OSB Atıkların Kontrolü Talimatı Zorunlu mu? Yönetmelik m.68 | 2026
Kısa ve net cevap: Organize Sanayi Bölgeleri Uygulama Yönetmeliği m.68/1 uyarınca OSB, 2 Nisan 2015 tarihli Atık Yönetimi Yönetmeliğine uygun bir Atıkların Kontrolü Talimatı hazırlamak zorundadır. Bu talimatta katılımcıların faaliyetlerinden doğan her türlü atığın nerede ve ne şekilde bertaraf edileceği açıkça gösterilir. Aynı maddenin ikinci fıkrası, katı atık bertarafına ilişkin ilk yatırım ve işletme maliyetlerine katılım paylarının hesabını da talimata bağlar. Üçüncü fıkraya göre katı atığın uzaklaştırılmasından doğan maliyet katılımcı tarafından ödenir. Dördüncü fıkrada ise OSB alanında oluşan hafriyat toprağının ayrı toplanması, geçici biriktirilmesi, taşınması, geri kazanılması, değerlendirilmesi ve bertaraf edilmesi OSB’nin yetki ve sorumluluğuna verilmiştir.
OSB atık yönetiminin hukuki dayanağı nedir?
Organize Sanayi Bölgeleri Uygulama Yönetmeliği m.68, OSB’de katı atık yönetimini dört ayrı başlıkta düzenler. Birinci fıkra, OSB’nin Atık Yönetimi Yönetmeliğine uygun bir Atıkların Kontrolü Talimatı hazırlamasını ve katılımcıların faaliyetlerinden doğan her türlü atığın bertaraf yer ve yöntemini bu talimatta göstermesini zorunlu kılar. İkinci fıkra, katı atık bertarafının ilk yatırım ve işletme maliyetlerine katılım paylarının hesap yöntemini talimata bağlar. Üçüncü fıkra, katı atık uzaklaştırma maliyetini katılımcıya yükler. Dördüncü fıkra ise OSB alanındaki hafriyat toprağı için özel bir yetki ve sorumluluk rejimi kurar.
Bu yapı nedeniyle OSB’de atık yönetimi yalnız çevre mevzuatına gönderme yapan genel bir görev değildir. Yönetmelik, OSB tüzel kişiliğine düzenleyici nitelikte bir iç talimat hazırlama yükümlülüğü verir. Katılımcının hangi atığı hangi sisteme teslim edeceği, maliyetlerin nasıl dağıtılacağı ve OSB’nin hangi süreçlerden sorumlu olduğu yazılı bir düzene bağlanmalıdır.
OSB altyapı sistemiyle ilişkili atıksu kuralları ise ayrı maddelerde düzenlenir. Kanalizasyon bağlantısı ve bağlantı izin belgesi bakımından OSB Bağlantı İzin Belgesi Nasıl Alınır? Yönetmelik m.67 içeriği ayrıca incelenmelidir.
OSB Atıkların Kontrolü Talimatı hazırlamak zorunda mı?
Evet. Yönetmelik m.68/1, “OSB tarafından hazırlanan Atıkların Kontrolü Talimatı” ifadesiyle talimatın varlığını zorunlu bir uygulama aracı olarak kurar. Talimatın hukuki çerçevesi Atık Yönetimi Yönetmeliğine uygun olmalıdır. OSB, atıkların nasıl yönetileceğini yalnız münferit yazılarla veya sözlü uygulamayla bırakamaz; atığın türü, teslimi, bertarafı ve maliyet rejimi bakımından öngörülebilir yazılı kurallar oluşturmalıdır.
Talimatın amacı katılımcıya yeni ve mevzuata aykırı yükümlülük icat etmek değildir. Talimat, çevre mevzuatı ile OSB Uygulama Yönetmeliğinin bölgesel altyapı ve işletme düzenine nasıl uygulanacağını somutlaştırır. Bu nedenle talimat, üst normlara aykırı olamaz; ancak OSB’nin ortak atık sistemi, toplama noktaları, teslim prosedürü, belge düzeni, ücretlendirme ve operasyon akışı gibi bölgeye özgü hususları ayrıntılandırabilir.
Talimatın hazırlanmış olması tek başına yeterli değildir. Katılımcıların erişebileceği biçimde duyurulması, güncel çevre mevzuatıyla uyumunun korunması ve uygulamanın fiilen talimata göre yürütülmesi gerekir. Atık türü veya ortak altyapı sistemi değiştiğinde talimatın güncelliği ayrıca kontrol edilmelidir.
Atıkların Kontrolü Talimatı hangi atıkları kapsar?
