ETS Emisyon Hesabında Hangi Laboratuvar Kullanılır? TS EN ISO/IEC 17025 İstisnası | m.32 (2026)
Kısa ve net cevap: Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi Yönetmeliğinin 32. maddesine göre işletme, emisyon hesaplamasında kullanılan hesaplama faktörlerini belirlemeye yönelik analiz ve analitik yöntemler için ilgili standartlara göre akredite laboratuvar kullanır. Akredite laboratuvarın kullanılması teknik olarak elverişli değilse istisna mümkündür; fakat iki şart birlikte aranır: işletme teknik elverişsizliği belgelemeli ve kullanacağı diğer laboratuvarın TS EN ISO/IEC 17025 standardına eşdeğer gereksinimleri karşıladığını kanıtlamalıdır. Yalnız “yakında akredite laboratuvar yok” demek veya fiyatın yüksek olması tek başına Yönetmelikte yazılı istisna şartını karşılamaz.
Yönetmelik m.32 Laboratuvar Kullanımını Nasıl Düzenliyor?
27 Ağustos 2026 tarihli Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi Yönetmeliğinin 32/1. maddesi, işletmenin hesaplama faktörlerinin belirlenmesine yönelik analizler ve analitik yöntemler için ilgili standartlara göre akredite olmuş laboratuvarları kullanacağını düzenler. Hüküm doğrudan işletmeye yöneliktir. Bu nedenle laboratuvar seçimi “doğrulayıcı kuruluş nasıl olsa kontrol eder” denilerek doğrulayıcıya bırakılacak bir konu değildir.
Maddenin ikinci fıkrası sınırlı bir istisna getirir. Akredite laboratuvarların kullanılmasının teknik olarak elverişli olmadığının ve kullanılacak diğer laboratuvarın TS EN ISO/IEC 17025 standardına eşdeğer gereksinimleri karşıladığının belgelenmesi hâlinde, işletme hesaplama faktörlerinin belirlenmesinde bu diğer laboratuvarı kullanabilir. İki koşul birlikte gerçekleşmelidir.
Bu yapı “kural akredite laboratuvar, istisna belgelenmiş teknik elverişsizlik + eşdeğer yetkinlik” şeklinde okunmalıdır. İşletme baştan itibaren akreditasyonsuz laboratuvarı tercih edip sonra gerekçe üretmemelidir. İstisna kullanılacaksa gerekçe analiz yapılmadan önce uyum dosyasında oluşturulmalıdır.
Hesaplama Faktörü Nedir ve Laboratuvar Neden Önemlidir?
Sera gazı emisyon hesabında yalnız tüketilen yakıt veya hammadde miktarı değil, bu girdilerin kimyasal ve fiziksel özelliklerini gösteren hesaplama faktörleri de kullanılır. Yakıtın net kalorifik değeri, karbon içeriği veya ilgili proses girdisinin belirli bileşenleri gibi teknik parametreler toplam emisyon sonucunu doğrudan etkileyebilir. Yönetmelik bu nedenle analiz sonuçlarının güvenilir olmasını ister.
Hatalı bir laboratuvar sonucu yıllık emisyon raporundaki ton CO2 eşdeğeri miktarını sistematik olarak aşağı veya yukarı çekebilir. Küçük bir yüzde fark, yüksek yakıt tüketen Kategori B veya C tesiste büyük mutlak emisyon farkına dönüşebilir. Bu fark tahsisat teslim ihtiyacını ve idari raporlama sonucunu etkileyebilir.
Laboratuvar şartı yalnız çevre mevzuatı açısından değil, şirketin finansal karbon maliyeti hesabı açısından da önemlidir. ETS tahsisatı ekonomik değer taşıdığı için yanlış analiz, yanlış bütçeleme ve yanlış tahsisat pozisyonuna yol açabilir. Bu nedenle laboratuvar seçimi satın alma biriminin yalnız fiyat odaklı kararı olmamalıdır.
“İlgili Standartlara Göre Akredite Laboratuvar” Ne Demektir?
Akreditasyon, laboratuvarın belirli analiz veya deneyleri yetkin biçimde gerçekleştirebildiğinin yetkili akreditasyon sistemi içinde değerlendirilmesini ifade eder. ETS açısından yalnız laboratuvarın genel olarak “akredite” unvanı taşıması yeterli değildir; yapılacak analizin ve kullanılan yöntemin laboratuvarın geçerli akreditasyon kapsamıyla uyumlu olması gerekir.
