Çocuğa, Eşe veya Yakına Karşı Eziyet Suçu

TCK 96/2 Kanun Metni

Nitelikli hâlin uygulanması için önce eziyet suçunun temel unsurları oluşmalıdır: insan onuruyla bağdaşmayan, acı veya aşağılanma doğuran ve süreç içinde sistematik bütünlük gösteren davranışlar bulunmalıdır.

Nitelikli Hâl Kapsamındaki Mağdurlar

Çocuk, 18 yaşını doldurmamış kişidir. “Kendisini savunamayacak durumda olma” ise yaşlılık, ağır hastalık, engellilik, bilinç durumu veya somut olayda direnme/yardım isteme imkânının bulunmaması gibi olgularla belirlenir.

Çocuğa Karşı Eziyetin Özel Görünüşleri

Çocuğu cezalandırmak amacıyla düzenli biçimde aç bırakmak, karanlık odaya kapatmak, uyutmamak, aşağılamak, korkutmak, sosyal ilişkilerden yalıtmak veya küçük düşürücü davranışlara zorlamak; süreklilik ve yoğunluk taşıdığında TCK 96/2-a kapsamına girer.

Çocuğun beyanı yaşına uygun, ikincil örselenmeye yol açmayacak yöntemle alınmalıdır. Okul devamsızlığı, öğretmen gözlemleri, gelişim geriliği, sağlık kayıtları, komşu tanıkları ve dijital mesajlar sistematik yapıyı gösterebilir.

Eşe, Üstsoya veya Altsoya Karşı Eziyet

Ev içinde ekonomik kaynaklara erişimi cezalandırma aracı olarak kesmek, mağduru sürekli kilit altında tutmak, her gün küçük düşürmek, ilaç veya temel ihtiyaçlarını vermemek gibi birbirini tamamlayan fiiller eziyet oluşturabilir. Eşe karşı fiilde TCK 96/2-b doğrudan uygulanır.

Şiddet veya şiddet tehlikesi varsa 6284 sayılı Kanun m.5 uyarınca failin müşterek konuttan uzaklaştırılması, mağdura yaklaşmaması ve hakaret/aşağılama içeren davranışlarda bulunmaması gibi önleyici tedbirler verilebilir. Kanunun 8. maddesi uyarınca tedbir en çabuk ve en kolay ulaşılabilecek hâkim, mülkî amir veya kolluk biriminden talep edilebilir.

“Yakın” Kavramının Kanuni Sınırı

Ceza hukukunda nitelikli hâller kıyasla genişletilemez. TCK 96/2-b kardeş, kayınbirader, amca, dayı, teyze, hala veya kuzeni saymaz. Bu kişilere karşı eziyetin unsurları varsa temel şekil olan TCK 96/1 uygulanır; mağdurun kadın olması hâlinde birinci fıkradaki iki yıl altı aylık alt sınır ayrıca gözetilir.

Boşanmış eş de “eş” sıfatını kaybetmiştir. Bununla birlikte eski eş ve birlikte yaşanan kişi 6284 sayılı Kanun kapsamındaki korumadan yararlanabilir; ceza hukuku nitelendirmesi ile koruma tedbirinin kapsamı aynı değildir.

Deliller ve Koruma Dosyasının Kurulması

1. Olayları tarih, yer, davranış ve tanık bilgisiyle kronolojik yazın.
2. Mesajları dışa aktarın; ekran görüntüsünün yanında özgün cihazı koruyun.
3. Bedensel ve ruhsal etkiler için sağlık kaydı oluşturun.
4. 112/KADES çağrıları, kolluk tutanakları, okul ve sosyal hizmet kayıtlarını dosyaya ekleyin.
5. 6284 veya 5395 kapsamındaki kararların ceza soruşturmasına getirtilmesini talep edin.

Nitelikli hâl için mağdurun yaşı, gebeliği, evlilik veya soybağı nüfus kayıtlarıyla; savunmasızlık ise sağlık ve işlevsellik verileriyle ispatlanır.

Eziyet, Kötü Muamele ve Aile Yükümlülüğünün İhlali

Hangi maddenin uygulanacağı fiilin tekil mi sistematik mi olduğu, yoğunluğu, failin yükümlülüğü ve ortaya çıkan netice üzerinden belirlenir.

