Konsolosluğa Yapılan Şikâyette Başvuru Tarihi Nasıl İspatlanır? TCK 73

CMK m.158/3 Konsolosluk Başvurusunu Açıkça Düzenler

5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.158/1, suça ilişkin ihbar veya şikâyetin Cumhuriyet başsavcılığına veya kolluk makamlarına yapılabileceğini düzenler. Aynı maddenin üçüncü fıkrası ise özel olarak, yurt dışında işlenip Türkiye’de takibi gereken suçlar hakkında Türkiye’nin elçilik ve konsolosluklarına da ihbar veya şikâyette bulunulabileceğini belirtir.

Bu nedenle CMK m.158/3 kapsamına giren olayda konsolosluk “başvuruyu kabul etmeye yetkisiz özel bir aracı” değildir; kanunda sayılmış başvuru mercilerinden biridir. Bununla birlikte konsolosluk soruşturma yapmaz, şüpheliyi sorgulamaz ve delil toplama kararları vermez. Dilekçe ve ekler ilgili adli makama iletilir; soruşturma Cumhuriyet savcısınca yürütülür.

Burada dikkat edilmesi gereken ilk ayrım, suçun nerede işlendiğidir. CMK m.158/3 lafzı yurt dışında işlenip Türkiye’de takibi gereken suçlara ilişkindir. Türkiye’de işlenen bir olayın mağduru yalnız yurt dışında yaşıyor diye her durumda m.158/3 uygulanacağı söylenemez. Türkiye’deki olay bakımından doğrudan Cumhuriyet başsavcılığına, kolluğa veya vekil aracılığıyla adli makama başvuru seçenekleri ayrıca değerlendirilir.

TCK m.73: Şikâyete Bağlı Suçlarda Altı Aylık Süre

5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.73/1’e göre soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı bir suç hakkında yetkili kişi altı ay içinde şikâyette bulunmazsa soruşturma ve kovuşturma yapılamaz. m.73/2, bu sürenin dava zamanaşımı süresini geçmemek koşuluyla şikâyet hakkı olan kişinin fiili ve failin kim olduğunu bildiği veya öğrendiği günden başlayacağını düzenler.

Bu nedenle yalnız suç tarihini yazmak yeterli değildir. Olay 1 Ocak’ta olmuş, failin kimliği 1 Mart’ta öğrenilmiş olabilir. Şikâyete bağlı suçta altı aylık sürenin başlangıcı dosyadaki öğrenme olgusuna göre hesaplanır. “Yurt dışındaydım” veya “konsolosluk randevusunu geç buldum” şeklindeki durumlar kanunda genel bir durma veya uzama sebebi olarak düzenlenmemiştir.

Başvuru hazırlığında suçun şikâyete bağlı olup olmadığı da doğru belirlenmelidir. Her suç TCK m.73’teki altı aylık süreye tabi değildir. Re’sen soruşturulan suçlarda mağdurun altı ay içinde şikâyet etmemesi aynı sonucu doğurmaz. Bu nedenle süre analizi, olayın gerçek suç vasfıyla birlikte yapılır.

Konsolosluğa Başvuru Tarihi Nasıl İspatlanır?

Süre bakımından en güçlü dosya, başvurunun hangi gün yapıldığını dışarıdan doğrulanabilir kayıtla gösterebilen dosyadır. Yazılı dilekçe sunulmuşsa dilekçenin tarihli ve imzalı bir örneği başvuru sahibinde kalmalıdır. Dış temsilcilik evrak kayıt numarası, alındı belgesi, işlem fişi veya sistem çıktısı veriyorsa bunlar saklanmalıdır.

Ek listesi de başvuru tarihinin parçasıdır. Örneğin “Ek-1 banka dekontu, Ek-2 mesaj kayıtları, Ek-3 kimlik belgesi” şeklindeki liste imzalı dilekçeyle birlikte muhafaza edilirse sonradan hangi belgelerin ilk gün teslim edildiği daha açık anlaşılır. Büyük hacimli dijital delil ayrıca gönderilecekse ilk dilekçede bu durum açıklanabilir.

Randevu belgesi tek başına şikâyetin yapıldığını ispatlamaz. Randevu, kişiye belirli tarih ve saatte işlem için yer ayrıldığını gösterir. Şikâyet iradesinin gerçekten sunulduğunu gösteren belge ise teslim kaydı veya tutanaktır. Aynı şekilde konsolosluğa gönderilmiş fakat ulaştığı doğrulanmamış sıradan bir e-posta, her durumda usulüne uygun şikâyet yapıldığını kanıtlayan güvenli yöntem değildir.