Bir laboratuvar bir analiz türünde akredite olup başka bir teknik analizde kapsam dışı olabilir. İşletme sipariş vermeden önce güncel kapsam belgesini kontrol etmeli; örneğin yakıt türü, analiz metodu ve raporlanacak parametrenin akreditasyon kapsamına girip girmediğini doğrulamalıdır. Laboratuvarın internet sitesindeki logo tek başına bu kontrolün yerine geçmez.
Akreditasyonun geçerlilik tarihi, askıya alma veya kapsam daralması gibi hususlar da kontrol edilmelidir. Yıllık analiz sözleşmesi imzalandıktan sonra laboratuvarın kapsamı değişirse şirket aynı yıl içinde eski belgeye güvenmemeli; her kritik analiz döneminde güncel yetkinliği doğrulamalıdır.
Akreditasyon Kapsamı Neden Analiz Adı Kadar Önemlidir?
İki laboratuvar aynı “kömür analizi” veya “yakıt analizi” hizmetini pazarlayabilir; fakat akreditasyon kapsamlarında farklı parametreler yer alabilir. ETS hesabında kullanılan faktör hangi parametreye dayanıyorsa o parametre bakımından laboratuvarın teknik yetkinliği incelenmelidir.
Analiz raporunda metot kodu, numune bilgisi, sonuç birimi ve akreditasyon durumunun açık olması veri zincirini güçlendirir. Şirketin yalnız sonuç sayısını Excel tablosuna aktarıp asıl raporu kaybetmesi doğrulamada sorun yaratır. Orijinal rapor, numune kodu ve gerekiyorsa elektronik doğrulama bilgisi saklanmalıdır.
Alt yüklenici kullanımı da izlenmelidir. Sözleşme yapılan laboratuvar analizi başka bir laboratuvara devrediyorsa, sonucu fiilen üreten laboratuvarın ilgili kapsamı değerlendirilir. İşletme yalnız faturayı kesen şirketin akreditasyonuna bakmamalıdır.
Akredite Olmayan Laboratuvar Ne Zaman Kullanılabilir?
Yönetmelik m.32/2, akredite olmayan veya ilgili analizi akreditasyon kapsamında yürütmeyen başka bir laboratuvarın kullanımını serbest seçenek hâline getirmez. İstisna için iki şartın aynı anda ispatı gerekir. Birinci şart, m.32/1’deki akredite laboratuvar kullanımının teknik olarak elverişli olmadığının belgelenmesidir. İkinci şart, alternatif laboratuvarın TS EN ISO/IEC 17025 standardına eşdeğer gereksinimleri karşıladığının belgelenmesidir.
Birinci şart var, ikinci şart yoksa istisna uygulanamaz. Örneğin özel numune yapısı nedeniyle akredite laboratuvar analizi teknik olarak yapamıyor olabilir; fakat seçilen alternatif laboratuvarın yetkinliği belgelenemiyorsa m.32/2 tamamlanmış olmaz. Aynı şekilde alternatif laboratuvar teknik olarak çok iyi olsa bile akredite laboratuvar kullanımının neden elverişsiz olduğu gösterilmemişse istisna zemini eksik kalır.
Bu iki koşulun ayrı belgelerle gösterilmesi en güvenli uygulamadır. “Teknik elverişsizlik değerlendirmesi” ile “alternatif laboratuvar eşdeğerlik değerlendirmesi” farklı başlıklar altında hazırlanmalıdır.
Teknik Olarak Elverişsiz Olma Nasıl Belgelenir?
Yönetmelik “teknik olarak elverişli olmama” ifadesini kullanır. Bu nedenle istisna gerekçesi teknik olmalıdır. Analiz metodunun numune türüne uygulanamaması, gerekli ölçüm aralığının akredite kapsamda bulunmaması veya numunenin teknik özellikleri nedeniyle geçerli sonuç üretilememesi gibi durumlar somut kanıtla değerlendirilir.
Yalnız maliyetin yüksek olması, teklif alınmasının zor olması veya işletmenin alıştığı laboratuvarı değiştirmek istememesi Yönetmelikteki teknik elverişsizlik ifadesiyle aynı değildir. İşletme istisnayı fiyat avantajı amacıyla genişletemez. Teknik gerekçenin laboratuvar yazısı, metot karşılaştırması, uzman değerlendirmesi veya benzeri kanıtla desteklenmesi gerekir.