Mersin’de Başvuru ve Acil Koruma

Acil tehlikede 112 veya KADES kullanılmalıdır. Başvuru Mersin Cumhuriyet Başsavcılığına, en yakın kolluk birimine, aile mahkemesine veya ilgili sosyal hizmet birimine yapılabilir. Çocuk mağdur varsa Çocuk İzlem Merkezi ve çocuk bürosu süreçlerinin işletilmesi talep edilmelidir.

TCK 96/2’de Nitelikli Eziyet Hangi Mağdurlara Karşı Düzenlenmiştir?

Çocuğa karşı eziyet suçu, TCK 96/2’de temel şekle göre daha ağır cezalandırılan hâllerden biridir. Aynı fıkra; beden veya ruh bakımından kendisini savunamayacak durumda bulunan kişiye ya da gebe kadına karşı ve ayrıca üstsoy veya altsoya, babalık veya analığa ya da eşe karşı işlenen eziyeti nitelikli hâl sayar.

Kanundaki liste ceza sorumluluğunu ağırlaştırdığı için kıyasla genişletilemez. Günlük dilde “yakın” sayılan kardeş, nişanlı, eski eş, birlikte yaşayan partner veya başka akraba her durumda TCK 96/2 kapsamına girmez. Bu kişilere karşı sistematik eziyet TCK 96/1’in şartlarını oluşturabilir; nitelikli fıkranın uygulanması için mağdurun kanunda sayılan sıfatlardan birine girmesi gerekir.

Çocuğa Karşı Eziyetin Sistematikliği Nasıl Değerlendirilir?

Çocuğun yaşı, gelişim düzeyi, faille bağımlılık ilişkisi ve davranıştan kaçınma imkânı ağırlık değerlendirmesinde önemlidir. Yetişkin için kaba disiplin sayılabilecek bir davranış, küçük çocuk üzerinde korku ve aşağılanma düzeni kurabilir. Buna karşılık her ebeveynlik hatası veya tekil kızgınlık TCK 96 değildir; insan onuruyla bağdaşmayan davranışların süreç içinde sistematik bir bütün oluşturması aranır.

Yiyeceği ceza aracı olarak sürekli kesmek, karanlık veya kapalı yerde tutmak, diğer çocukların önünde düzenli biçimde aşağılamak, uyutmamak, ağır fiziksel ceza uygulamak veya çocuğu korktuğu davranışa tekrar tekrar zorlamak; süre, amaç ve ağırlığına göre eziyet kapsamında incelenebilir. Eğitim veya disiplin iddiası insan onurunu ihlal eden muameleyi hukuka uygun hâle getirmez.

Çocukların zaman algısı ve olayları anlatma biçimi yaşa göre değişir. “Her gün” sözü takvimde istisnasız her günü değil, çocuk için sık ve tekrar eden bir süreci ifade edebilir. Bu nedenle ifade okul devamı, sağlık başvurusu, mesaj, fotoğraf, komşu ve öğretmen gözlemi gibi dış kayıtlarla zamanlandırılmalıdır.

• Olayların ilk başladığı dönem ve tekrar biçimi
• Çocuğun failden fiziksel ve ekonomik bağımlılığı
• Davranışların disiplin amacı iddiasıyla orantısı
• Okul, uyku, beslenme ve sosyal davranıştaki değişim
• Kardeşlerin aynı veya farklı muamele görmesi
• Çocuğun yardım istemesinin engellenip engellenmediği

Kendisini Savunamayacak Kişi ve Gebe Kadın Bakımından Ölçüt

Beden veya ruh bakımından kendini savunamayacak durumda olma, yalnız engellilik raporundaki oranla belirlenmez. Kişinin olay anında saldırıyı anlama, yardım çağırma, kaçınma veya fiziksel olarak karşı koyma imkânı incelenir. Geçici bilinç kaybı, ağır hastalık veya akut psikiyatrik durum da somut olayda savunmasızlık yaratabilir.

Gebe kadına karşı nitelikli hâlde gebeliğin olay tarihinde mevcut olması gerekir. Failin mağdurun bu durumunu bilmesi, kast ve nitelikli hâlin yüklenmesi bakımından delillerle değerlendirilir. Birlikte hastane kontrolü, mesaj, ultrason veya çevreye yapılan açıklama failin bilgisini gösterebilir. Yalnız dış görünüşe bakılarak kesin sonuç çıkarılmamalıdır.

Savunmasızlık veya gebelik, TCK 96’nın sistematik davranış unsurunu ortadan kaldırmaz; nitelikli hâl temel suç oluştuğunda uygulanır. Tekil yaralama veya tehdit varsa kendi suç tipi içinde değerlendirilir ve mağdur sıfatına ilişkin diğer nitelikli hükümler ayrıca kontrol edilir.

