Islah Nedir? HMK m.176-182’ye Göre Islah Şartları, Süresi ve Sonuçları 2026

Islah Nedir? HMK m.176’nın Kuralı

Islah, davacı veya davalının yargılama sırasında kendi yaptığı bir usul işlemini düzeltmesine, değiştirmesine veya tamamen yenilemesine imkân veren usul kurumudur. HMK m.176/1, taraflardan her birinin yapmış olduğu usul işlemlerini kısmen veya tamamen ıslah edebileceğini düzenler. Bu nedenle ıslah yalnız davacıya tanınmış bir hak değildir; davalı da kendi savunma ve usul işlemleri bakımından koşulları varsa ıslaha başvurabilir.

Islahın konusu “tarafın yaptığı usul işlemi”dir. Mahkemenin ara kararı, bilirkişi raporu, tanık beyanı veya üçüncü kişinin işlemi doğrudan ıslah edilemez. Taraf, örneğin dava dilekçesindeki talep sonucunu, vakıa sunumunu veya savunmasını kanunun izin verdiği sınırlar içinde ıslah yoluyla değiştirebilir.

Islah yeni bir dava değildir. Mevcut dava içinde sonuç doğurur. Bu nedenle görev, yetki, dava şartı, kesin hüküm, taraf sıfatı ve dava konusu hukuki ilişkinin sınırları ayrıca değerlendirilmelidir. Islah, kanunun izin vermediği biçimde yeni bir tarafı davaya sokmak veya dava dışı tamamen bağımsız yeni bir hukuki ilişkiyi aynı dosyaya eklemek için sınırsız bir araç değildir.

Islah Hakkı Kaç Kez Kullanılabilir?

HMK m.176/2 açık biçimde, aynı davada tarafların ancak bir kez ıslah yoluna başvurabileceğini düzenler. Bir taraf kısmi ıslah yapmış olsa dahi daha sonra “tam ıslah” adı altında ikinci kez ıslah hakkı kullanamaz. Aynı şekilde ilk ıslahın miktar bakımından düşük tutulması, ikinci ıslah hakkı doğurmaz.

Bu tek seferlik hak nedeniyle ıslah dilekçesi verilmeden önce dosyanın tamamı incelenmelidir. Bilirkişi raporu kesin hesaplamaya elverişli mi, rapora itiraz sonucu miktar değişebilir mi, tüm talep kalemleri ve faiz istekleri doğru mu, harç tamamlanabilecek mi ve tahkikat sona erme aşamasına gelmiş mi soruları birlikte değerlendirilmelidir.

Tarafın daha önce sunduğu dilekçenin gerçekten “ıslah” niteliğinde olup olmadığı da önemlidir. Sadece açıklama, maddi hata düzeltme veya HMK’nın başka bir özel hükmüne dayalı talep artırımının her durumda ıslah sayılması doğru değildir. Dilekçenin başlığından ziyade içeriği ve hukuki sonucu esas alınır.

Islah Ne Zamana Kadar Yapılabilir?

HMK m.177/1’e göre ıslah, tahkikatın sona ermesine kadar yapılabilir. Tahkikat; çekişmeli vakıaların, delillerin, bilirkişi ve tanıkların incelendiği aşamadır. Mahkemenin tahkikatın bittiğini açıklaması ve sözlü yargılama aşamasına geçmesiyle olağan ıslah imkânı sona erer.

Islah sözlü veya yazılı yapılabilir. Karşı taraf duruşmada hazır değilse veya ıslah duruşma dışında yapılmışsa, HMK m.177/3 gereğince ıslah edilen işlem karşı tarafa bildirilir. Uygulamada talep sonucu ve miktar değişikliklerinin yazılı dilekçeyle yapılması, kapsam ve harç hesabının açıklaştırılması bakımından daha güvenlidir.

Tahkikatın son duruşmasına bırakılan ıslah önemli risk taşır. Mahkeme o celsede tahkikatı bitirirse ıslah hakkı kaybedilebilir. Bilirkişi raporu veya diğer delil talep miktarını belirlemeye elverişli hâle geldiğinde, dosyanın aşaması gecikmeden kontrol edilmelidir.

Yargıtay Bozması veya BAM Kaldırma Kararından Sonra Islah

7251 sayılı Kanunla değiştirilen HMK m.177/2, bozma veya kaldırma sonrasında ıslah konusunda açık düzenleme getirmiştir. Yargıtayın bozma kararından veya bölge adliye mahkemesinin kaldırma kararından sonra dosya ilk derece mahkemesine gönderildiğinde, ilk derece mahkemesi tahkikata ilişkin bir işlem yaparsa tahkikat sona erinceye kadar ıslah yapılabilir.