Akredite laboratuvar hiç bulunmadığı ileri sürülüyorsa hangi kapsamda araştırma yapıldığı da gösterilmelidir. Birkaç yerel laboratuvarı arayıp sonuç alamamak, ülke çapında ilgili akredite kapasitenin bulunmadığını tek başına kanıtlamaz. Somut analiz için uygun seçeneklerin makul şekilde araştırıldığı dosyalanmalıdır.
TS EN ISO/IEC 17025’e Eşdeğer Gereksinimler Nasıl Gösterilir?
M.32/2, alternatif laboratuvarın TS EN ISO/IEC 17025 standardına eşdeğer gereksinimleri karşıladığının belgelenmesini ister. Bu, yalnız laboratuvar yöneticisinin “ISO 17025’e uygun çalışıyoruz” beyanı değildir. Teknik personel yetkinliği, yöntem geçerliliği, cihaz kalibrasyonu, kalite kontrol, numune yönetimi, sonuçların izlenebilirliği ve tarafsızlık gibi unsurlar kanıtlanmalıdır.
İşletme eşdeğerlik değerlendirmesini sözleşme dosyasına koymalı ve doğrulayıcı kuruluşa sunabilmelidir. Kullanılan cihaz listesi, kalibrasyon sertifikaları, metot doğrulama kayıtları, yeterlilik testleri veya kalite kontrol sonuçları teknik kanıt niteliği taşıyabilir. Hangi kanıtların yeterli olduğu somut analiz ve Başkanlık usul-esaslarıyla birlikte değerlendirilir.
Belgelendirme analizin yapıldığı döneme ilişkin olmalıdır. Yıllar önceki cihaz kalibrasyonu veya artık görevde olmayan personelin yeterlilik kaydı güncel teknik yeterliliği ispatlamaz. Değerlendirme analiz tarihindeki gerçek kapasiteyi göstermelidir.
Numune Alma ve Numune Zinciri Neden Ayrı Kontrol Edilmelidir?
Yetkin laboratuvar doğru analiz yapabilir; ancak laboratuvara gönderilen numune tesisteki gerçek yakıt veya hammaddenin temsilcisi değilse sonuç yine hatalı olur. Bu nedenle numune alma yöntemi, numune kodu, tarih, parti bilgisi ve mühür/teslim zinciri kayıt altına alınmalıdır.
Numuneyi kimin aldığı, hangi noktadan aldığı, nasıl sakladığı ve laboratuvara nasıl teslim ettiği izlenebilir olmalıdır. Özellikle heterojen yakıtlarda tek bir uygunsuz numune bütün dönem için yanlış hesaplama faktörü üretebilir. İzleme planı ve ilgili teknik düzenlemelerdeki numune alma kuralları uygulanmalıdır.
Laboratuvar raporundaki numune kodu ile işletmenin saha numune formu eşleşmelidir. Kod uyumsuzluğu varsa sonucun hangi partiye ait olduğu kanıtlanamaz. Doğrulayıcı kuruluş bu zinciri inceleyebilir.
Laboratuvar Hizmet Sözleşmesinde Hangi Maddeler Bulunmalıdır?
Sözleşmede analiz edilecek parametre, uygulanacak standart/metot, akreditasyon kapsamı, numune kabul şartı, teslim süresi ve rapor formatı açıkça yazılmalıdır. “Yakıt analizi” gibi genel ifade yerine ETS hesabında kullanılacak parametreler tek tek belirtilmelidir.
Laboratuvar alt yüklenici kullanacaksa işletmeye bildirim yükümlülüğü düzenlenebilir. Sonucun başka bir laboratuvarda üretildiği durumda o laboratuvarın yetkinlik belgeleri de istenmelidir. Ayrıca orijinal veri ve kalite kontrol kayıtlarının gerektiğinde doğrulayıcıya veya yetkili makama sunulabilmesi için belge erişimi düzenlenmelidir.
Hatalı analiz veya cihaz arızası tespit edildiğinde tekrar analiz, numune saklama ve rapor düzeltme prosedürü yazılmalıdır. Düzeltilmiş rapor eski raporun izini silmemeli; yeni sürümün neden çıkarıldığı görülebilmelidir.
M.32/2 İstisnası İçin İspat Dosyası Nasıl Kurulmalıdır?