Eşe, Üstsoya veya Altsoya Karşı Eziyette Sıfat Nasıl Belirlenir?

Eş sıfatı, suç tarihindeki geçerli evlilik ilişkisine göre belirlenir. Boşanma kararının kesinleştiği tarih, ayrılık süresi ve tarafların fiilen aynı evde yaşayıp yaşamadığı birbirinden farklı verilerdir. Fiilen ayrı yaşamak evlilik devam ediyorsa eş sıfatını kendiliğinden sona erdirmez; kesinleşmiş boşanma sonrasında ise eski eş, sırf geçmiş evlilik nedeniyle bu bentteki “eş” olarak kabul edilemez.

Üstsoy ve altsoy biyolojik veya hukukî soybağı kayıtları üzerinden belirlenir. Anne, baba, büyükanne, büyükbaba ile çocuk ve torun bu kavramların tipik örnekleridir. Kardeş yan soy olduğu için üstsoy veya altsoy değildir. “Babalık veya analık” ifadesinin somut olayda uygulanması da aile hukukundaki statü belgeleriyle gösterilmelidir.

Mağdur TCK 96/2 listesinde olmasa bile aile içi şiddet nedeniyle 6284 sayılı Kanun kapsamında koruma talep edebilir. Ceza kanunundaki nitelikli hâl listesi ile önleyici/koruyucu tedbirlerin kişi kapsamı aynı değildir. Bu ayrım, “nitelikli hâl yoksa korunma da yoktur” şeklindeki yanlış sonucu önler.

Çocuğun Beyanı Nasıl Alınmalı ve Desteklenmelidir?

Çocuk olayları yaşına uygun sözcüklerle, parçalı veya kronolojik olmayan biçimde anlatabilir. Görüşmeci yönlendirici soru sormamalı; çocuğun kendi kelimelerini kullanmasına izin vermelidir. Aynı olayın farklı kurumlarda gereksiz tekrarlarla anlattırılması ikincil örselenmeye ve beyan kalitesinin bozulmasına yol açabilir.

Çocuğun beyanı sırf yaşı küçük olduğu için değersiz sayılamaz; fakat olayın özelliklerine göre destekleyici deliller araştırılır. Öğretmenin fark ettiği davranış değişimi, okul devamsızlığı, sağlık kaydı, kardeş beyanı, mesaj, fotoğraf, kurum kaydı ve komşu gözlemi birbirini tamamlayabilir. Çocuğa ne söylemesi gerektiğini öğreten yetişkin ihtimali de objektif biçimde incelenmelidir.

Ceza Soruşturması Beklenmeden Hangi Koruma Tedbirleri Alınabilir?

6284 sayılı Kanun kapsamında şiddete uğrayan veya şiddete uğrama tehlikesi bulunan kişi için yaklaşmama, iletişim araçlarıyla rahatsız etmeme, müşterek konuttan uzaklaştırma, barınma ve geçici koruma gibi olayın gerektirdiği tedbirler istenebilir. Tedbirin amacı sanığı cezalandırmak değil, devam eden riski önlemektir. Ceza mahkûmiyetinin kesinleşmesi beklenmez.

Çocuk bakımından 5395 sayılı Kanun uyarınca danışmanlık, eğitim, bakım, sağlık ve barınma tedbirleri gündeme gelebilir. Acil sağlık tehlikesi varsa 112; devam eden suç veya güvenlik riski varsa kolluk ve Cumhuriyet başsavcılığı; sosyal hizmet ihtiyacında Aile ve Sosyal Hizmetler birimleri devreye girer. Başvurunun tek kuruma yapılmış olması diğer gerekli tedbirlerin istenmesine engel değildir.

Süreçler birbirine veri sağlayabilir fakat aynı işlevi görmez. Koruma kararının verilmesi ceza suçunun kesinleştiği anlamına gelmez; ceza dosyasında takipsizlik verilmesi de yeni ve somut risk varsa koruma ihtiyacını her durumda ortadan kaldırmaz.

Aile İçindeki Eziyet İddiasında Delil Matrisi

Ev içindeki olaylar çoğu kez dış tanık olmadan gerçekleşir. Bu durum ispatı imkânsız kılmaz; çevresel kayıtların bütüncül toplanmasını gerektirir. Mağdur anlatımının olay tarihine yakınlığı, kendi iç tutarlılığı ve dış verilerle uyumu değerlendirilir.

