinde inceleme zorunluysa mahkeme kararıyla inceleme yapabilir. Bilirkişi, mahkemenin bilgisi dışında taraflarla tek yanlı delil toplama ilişkisine giremez. Taraflarla temas ve yerinde/nesne üzerinde inceleme, kanunun öngördüğü mahkeme gözetimi ve karar şartına bağlıdır. Dosyada kanuni unsurun hangi işlemle karşılandığı açıkça tespit edildiğinde bilirkişilik süreci hem taraflar hem mahkeme bakımından daha denetlenebilir hâle gelir.
HMK 278 İçin Ayrıntılı Dosya İncelemesi
HMK 278 bilirkişinin bağımsız bir soruşturma makamı olmadığını açıkça gösterir. Görev mahkemenin sevk ve idaresi altında yürütülür. Bilirkişi görev alanı veya sınırında tereddüt varsa her zaman mahkemeden açıklama isteyebilir. Tarafların bilgisine başvurması mahkemenin uygun bulmasına bağlıdır; bir taraf diğer taraf bulunmaksızın dinlenemez. Bir şey üzerinde inceleme zorunluysa mahkeme kararı gerekir ve taraflar işlem sırasında hazır bulunabilir. Bu kuralın uygulandığı bir dosyada inceleme yalnız sonuç raporuna indirgenmemelidir. Mahkeme bilirkişinin sorularını, tarafla temas ihtiyacını ve nesne incelemesi talebini değerlendirerek izin veya karar vermeli; iki tarafın usul güvencelerini korumalıdır. Taraflar bilirkişinin kendileriyle iletişiminin mahkeme izinli olup olmadığını, diğer tarafın hazır bulunma güvencesinin korunup korunmadığını kontrol edebilir. Görev alanı veya sınırındaki tereddüt her zaman mahkemeden sorulabilir. Maddede taraf bilgisine başvurma veya nesne incelemesi için ayrıca gün sayısı yoktur; izin ve karar görevin yürütülmesi sırasında alınır. Mahkeme izni olmadan tek tarafla görüşme veya mahkeme kararı olmadan zorunlu nesne incelemesi yürütme, HMK 278’deki sevk-idare ve eşitlik güvenceleriyle bağdaşmaz. Bu dört başlık kronolojik olarak karşılaştırıldığında bilirkişinin inceleme yetkileri ve mahkeme gözetimi bakımından kanunun aradığı usulün yerine getirilip getirilmediği anlaşılır. Teknik süreçte görev alanı, tarafsızlık, süre ve tebligat gibi başka maddeler devreye giriyorsa her biri kendi şartıyla uygulanır; bir hükmün şartı başka bir hükme varsayımla taşınmaz.
HMK 278 İçin Ayrıntılı Dosya İncelemesi
HMK 278 bilirkişinin bağımsız bir soruşturma makamı olmadığını açıkça gösterir. Görev mahkemenin sevk ve idaresi altında yürütülür. Bilirkişi görev alanı veya sınırında tereddüt varsa her zaman mahkemeden açıklama isteyebilir. Tarafların bilgisine başvurması mahkemenin uygun bulmasına bağlıdır; bir taraf diğer taraf bulunmaksızın dinlenemez. Bir şey üzerinde inceleme zorunluysa mahkeme kararı gerekir ve taraflar işlem sırasında hazır bulunabilir. Bu kuralın uygulandığı bir dosyada inceleme yalnız sonuç raporuna indirgenmemelidir. Mahkeme bilirkişinin sorularını, tarafla temas ihtiyacını ve nesne incelemesi talebini değerlendirerek izin veya karar vermeli; iki tarafın usul güvencelerini korumalıdır. Taraflar bilirkişinin kendileriyle iletişiminin mahkeme izinli olup olmadığını, diğer tarafın hazır bulunma güvencesinin korunup korunmadığını kontrol edebilir. Görev alanı veya sınırındaki tereddüt her zaman mahkemeden sorulabilir. Maddede taraf bilgisine başvurma veya nesne incelemesi için ayrıca gün sayısı yoktur; izin ve karar görevin yürütülmesi sırasında alınır. Mahkeme izni olmadan tek tarafla görüşme veya mahkeme kararı olmadan zorunlu nesne incelemesi yürütme, HMK 278’deki sevk-idare ve eşitlik güvenceleriyle bağdaşmaz. Bu dört başlık kronolojik olarak karşılaştırıldığında bilirkişinin inceleme yetkileri ve mahkeme gözetimi bakımından kanunun aradığı usulün yerine getirilip getirilmediği anlaşılır. Teknik süreçte görev alanı, tarafsızlık, süre ve tebligat gibi başka maddeler devreye giriyorsa her biri kendi şartıyla uygulanır; bir hükmün şartı başka bir hükme varsayımla taşınmaz.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
