Feragat ve Kabul Nasıl Yapılır, Şartlı Olabilir mi? HMK 309 | 2026
Kısa ve net cevap: Feragat ve kabul dilekçeyle veya yargılama sırasında sözlü olarak yapılabilir; karşı tarafın veya mahkemenin muvafakatine bağlı değildir. Kısmi feragat veya kabul açıkça gösterilmelidir ve bu beyanlar kayıtsız ve şartsız olmalıdır.
HMK 309 Ne Düzenliyor?
HMK 309 feragat ve kabulün şekli ile temel geçerlilik koşullarını düzenler. Beyan dilekçeyle veya yargılama sırasında sözlü olarak yapılabilir. Feragat ve kabulün hüküm doğurması için karşı tarafın veya mahkemenin muvafakati gerekmez. Kısmen feragat veya kabulde bunun kapsamı dilekçede ya da tutanakta açıkça gösterilmelidir. Feragat ve kabul kayıtsız ve şartsız olmalıdır.
Feragat ve kabul, tarafların dava sonucuna doğrudan etki eden usul işlemleridir. Şekil, zaman, kesin hüküm etkisi ve yargılama gideri sonuçları ayrı maddelerde düzenlendiği için beyanın tüm sonuçları birlikte değerlendirilmelidir.
Kanuni Unsurlar
1. Beyan dilekçeyle yapılabilir.
Beyan dilekçeyle yapılabilir. feragat ve kabul beyanının şekli ve koşulsuzluğu bakımından kanunun açık unsurudur. Beyanın dilekçedeki veya duruşma tutanağındaki kapsamı, tarihi ve koşulsuzluğu dosya üzerinden belirlenmelidir. Feragat ve kabul güçlü sonuç doğurduğundan belirsiz veya varsayımsal yorumla genişletilmemelidir.
2. Beyan yargılama sırasında sözlü yapılabilir.
Beyan yargılama sırasında sözlü yapılabilir. feragat ve kabul beyanının şekli ve koşulsuzluğu bakımından kanunun açık unsurudur. Beyanın dilekçedeki veya duruşma tutanağındaki kapsamı, tarihi ve koşulsuzluğu dosya üzerinden belirlenmelidir. Feragat ve kabul güçlü sonuç doğurduğundan belirsiz veya varsayımsal yorumla genişletilmemelidir.
3. Karşı tarafın muvafakati gerekmez.
Karşı tarafın muvafakati gerekmez. feragat ve kabul beyanının şekli ve koşulsuzluğu bakımından kanunun açık unsurudur. Beyanın dilekçedeki veya duruşma tutanağındaki kapsamı, tarihi ve koşulsuzluğu dosya üzerinden belirlenmelidir. Feragat ve kabul güçlü sonuç doğurduğundan belirsiz veya varsayımsal yorumla genişletilmemelidir.
4. Mahkemenin muvafakati gerekmez.
Mahkemenin muvafakati gerekmez. feragat ve kabul beyanının şekli ve koşulsuzluğu bakımından kanunun açık unsurudur. Beyanın dilekçedeki veya duruşma tutanağındaki kapsamı, tarihi ve koşulsuzluğu dosya üzerinden belirlenmelidir. Feragat ve kabul güçlü sonuç doğurduğundan belirsiz veya varsayımsal yorumla genişletilmemelidir.
5. Kısmi beyanın kapsamı açıkça gösterilmelidir.
Kısmi beyanın kapsamı açıkça gösterilmelidir. feragat ve kabul beyanının şekli ve koşulsuzluğu bakımından kanunun açık unsurudur. Beyanın dilekçedeki veya duruşma tutanağındaki kapsamı, tarihi ve koşulsuzluğu dosya üzerinden belirlenmelidir. Feragat ve kabul güçlü sonuç doğurduğundan belirsiz veya varsayımsal yorumla genişletilmemelidir.
6. Feragat ve kabul kayıtsız ve şartsız olmalıdır.
Feragat ve kabul kayıtsız ve şartsız olmalıdır. feragat ve kabul beyanının şekli ve koşulsuzluğu bakımından kanunun açık unsurudur. Beyanın dilekçedeki veya duruşma tutanağındaki kapsamı, tarihi ve koşulsuzluğu dosya üzerinden belirlenmelidir. Feragat ve kabul güçlü sonuç doğurduğundan belirsiz veya varsayımsal yorumla genişletilmemelidir.
