Fikri ve Sınai Mülkiyet Hakları Rehnedilebilir mi? 6750 m.5 | 2026
Kısa ve net cevap: Evet. 6750 sayılı Kanun m.5/1-c fikri ve sınai mülkiyete konu hakları rehne konu olabilecek taşınır varlıklar arasında sayar. Ancak marka, patent, tasarım, eser hakkı veya başka bir fikri hak bakımından 6750 tek başına okunmaz. Hakkın devredilebilirliği, özel sicili ve özel kanundaki kayıt hükümleri ayrıca uygulanır. 6750 m.5/8, mevzuatı gereği özel siciline kaydı gereken rehinlerin ilgili sicil sistemine bildirilmesini öngörür.
Hangi fikri ve sınai haklar teminat konusu olabilir?
Kanun geniş bir üst kavram kullanır. Marka, patent, faydalı model ve tasarım gibi sınai mülkiyet hakları; Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamındaki devredilebilir mali haklar ve ekonomik değer taşıyan diğer fikri haklar somut koşullara göre teminat konusu olabilir. Ancak her hak aynı yöntemle kurulmaz ve aynı sicilde izlenmez.
Rehin sözleşmesinde hakkın türü, sahibi, tescil veya başvuru numarası, koruma kapsamı, varsa sınıfları ve özel sicil bilgileri mümkün olduğunca açık gösterilmelidir. “Şirketin bütün fikri hakları” gibi belirsiz ifadeler, özellikle üçüncü kişiler bakımından hangi hakkın rehinli olduğunun anlaşılmasını zorlaştırır.
Özel sicil ile Rehinli Taşınır Sicili birlikte nasıl değerlendirilir?
6750 m.5/8, mevzuatı gereği özel sicillerine kaydı gereken rehinlerin Sicile bildirilmesine ilişkin sistem kurar. Marka, patent ve tasarım bakımından Türk Patent ve Marka Kurumu kayıtları; başka haklar bakımından ilgili özel mevzuat dikkate alınmalıdır. Hangi kaydın kurucu, hangi kaydın açıklayıcı veya bildirici etkisi olduğu hak türüne göre belirlenir.
Bu nedenle yalnız TARES kaydı görülerek özel sicil şartlarının tamamlandığı varsayılmamalıdır. Tersine yalnız özel sicil kaydına bakıp 6750 kapsamındaki sözleşme, güvence tutarı, derece ve Sicil sonuçları da göz ardı edilmemelidir. İşlem dosyasında her iki sistemin uyumlu olduğunun gösterilmesi gerekir.
Marka rehni kurulurken hangi bilgiler kontrol edilir?
Markanın tescil numarası, hak sahibi, marka örneği/adı, Nice sınıfları, tescil tarihi, yenileme süresi ve varsa lisans veya haciz kayıtları kontrol edilmelidir. Bir şirketin benzer adlarla birden fazla markası bulunabilir; yalnız ticaret unvanına bakmak hangi markanın teminat verildiğini belirlemez.
Markanın ekonomik değeri kullanım ve itibarla yakından ilişkilidir. Kullanılmayan, iptal riski taşıyan, hükümsüzlük davasına konu veya yenileme süresi yaklaşmış marka ile düzenli lisans geliri üreten güçlü marka aynı teminat değerine sahip değildir. Bu nedenle hukuki sicil incelemesi ile ekonomik değerleme birlikte yapılmalıdır.
Patent ve faydalı model rehninde koruma süresi neden kritik?
Patent hakkı süreli bir tekel hakkıdır. Kalan koruma süresi, yıllık ücretlerin düzenli ödenip ödenmediği, buluşun ekonomik uygulanabilirliği, lisans sözleşmeleri ve hükümsüzlük riski güvence değerini etkiler. Finansman vadesi ile hakkın kalan koruma süresi uyumsuzsa teminat beklenenden önce değer kaybedebilir.
Alacaklı, sadece tescil belgesini görmekle yetinmemeli; yıllık ücret ve sicil durumunun sözleşme süresince izlenmesini sağlayacak yükümlülükler kurmalıdır. Rehin verenin hakkı korumak için gereken işlemleri yapmaması, m.12’deki değer koruma sistemi bakımından da sonuç doğurabilir.
Tasarım hakkı ve portföy rehni nasıl ele alınır?