Ancak kanun önemli bir sınır koyar: bozma kararına uyulmakla ortaya çıkan hukuki durum ortadan kaldırılamaz. Mahkeme Yargıtay bozmasına uymuşsa, uyma kararıyla oluşan hukuki çerçeve ıslah yoluyla etkisiz hâle getirilemez.

Bölge adliye mahkemesinin kaldırma ve gönderme kararında da ilk derece mahkemesinin gerçekten tahkikat işlemi yapıp yapmadığı kontrol edilmelidir. Dosya yalnız karar verilmek üzere gönderilmiş ve yeni tahkikat yapılmıyorsa m.177/2’nin şartları oluşmayabilir.

Davanın Tamamen Islahı: HMK m.180

Davacı davasını tamamen ıslah ettiğini bildirirse, HMK m.180 özel bir yükümlülük getirir. Islah bildiriminden itibaren bir hafta içinde yeni dava dilekçesini vermelidir. Bu süre içinde yeni dilekçe verilmezse ıslah hakkı kullanılmış sayılır ve davaya eski dava dilekçesine göre devam edilir.

Tam ıslah, dava dilekçesinin baştan sona değiştirilmesi niteliğindedir. Buna rağmen aynı yargılama devam ettiği için ıslahla yeni bir taraf eklenmesi, görevli mahkemenin değiştirilmesi veya kesin hükme bağlanmış başka bir uyuşmazlığın davaya sokulması otomatik olarak mümkün hâle gelmez.

Bir haftalık süre kaçırılırsa sonuç ağırdır: taraf ıslah hakkını tüketmiş olur fakat amaçladığı yeni dava dilekçesini dosyaya kazandıramaz. Bu nedenle tam ıslah bildirimi ile yeni dilekçe mümkünse aynı anda hazırlanmalıdır.

Kısmen Islah: HMK m.181

HMK m.181’e göre kısmen ıslaha başvuran tarafa, ıslah ettiği usul işlemini yapması için bir haftalık süre verilir. Bu süre içinde ıslah edilen işlem yapılmazsa ıslah hiç yapılmamış gibi davaya devam edilir.

Kısmi ıslahın tipik örneği talep sonucunun veya belirli bir savunmanın değiştirilmesidir. Dilekçede hangi kısmın ıslah edildiği açıkça gösterilmelidir. “Davamızı ıslah ediyoruz” biçimindeki belirsiz bir ifade, hangi talebin ne ölçüde değiştiğini ortaya koymaz.

Talep miktarı artırılıyorsa önceki miktar, artış miktarı ve yeni toplam talep ayrı ayrı yazılmalıdır. Harca tabi talepte artan miktar üzerinden gerekli harç tamamlanmalıdır. Faiz talebi de değiştirilmişse faiz türü, başlangıç tarihi ve hangi ana para kalemine uygulandığı belirtilmelidir.

Islahın Etkisi ve HMK m.179’daki İstisnalar

HMK m.179/1’e göre ıslah, ıslah eden tarafın yaptığı usul işlemlerini ıslahın kapsamına göre etkiler. Ancak kanun m.179/2’de bazı işlemleri korur. İkrar, tanık ifadeleri, bilirkişi rapor ve beyanları, keşif ve isticvap tutanakları, yerine getirilmiş veya henüz yerine getirilmemiş olmakla beraber karşı tarafın yerine getirileceğini kabul ettiği yemin teklifi, reddi veya iadesi ıslahla geçersiz hâle gelmez.

Islahtan önce yapılmış keşif, bilirkişi incelemesi veya tanık dinleme işleminin yeni dava yapısı bakımından tamamen ilgisiz hâle gelmesi durumunda mahkeme delilleri yeniden değerlendirebilir. Fakat ıslah, sırf istenmeyen bilirkişi raporunu dosyadan silmek için kullanılamaz.

Islah edilen talep bakımından zamanaşımı, maddi hukuk ve özel usul hükümlerine göre ayrıca incelenir. Özellikle 31 Temmuz 2026’da yürürlüğe giren HMK m.109/4, kısmi davada bir defalık özel talep artırımı ve artırılan bölümde dava tarihinden itibaren zamanaşımı kesilmesi düzenlediği için, her miktar artırımını otomatik olarak ıslah yoluyla yapmak artık doğru yaklaşım değildir.

