TCK 96 Eziyet Suçu ve Cezası

TCK 96 Eziyet Suçunun Tam Kanun Metni

Kadına karşı işlenen temel şekle ilişkin iki yıl altı aylık asgari sınır 7406 sayılı Kanun ile 12 Mayıs 2022’de eklenmiştir. Resmî güncel metin Adalet Bakanlığı UYAP Mevzuat kaynağından kontrol edilebilir.

Eziyet Suçunun Unsurları

Eziyet serbest hareketli suçtur; kanun davranış yöntemlerini tek tek saymaz. Bu nedenle fiilin adı değil, mağdur üzerindeki etkisi ve süreçteki yeri belirleyicidir.

Hangi Davranışlar Eziyet Suçunu Oluşturur?

Düzenli darp, aç veya susuz bırakma, uyutmama, soğuk ya da sıcak ortamda tutma, kilitleme, sosyal çevreden yalıtma, sürekli tehdit ve aşağılama, küçük düşürücü davranışlara zorlama gibi hareketler; sistematik bütünlük ve yeterli yoğunluk taşıdığında eziyet oluşturabilir.

Tek bir hakaret, bir kez tehdit veya tekil darp kural olarak TCK 96 değildir. Bu fiiller kendi suç tipleri kapsamında değerlendirilir. Fakat aynı hareketler birbirini tamamlayan baskı yöntemine dönüşürse eziyet bütününün parçası olabilir.

TCK 96/2 Nitelikli Eziyet Hâlleri

Nitelikli hâl listesi kıyasla genişletilemez. Kardeş veya diğer akraba sırf yakınlık nedeniyle TCK 96/2-b’ye girmez; temel şeklin unsurları varsa TCK 96/1 uygulanır.

Kast, Teşebbüs ve İştirak

Suç genel kastla işlenir; kanun özel amaç aramaz. Failin davranışların acı ve aşağılama doğuran niteliğini bilerek sürdürmesi yeterlidir. Kast; kullanılan yöntem, tekrar, mağdurun yardım talebine rağmen devam etme ve kontrol davranışlarından çıkarılabilir.

İcra hareketleri başlamış fakat failin iradesi dışındaki nedenle eziyet bütünü oluşmadan kesilmişse TCK 35 kapsamında teşebbüs tartışılabilir. Ortak karar ve fiil üzerinde birlikte hâkimiyet TCK 37; azmettirme TCK 38; bilerek yardım TCK 39 kapsamında değerlendirilir.

Eziyet Suçunun Benzer Suçlardan Farkı

Eziyet bütününden bağımsız zamanda ve ayrı kastla işlenen suçlar ayrıca cezalandırılabilir. Ağır yaralama veya ölüm neticesinde TCK 23, TCK 87, öldürme ve içtima hükümleri somut kast ve nedenselliğe göre incelenir.

Ceza, Zamanaşımı ve Muhakeme

• Temel şekil: 2–5 yıl hapis.
• Kadına karşı temel şekil: Ceza aralığı 2–5 yıl; alt sınır 2 yıl 6 aydan az olamaz.
• Nitelikli şekil: 3–8 yıl hapis.
• Şikâyet: Aranmaz; resen soruşturulur.
• Uzlaştırma: Uygulanmaz.
• Görevli mahkeme: Kural olarak asliye ceza mahkemesi.
• Dava zamanaşımı: Temel hâlde 8 yıl; TCK 96/2’de 15 yıl. TCK 66–67’deki durma ve kesilme hükümleri saklıdır.

Hükmün açıklanmasının geri bırakılması, erteleme veya seçenek yaptırım değerlendirmesi; kanuni sınırlar yanında mahkemenin belirlediği sonuç ceza ve CMK/TCK’deki güncel koşullara bağlıdır. Suç adının tek başına otomatik sonuç doğurduğu söylenemez.

İspat ve Soruşturma Stratejisi

1. Her olayı tarih-saat, yer, fiil ve tanıkla kronolojik yazın.
2. Mesajları dışa aktarın ve özgün cihazı koruyun.
3. Bedensel/ruhsal etkiler için gecikmeden sağlık kaydı oluşturun.
4. Silinme ihtimali olan kamera, 112/KADES ve kurum kayıtlarının celbini isteyin.
5. Her delilin hangi unsuru ispatladığını dilekçede belirtin.

Şüpheli savunmasında ise olayların bağlantısızlığı, delilin hukuka uygunluğu, kast, nedensellik ve alternatif suç vasıfları somut kayıtlar üzerinden incelenmelidir. Genel inkâr veya genel suçlama yerine olay bazlı değerlendirme yapılmalıdır.