M.68/1, katılımcıların faaliyetleri sonucu oluşan her türlü atığın bertarafının nerede ve ne şekilde yapılacağının talimatta belirtilmesini öngörür. Bu ifade, talimatın yalnız evsel nitelikli katı atıkla sınırlı tutulamayacağını gösterir. Katılımcının üretim prosesinden doğan atıkların hukuki sınıflandırması, ilgili çevre mevzuatına göre yapılmalı ve her sınıf bakımından uygulanacak teslim veya bertaraf sistemi belirlenmelidir.
Atığın tehlikeli veya tehlikesiz niteliği, geri kazanılabilir olup olmadığı, özel mevzuata tabi bir atık grubuna girip girmediği ve lisanslı tesis gerektirip gerektirmediği önemlidir. OSB talimatı, bu sınıfları çevre mevzuatındaki tanımların yerine geçecek biçimde yeniden tanımlamaz; mevzuattaki sınıflandırmayı OSB içindeki operasyonel sisteme bağlar.
Katılımcı, kendi faaliyetinden çıkan atığın niteliğini gizleyemez veya farklı bir atık türü gibi teslim edemez. Atık yönetiminin güvenli yürütülebilmesi için atığın kaynağı, türü, miktarı ve gerekli olduğunda analiz sonuçları doğru biçimde kayıt altına alınmalıdır. OSB’nin ortak toplama veya taşıma sistemi bulunuyorsa kabul şartları talimatta açıkça gösterilmelidir.
Atığın nerede ve nasıl bertaraf edileceğini kim belirler?
Yönetmelik m.68/1, bertarafın nerede ve ne şekilde yapılacağının Atıkların Kontrolü Talimatında belirtilmesini zorunlu kılar. Bu nedenle OSB, bölgesel atık yönetim sistemini oluştururken atığın mevzuata uygun olarak hangi toplama, geri kazanım veya bertaraf kanalına yönlendirileceğini belirler. Bu belirleme, lisans ve çevre mevzuatı şartlarını bertaraf etmez; aksine bunlarla uyumlu olmak zorundadır.
OSB’nin “şu noktaya bırakın” şeklindeki fiziki yönlendirmesi, atığın hukuka uygun nihai yönetiminden bağımsız düşünülemez. Atığın yalnız OSB içindeki bir geçici noktadan uzaklaştırılması değil, mevzuata uygun taşıma ve yetkili tesise teslim zinciri de süreçte dikkate alınmalıdır. Katılımcının kendi adına yürütmekle yükümlü olduğu kayıt ve beyan işlemleri varsa bunlar da ayrıca yerine getirilir.
Talimatın belirsiz olması uyuşmazlık doğurur. Atık kodları, kabul edilmeyen atıklar, ayrı biriktirme koşulları, teslim saatleri, ambalajlama veya konteyner şartları ve belge akışı açıkça düzenlenirse hem katılımcı hem OSB bakımından uygulanabilir bir sistem ortaya çıkar.
Katı atık bertarafında ilk yatırım ve işletme maliyetleri nasıl paylaştırılır?
M.68/2, katı atık bertarafından kaynaklanan ilk yatırım ve işletme maliyetlerine katılım payları için hesap yönteminin Atıkların Kontrolü Talimatında yer almasını zorunlu kılar. Hesap yöntemi iki temel değişkene dayanır: katı atığın cinsi ve miktarı. Bu nedenle tüm katılımcılara hiçbir ayrım yapılmaksızın aynı bedelin yüklenmesi, maddenin öngördüğü cins ve miktar esaslı hesap sistemini karşılamaz.
İlk yatırım maliyeti; ortak atık altyapısı, toplama alanı, ekipman veya sistemin kurulmasına ilişkin mevzuata uygun yatırım kalemlerini kapsayabilir. İşletme maliyeti ise sistemin çalıştırılması, bakım, personel, ölçüm, taşıma veya ilgili işletme giderlerinden oluşabilir. Hangi kalemin maliyet hesabına girdiği talimatta şeffaf biçimde gösterilmelidir.
Katılımcı açısından faturanın veya tahakkukun dayanağı görülebilir olmalıdır. Kullanılan cins-miktar verisi, dönem, birim maliyet ve dağıtım yöntemi açıklanabilir nitelikte tutulmalıdır. Böylece maliyet payının m.68/2’deki ölçütlere uygun hesaplanıp hesaplanmadığı denetlenebilir.
Katı atık uzaklaştırma maliyetini kim öder?