İstisna dosyasının ilk bölümü “neden m.32/1’deki akredite laboratuvar kullanılamıyor?” sorusunu cevaplamalıdır. İşletme analiz ihtiyacını, numunenin teknik niteliğini, gereken ölçüm aralığını ve araştırılan akredite laboratuvarları listelemelidir. Uygun laboratuvarın analizi yapamayacağına ilişkin yazı veya teknik açıklama varsa dosyaya eklenmelidir. Böylece teknik elverişsizlik soyut iddia olmaktan çıkar.
İkinci bölüm alternatif laboratuvarın eşdeğerliğidir. Personel yeterliliği, kullanılan cihazlar, kalibrasyon zinciri, metodun doğrulanması, kalite güvence prosedürü, numune kabul ve saklama sistemi, sonuçların gözden geçirilmesi ve kayıtların korunması başlıkları 17025 gereksinimleriyle eşleştirilmelidir. Her satırda belge adı ve tarih gösterilmelidir.
Üçüncü bölüm somut analize ilişkin kanıttır. Numune alma tutanağı, mühür veya numune kodu, laboratuvar teslim kaydı, analiz raporu ve emisyon hesabında kullanılan sonuç birlikte tutulmalıdır. Dördüncü bölüm yönetim onayıdır. İşletme, istisna kullanım kararını teknik gerekçe ve hukuki dayanakla onaylamalı; yalnız satın alma biriminin fiyat karşılaştırmasıyla karar vermemelidir.
Beşinci bölüm doğrulama izidir. Doğrulayıcı kuruluş m.32/2 kullanımını sorguladığında şirket dosyayı tek paket hâlinde sunabilmelidir. Doğrulayıcı ek bilgi isterse verilen cevap ve yeni kanıtlar aynı dosyaya eklenmelidir. İstisna her yıl veya her analiz için sürekli geçerli kabul edilmemeli; teknik koşullar değiştiğinde yeniden değerlendirme yapılmalıdır.
Örneğin sonraki yıl ilgili analiz için yeni bir akredite laboratuvar faaliyete geçmişse önceki yılın “teknik olarak elverişsiz” gerekçesi otomatik olarak devam etmez. Şirket piyasadaki teknik imkânı yeniden kontrol etmelidir. M.32/2, kalıcı muafiyet değil, belgelenmiş somut teknik durum için kullanılabilecek istisnadır.
Doğrulayıcı Kuruluş Laboratuvar Belgelerini Kontrol Eder mi?
Evet. Yıllık emisyon raporu doğrulanırken kullanılan hesaplama faktörlerinin kaynağı ve güvenilirliği değerlendirilir. Doğrulayıcı, laboratuvarın akreditasyon kapsamını, analiz raporunu, numune zincirini ve m.32/2 istisnası kullanılmışsa teknik elverişsizlik ile eşdeğerlik belgelerini talep edebilir.
İşletmenin “laboratuvar böyle verdi” demesi tek başına yeterli değildir. M.32 laboratuvar seçimi sorumluluğunu işletmeye yükler. Doğrulayıcı kuruluş laboratuvarı seçen taraf değildir; fakat sonucun emisyon raporuna etkisini ve dayanak kanıtın uygunluğunu inceler.
Eksiklik doğrulama sırasında fark edilirse alternatif kanıt üretme imkânı sınırlı olabilir. Numune artık mevcut değilse geçmiş dönem analizini yeniden yapmak mümkün olmayabilir. Bu nedenle yetkinlik ve numune kontrolleri analiz öncesinde yapılmalıdır.
ETS Laboratuvar Sürecinde En Sık Yapılan Hatalar
Birinci hata, laboratuvarın genel akreditasyon sertifikasını görüp ilgili analizin kapsamda olup olmadığını kontrol etmemektir. İkinci hata, laboratuvar raporunu saklamadan yalnız sonucu emisyon hesabına aktarmaktır. Üçüncü hata, analiz metodu ve rapordaki numune kodunu saha kayıtlarıyla eşleştirmemektir.
Dördüncü hata, m.32/2 istisnasını yalnız daha düşük fiyat için kullanmaktır. Beşinci hata, teknik elverişsizliği kanıtlayıp alternatif laboratuvarın 17025’e eşdeğer gereksinimlerini belgelendirmemektir. Altıncı hata ise eşdeğerlik dosyasını analizden aylar sonra geriye dönük oluşturmaktır.