Islah Harcı, Gider ve Teminat

HMK m.178, ıslah eden tarafın ıslah nedeniyle geçersiz hâle gelen işlemler için yapılan yargılama giderleri ile karşı tarafın uğrayabileceği zarar karşılığında hâkimin takdir edeceği teminatı bir hafta içinde mahkeme veznesine yatırmasını düzenler. Aksi hâlde ıslah yapılmamış sayılır.

Talep sonucunun para olarak artırıldığı davalarda ayrıca Harçlar Kanunu uyarınca artan dava değeri üzerinden nispi harç tamamlanır. Islah dilekçesinin verilmiş olması harç eksikliğini kendiliğinden gidermez. Mahkemenin vereceği harç tamamlama ara kararı ve süresi dikkatle takip edilmelidir.

Gider ve harç kavramları birbirinden farklıdır. HMK m.178’deki teminat/masraf, ıslah nedeniyle boşa çıkan usul işlemleri ve karşı tarafın muhtemel zararıyla ilgilidir; nispi karar ve ilam harcı ise dava değerinin artışından kaynaklanan mali yükümlülüktür.

Kötüniyetli Islahın Sonucu: HMK m.182

HMK m.182, ıslahın davayı uzatmak veya karşı tarafı rahatsız etmek gibi kötüniyetli amaçlarla yapıldığının deliller veya belirtilerle anlaşılması hâlinde özel sonuç öngörür. Mahkeme ıslahı dikkate almadan karar verebilir; ayrıca karşı tarafın bu yüzden uğradığı zararların ödenmesine ve kanundaki disiplin para cezasına hükmedebilir.

Islahın yargılamanın geç aşamasında yapılması tek başına kötüniyet kanıtı değildir; kanun zaten tahkikat sonuna kadar bu hakkı tanımıştır. Kötüniyet, somut davranışın amacı ve dosya içindeki etkisi üzerinden değerlendirilir.

Islah ile 2026’da Gelen HMK m.109/4 Talep Artırımı Arasındaki Fark

31 Temmuz 2026’dan itibaren belirsiz alacak davasını düzenleyen HMK m.107 kaldırılmış ve kısmi davaya ilişkin m.109’a yeni dördüncü fıkra eklenmiştir. Buna göre alacağın yalnız bir kısmının dava edildiği durumlarda talep, aynı davada bir defaya mahsus olmak üzere iddianın genişletilmesi yasağına tabi olmaksızın tahkikat bitene kadar artırılabilir.

M.109/4 ayrıca artırılan kısım bakımından zamanaşımının da dava tarihinden itibaren kesilmiş sayılacağını açıkça düzenler. Bu özel sonuç ıslahın genel hükümlerinden farklıdır. Kısmi para alacağı davasında miktar artırılacaksa önce m.109/4’ün şartları değerlendirilmelidir; ıslah başka usul işlemlerinin düzeltilmesi için bağımsız önemini korur.

Yeni sistemin ayrıntıları için Belirsiz Alacak Davası Kaldırıldı: Yeni HMK m.109/4 rehberi incelenebilir.

Islah Dilekçesi Öncesi Kontrol Listesi

1. Daha önce aynı tarafça ıslah yapılıp yapılmadığını kontrol edin.
2. Tahkikatın bitip bitmediğini duruşma zaptından doğrulayın.
3. Değiştirilecek usul işlemini açıkça belirleyin.
4. Tam mı kısmi mi ıslah yapılacağını seçin.
5. Bir haftalık m.180 veya m.181 süresini takvime kaydedin.
6. Harç artışı varsa yeni dava değerini hesaplayın.
7. HMK m.178 gider ve teminat sonucunu kontrol edin.
8. Yeni m.109/4’ün özel talep artırım yolu daha uygun mu inceleyin.
9. Bozma sonrası dosyada m.177/2 koşullarını değerlendirin.
10. Dilekçede faiz, dönem ve talep kalemlerini tereddütsüz gösterin.

İç Bağlantılar ve Resmî Kaynak

Hukuk Yargılaması, HMK m.109/4 yeni sistem, süre hesabı ve iletişim sayfaları.

• Adalet Bakanlığı – Hukuk Muhakemeleri Kanunu
• Adalet Bakanlığı – 7251 sayılı HMK değişikliği

Islah Hakkında Sık Sorulan Sorular