Mahkemenin Rolü
Mahkeme beyanın tutanağa veya dilekçeye açık biçimde yansıdığını, kısmi ise kapsamının belirli olduğunu ve koşul içermediğini kontrol etmelidir.
Mahkeme beyanı yorumlarken tarafın açık iradesiyle sınırlı kalmalı; kısmi beyanı tam beyana veya koşullu ifadeyi koşulsuz beyana dönüştürmemelidir.
Tarafların Kontrolü
Taraf beyanını tereddüde yer bırakmayacak biçimde kurmalı; koşula bağlamamalı ve kısmi ise hangi talep bölümünü kapsadığını açıkça göstermelidir.
Beyan verilmeden önce talep sonucu, kararın kesinleşme durumu, kanun yolu aşaması ve yargılama giderleri birlikte kontrol edilmelidir.
Maddenin Sınırı
Feragat ve kabul, karşı taraf veya mahkeme onayına bağlı sözleşme niteliğinde değildir; tek taraflı usul beyanıdır. Ancak kısmi beyanın kapsamı açık ve beyan kayıtsız-şartsız olmalıdır.
Süre ve Zamanlama
HMK 309 şekli düzenler; zaman bakımından HMK 310 uygulanır ve feragat/kabul hüküm kesinleşinceye kadar yapılabilir.
Kesinleşme, ilk duruşma veya beyan tarihi gibi kanunda önem verilen zaman noktaları dosya kayıtlarıyla belirlenmelidir.
Hukuki Sonuç
Usulüne uygun ve koşulsuz feragat veya kabul, HMK 311 uyarınca kesin hüküm gibi sonuç doğurur; gider sonuçları HMK 312’de belirlenir.
Feragat ve kabul basit bir dilekçe açıklaması değildir; HMK 311’deki kesin hüküm benzeri etki ve HMK 312’deki gider sonucu sebebiyle beyan öncesi kapsam açık olmalıdır.
HMK 307–312 Sistematiği
HMK 307 feragati, 308 kabulü, 309 şekil ve koşulsuzluğu, 310 kesinleşmeye kadar yapılabilmesini, 311 kesin hüküm benzeri etki ve irade bozukluğunu, 312 ise yargılama giderlerini düzenler.
Uygulamada Kaçınılması Gereken Hatalar
Feragat/kabul için karşı tarafın onayını zorunlu sanmak, kısmi beyanı belirsiz bırakmak veya şarta bağlı beyanı HMK 309 anlamında geçerli kabul etmek yanlıştır.
Dosya Kontrol Listesi
- Beyan dilekçeyle yapılabilir.
- Beyan yargılama sırasında sözlü yapılabilir.
- Karşı tarafın muvafakati gerekmez.
- Mahkemenin muvafakati gerekmez.
- Kısmi beyanın kapsamı açıkça gösterilmelidir.
- Feragat ve kabul kayıtsız ve şartsız olmalıdır.
- Beyan açık ve koşulsuz mu?
- Kesinleşme durumu kontrol edildi mi?
- Gider sonucu değerlendirildi mi?
Resmî Kaynak
Mevzuat Bilgi Sistemi – 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu esas alınmalıdır.
Site İçinde İlgili Rehberler
Sık Sorulan Sorular
HMK 309: Temel kural?
Feragat ve kabul dilekçeyle veya yargılama sırasında sözlü olarak yapılabilir; karşı tarafın veya mahkemenin muvafakatine bağlı değildir. Kısmi feragat veya kabul açıkça gösterilmelidir ve bu beyanlar kayıtsız ve şartsız olmalıdır. Bağlantılı feragat ve kabul hükümleri kendi şartlarıyla birlikte okunmalıdır.
HMK 309: Süre?
HMK 309 şekli düzenler; zaman bakımından HMK 310 uygulanır ve feragat/kabul hüküm kesinleşinceye kadar yapılabilir. Bağlantılı feragat ve kabul hükümleri kendi şartlarıyla birlikte okunmalıdır.
HMK 309: Sınır?
