Lisanslı Depoculuk Tazmin Fonu Nedir? Gelirleri, Teminat ve Ödeme Sistemi | 5300 m.24 (2026)

Kısa ve net cevap

5300 sayılı Tarım Ürünleri Lisanslı Depoculuk Kanunu m.24, lisanslı depo işleticisinin Kanunda ve mudi ile yaptığı sözleşmede öngörülen yükümlülüklerini yerine getirmemesi nedeniyle doğan zararların tazmin edilebilmesi için tüzel kişiliğe sahip Lisanslı Depoculuk Tazmin Fonunu kurar. Fon; lisanslı depo işletmelerinden, ürün senedi işlemlerinden ve diğer kanuni kaynaklardan gelir elde eder; mudi zararlarını öder, Kanunun uygulanması ile lisanslı depoculuğun geliştirilmesine ilişkin faaliyet, eğitim ve denetim giderlerini karşılar ve Kanun kapsamında alınan teminatları Fon adına ve lehine muhafaza eder. Fonun kaynakları genel bütçeye veya başka fonlara aktarılamaz ve amacı dışında kullanılamaz.

Fon, lisanslı depoculuk sistemindeki sigorta ve lisanslı depo teminatından farklı bir güvence katmanıdır. Bir zararın hangi güvence üzerinden karşılanacağı; zararın sigorta kapsamında olup olmadığına, işletmenin Kanuni yükümlülük ihlaline ve 5300 m.25’teki özel başvuru sürecinin tamamlanıp tamamlanmadığına göre belirlenir. Zarar başvurusunun adım adım usulü için 5300 m.25 lisanslı depo zarar tazmini rehberi ayrıca incelenebilir.

Lisanslı Depoculuk Tazmin Fonunun hukuki amacı nedir?

Tarım ürünlerinin lisanslı depoya teslim edilmesi, ürün sahibinin malvarlığını profesyonel bir depolama sistemine emanet etmesi anlamına gelir. Lisanslı depo işleticisinin ürünün korunması, doğru kayıt tutulması, ürün senedi düzenlenmesi, teslim talebinin yerine getirilmesi ve mevzuata uygun davranılması konusunda doğrudan Kanundan kaynaklanan yükümlülükleri vardır. Bu yükümlülüklerden birinin ihlali ürün sahibinin önemli ekonomik kayba uğramasına yol açabilir.

5300 m.24 bu risk için kurumsal bir güvence yaratır. Maddenin ilk fıkrası Fonun varlık nedenini, lisanslı depo işleticisinin Kanunda ve mudi ile yaptığı sözleşmede öngörülen yükümlülüklerini yerine getirmemesi nedeniyle doğan zararların tazmini olarak belirler. Dolayısıyla Fonun temel amacı herhangi bir ticari zararı karşılamak değil, lisanslı depoculuk sisteminin işleyişinden ve ilgili yükümlülük ihlalinden doğan mudi zararlarına karşı sistemsel güvence oluşturmaktır.

Ticaret Bakanlığının 12 Mayıs 2026 tarihli güncel lisanslı depoculuk bilgilendirme sayfası da Tazmin Fonunu, lisanslı depo işleticisinin yükümlülüklerini yerine getirmemesi nedeniyle ortaya çıkan zararların tazmin edilmesini sağlayan ve sistemin güvenliğini teminat altına alan kurum olarak açıklar.

Fonun tüzel kişiliği neden önemlidir?

Kanun, Tazmin Fonunu yalnız bir hesap veya bütçe kalemi olarak düzenlememiş; açıkça tüzel kişiliğe sahip bir yapı olarak kurmuştur. Bu sonuç, Fonun Kanunun verdiği görevler çerçevesinde teminatları muhafaza etmesi, nakde çevirmesi, zarar ödemesi yapması, alacakları takip etmesi ve gerektiğinde dava açması bakımından önem taşır.

5300 m.24, teminatlarla ilgili yasal takip yapılmasını, ilgililer hakkında dava açılmasını ve tahsil işlemlerinin yürütülmesini Fon yönetiminin görevleri arasında sayar. Bu nedenle Fonun işlevi yalnız zarar meydana geldiğinde ödeme yapmaktan ibaret değildir. Sistem içinde alınan teminatların yeterliliğini ve hukuki akıbetini de yönetir.

Fon yönetimi kimlerden oluşur?