Yönetmelik m.68/3 açık ve nettir: katı atık uzaklaştırılmasından kaynaklanan maliyet katılımcı tarafından ödenir. Bu hüküm, atığı üreten katılımcının ortak sistem üzerinden gerçekleştirilen uzaklaştırma maliyetini üstlenmesini esas alır. Maliyet kaleminin OSB bütçesinde görünmesi, nihai ekonomik yükün katılımcıya yansıtılmasına engel değildir.
Uzaklaştırma maliyeti ile m.68/2’deki ilk yatırım ve işletme maliyetleri birbirinden kavramsal olarak ayrılmalıdır. İkinci fıkra, ortak bertaraf sisteminin yatırım ve işletme maliyetlerine katılım payının hesabını düzenler; üçüncü fıkra ise atığın uzaklaştırılmasından kaynaklanan maliyeti doğrudan katılımcıya yükler. Talimatta bu kalemlerin birbirine karıştırılmaması, mükerrer tahakkuk iddiasını önler.
Katılımcıya çıkarılan bedelin gerçek bir atık yönetim hizmetine ve talimatta belirlenen hesap yöntemine dayanması gerekir. OSB yönetimi, ücret kalemlerinin dayanağını ve hesaplamasını belgeleyebilmelidir.
OSB alanında oluşan hafriyat toprağından kim sorumludur?
M.68/4 bu konuda özel bir kural getirir. OSB alanında oluşan hafriyat toprağının üretildiği yerde ayrı toplanması, geçici biriktirilmesi, taşınması, geri kazanılması, değerlendirilmesi ve bertaraf edilmesi OSB’lerin yetki ve sorumluluğundadır. Bu hüküm, hafriyat toprağı bakımından sıradan katı atık uzaklaştırma rejiminden daha geniş bir OSB sorumluluğu kurar.
OSB içindeki inşaat, altyapı veya tesis yatırımlarında hafriyatın gelişigüzel dökülmesi bu düzenlemeyle bağdaşmaz. Hafriyatın üretildiği yerde ayrı tutulması ilk aşamadır. Sonraki taşıma, geri kazanım, değerlendirme ve bertaraf zinciri de OSB’nin yetki ve sorumluluk alanında yürütülür. İlgili çevre ve hafriyat mevzuatındaki izin, taşıma ve saha kuralları ayrıca uygulanır.
Katılımcının kendi inşaat işini yükleniciye vermesi OSB’nin m.68/4’teki kamusal düzenleme niteliğindeki sorumluluk alanını ortadan kaldırmaz. Yüklenici sözleşmesinde hafriyatın OSB talimatlarına ve ilgili mevzuata uygun yönetilmesi açıkça düzenlenmelidir.
OSB katılımcısının başlıca atık yükümlülükleri nelerdir?
Katılımcı öncelikle faaliyetinden doğan atıkları doğru sınıflandırmalı ve kaynağında ayrı yönetmelidir. OSB’nin Atıkların Kontrolü Talimatında belirlediği teslim, biriktirme, taşıma ve kayıt düzenine uymalıdır. Atığın yasak bir noktaya bırakılması, ortak kanalizasyona katı atık veya uygun olmayan madde verilmesi ya da atığın türünün yanlış bildirilmesi hukuka uygun değildir.
İkinci olarak katılımcı, kendi faaliyetinden kaynaklanan maliyetleri m.68’deki esaslara göre karşılamalıdır. Katı atığın uzaklaştırma maliyeti doğrudan katılımcıya aittir. Ortak bertaraf sisteminin yatırım ve işletme payı ise atığın cinsi ve miktarına göre talimatta belirlenen hesap yöntemine göre tahakkuk ettirilir.
Üçüncü olarak katılımcı, çevre mevzuatından doğan kendi beyan, lisans, kayıt, geçici depolama veya teslim yükümlülüklerinin OSB’ye devredildiğini varsaymamalıdır. OSB’nin ortak sistemi, katılımcının mevzuat uyarınca bizzat yerine getirmesi gereken yükümlülükleri ancak açık hukuki düzenleme ölçüsünde etkiler.
OSB yönetiminin başlıca yükümlülükleri nelerdir?
OSB yönetimi, güncel mevzuata uygun Atıkların Kontrolü Talimatını hazırlamalı ve uygulanabilir halde tutmalıdır. Atıkların bertaraf yer ve yöntemini açıkça düzenlemeli, maliyet dağıtım formülünü cins ve miktar ölçütlerine bağlamalı ve katılımcılara uygulanan ücretlerin belgelendirilebilir olmasını sağlamalıdır.
