Konsolosluğa Şikâyette Dijital Delil Nasıl Sunulur? CMK 158/3

CMK 158/3 Hangi Başvuruyu Düzenler?

Ceza Muhakemesi Kanunu m.158/1, suça ilişkin ihbar veya şikâyetin Cumhuriyet başsavcılığına ya da kolluk makamlarına yapılabileceğini düzenler. Aynı maddenin üçüncü fıkrası, yurt dışında işlenip Türkiye’de takibi gereken suçlar hakkında Türkiye’nin elçilik ve konsolosluklarına da ihbar veya şikâyette bulunulabileceğini açıkça kabul eder. Bu hüküm, dış temsilciliği savcılık hâline getirmez. Dış temsilcilik başvuruyu kabul eden kanuni mercilerden biridir; soruşturma işlemlerini Cumhuriyet savcısı yürütür.

CMK m.158/5 uyarınca ihbar veya şikâyet yazılı yapılabileceği gibi tutanağa geçirilmek üzere sözlü de yapılabilir. Uygulamada yurt dışındaki mağdur açısından ayrıntılı yazılı dilekçe ve numaralandırılmış ek listesi daha güvenli bir dosya düzeni sağlar. Çünkü olayın tarihi, şüpheliye ilişkin bilgiler, ödeme hareketleri, kullanıcı adları, telefon numaraları, bağlantılar ve istenen araştırmalar tek bir kronoloji içinde gösterilebilir.

Bu yazının konusu “konsolosluğa şikâyet edilebilir mi?” sorusunu yeniden anlatmak değildir. O genel çerçeve sitedeki Yurt Dışında Yaşayan Mağdur Türkiye’de Nasıl Suç Duyurusunda Bulunur? rehberinde açıklanmıştır. Buradaki özel konu, konsolosluğa verilecek dijital delilin nasıl düzenleneceği, hangi bilginin ek listesinde bulunacağı ve teslim kaydının nasıl korunacağıdır.

Dijital Delil Konsolosluğa Nasıl Hazırlanır?

Dijital delil hazırlanırken üç ayrı şey birbirine karıştırılmamalıdır: delilin kendisi, delilin kaynağını açıklayan bilgi ve delilin hangi olguyu ispatlamak için sunulduğunu gösteren açıklama. Örneğin bir WhatsApp ekran görüntüsünün dosyada bulunması tek başına yeterli açıklık sağlamaz. Ekran görüntüsünün hangi telefon numarası veya kullanıcı adına ait olduğu, mesaj tarihinin ne olduğu ve bu mesajın olayın hangi aşamasını gösterdiği dilekçede belirtilmelidir.

Pratik bir delil dizini şu mantıkla kurulabilir: Ek-1 ödeme dekontu, Ek-2 banka hesap hareketi, Ek-3 mesaj kayıtları, Ek-4 profil ve kullanıcı adı kayıtları, Ek-5 ilan veya internet sayfası görüntüleri, Ek-6 e-posta yazışmaları, Ek-7 sözleşme veya sahte belge, Ek-8 teknik işlem kayıtları. Her ekin başına kısa bir açıklama yazılması, soruşturma makamının yüzlerce sayfa veri içinde hangi belgenin neden sunulduğunu anlamasını kolaylaştırır.

Dosyalar mümkünse özgün biçiminde de korunmalıdır. PDF’e çevrilmiş bir mesaj dökümü okunabilirlik sağlar; fakat özgün dosya, e-posta üst bilgisi, işlem kimliği veya medya dosyasının aslı ayrıca saklanmalıdır. Delilin yalnızca çıktı hâlinde sunulması, sonradan teknik inceleme gerektiğinde özgün veriye duyulan ihtiyacı ortadan kaldırmaz.

Ekran Görüntüsü Tek Başına Yeterli mi?

Ekran görüntüsü delil olarak sunulabilir; ancak ekran görüntüsünün tek başına bütün olayı ispatladığı varsayılmamalıdır. Görüntünün hangi cihazdan alındığı, kullanıcı adı veya telefon numarası, tarih-saat bilgisi ve konuşmanın öncesi-sonrası mümkün olduğunca korunmalıdır. Mesajın yalnız mağdur lehine görünen bir cümlesini kırparak sunmak, konuşmanın bağlamını ortadan kaldırabilir.

Bir internet sitesi veya sosyal medya ilanı söz konusuysa ekran görüntüsünün yanında URL, kullanıcı adı, erişim tarihi ve mümkünse profil bağlantısı yazılmalıdır. İçerik daha sonra silinebilir. Bu nedenle yalnız “ekranda gördüm” anlatımı yerine sayfanın adresi ve erişim zamanı dosyada kayıt altına alınmalıdır.

Bir sahte dekont veya sahte banka ekranı sunulacaksa dosyanın gerçek banka işlemi olmadığını gösteren karşılaştırma belgesi de eklenmelidir. Gerçek banka hesap hareketi ile karşı tarafın gönderdiği sahte görsel birbirinden ayrılarak numaralandırılmalıdır. Böylece soruşturma makamı hangi belgenin banka kaydı, hangisinin şüpheli tarafından gönderilen materyal olduğunu tereddütsüz görebilir.