Feragat ve kabul, karşı taraf veya mahkeme onayına bağlı sözleşme niteliğinde değildir; tek taraflı usul beyanıdır. Ancak kısmi beyanın kapsamı açık ve beyan kayıtsız-şartsız olmalıdır. Bağlantılı feragat ve kabul hükümleri kendi şartlarıyla birlikte okunmalıdır.
HMK 309: Mahkeme ne yapar?
Mahkeme beyanın tutanağa veya dilekçeye açık biçimde yansıdığını, kısmi ise kapsamının belirli olduğunu ve koşul içermediğini kontrol etmelidir. Bağlantılı feragat ve kabul hükümleri kendi şartlarıyla birlikte okunmalıdır.
HMK 309: Taraf ne yapmalı?
Taraf beyanını tereddüde yer bırakmayacak biçimde kurmalı; koşula bağlamamalı ve kısmi ise hangi talep bölümünü kapsadığını açıkça göstermelidir. Bağlantılı feragat ve kabul hükümleri kendi şartlarıyla birlikte okunmalıdır.
HMK 309: Sonuç?
Usulüne uygun ve koşulsuz feragat veya kabul, HMK 311 uyarınca kesin hüküm gibi sonuç doğurur; gider sonuçları HMK 312’de belirlenir. Bağlantılı feragat ve kabul hükümleri kendi şartlarıyla birlikte okunmalıdır.
HMK 309: Karşı tarafın onayı gerekir mi?
Hayır. HMK 309 uyarınca feragat ve kabul karşı tarafın veya mahkemenin muvafakatine bağlı değildir. Bağlantılı feragat ve kabul hükümleri kendi şartlarıyla birlikte okunmalıdır.
HMK 309: Şartlı feragat veya kabul olur mu?
Hayır. HMK 309 bu beyanların kayıtsız ve şartsız olmasını öngörür. Bağlantılı feragat ve kabul hükümleri kendi şartlarıyla birlikte okunmalıdır.
HMK 309: Kaynak?
Mevzuat Bilgi Sistemi içindeki güncel 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu esas alınmalıdır. Bağlantılı feragat ve kabul hükümleri kendi şartlarıyla birlikte okunmalıdır.
Sonuç
Feragat ve kabul dilekçeyle veya yargılama sırasında sözlü olarak yapılabilir; karşı tarafın veya mahkemenin muvafakatine bağlı değildir. Kısmi feragat veya kabul açıkça gösterilmelidir ve bu beyanlar kayıtsız ve şartsız olmalıdır. Feragat ve kabul, karşı taraf veya mahkeme onayına bağlı sözleşme niteliğinde değildir; tek taraflı usul beyanıdır. Ancak kısmi beyanın kapsamı açık ve beyan kayıtsız-şartsız olmalıdır.
HMK 309 İçin Ayrıntılı Beyan Analizi
HMK 309 feragat ve kabulün şekli ile temel geçerlilik koşullarını düzenler. Beyan dilekçeyle veya yargılama sırasında sözlü olarak yapılabilir. Feragat ve kabulün hüküm doğurması için karşı tarafın veya mahkemenin muvafakati gerekmez. Kısmen feragat veya kabulde bunun kapsamı dilekçede ya da tutanakta açıkça gösterilmelidir. Feragat ve kabul kayıtsız ve şartsız olmalıdır. Mahkeme beyanın tutanağa veya dilekçeye açık biçimde yansıdığını, kısmi ise kapsamının belirli olduğunu ve koşul içermediğini kontrol etmelidir. Taraf beyanını tereddüde yer bırakmayacak biçimde kurmalı; koşula bağlamamalı ve kısmi ise hangi talep bölümünü kapsadığını açıkça göstermelidir. HMK 309 şekli düzenler; zaman bakımından HMK 310 uygulanır ve feragat/kabul hüküm kesinleşinceye kadar yapılabilir. Usulüne uygun ve koşulsuz feragat veya kabul, HMK 311 uyarınca kesin hüküm gibi sonuç doğurur; gider sonuçları HMK 312’de belirlenir. Bu unsurlar dilekçe, duruşma tutanağı, hüküm ve kesinleşme kayıtlarıyla birlikte kontrol edildiğinde feragat ve kabul beyanının şekli ve koşulsuzluğu bakımından kanuni sonuç netleşir. Beyanın kapsamı sonradan varsayımla genişletilemez.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