Mersin’de Eziyet Suçu Başvurusu

Başvuru Mersin Cumhuriyet Başsavcılığına veya kolluğa yapılabilir. Acil riskte 112 ve KADES kullanılmalıdır. Aile içi şiddet varsa 6284 sayılı Kanun uyarınca uzaklaştırma, yaklaşmama, iletişim araçlarıyla rahatsız etmeme ve benzeri tedbirler ceza davası beklenmeden talep edilebilir.

TCK 96 Eziyet Suçu Hangi Hukukî Değerleri Korur?

TCK 96 eziyet suçu, bir kimsenin eziyet çekmesine yol açacak davranışları cezalandırır. Madde gerekçesi ve uygulamadaki ayırıcı ölçütler, davranışların insan onuruyla bağdaşmayan ve sistematik bir süreç oluşturmasına odaklanır. Koruma yalnız beden bütünlüğüyle sınırlı değildir; ruhsal bütünlük, irade ve algılama yeteneği ile kişinin aşağılanmama hakkı da suç tipinin kapsamındadır.

Bu nedenle görünür yaralanma bulunmayan uyutmama, tecrit, sürekli küçük düşürme veya temel ihtiyaçları cezalandırma aracı hâline getirme davranışları şartları varsa TCK 96 kapsamında incelenebilir. Buna karşılık her kaba söz, aile tartışması, disiplin hatası veya tekil darp eziyet değildir. Sistematiklik, ağırlık, insan onuru boyutu ve kast somut delillerle kurulmalıdır.

TCK 96 Eziyet Suçunun Cezası Nedir?

Temel ceza kanunî aralık içinde belirlenirken davranışların süresi, çeşitliliği, mağdurun savunmasızlığı, failin mağdur üzerindeki hâkimiyeti, doğan fiziksel ve ruhsal sonuç ile kastın yoğunluğu gerekçelendirilir. Her dosyada alt sınırdan ceza verilmesi veya yalnız “takdiren” denilerek artırılması doğru değildir.

Nitelikli hâl, temel suçun sistematik fiil unsuru oluştuğunda uygulanır. Mağdurun çocuk veya eş olması tek bir kaba sözü otomatik eziyet yapmaz. Önce TCK 96/1’in fiil bütünü, sonra mağdur sıfatı ve failin bu sıfata ilişkin bilgisi incelenir.

Eziyet Suçunun Unsurları Kontrol Listesi

Suç serbest hareketli görünse de her davranış değil, eziyet çekmesine yol açacak nitelikteki süreç önemlidir. Fiziksel temas zorunlu değildir. Davranışların mağdur üzerindeki gerçek veya elverişli etkisi, objektif koşullar ve mağdurun kişisel durumu birlikte değerlendirilir.

Kast, yalnız failin “eziyet etmek istedim” demesiyle ispatlanmaz. Davranışları uyarıya rağmen sürdürmesi, aynı yöntemi tekrarlaması, mağdurun kaçış veya yardım imkânını engellemesi ve süreci planlaması kastı gösterebilir. Dikkatsiz bakım, organizasyon bozukluğu veya tekil hata başka sorumluluklar doğursa da TCK 96 kastı ayrıca gerekir.

TCK 96/2 Nitelikli Hâller Nasıl Uygulanır?

Çocuk sıfatı suç tarihindeki yaşla belirlenir. Gebelik olay tarihinde mevcut olmalı; failin bu durumu bilip bilmediği somut delille değerlendirilmelidir. Beden veya ruh bakımından kendini savunamayacak durumda olma yalnız rapor oranına değil, olay anındaki anlama, kaçınma ve yardım çağırma kapasitesine göre tespit edilir.

Üstsoy, altsoy, babalık, analık ve eş kavramları aile hukuku kayıtlarıyla belirlenir. Kardeş, nişanlı, birlikte yaşayan partner veya eski eş yalnız bu ilişkileri nedeniyle listede değildir. Bu kişilere karşı TCK 96/1 oluşabilir ve 6284 gibi koruma mevzuatı uygulanabilir; fakat ceza artıran hüküm kıyasla genişletilemez.