5300 m.24, Fon yönetiminin beş kişiden oluşmasını öngörür. Kanun sisteminde Bakanlık, lisanslı depolar, borsalar ve üreticiler temsil edilir; aynı sayıda yedek üye belirlenir. Yönetim kurulu üyelik süresi iki yıldır ve üyelerin yeniden seçilmesi mümkündür.

Bu yapı, Fonun yalnız kamu idaresinin değil, lisanslı depoculuk sisteminin temel taraflarının temsil edildiği kurumsal bir yönetim modeline sahip olduğunu gösterir. Bununla birlikte güncel idari teşkilat ve görev dağılımı bakımından uygulamada Ticaret Bakanlığının güncel mevzuat ve kurumsal duyuruları esas alınmalıdır.

Fonun gelirleri nelerdir?

5300 m.24 Fonun kanuni gelir kaynaklarını ayrı ayrı sayar. Bunlar:

• lisanslı depo işletmesinin her takvim yılında lisanslı depoculuk hizmetleri karşılığında tahsil ettiği ücretlerin binde beşi,
• borsalarda işlem gören ürün senedi alım satımından tahsil edilen borsa tescil ücretlerinin yüzde onu,
• borsalarda işlem gören ürün senedi alım satım bedelinin binde yarımı,
• tahsilat ve faiz gelirleri,
• bağış, yardım ve diğer gelirlerdir.

Bu oranlar Kanundaki temel oranlardır. Kanun, Fon kaynaklarının yeterliliğine göre Cumhurbaşkanına ilk üç gelir kalemindeki oranları sıfıra kadar indirme veya bir katına kadar artırma yetkisi verir. Bu nedenle belirli işlem türü ve dönem bakımından fiilen uygulanacak oran değerlendirilirken yalnız m.24’teki başlangıç oranına bakılmamalı; yürürlükteki Cumhurbaşkanı kararları da kontrol edilmelidir.

Nitekim mevzuat bağlantıları arasında 5300 m.24’ün üçüncü fıkrasının belirli bentlerindeki Fon gelir oranlarının Türkiye Ürün İhtisas Borsası nezdindeki teverruk piyasasında gerçekleştirilecek işlemler bakımından sıfıra indirilmesine ilişkin özel karar da bulunmaktadır. Bu örnek, Kanundaki genel oran ile belirli işlem için yürürlükteki özel düzenlemenin birlikte okunması gerektiğini gösterir.

Fon gelirleri başka amaçla kullanılabilir mi?

Hayır. 5300 m.24 açık biçimde Fon gelirlerinin genel bütçeye veya diğer fonlara aktarılamayacağını ve amacı dışında kullanılamayacağını hükme bağlar. Bu yasak, Fonun lisanslı depoculuk sisteminin güvenlik mekanizması olarak ayrılmış kaynaklarının başka kamu harcamalarına yönlendirilmesini engeller.

Bu hüküm, özellikle büyük zarar olaylarında Fon kaynaklarının gerçekten mudi zararları ve Kanunun belirlediği diğer görevler için hazır bulunması bakımından önemlidir. Fonun gelirleri üzerinde serbest bütçe tasarrufu değil, kanuni amaçla bağlılık ilkesi geçerlidir.

Fonun giderleri nelerdir?

Kanunda Fonun giderleri de sınırlı biçimde sayılmıştır. Birinci ve en doğrudan gider kalemi mudilerin zararlarına ilişkin ödemelerdir. İkinci kalem, Kanunun uygulanması ve lisanslı depoculuğun geliştirilmesi için ihtiyaç duyulan faaliyet, eğitim ve denetim giderleridir. Üçüncü kalem ise Kanunda verilen görevlerin yerine getirilebilmesiyle sınırlı olmak üzere Fonun cari ve yönetim giderleridir.

Dolayısıyla Fonun gider sistemi de Fonun kuruluş amacıyla bağlantılıdır. Fon, genel amaçlı ticari finansman sağlayan bir kuruluş değildir; lisanslı depoculuk sisteminin güvenliği, denetimi ve mudi zararlarının karşılanması için oluşturulmuştur.

Lisanslı depo teminatları neden Fon adına düzenlenir?