Tasarım portföylerinde aynı ürün ailesine ilişkin çok sayıda tescil bulunabilir. Her tescilin numarası, koruma süresi ve sahibi kontrol edilmelidir. Portföyün yalnız bir kısmı rehnedilecekse sınır açıkça çizilmelidir. Yenileme tarihleri ve olası hükümsüzlük uyuşmazlıkları takip edilmelidir.
Bir holding veya grup şirketinde markaların ve tasarımların farklı tüzel kişilere ait olması sık görülür. Finansman alan şirketin ekonomik olarak kullandığı bir marka, hukuken başka grup şirketine ait olabilir. Rehin verenin hak sahibi olup olmadığı teyit edilmeden teminat kurulamaz.
Eser üzerindeki mali haklar ile manevi haklar neden ayrılır?
5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu, mali haklarla manevi hakları farklı düzenler. Çoğaltma, yayma, temsil ve işaret/ses/görüntü nakline yarayan araçlarla umuma iletim gibi mali haklar ekonomik değere sahiptir ve özel kanundaki şartlarla sözleşme konusu olabilir. Manevi haklar ise eser sahibinin kişiliğiyle sıkı bağlantılıdır.
Bu nedenle yazılım, müzik kataloğu, yayın içeriği veya görsel eser portföyü rehin konusu yapılacaksa “telif hakkı” şeklinde tek bir genel ifade kullanmak yerine hangi mali hakkın, hangi eser üzerinde, hangi süre ve coğrafi kapsamda hak sahibine ait olduğu gösterilmelidir. Daha önceki lisans veya devir sözleşmeleri de hak sahibinin tasarruf alanını daraltabilir.
Fikri hak değerlemesinde hangi unsurlar dikkate alınır?
Fikri hakkın değeri fiziksel mal gibi yalnız ikinci el satış fiyatıyla ölçülemez. Lisans gelirleri, geçmiş satışlar, beklenen nakit akımları, markanın bilinirliği, teknolojinin kalan ekonomik ömrü, pazar payı, ikame maliyeti, hukuki geçerlilik ve ihlal davaları dikkate alınabilir. Rehin tutarı ile hakkın gerçek ekonomik değeri aynı şey değildir.
6750 m.13 belirli hâllerde değer tespitini düzenler. Fikri haklarda uzmanlık gerektiren değerleme, temerrüt sonrasında sürpriz yaşamamak için kuruluş aşamasında da faydalıdır. Özellikle gelir üretmeyen ama yüksek defter değeriyle gösterilen haklar dikkatle incelenmelidir.
Temerrütte hakkın devri veya lisansı nasıl uygulanır?
6750 m.14 temerrüt sonrası haklar getirir; ancak marka, patent veya başka fikri hakkın devri özel mevzuatın şekil ve sicil şartlarına uygun tamamlanmalıdır. Rehinli alacaklının teminatı paraya çevirmesi, özel sicilde kayıt yapılmadan ekonomik hakkın üçüncü kişiye geçeceği anlamına gelmez.
Bu nedenle finansman sözleşmesi hazırlanırken temerrüt sonrası senaryo baştan planlanmalıdır. Hakkın kim tarafından değerleyeceği, lisans sözleşmelerinin devam edip etmeyeceği, sicil işlemleri için hangi belgelerin gerektiği ve ortak hak sahipliği varsa onay mekanizması belirlenmelidir.
Belge ve kayıt kontrolü
Türk Patent ve Marka Kurumu veya ilgili özel sicil kayıtları, tescil/başvuru belgeleri, yenileme ve yıllık ücret kayıtları, lisans/devir sözleşmeleri, hükümsüzlük veya ihlal dava dosyaları, rehin sözleşmesi ve TARES kaydı birlikte incelenmelidir. Grup şirketlerinde hakkın gerçek sahibi mutlaka doğrulanmalıdır.
Uyuşmazlık çıkmadan önce belge zincirinin tamamlanması önemlidir. Temel borç sözleşmesi, rehin sözleşmesi, Rehinli Taşınır Sicili kaydı, tarafların temsil belgeleri, varsa değerleme, devir ve değişiklik kayıtları aynı dosyada tutulmalıdır. Sicildeki veri ile dayanak sözleşme arasında fark varsa takip veya tahsil aşamasına geçmeden önce farkın kaynağı belirlenmelidir. Rehin hakkı ayni nitelikte bir güvence olduğu için yalnız muhasebe kaydına veya taraflar arasındaki e-postaya dayanmak yeterli değildir.