OSB ayrıca ortak alan ve altyapı bakımından çevre risklerini yönetmelidir. Toplama noktalarının teknik şartları, taşıma organizasyonu, yetkili tesislerle ilişkiler, acil durumlar ve yasak uygulamalar talimatta veya bağlantılı teknik düzenlemelerde gösterilmelidir. Hafriyat toprağında m.68/4’teki özel yetki ve sorumluluk bütünüyle dikkate alınmalıdır.
Talimatın katılımcılara uygulanmasında eşitlik ve öngörülebilirlik önemlidir. Aynı nitelikte ve aynı miktarda atık üreten işletmelere keyfi biçimde farklı hesap yöntemleri uygulanmamalıdır. Farklılığın atık cinsi, miktarı veya hizmet kapsamı gibi objektif bir dayanağı bulunmalıdır.
Atıkların Kontrolü Talimatında hangi başlıklar bulunmalıdır?
Yönetmeliğin zorunlu asgari çekirdeği nettir: atığın nerede ve nasıl bertaraf edileceği ile ilk yatırım ve işletme maliyetlerine katılım payının atığın cins ve miktarına göre hesap yöntemi talimatta bulunmalıdır. Uygulamanın sağlıklı yürütülmesi için buna atık sınıflandırması, ayrı biriktirme kuralları, kabul koşulları, teslim noktaları, taşıma prosedürü, kayıt-belge düzeni, ücretlendirme dönemi ve uygunsuzluk halinde izlenecek iç süreç eklenebilir.
Talimat ayrıca mevzuatta değişiklik olduğunda güncelleme mekanizmasını göstermelidir. Atık Yönetimi Yönetmeliğinde veya özel atık mevzuatında yapılan değişiklikler OSB iç düzenlemesini etkiliyorsa eski talimatla devam edilmemelidir. Katılımcılara değişikliklerin duyurulma yöntemi de düzenlenmelidir.
Talimatta hangi hususun kanundan/yönetmelikten doğduğu, hangi hususun OSB’nin operasyonel düzenlemesi olduğu ayırt edilirse hukuki belirlilik artar. Bu ayrım maliyet ve yaptırım uyuşmazlıklarında özellikle önemlidir.
Arsa tahsis, kira ve hizmet sözleşmeleri atık yükümlülüklerini değiştirebilir mi?
OSB ile katılımcı arasındaki sözleşmeler, m.68 ve çevre mevzuatındaki emredici kuralları ortadan kaldıramaz. Sözleşmede atık yönetimi, ortak hizmet bedelleri ve belge yükümlülükleri ayrıntılandırılabilir; ancak Yönetmelikte açıkça katılımcıya veya OSB’ye yüklenen sorumluluk aksi yönde bir özel hukuk hükmüyle yok edilemez.
Örneğin katı atık uzaklaştırma maliyetinin katılımcıya ait olduğunu belirleyen m.68/3 sözleşmeye de yansıtılabilir. Katı atık bertaraf yatırım ve işletme payının hesabı ise talimattaki cins ve miktar yöntemine uygun olmalıdır. Sözleşmede soyut biçimde “OSB’nin belirleyeceği her türlü bedel ödenir” denilmesi, hesaplamanın mevzuata uygun ve denetlenebilir olması gereğini ortadan kaldırmaz.
Katılımcının kiracısı varsa, kiracı ile katılımcı arasındaki iç maliyet paylaşımı ayrıca sözleşmeyle düzenlenebilir. Buna rağmen OSB’ye karşı kimin muhatap olduğu ve OSB mevzuatındaki katılımcı statüsü ayrı bir hukuki meseledir.
OSB atık yönetiminde hangi kayıtlar tutulmalıdır?
M.68’de tek tek kayıt isimleri sayılmasa da cins ve miktara dayalı maliyet hesabının ve mevzuata uygun bertarafın ispatlanabilmesi için düzenli kayıt zorunlu pratik altyapıdır. Atık teslim kayıtları, miktar ölçümleri, taşıma belgeleri, yetkili tesis kayıtları, maliyet faturaları, katılımcı bazlı tahakkuk hesapları ve talimat revizyonları saklanmalıdır.
Bu kayıtlar iki farklı amaca hizmet eder. Birincisi çevre mevzuatına uygunluğun denetlenmesidir. İkincisi katılımcıya çıkarılan maliyetin m.68/2 ve m.68/3’e uygunluğunun gösterilmesidir. Dayanağı bulunmayan toplu tahakkuklar uyuşmazlık riskini artırır.