5300 m.24’ün önemli hükümlerinden biri, Kanun kapsamında alınacak teminatların Fon adına ve lehine düzenleneceğini belirtmesidir. Lisanslı depo işletmesi lisans alırken 5300 m.5 uyarınca belirli büyüklükte teminat sunmak zorundadır. Bu teminatın amacı, işletmenin yükümlülüklerini ihlal etmesi halinde mudi zararının karşılanabileceği somut bir güvence yaratmaktır.

Teminat miktarı ve lisans aşamasındaki kurallar hakkında ayrıntılı bilgi için Lisanslı Depo Teminatı Ne Kadar? 5300 m.5 başlıklı rehber incelenebilir.

Fon yönetimi, teminatların muhafazası, yeterliliği, gerektiğinde nakde çevrilmesi, zarar görene ödenmesi, yasal takip yapılması ve ilgili alacakların tahsili gibi işlemleri yürütür. Böylece teminatın varlığı yalnız lisans dosyasındaki bir belge olarak kalmaz; zarar gerçekleştiğinde hukuken kullanılabilir bir güvenceye dönüşür.

Teminatın yeterliliği neden sürekli önem taşır?

Lisanslı depo teminatı yalnız kuruluş veya lisans başvuru günündeki bir eşik değildir. Depolanan ürün miktarı, ürün rayiç değerleri ve işletmenin faaliyet hacmi değiştikçe teminatın koruma işlevi de önemini sürdürür. Kanunun 5. maddesi Bakanlığa teminat tutarlarını tamamlatma yetkisi verir; 24. madde ise teminatların yeterliliğiyle ilgili işlemleri Fon yönetiminin görev alanına bağlar. Bu iki hüküm birlikte okunduğunda, sistemin amacı lisans verildiği gün bir teminat belgesi almak değil, mudi alacaklarını karşılayabilecek gerçek bir güvenceyi faaliyet boyunca korumaktır.

Bu nedenle işletme yönetimi açısından teminatın süresi, şekli ve tutarı düzenli olarak takip edilmelidir. Mudi açısından ise zarar dosyasında işletmenin hangi teminatları verdiğinin ve bunların Fon nezdindeki durumunun tespiti önemlidir. Zararı aşan veya zararı karşılamaya yetmeyen teminatın sonuçları 5300 m.25’teki ödeme aşamasında somutlaşır.

Teminat ne zaman iade edilir?

Depoculuk lisansının iptal edilmesi, teminatın otomatik olarak ve derhal işletmeye iade edilmesi anlamına gelmez. 5300 m.24’e göre lisanslı depo işletmesinin yerine getirmesi gereken bir tazmin veya başka bir yükümlülüğünün bulunmadığının tespit edilmesinden sonra teminat iadesi gündeme gelir.

Bu düzenleme mudilerin korunması bakımından gereklidir. Lisans sona ermiş olsa bile geçmiş faaliyet döneminden kaynaklanan teslim, tazmin veya başka yükümlülüklerin devam etmesi mümkündür. Teminatın bu yükümlülükler netleşmeden çözülmesi güvence sistemini işlevsiz bırakırdı.

Sigorta ile Tazmin Fonu arasındaki fark nedir?

Sigorta, 5300 m.6 kapsamında işletme tesisleri ve depolanan ürünler bakımından yönetmelikte belirlenen rizikoların gerçekleşmesine karşı kurulan güvence sistemidir. Hasar sigorta kapsamındaysa ilgili poliçe ve Kanundaki sigorta hükümleri uygulanır. Sigorta süreci hakkında Lisanslı Depoda Sigorta Zorunluluğu ve Ödeme Süresi rehberinde ayrıntılı bilgi yer almaktadır.

Tazmin Fonu ise lisanslı depo işleticisinin Kanun ve mudi sözleşmesindeki yükümlülüğünü yerine getirmemesi nedeniyle doğan zararların, 5300 m.25’teki süreç sonunda tazmin edilmesine hizmet eder. Bu nedenle sigorta ile Fon birbirinin aynı veya alternatif adı değildir.

Nakit teminat yetersizse Fon nasıl ödeme yapar?

Bu sorunun ödeme sırası 5300 m.25’te belirlenmiştir. Gerekli başvuru ve inceleme aşamalarından sonra lisanslı depo işletmesinin tazmin yükümlülüğünü yerine getirmediği tespit edilirse dosya Fona intikal eder. Fon önce işletmenin nakit teminatını çözerek mudiye ödeme yapar. Nakit teminat zararı karşılamaya yetmezse kalan kısım Fondan ödenir.