Şüpheli tarafın savunma delilleri de toplanmalıdır. İddia edilen tarihte başka yerde bulunma, mesajın tamamı, çocuğun teslim kayıtları veya sağlık sonucunun bağımsız nedeni araştırılır. Etkili soruşturma, yalnız suçlayıcı delil toplamak değil, gerçeği her iki yönde aydınlatmaktır.

Ev İçi Eziyet Soruşturmasında Güvenlik ve Delil Dengesi

Mağdur faille aynı konutta yaşamaya devam ediyorsa delil toplama planı yeni bir güvenlik riski yaratmamalıdır. Mesajları ele geçirmek için yüzleşme, gizli kayıt yapmak uğruna tehlikeli ortamda kalma veya çocuğu faille konuşturup itiraf almaya çalışma önerilmez. Önce güvenli yer, acil sağlık ihtiyacı ve koruma tedbiri değerlendirilir; deliller yetkili makamlar aracılığıyla toplanır.

Kişisel sağlık verileri, çocuk görüşme kayıtları ve adres bilgileri yalnız soruşturma için gereken ölçüde paylaşılmalıdır. Sosyal medyada ifşa amacıyla yayımlanan belge veya görüntüler çocuğun mahremiyetini ihlal edebilir, soruşturmayı etkileyebilir ve yeni hukukî uyuşmazlık doğurabilir. Delil savcılık, kolluk, mahkeme ve avukat gibi yetkili kanallar üzerinden korunmalıdır.

Evde birden fazla yetişkin bulunması, her birinin aynı suçtan sorumlu olduğu anlamına gelmez. Fiili gerçekleştiren, ortak karar alan, yardım eden veya olaydan haberdar olduğu hâlde özel bir yükümlülüğünü ihlal eden kişi ayrı ayrı belirlenir. Yalnız olayları sonradan öğrenen aile üyesi ile davranış düzenini kuran veya sürdürülmesine bilinçli katkı veren kişi aynı konumda değildir.

Çocuk aynı anda hem mağdur hem başka aile üyeleri arasındaki olayların tanığı olabilir. Görüşmede roller karıştırılmamalı; bizzat yaşadığı ile gördüğü veya sonradan duyduğu olay ayrılmalıdır. Kardeşlerin ifadeleri birbirine gösterilmeden, yaşlarına uygun uzman yöntemle alınmalı; aynı kalıp ifadelerin dış yönlendirme sonucu olup olmadığı objektif biçimde değerlendirilmelidir.

Şüphelinin savunma hakkı da korunur. Koruma tedbiri verilmiş olması mahkûmiyet karinesi yaratmaz; şüpheli iddiaları öğrenme, delil sunma ve hukuka uygun biçimde karara itiraz etme haklarını kullanabilir. Çocuk ve mağdur güvenliği ile masumiyet karinesi birbirinin alternatifi değil, aynı dosyada birlikte gözetilmesi gereken güvencelerdir.

Çocuk hakkında velayet veya kişisel ilişki davası bulunması, eziyet iddiasını otomatik doğru ya da yanlış yapmaz. Aile uyuşmazlığındaki menfaat çatışması beyanın güvenilirliği değerlendirilirken dikkate alınır; buna rağmen sağlık, okul, kamera ve uzman görüşme kayıtları bağımsız biçimde toplanır. Ceza soruşturması aile dosyasındaki iddiayı kopyalamakla yetinmemeli, kendi delil standardını uygulamalıdır.

Mağdurun önceki şikâyetini geri çekmesi de tek başına olayın yaşanmadığını göstermez. Ekonomik bağımlılık, barınma kaygısı, çocukların durumu, tehdit veya aile baskısı vazgeçme kararını etkileyebilir. Bunun karşısında her geri çekme baskı sonucu varsayılmamalı; mağdur güvenli ortamda dinlenmeli ve değişen anlatım objektif kayıtlarla karşılaştırılmalıdır.

Risk değerlendirmesi belirli aralıklarla yenilenmelidir. Yeni tehdit, eve dönüş, okul değişikliği veya tedbir ihlali önceki güvenlik planını yetersiz hâle getirebilir.

İlgili Eziyet Suçu Rehberleri

• TCK 96 eziyet suçu ve cezası
• Eziyet suçunda manevi acı ve ispat
• Eziyet suçunun sistematik davranış unsuru
• Eziyet ile kasten yaralama arasındaki fark

Resmî Kanun ve Destek Kaynakları