Konsolosluğun Savcılığa İletim Tarihi ile Başvuru Tarihi Aynı Kavram Değildir

CMK m.158/3’ün kabul ettiği yetkili mercie şikâyet sunulduktan sonra dış temsilciliğin evrakı Türkiye’deki adli makama iletmesi idari ve kurumsal bir aktarım sürecidir. Mağdurun kontrolündeki işlem şikâyet iradesini kanunun gösterdiği mercie sunmaktır. Bu nedenle dosyada başvuru tarihi ile savcılık sistemine giriş tarihi ayrı kaydedilmelidir.

Örneğin dilekçe 10 Nisan’da dış temsilciliğe verilmiş, Türkiye’deki Cumhuriyet başsavcılığında 16 Nisan’da kayda girmiş olabilir. Süre tartışması çıktığında 10 Nisan tarihli teslim kaydı, mağdurun iradesini ne zaman yetkili mercie sunduğunu göstermek bakımından önem taşır. Başvuru sahibinin elinde hiçbir teslim belgesi bulunmaması ise gereksiz ispat tartışması yaratır.

Bu açıklama, her olayda tek başına süre sonucunu garanti eden bir kural olarak okunmamalıdır. Başvurunun gerçekten CMK m.158/3 kapsamındaki yetkili dış temsilciliğe yapılmış olması, şikâyet iradesinin açık olması ve dosyadaki suçun şikâyete bağlı bulunması gerekir. Süre uyuşmazlığında nihai değerlendirmeyi adli makam yapar.

Sözlü Şikâyette CMK m.158/5 Uyarınca Tutanak

CMK m.158/5, ihbar veya şikâyetin yazılı yapılabileceğini veya tutanağa geçirilmek üzere sözlü olarak da yapılabileceğini düzenler. Sözlü başvuruda tutanağın içeriği bu nedenle önemlidir. Mağdurun şikâyetçi olduğunu açıkça belirten irade, olay tarihi, bilinen fail bilgileri ve temel olay anlatımı tutanakta yer almalıdır.

Tutanak imzalanmadan önce ad-soyad, tarih, olay anlatımı ve şikâyet iradesi kontrol edilmelidir. Tercüman kullanılmışsa tercüman bilgisi ve yapılan işlemin doğru yansıtıldığından emin olunmalıdır. Yanlış tarih veya eksik şikâyet iradesi fark edilirse imzadan önce düzeltilmesi gerekir.

Sözlü başvurunun tutanağa geçirilmesi, delillerin numaralandırılmasına engel değildir. Mevcut dekont, mesaj veya diğer belgeler tutanağın eki olarak tanımlanabilir. Böylece sözlü ifade ile belge paketi arasında bağ kurulur.

İlk Başvuruda Eksik Delil Varsa Sonradan Tamamlanabilir mi?

Şikâyet süresini korumak ile soruşturma dosyasındaki bütün delilleri aynı gün eksiksiz teslim etmek farklı konulardır. Şikâyete bağlı suçta süresi içinde açık şikâyet iradesi yetkili mercie sunulmalıdır. Daha sonra elde edilen veya ilk gün teknik nedenle sunulamayan deliller mevcut soruşturma dosyasına ek dilekçeyle verilebilir.

Ancak ilk dilekçenin “sonra anlatacağım” denecek kadar belirsiz bırakılması doğru değildir. Olayın ne olduğu, fail biliniyorsa kim olduğu, tarih, temel fiil ve şikâyet iradesi açıkça yazılmalıdır. CMK m.158/6, ihbar veya şikâyetin soyut ve genel nitelikte olması hâlinde soruşturma yapılmasına yer olmadığına karar verilebilmesini düzenler.

Sonradan ek delil gönderilirken ilk konsolosluk başvurusunun tarihi, evrak numarası ve Türkiye’de oluşmuşsa soruşturma numarası yazılmalıdır. Böylece yeni başvuru açılması yerine mevcut dosyayla bağ korunur.