Fondan yapılan ödeme işletmenin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. İşletme Fonun belirlediği sürede ödeme tutarını Fona geri yatırmazsa, teminat olarak verilen ipoteklerin nakde çevrilmesi gündeme gelir. Fon ayrıca ödediği tutarın ilgililerden tahsili için dava açma dahil yasal takip yapabilir.

Fon doğrudan ilk başvuru mercii midir?

Hayır. Zarar görenin doğrudan Fona giderek m.25’teki aşamaları atlaması Kanunun kurduğu sıra değildir. Önce lisanslı depo işletmesine usulüne uygun başvuru yapılır. Yedi iş günü içinde zarar ödenmez veya sulh sağlanmazsa Bakanlık ve borsa aşamasına geçilir. Gerekli inceleme ve tebligatın ardından işletme yine ödeme yapmazsa dosya Fona intikal eder.

Bu yüzden zarar dosyasının hazırlanmasında başvurunun kime, ne zaman, hangi yöntemle tebliğ edildiği ve her aşamanın belgelendirilmesi son derece önemlidir.

Fon hangi belgelerle ilgilenir?

Somut zarar dosyasının niteliğine göre değişmekle birlikte; ürün senedi veya ELÜS kayıtları, mudi sözleşmesi, depo giriş ve çıkış kayıtları, yetkili sınıflandırıcı analizleri, sigorta poliçesi ve hasar dosyası, teslim talepleri, noter veya taahhütlü başvuru belgeleri, Bakanlık inceleme raporu ve işletmeye yapılan son ödeme tebligatı temel belgeler arasında yer alır.

Fonun teminat yönetimi bakımından ayrıca lisanslı depo işletmesinin nakit teminatı, banka teminat mektupları, ipotek veya mevzuata uygun diğer güvence araçları önem taşır. Fonun görevi yalnız dosyayı arşivlemek değil, Kanundaki şartlar oluştuğunda bu teminatları fiilen kullanmak ve alacağı takip etmektir.

Fon kaynakları yetersiz kalırsa oranlar değiştirilebilir mi?

5300 m.24, Fon yönetiminin kaynak yeterliliğini değerlendirmesine dayalı bir oran değiştirme mekanizması kurmuştur. Cumhurbaşkanı, Kanunda sayılan ilk üç gelir kalemindeki oranları sıfıra kadar indirebilir veya bir katına kadar artırabilir. Bu yetkinin amacı Fon kaynaklarının sistem ihtiyacına göre ayarlanabilmesidir.

Ancak işletmeler veya mudiler açısından güncel mali yük hesaplanırken yalnız Kanun metnindeki oranı mekanik biçimde uygulamak doğru değildir. İlgili işlem tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan Cumhurbaşkanı kararları, Bakanlık düzenlemeleri ve işlem türüne özgü istisnalar birlikte kontrol edilmelidir.

2026 yılında hangi resmî mevzuat birlikte okunmalıdır?

Ticaret Bakanlığının 17 Nisan 2026 tarihli lisanslı depoculuk mevzuat sayfasında 5300 sayılı Kanunun yanında Tarım Ürünleri Lisanslı Depoculuk Yönetmeliği, Elektronik Ürün Senedi Yönetmeliği, Lisanslı Depoculuk Tazmin Fonu Yönetmeliği, ürün ihtisas borsasına ilişkin düzenlemeler ve ürün bazlı lisanslı depo tebliğleri listelenmektedir.

Bu nedenle yalnız Kanunun 24. maddesini okumak, teminat yönetimi ve ödeme uygulamasının tüm ayrıntılarını görmek için yeterli değildir. Güncel ikincil mevzuat için Ticaret Bakanlığı Lisanslı Depoculuk Mevzuatı sayfası kullanılmalıdır. Uygulama bilgileri için ise Ticaret Bakanlığı Lisanslı Depoculuk SSS sayfası güncel kurumsal açıklamaları içerir.

Mersin’de Tazmin Fonu bakımından farklı bir kural var mı?

Hayır. 5300 sayılı Kanun ve Tazmin Fonu sistemi Türkiye genelinde uygulanır. Mersin’de faaliyet gösteren lisanslı depo, Mersin’deki üretici veya mudi bakımından da Fonun hukuki niteliği ve 5300 m.24’teki gelir, teminat ve ödeme sistemi aynıdır. Yerel uygulamada farklılık yaratabilecek husus, somut lisanslı depo işletmesi, ilgili borsa, ürün türü ve dosyanın delilleridir; Kanuni güvence sistemi değişmez.