Teşebbüs, İştirak ve Birden Çok Kişinin Sorumluluğu

Eziyet suçu süreç içinde gerçekleştiğinden teşebbüs sınırlı ve somut olay odaklı değerlendirilir. Fail planlanan sistematik davranışların icrasına doğrudan başlamış fakat dış müdahale nedeniyle süreç suçun tamamlanmasına elverişli aşamaya ulaşmamışsa teşebbüs tartışılabilir. Hazırlık düşüncesi veya soyut plan tek başına yeterli değildir.

Birden fazla kişi ortak karar ve iş bölümüyle davranış düzenini kurarsa müşterek faillik; süreci başlatan veya somut yardım sağlayan kişiler bakımından azmettirme ve yardım etme hükümleri uygulanabilir. Aynı ev veya kurumda bulunmak, hiyerarşik üst olmak ya da fiilleri sonradan öğrenmek otomatik iştirak yaratmaz. Her kişinin kastı ve katkısı ayrı ispatlanır.

Birden çok mağdur varsa her mağdura yönelik fiil bütünü ayrıca kurulmalıdır. Benzer yöntem ortak planı gösterebilir; fakat bir mağdura yönelik sistematiklik diğerine otomatik taşınamaz. İçtima sonucu mağdur sayısı, davranışların bölünebilirliği ve her kişi yönünden tamamlanan suç üzerinden belirlenir.

TCK 96 Hangi Suçlardan Ayrılır?

Aynı olayda bu suçlara benzeyen birden çok davranış bulunabilir. Eziyet bütününün tipik hareketleri içinde kalan fiiller ile bağımsız ağır sonuç veya ayrı kast taşıyan suçlar içtima kurallarıyla ayrılır. İddianame ve hüküm hangi fiili hangi suçun parçası kabul ettiğini açıkça göstermelidir.

Şikâyet, Uzlaştırma, Görev ve Soruşturma

TCK 96 şikâyete bağlı değildir; savcılık suçu öğrendiğinde re’sen soruşturur. Şikâyetten vazgeçme kamu davasını kendiliğinden sona erdirmez. Eziyet suçu uzlaştırma kapsamında değildir. Görevli mahkeme, kanunî ceza üst sınırı ve güncel görev kuralları üzerinden belirlenir; uygulamada asliye ceza mahkemesi ana görev alanıdır.

Zamanaşımı hesabı suçun tamamlanma tarihi, temel/nitelikli şekil, kesilme-durma nedenleri ve suç tarihindeki kanun üzerinden yapılır. Sistematik süreçte tamamlanma anının belirlenmesi önemlidir. İnternet üzerindeki genel süre tablosu dosyaya doğrudan uygulanmamalıdır.

CMK m.160 kapsamında savcılık hem şüphelinin aleyhine hem lehine delilleri toplar. Kamera, kartlı geçiş ve dijital kayıtlar silinmeden muhafaza edilmeli; mağdurun sağlık muayenesi yalnız fiziksel değil ruhsal bulguları da içermelidir. Çocuk veya kırılgan mağdurun beyanı uzman yöntemle ve gereksiz tekrardan kaçınılarak alınmalıdır.

Mağdur ve Şüpheli İçin Ayrı Dosya Kontrol Listesi

Sosyal medyada belge yayımlamak, karşı tarafla tehlikeli yüzleşme veya hukuka aykırı yeni kayıt üretme soruşturmaya zarar verebilir. Delil savcılık, kolluk, mahkeme ve avukat kanalıyla korunmalıdır.

1. Tekil aile tartışması ve bir kez itme

İnsan onuruyla bağdaşmayan sistematik süreç yoksa TCK 96 yerine olayın niteliğine göre kasten yaralama, hakaret veya tehdit değerlendirilir. Tarafların evli olması tekil fiili otomatik nitelikli eziyet yapmaz.

2. Çocuğu haftalarca karanlık odada tutmak

Tekrar, kaçınma imkânsızlığı, korku ve aşağılanma TCK 96’nın sistematik fiilini; çocuğun sıfatı TCK 96/2 nitelikli hâlini gündeme getirebilir. Oda, kamera, okul ve sağlık kayıtları toplanır.

3. İşyerinde sert ama hukuka uygun performans denetimi

Eleştirinin rahatsız edici olması tek başına eziyet değildir. Kişiyi aşağılamaya yönelik sistematik davranış, tehdit veya diğer suç unsurları yoksa yönetim yetkisinin kullanımı ceza sorumluluğu doğurmayabilir.

4. Çalışanı her gün herkesin önünde küçük düşürme ve odaya kapatma

Mesaj, tanık, giriş kaydı ve süreklilik ortak bir sindirme düzeni gösteriyorsa TCK 96 tartışılır. İş hukuku anlamındaki mobbing ile ceza hukuku anlamındaki eziyet aynı test değildir; suç unsurları ayrıca ispatlanır.