Hakaret Suçunda TCK m.73/2’deki İki Yıllık Üst Sınır

TCK m.73/2’ye 7531 sayılı Kanunla eklenen cümle uyarınca, soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı olan hakaret suçu bakımından şikâyet süresi her hâlde fiilin gerçekleştiği tarihten itibaren iki yılı geçemez. Bu hüküm altı aylık öğrenme süresiyle birlikte değerlendirilir.

Örneğin hakaret içeren anonim hesabın sahibinin kimliği çok geç öğrenilmişse yalnız öğrenme tarihine bakılarak iki yıllık üst sınır göz ardı edilemez. Fiilin tarihi ayrıca kaydedilmelidir. Sosyal medya içeriğinin ekran görüntüsü, URL’si ve erişim tarihi bu nedenle süre hesabında da önem kazanabilir.

Re’sen Soruşturulan Suçlarda Altı Aylık Şikâyet Süresi Yoktur

Dolandırıcılığın temel ve nitelikli hâlleri gibi birçok suç kural olarak re’sen soruşturulur. Böyle bir dosyada “altı ay geçti, artık suç duyurusu yapılamaz” şeklindeki genelleme doğru değildir. Dava zamanaşımı, delillerin kaybolması, banka veya platform verilerinin saklama süreleri ve özel kanun hükümleri ayrı konulardır.

Buna karşılık olayın suç vasfı yanlış anlaşılmış olabilir. Aynı maddi olay şikâyete bağlı bir suç, re’sen soruşturulan bir suç veya özel hukuk uyuşmazlığı niteliğinde olabilir. Başvuru sahibinin yalnız kendi kullandığı suç adına güvenerek süre hesabı yapması risklidir. Fiilin maddi unsurları üzerinden hukuki değerlendirme yapılmalıdır.

Konsolosluk Şikâyetinde Süre Koruma Kontrol Listesi

1. Fiilin tarihi ayrı kaydedilir.
2. Failin kimliğinin öğrenildiği tarih belgeyle belirlenir.
3. Suçun şikâyete bağlı olup olmadığı kontrol edilir.
4. CMK m.158/3 şartlarının gerçekten oluşup oluşmadığı incelenir.
5. Yazılı dilekçede şikâyet iradesi açıkça ifade edilir.
6. Dilekçe ve ek listesinin imzalı kopyası saklanır.
7. Teslim tarihi ve mümkünse evrak kayıt numarası alınır.
8. Sözlü başvuruda tutanak imzalanmadan önce okunur.
9. Savcılık dosya numarası oluştuğunda ilk başvuru tarihi dosyaya bağlanır.
10. Yeni deliller aynı soruşturma dosyasına ek dilekçeyle sunulur.

Bu liste, süre hesabının yerine geçmez; hesabın hangi belgeler üzerinden yapılacağını düzenler. Özellikle son güne yaklaşılmışsa randevu bulunamaması veya evrak aktarımının gecikmesi riskine karşı daha erken ve kanuna uygun başvuru yolu tercih edilmelidir.

Konsolosluk Şikâyeti ile Türkiye’de Avukat Aracılığıyla Başvuru Arasındaki Fark

Yurt dışındaki kişinin konsolosluğa bizzat başvurması ile Türkiye’de usulüne uygun vekâletname verilen avukatın Cumhuriyet başsavcılığına dilekçe sunması iki ayrı başvuru yöntemidir. Dosyanın niteliğine göre biri diğerinden daha uygun olabilir. Süre çok yakınsa, deliller Türkiye’deki kurumlara yönelikse veya mevcut soruşturma dosyası varsa doğrudan dosyaya sunum pratik olabilir.

Avukat aracılığıyla başvuru yapılması mağdurun beyanının gerektiğinde bizzat alınmayacağı anlamına gelmez. Savcılık ek ifade isteyebilir; yurt dışındaki kişi bakımından uluslararası adli yardımlaşma veya uygun beyan alma yöntemi ayrıca belirlenir.

Genel başvuru yolları için Yurt Dışında Yaşayan Mağdur Türkiye’de Nasıl Suç Duyurusunda Bulunur?; dijital delil teslimi için Konsolosluğa Şikâyette Dijital Delil Nasıl Sunulur? rehberleri kullanılabilir.

Sık Sorulan Sorular

İlgili Yazılar

• Yurt dışında yaşayan mağdurun suç duyurusu
• Konsolosluğa şikâyette dijital delil
• Konsolosluk dilekçesinin savcılığa iletilmesi
• Yurt dışından suç duyurusunda yetkili savcılık