Eziyet ile İşkence Suçu Arasındaki Fail ve Fiil Farkı

İşkence, Eziyet ve Yaralama: Temel Karşılaştırma

Fail ve Görev Bağlantısı Nasıl Belirlenir?

Bir kişinin kamu görevlisi olması tek başına her kötü muameleyi işkence yapmaz. Fiilin kamu görevinin yürütülmesi, görev nedeniyle kurulan hâkimiyet veya resmî yetkinin sağladığı imkânla bağlantısı araştırılır. Gözaltı, ceza infaz kurumu, kolluk işlemi veya kamu kurumundaki bağımlılık ilişkisi bu bağlantının güçlü göstergeleridir.

Kamu görevlisinin aile içindeki veya tamamen kişisel bir kavgadaki davranışı, görev nüfuzu kullanılmıyorsa otomatik olarak TCK 94 değildir; olayın özelliklerine göre eziyet, kasten yaralama, tehdit veya başka suçlar gündeme gelebilir. Buna karşılık mesai dışında gerçekleşmesi tek başına görev bağlantısını kesmez; resmî bilgi, araç, silah, mekân veya nüfuz kullanılmış olabilir.

Fiilin Yoğunluğu, Süresi ve Sistematikliği

Her darp, hakaret veya kötü söz işkence ya da eziyet değildir. Davranışların bütünü; süresi, tekrarı, mağdur üzerindeki bedensel ve ruhsal etkisi, aşağılayıcı niteliği, failin hâkimiyet konumu ve olayın gerçekleştiği ortamla birlikte değerlendirilir.

Süreklilik veya sistematik örüntü özellikle eziyet ile tekil yaralamayı ayırmada önemli bir göstergedir. Ancak “tek hareket asla işkence veya eziyet olmaz” şeklinde mutlak bir kural kurulamaz; tek fiilin olağanüstü yoğunluğu ve bağlamı da insan onuruyla bağdaşmayan ağır muamele niteliği taşıyabilir. TCK 94 ayrıca itiraf alma gibi belirli bir amacı kanun metninde zorunlu unsur olarak saymaz.

Ceza ve Nitelikli Hâller

İşkence – TCK 94

• Temel ceza: 3–12 yıl hapis.
• Kadına karşı temel hâl: alt sınır 5 yıldan az olamaz.
• Çocuğa, beden veya ruh bakımından savunmasız kişiye, gebe kadına; avukata veya görevinden dolayı kamu görevlisine karşı: 8–15 yıl.
• Fiil cinsel yönden taciz biçimindeyse: 10–15 yıl.
• Ölüm sonucu: TCK 95 uyarınca ağırlaştırılmış müebbet hapis.

Eziyet – TCK 96

• Temel ceza: 2–5 yıl hapis.
• Kadına karşı temel hâl: alt sınır 2 yıl 6 aydan az olamaz.
• Çocuğa, savunmasız kişiye, gebe kadına; üstsoy, altsoy, anne-baba, eş veya boşanılan eşe karşı: 3–8 yıl.

İşkencenin organ işlev kaybı, kemik kırığı, yaşam tehlikesi veya ölüm gibi sonuçları TCK 95 kapsamında ayrıca ağırlaştırılır. Eziyet sonucunda yaralanma veya ölüm doğmuşsa oluşan neticeye göre yaralama veya öldürme hükümleriyle içtima ilişkisi somut olayda incelenir.

Özel Kişinin İşkenceye İştiraki ve İhmali Davranış

TCK 94/4, işkence suçunun işlenişine iştirak eden diğer kişilerin de kamu görevlisi gibi cezalandırılacağını açıkça düzenler. Bu nedenle özel güvenlik görevlisi, muhbir veya başka bir özel kişi kamu görevlileriyle bilinçli ve ortak hareket etmişse işkence suçundan sorumlu olabilir.

Yalnız olay yerinde bulunmak veya sonradan bilgi edinmek yeterli değildir. Emir veren, fiili uygulayan, gözcülük yapan ve delil karartan kişilerin kastı ile somut katkısı ayrı ayrı gösterilmelidir. İşkencenin ihmali davranışla işlenmesi hâlinde TCK 94/5 uyarınca sırf ihmal nedeniyle ceza indirimi yapılmaz; fakat hukuki müdahale yükümlülüğü ve bilerek hareketsiz kalma ispatlanmalıdır.