5. Aynı gün içinde ağır ve kesintisiz kötü muamele

Sürenin yalnız bir gün olması eziyeti otomatik dışlamaz. Planlı aşamalar, yoğunluk, insan onuru etkisi ve failin mağdur üzerindeki hâkimiyeti birlikte değerlendirilir.

6. Aylar arayla iki bağımsız kavga

Ortak amaç, yöntem veya denetim ilişkisi yoksa olaylar ayrı yaralama/tehdit olabilir. Yalnız aynı kişiler arasında meydana gelmesi sistematiklik için yeterli değildir.

7. Sistematik süreç içinde bağımsız ağır yaralama

Kemik kırığı veya organ işlevi kaybı doğuran fiilin eziyet bütününden ayrılabilirliği ve bağımsız ağır neticesi içtima bakımından incelenir. Hüküm hangi fiile hangi maddeyi uyguladığını açıkça göstermelidir.

Cezanın Bireyselleştirilmesi ve Kararın Gerekçesi

Mahkeme iki–beş veya üç–sekiz yıllık aralık içinde temel cezayı belirlerken TCK 61 ölçütlerini somutlaştırır. Davranışların ne kadar sürdüğü, mağdurun kaçınma imkânı, fiil çeşitliliği, sonuç, failin konumu ve kast yoğunluğu aynı dosyada alt veya üst sınıra yaklaşmayı etkileyebilir. Kanunda nitelikli hâl olarak ayrıca değerlendirilen mağdur sıfatı, aynı gerekçeyle ikinci kez ceza artırımına dayanak yapılmamalıdır.

Hapis cezasının ertelenmesi, seçenek yaptırım veya hükmün açıklanmasının geri bırakılması; sonuç ceza, failin geçmişi, giderim, suç tarihi ve güncel usul hükümlerinin şartlarına bağlıdır. “Eziyet suçunda kesinlikle uygulanır” veya “asla uygulanmaz” biçiminde genel cevap doğru değildir. Her kurum için kanunî şart ve takdir gerekçesi ayrı değerlendirilir.

Kararda sistematik sayılan fiillerin tarih aralığı, mağdur, nitelikli sıfat, sağlık sonucu ve iştirak rolü açık yazılmalıdır. Soyut “sanık eziyet etmiştir” gerekçesi hem savunma hakkını hem kanun yolu denetimini zayıflatır. Beraat veya mahkûmiyet, hangi delilin neden üstün tutulduğunu ve temel çelişkilerin nasıl giderildiğini göstermelidir.

Mağdurun maddi veya manevi zarar talebi ceza davasındaki katılma hakkından farklıdır. Ceza mahkemesi suç ve yaptırımı belirler; tazminat koşulları olayın özelliğine göre ayrı hukuk yolunda incelenebilir. Koruma tedbirleri de cezalandırma amacı taşımaz ve devam eden riski önlemeye yönelir. Bu süreçlerin biri diğerini otomatik olarak sonuçlandırmaz.

Dosya incelenirken suç tarihinde yürürlükte bulunan kanun, sonradan yapılan değişiklik ve lehe kanun ilkesi ayrıca kontrol edilir. Güncel ceza aralığı geçmiş olaylara gerekçesiz biçimde uygulanamaz.

Eziyet süreci bir kanun değişikliği tarihinin iki tarafına yayılıyorsa tamamlanma zamanı, kesintisiz suç niteliği ve lehe kanun uygulaması ayrıca gerekçelendirilir. Her davranışı ayrı tarihte işlenmiş bağımsız suç saymak veya bütün döneme otomatik son kanunu uygulamak doğru değildir. İddianame fiil dönemini mümkün olduğunca netleştirmelidir.

Failin pişmanlık, giderim veya mağdurla sonraki ilişkisi temel suçun oluşup oluşmadığından ayrı değerlendirilir. Sonradan özür dilemek geçmiş sistematik davranışı ortadan kaldırmaz; fakat kanunun izin verdiği bireyselleştirme kurumlarında olayın özelliğine göre önem taşıyabilir.

TCK 96 Hakkında Ayrıntılı Rehberler

• Eziyet suçunda sistematiklik
• Manevi acı ve ispat
• Eziyet ile kasten yaralama farkı
• Eziyet ile işkence farkı
• Çocuğa ve eşe karşı eziyet