WhatsApp, Telegram ve E-posta Kayıtları Nasıl Sunulmalı?

Mesajlaşma uygulamalarında ilk kural konuşmayı silmemektir. Şüpheli hesabı engellemeden önce kullanıcı adı, telefon numarası, profil bağlantısı, profil fotoğrafı, tarih ve saat bilgileri kaydedilmelidir. Mümkünse konuşmanın dışa aktarma özelliğiyle alınan dökümü ayrıca saklanmalıdır. Ses kaydı, fotoğraf, belge veya video gönderilmişse bunlar yalnız ekran görüntüsü içinde bırakılmamalı; özgün medya dosyaları da ayrı klasörde korunmalıdır.

Telegram ve benzeri platformlarda kullanıcı adı sonradan değişebilir. Bu nedenle hem görünen ad hem kullanıcı adı hem de mevcut bağlantı kaydedilmelidir. E-posta bakımından yalnız e-posta gövdesi değil, gerektiğinde gönderici, alıcı, tarih, konu ve teknik üst bilgi kayıtları önem taşıyabilir. Teknik inceleme gerektiren dosyalarda özgün e-posta dosyasının saklanması, düz metin kopyasından daha fazla veri sağlar.

Dijital delilin konsolosluğa teslimi, teknik bilirkişi incelemesinin yerine geçmez. Başvuru sahibinin görevi mevcut veriyi değiştirmeden korumak ve anlaşılır biçimde sunmaktır. Sahte hesap, IP kaydı, abonelik bilgisi, banka hesabı veya platform verisinin resmî olarak istenmesi Cumhuriyet savcısının soruşturma yetkisi kapsamındadır.

Banka, SWIFT ve Ödeme Delilleri Nasıl Ayrılmalı?

Para transferi bulunan dosyada ödeme delili ayrı bir grup olarak hazırlanmalıdır. Banka dekontunda işlem tarihi, saat, tutar, para birimi, gönderen hesap, alıcı IBAN veya hesap, alıcı adı ve açıklama bölümü okunabilir olmalıdır. Uluslararası transferde SWIFT mesajı veya bankanın işlem referansı ayrıca saklanmalıdır.

Kripto varlık transferinde banka dekontundan farklı olarak cüzdan adresi, ağ, işlem hash’i, transfer zamanı ve kullanılan platform hesabı önem taşır. “Kripto gönderdim” şeklindeki genel anlatım yerine zincir üzerindeki işlem kimliğinin yazılması soruşturmanın teknik izini güçlendirir.

Ödeme ile hile arasındaki bağlantı açık kurulmalıdır. Örneğin Ek-4’teki mesajda “şu hesaba gönder” denilmiş, Ek-5’te o hesaba ödeme yapılmışsa dilekçede bu bağlantı tek cümleyle gösterilmelidir. Böylece dosya yalnız belgeler yığını hâline gelmez; olayın kronolojisi ile delil listesi birbirini destekler.

Yurt dışından Türkiye’de dolandırıcılık şikâyetinin suç vasfı ve para transferi yönü için ayrıca TCK m.158 ve CMK m.158 kapsamında yurt dışından dolandırıcılık şikâyeti rehberi incelenebilir.

Teslim ve Tutanak Kaydı Neden Önemlidir?

CMK m.158/5 sözlü başvurunun tutanağa geçirilmesine izin verir. Yazılı başvuruda ise dilekçenin hangi tarihte teslim edildiğinin ve hangi eklerin verildiğinin ispatlanabilir olması önemlidir. Dış temsilciliğin kullandığı işlem sistemi, evrak kayıt numarası, alındı belgesi veya teslim kaydı mevcutsa saklanmalıdır. Başvuru sahibinin kendi dosyasında da imzalı dilekçenin ve ek listesinin aynısı bulunmalıdır.

Bir USB bellek veya başka dijital ortam kabul edilmişse içinde hangi klasör ve dosyaların bulunduğu ek listesinde yazılmalıdır. “Bir USB verdim” demek yerine örneğin “Ek-6: 24 adet PDF, 38 adet JPG ve iki adet MP4 dosyasını içeren dijital ortam” şeklinde teslim kapsamı tanımlanabilir. Dış temsilciliğin güvenlik veya teknik kuralları dijital ortam kabulüne sınırlama getirebilir; bu durumda kabul edilen format esas alınır ve kabul edilmeyen büyük hacimli veri için savcılığa nasıl ulaştırılacağı ayrıca planlanır.

Başvuru teslim edildikten sonra dosyanın Türkiye’deki soruşturma numarası oluştuğunda aynı delillerin tekrar ve dağınık biçimde gönderilmesi yerine eksik veya yeni deliller “ek delil” başlığıyla sunulmalıdır. İlk başvuru, ek başvuru ve savcılık dosya numarası arasında tarih bağlantısı kurulmalıdır.

Şikâyet Süresi Nasıl Korunur?