Yedinci hata, alt yüklenici laboratuvarı kontrol etmemektir. Sekizinci hata, laboratuvar akreditasyonunun analiz tarihinde geçerli olup olmadığını kontrol etmemektir. Dokuzuncu hata, cihaz ve kalibrasyon kayıtlarını yalnız laboratuvara bırakarak şirket dosyasında erişilebilir kanıt bulundurmamaktır.
12 Maddelik Laboratuvar Uyum Kontrol Listesi
- ETS hesabında hangi faktörlerin laboratuvar analiziyle belirleneceğini listeleyin.
- Her parametre için ilgili teknik standardı belirleyin.
- Laboratuvarın güncel akreditasyon belgesini alın.
- İlgili analiz metodunun kapsam içinde olduğunu kontrol edin.
- Numune alma yöntemini izleme planıyla eşleştirin.
- Numune kodu ve teslim zincirini kayıt altına alın.
- Analiz raporunu orijinal haliyle saklayın.
- Alt yüklenici kullanılıyorsa onun yetkinliğini de kontrol edin.
- Akredite laboratuvar teknik olarak elverişsizse gerekçeyi yazılı kanıtlayın.
- Alternatif laboratuvarın 17025’e eşdeğer şartlarını ayrı dosyada belgeleyin.
- Sonucu yıllık emisyon hesabındaki ilgili veriyle eşleştirin.
- Doğrulama öncesi bütün kanıt paketini tek dosyada kontrol edin.
Resmî Kaynaklar ve İlgili İçerikler
27 Ağustos 2026 tarihli Resmî Gazete — Türkiye ETS Yönetmeliği · ETS emisyon raporu doğrulaması · Doğrulayıcı kuruluş bağımsızlığı · Sera gazı emisyon izleme planı.
Sık Sorulan Sorular
1. ETS analizlerinde akredite laboratuvar zorunlu mu?
Kural olarak evet. M.32/1, ilgili standartlara göre akredite laboratuvar kullanımını öngörür.
2. Akredite olmayan laboratuvar hiç kullanılamaz mı?
M.32/2’deki iki şart birlikte belgelenirse istisna uygulanabilir.
3. Birinci istisna şartı nedir?
Akredite laboratuvar kullanımının teknik olarak elverişli olmadığının belgelenmesidir.
4. İkinci istisna şartı nedir?
Alternatif laboratuvarın TS EN ISO/IEC 17025’e eşdeğer gereksinimleri karşıladığının belgelenmesidir.
5. Yüksek fiyat teknik elverişsizlik sayılır mı?
Yönetmelik teknik elverişsizlik arar; salt maliyet tercihi bu teknik şartla aynı değildir.
6. Laboratuvarın akreditasyon logosu yeterli mi?
Hayır. İlgili analiz ve metodun güncel akreditasyon kapsamına girip girmediği kontrol edilmelidir.
7. Alt yüklenici laboratuvar kullanılırsa ne olur?
Sonucu fiilen üreten laboratuvarın ilgili teknik yetkinliği ve kapsamı da değerlendirilmelidir.
8. Numune zinciri neden önemlidir?
Analiz sonucunun hangi yakıt veya hammadde partisine ait olduğunu ve numunenin temsil kabiliyetini kanıtlar.
9. Doğrulayıcı laboratuvar belgesini inceler mi?
Evet. Hesaplama faktörünün güvenilirliğini doğrularken akreditasyon ve analiz kanıtlarını kontrol edebilir.
10. 17025 eşdeğerliği sözlü beyanla kanıtlanır mı?
Hayır. M.32/2 eşdeğer gereksinimlerin belgelenmesini ister.
11. Analiz raporları saklanmalı mı?
Evet. Rapor, numune ve yetkinlik belgeleri veri saklama sistemi içinde muhafaza edilmelidir.
12. Laboratuvar sonucu tahsisat miktarını etkileyebilir mi?
Evet. Hesaplama faktörü toplam doğrulanmış emisyonu etkilediği için tahsisat teslim ihtiyacına da yansıyabilir.
Hukuki İnceleme ve Yazar
Bu içerik Türkiye ETS Yönetmeliğinin özellikle 28, 30, 32 ve 37. maddeleri esas alınarak hazırlanmıştır. Laboratuvar seçimi somut analiz metodu, güncel akreditasyon kapsamı ve onaylı izleme planıyla birlikte değerlendirilmelidir.
Yazar: Av. Halil Bakırcı — Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu, Mersin.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