Kasten Yaralamadan Farkı

Kasten yaralama vücuda acı verme, sağlığı veya algılama yeteneğini bozma sonucuna odaklanır. İşkence ve eziyette ise insan onurunu hedef alan kötü muamelenin bağlamı, hâkimiyet ilişkisi, sürekliliği ve aşağılayıcı etkisi öne çıkar. Tekil bir kavga çoğunlukla yaralama kapsamında kalırken; mağduru kontrol altında tutarak tekrarlanan darp, uykusuz bırakma, tehdit ve aşağılama bütünü farklı suç vasfı doğurabilir.

Aynı olgu sırf ağır yaralanma var diye otomatik işkence sayılmaz; sırf görünür yara yok diye de işkence veya eziyet dışlanamaz. Ruhsal acı, korku, algı veya irade yeteneğinin etkilenmesi de tıbbi ve diğer delillerle araştırılmalıdır.

Deliller ve Etkili Soruşturma

• Gecikmeden alınmış ayrıntılı adli muayene raporu ve fotoğraflar,
• kamera kayıtları ile nezarethane, sevk, vardiya ve ziyaret defterleri,
• sağlık başvuruları, psikiyatrik değerlendirme ve reçeteler,
• tanık anlatımları ve aynı yerdeki diğer kişilerin kayıtları,
• mesaj, telsiz, görev emri ve konum verileri,
• olayın başlangıç-bitiş saatlerini gösteren ayrıntılı zaman çizelgesi,
• kayıp veya silinmiş görüntülere ilişkin saklama ve erişim logları.

İşkence iddiasında soruşturmanın hızlı, bağımsız ve kapsamlı yürütülmesi gerekir. Muayenede yalnız görünür yaralar değil olay anlatımıyla bulguların uyumu, ruhsal belirtiler ve iyileşme süreci de kaydedilmelidir. Kamera ve dijital kayıtlar saklama süresi dolmadan yazılı olarak istenmelidir.

Şikâyet, Uzlaştırma, Mahkeme ve Zamanaşımı

İşkence ve eziyet şikâyete bağlı değildir; savcılık resen soruşturur ve iki suç da uzlaştırma kapsamında değildir. İşkence suçunda görevli mahkeme ağır ceza mahkemesidir. TCK 94/6 uyarınca işkence suçunda zamanaşımı işlemez.

Eziyetin temel hâlinde görevli mahkeme asliye ceza mahkemesi ve olağan dava zamanaşımı 8 yıldır. TCK 96/2’deki nitelikli hâlde ceza üst sınırı 8 yıl olduğundan olağan süre 15 yıldır. Kesilme ve durma nedenleri dosya tarihleriyle ayrıca değerlendirilir.

Bağlantılı Rehberler

Daha geniş üçlü karşılaştırma için işkence, eziyet ve yaralama farkı; delil koruma için işkence iddiasında adli rapor ve kamera kaydı; eziyetin unsurları için TCK 96 eziyet suçu rehberlerine bakabilirsiniz.

Eziyet ile İşkence Hakkında Sık Sorulan Sorular

Resmî Kaynaklar

• Türk Ceza Kanunu – resmî PDF
• Adalet Bakanlığı – güncel TCK metni
• BM İnsan Hakları Ofisi – İstanbul Protokolü 2022

Son hukukçu ve mevzuat kontrolü: 21 Eylül 2026. Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacı taşır; sonuç garantisi vermez.

Yazar ve Hukuki İnceleme

Av. Halil Bakırcı
Mersin Barosu Sicil No: 3472

Av. Halil Bakırcı, Mersin Barosu’na 3472 sicil numarasıyla kayıtlıdır ve Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosunda avukatlık yapmaktadır. Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır.

Yayın tarihi: 14 Ağustos 2026

Yazar profilini görüntüle

Somut olayın özelliklerine göre hukuki değerlendirme değişebilir; bu içerik sonuç garantisi vermez.