İcra ve temerrüt boyutu
Temerrüt sonrasında 6750 m.14 ile özel fikri mülkiyet mevzuatı birlikte uygulanır. Birinci derece rehinli alacaklının hakları değerlendirilirken hakkın devredilebilirliği, özel sicilde tescil koşulu ve üçüncü kişilere verilmiş lisansların etkisi ayrıca incelenir. Teminatın ekonomik değerinin hukuki geçerliliğini koruyor olması gerekir.
6750 m.14’teki özel haklar, geçerli biçimde kurulmuş ve devam eden rehin hakkını varsayar. Temerrüt tarihi, alacağın miktarı, derece ve Sicil kaydı ayrı ayrı doğrulanmalıdır. Alacaklı genel takip yollarıyla 6750’ye özgü yolu birbirine karıştırmamalıdır. Rehin veren bakımından da borcun ödendiği veya teminatın sona erdiği durumda m.15’teki terkin süreci izlenmelidir.
Türkiye geneli ve Mersin uygulaması
6750 sayılı Kanun Türkiye genelinde uygulanır. Rehin verenin, rehinli alacaklının veya varlığın farklı illerde bulunması maddi hukuk kuralını değiştirmez. Buna karşılık icra, dava, geçici hukuki koruma ve yetki değerlendirmesi somut uyuşmazlığın niteliğine göre yapılır. Mersin’deki ticari işletmeler bakımından liman, lojistik, tarım, imalat ve hizmet sektöründe taşınır teminatları özellikle finansman sözleşmelerinde görülür. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosunun fizikî ofisi Mersin’dedir; Türkiye genelindeki dosyalar yetki ve usul kuralları çerçevesinde Mersin’den takip edilebilir.
Resmî kaynaklar ve site içi bağlantılar
Ticaret Bakanlığı Taşınır Rehni Mevzuatı · Mevzuat Bilgi Sistemi · Ticaret ve Sözleşmeler Hukuku · Tescilin kurucu etkisi rehberi · Ticari icra ve taşınır rehni suçları.
Sık Sorulan Sorular
Marka rehnedilebilir mi?
Evet. 6750 m.5/1-c fikri ve sınai mülkiyet haklarını rehin konusu sayar; marka siciline ilişkin özel hükümler de uygulanır.
Patent rehnedilebilir mi?
Evet; patent hakkının koruma süresi, sicil kayıtları ve özel kanun şartları ayrıca kontrol edilir.
Tasarım hakkı rehin konusu olabilir mi?
Evet, devredilebilir ve ekonomik değer taşıyan sınai mülkiyet hakkı olarak uygun şartlarla rehnedilebilir.
TARES kaydı tek başına yeterli mi?
Özel sicile kayıt veya bildirim zorunluluğu bulunan haklarda ilgili özel sicil hükümleri de tamamlanmalıdır.
Başvuru aşamasındaki marka rehnedilebilir mi?
Başvuru hakkının devredilebilirliği ve ilgili sicil kuralları ayrıca incelenir; tescilli marka ile aynı şekilde varsayım yapılmamalıdır.
Eser sahibinin manevi hakları rehnedilebilir mi?
Manevi haklar kişiye sıkı bağlı niteliktedir; ekonomik mali haklarla aynı şekilde teminatlaştırılamaz.
Lisans gelirleri ayrıca rehnedilebilir mi?
6750 m.5 alacak ve getiriler üzerinde de rehin kurulmasına izin verir; lisans gelirinin kaynağı ve kapsamı açık tanımlanmalıdır.
Markanın değeri düşerse alacaklı ne yapabilir?
m.12 kapsamındaki değer koruma ve denetim hakları ile kanuna uygun sözleşme yükümlülükleri değerlendirilir.
Fikri hak için değerleme zorunlu mu?
Kuruluş öncesi her durumda zorunlu değildir; ancak finansman riski, m.13 ve temerrüt senaryosu bakımından önemlidir.
Borç bittiğinde özel sicil kaydı da kaldırılmalı mı?
Evet. TARES terkininin yanında hak türüne özgü özel sicildeki rehin kaydı/bildirimi de usulüne göre kaldırılmalıdır.
Hukukçu İncelemesi ve E-E-A-T
Bu içerik 6750 sayılı Kanun m.5/1-c ve m.5/8 ile m.12-15 dikkate alınarak hazırlanmıştır. Fikri/sınai haklarda özel sicil ve özel kanun hükümlerinin 6750 ile birlikte uygulanması gerektiği özellikle vurgulanmıştır.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