Tazmin Fonu dosyasında pratik kontrol listesi

• Zararın kaynağını ve ihlal edilen lisanslı depo yükümlülüğünü belirleyin.
• Zararın sigorta kapsamında olup olmadığını yazılı belgeyle netleştirin.
• Ürün senedi veya ELÜS, analiz ve depo kayıtlarını toplayın.
• Lisanslı depo işletmesine 5300 m.25’e uygun ispatlı başvuru yapın.
• Başvurunun tebliğ tarihini kaydedin.
• Bakanlık ve borsaya intikal aşamasında tüm ekleri birlikte sunun.
• İnceleme raporu ve işletmeye yapılan son tebligatı dosyada saklayın.
• Fon ödemesinde hangi teminatın çözüldüğünü ve kalan zarar hesabını kontrol edin.

Sık sorulan sorular

1. Lisanslı Depoculuk Tazmin Fonu bir kamu bütçesi midir?

Kanun Fonu tüzel kişiliğe sahip özel amaçlı bir yapı olarak kurar. Fon gelirleri genel bütçeye veya başka fonlara aktarılamaz ve amacı dışında kullanılamaz.

2. Fonun temel görevi nedir?

Lisanslı depo işleticisinin Kanun ve mudi sözleşmesindeki yükümlülüklerini yerine getirmemesi nedeniyle ortaya çıkan zararların Kanundaki şartlarla tazmin edilmesini sağlamaktır.

3. Fon gelirinin bir bölümü lisanslı depo ücretlerinden mi gelir?

Evet. 5300 m.24’te lisanslı depoculuk hizmetleri karşılığında tahsil edilen ücretlerin binde beşi kanuni gelir kalemi olarak sayılmıştır. Güncel uygulamada oran değiştiren özel kararlar ayrıca kontrol edilmelidir.

4. Ürün senedi işlemleri Fon geliri oluşturur mu?

Kanunda borsa tescil ücretinin yüzde onu ile ürün senedi alım satım bedelinin binde yarımı Fon gelirleri arasında sayılmıştır; belirli piyasa işlemlerinde yürürlükteki özel kararlar oranı değiştirebilir.

5. Teminatlar kimin adına düzenlenir?

5300 m.24 uyarınca Kanun kapsamında alınan teminatlar Fon adına ve lehine düzenlenir.

6. Fon teminatı nakde çevirebilir mi?

Evet. Kanun, teminatların muhafazası, nakde çevrilmesi ve zarar görene ödenmesine ilişkin işlemleri Fon yönetimine verir.

7. Lisans iptal edilince teminat hemen iade edilir mi?

Hayır. İşletmenin yerine getirmesi gereken tazmin veya başka bir yükümlülüğünün bulunmadığının tespit edilmesi gerekir.

8. Fon sigortanın yerine mi geçer?

Hayır. Sigorta, lisanslı depo teminatı ve Tazmin Fonu birbirinden ayrı güvence katmanlarıdır.

9. Zarar gören ilk olarak Fona mı başvurur?

Hayır. 5300 m.25 özel bir başvuru sırası öngörür; ilk başvuru lisanslı depo işletmesine yapılır.

10. Fon ödediği parayı işletmeden geri isteyebilir mi?

Evet. Fon ödediği tutarın tahsili için dava dahil yasal takip yapabilir.

Hukukçu İncelemesi ve E-E-A-T

Bu rehber 5300 sayılı Tarım Ürünleri Lisanslı Depoculuk Kanununun özellikle 24 ve 25. maddeleri ile Ticaret Bakanlığının 17 Nisan 2026 tarihli lisanslı depoculuk mevzuat listesi ve 12 Mayıs 2026 tarihli güncel lisanslı depoculuk bilgilendirmesi esas alınarak hazırlanmıştır. Fonun gelir oranlarında Kanunun verdiği değiştirme yetkisi bulunduğundan, somut işlem tarihi itibarıyla yürürlükteki Cumhurbaşkanı kararları ve ikincil mevzuat ayrıca kontrol edilmelidir. İçerik genel hukuki bilgilendirme amaçlıdır.