Her suç şikâyete bağlı değildir. Şikâyete bağlı suçlarda 5237 sayılı TCK m.73/1 uyarınca yetkili kişi altı ay içinde şikâyette bulunmazsa soruşturma ve kovuşturma yapılamaz. TCK m.73/2’ye göre süre, zamanaşımı süresini geçmemek şartıyla şikâyet hakkı olan kişinin fiili ve failin kim olduğunu bildiği veya öğrendiği günden başlar. Hakaret suçunun şikâyete bağlı hâlleri bakımından m.73/2’de ayrıca fiilin gerçekleştiği tarihten itibaren iki yıllık üst sınır düzenlenmiştir.

Bu nedenle konsolosluk başvurusu hazırlanırken olay tarihi ile “fiili ve faili öğrenme tarihi” ayrı yazılmalıdır. Süreli hakkı son güne bırakmak doğru değildir. Başvurunun yetkili bir mercie hangi tarihte sunulduğunu gösteren kayıt saklanmalıdır. Konsolosluktan savcılığa fizikî veya elektronik aktarımın idari süresi ile mağdurun başvuru tarihi aynı kavram değildir; dosyada teslim tarihi açıkça belgelendirilmelidir.

Suç re’sen soruşturuluyorsa TCK m.73’teki altı aylık şikâyet süresi uygulanmaz. Buna karşılık dava zamanaşımı ve somut suçun özel şartları devam eder. Bu nedenle “her ceza şikâyeti altı ay içinde yapılmalıdır” veya “dolandırıcılık altı ay geçince kesin düşer” gibi genellemeler doğru değildir.

Evrak Savcılığa Ulaştıktan Sonra Ne Olur?

Dilekçe ve eklerin savcılığa ulaşması soruşturma sonucunun kabul edildiği anlamına gelmez. Cumhuriyet savcısı, CMK m.160 uyarınca bir suçun işlendiği izlenimini veren hâli öğrendiğinde maddi gerçeğin araştırılması ve adil bir yargılamanın yapılabilmesi için şüphelinin lehine ve aleyhine delilleri toplar, muhafaza altına alır ve hakları korur. Başvurunun somutluğu burada önem kazanır.

CMK m.158/6, ihbar veya şikâyet konusu fiilin suç oluşturmadığının herhangi bir araştırma yapılmasını gerektirmeksizin açıkça anlaşılması ya da başvurunun soyut ve genel nitelikte olması hâlinde soruşturma yapılmasına yer olmadığı kararı verilebilmesini düzenler. Bu hüküm, delil paketinin neden olay-tarih-kişi-işlem bağlantısıyla hazırlanması gerektiğini gösterir. “Beni mağdur etti, araştırılsın” şeklindeki soyut anlatım yerine hangi fiilin ne zaman ve hangi delille ileri sürüldüğü açıklanmalıdır.

Dosya numarası öğrenildiğinde sonraki dilekçelerde ilk konsolosluk başvurusunun tarihi, temsilcilik bilgisi ve varsa evrak kayıt numarası belirtilmelidir. Böylece aynı olay için mükerrer başvuru açılması yerine mevcut soruşturma dosyasına ek sunum yapılabilir.

Konsolosluğa Dijital Delil Sunarken En Sık Yapılan Hatalar

• Telefonu göstermekle yetinmek: okunabilir kopya ve ek listesi hazırlanmaması.
• Bağlantıyı kaydetmemek: sosyal medya hesabının kullanıcı adı ve URL’sini almamak.
• Yalnız kırpılmış ekran görüntüsü sunmak: konuşmanın tarihini ve bağlamını kaybetmek.
• Dekont ile sahte dekontu ayırmamak: gerçek banka kaydı ile şüphelinin gönderdiği görseli aynı ek içinde bırakmak.
• Dosyaları yeniden düzenlerken özgün veriyi silmek: teknik inceleme gerekirse asıl dosyaya erişememek.
• Ek listesini numaralandırmamak: dilekçedeki anlatımla yüzlerce sayfa ek arasında bağ kuramamak.
• Şikâyet süresini konsolosluğun aktarım süresiyle karıştırmak: TCK m.73 bakımından başvuru tarihini belgelendirmemek.
• Konsolosluğu soruşturma makamı sanmak: banka, platform veya GSM kayıtlarının dış temsilcilik tarafından doğrudan toplanacağını varsaymak.

Uygulama İçin Belge ve Delil Kontrol Tablosu

Tablodaki belgeler her dosyada zorunlu değildir. Dosyada bulunan delil türü hangisiyse o delilin kimlik ve tarih bağını korumak esastır. Gerçekte bulunmayan delil varmış gibi dilekçe hazırlanmaz.

Sık Sorulan Sorular

İlgili Yazılar

• Yurt Dışında Yaşayan Mağdur Türkiye’de Nasıl Suç Duyurusunda Bulunur?
• Yurt Dışında Yaşarken Türkiye’de Dolandırıldım: TCK 158 ve CMK 158
• Konsolosluğa Verilen Dilekçe Türkiye’deki Savcılığa Nasıl Ulaşır?
• Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu iletişim