OSB’nin kendi iç denetimi yanında Bakanlık ve ilgili çevre idaresinin görev alanına giren denetimler de söz konusu olabilir. Bu nedenle belgeler yalnız muhasebe açısından değil, mevzuata uygunluk dosyası olarak da düzenlenmelidir.
Katı atık maliyetine itiraz edilirse hangi noktalar incelenir?
Uyuşmazlıkta ilk olarak tahakkukun hangi hukuki kaleme dayandığı belirlenir: ilk yatırım payı mı, işletme maliyeti mi, uzaklaştırma maliyeti mi? İkinci olarak yürürlükteki Atıkların Kontrolü Talimatı incelenir. Üçüncü olarak atığın cinsi ve miktarına ilişkin ölçüm veya kayıtlar kontrol edilir. Dördüncü olarak hesabın talimatta yazılı formülle uyumlu olup olmadığı karşılaştırılır.
Katılımcı yalnız miktara değil atık sınıfına da itiraz edebilir. Yanlış sınıflandırma daha yüksek bertaraf maliyeti yaratıyorsa teknik analiz ve ilgili çevre mevzuatı önem kazanır. OSB ise tahakkukun dayanağını, hizmetin gerçekleştiğini ve maliyetin nasıl dağıtıldığını belgeleyebilmelidir.
Uyuşmazlık çözümünde soyut “OSB bu bedeli almaya yetkilidir” veya “katılımcı bu bedeli ödemez” yaklaşımı yeterli değildir. M.68’in her fıkrası farklı maliyet ve sorumluluk kuralı içerdiği için somut tahakkuk kalemi doğru fıkraya bağlanmalıdır.
OSB m.68 için uygulama kontrol listesi
OSB yönetimi bakımından ilk kontrol, güncel ve onaylı bir Atıkların Kontrolü Talimatının mevcut olup olmadığıdır. İkinci kontrol, talimatta her atık grubunun bertaraf yeri ve yönteminin açık yazılıp yazılmadığıdır. Üçüncü kontrol, yatırım ve işletme maliyetlerine katılım payı hesabının atığın cinsi ve miktarına dayanıp dayanmadığıdır. Dördüncü kontrol, uzaklaştırma maliyetinin katılımcıya tahakkuk ettirilmesinde mükerrer ücret yaratılmamasıdır.
Beşinci kontrol, hafriyat toprağı için ayrı operasyon planının bulunmasıdır. Altıncı kontrol, atık hareketlerinin ve maliyetlerin belgeye bağlanmasıdır. Yedinci kontrol, talimatın mevzuat değişikliklerinde güncellenmesidir. Sekizinci kontrol, katılımcıların talimata erişebilmesi ve yükümlülüklerin açık biçimde duyurulmasıdır.
Katılımcı bakımından ise atık sınıflandırması, ayrı toplama, teslim belgeleri, miktar kayıtları, OSB tahakkuklarının kontrolü ve kendi çevre mevzuatı yükümlülüklerinin yerine getirilmesi temel kontrol başlıklarıdır.
Sık sorulan sorular
1. Her OSB Atıkların Kontrolü Talimatı hazırlamak zorunda mı?
Evet. OSB Uygulama Yönetmeliği m.68/1, atık yönetiminin Atık Yönetimi Yönetmeliğine uygun olarak OSB tarafından hazırlanan talimatla düzenlenmesini öngörür.
2. Talimatta yalnız evsel atıklar mı düzenlenir?
Hayır. Madde, katılımcıların faaliyetleri sonucu oluşan her türlü atığın bertaraf yer ve yönteminin belirtilmesini ister.
3. Katı atık yatırım maliyeti herkese eşit dağıtılabilir mi?
M.68/2, hesap yönteminin katı atığın cinsi ve miktarına göre belirlenmesini zorunlu kılar.
4. Katı atığın OSB dışına taşınma maliyetini kim öder?
M.68/3’e göre katı atık uzaklaştırma maliyeti katılımcı tarafından ödenir.
5. Hafriyat toprağını katılımcı istediği yere götürebilir mi?
Hayır. OSB alanında oluşan hafriyat toprağının ayrı toplanması, geçici biriktirilmesi, taşınması, geri kazanılması, değerlendirilmesi ve bertarafı m.68/4 uyarınca OSB’nin yetki ve sorumluluğundadır.
6. OSB talimatı Atık Yönetimi Yönetmeliğine aykırı olabilir mi?
Hayır. M.68 açıkça talimatın Atık Yönetimi Yönetmeliğine uygun hazırlanmasını öngörür.
7. Katılımcının kendi çevre yükümlülükleri OSB’ye geçer mi?
Hayır. OSB’nin ortak sistemi, özel mevzuatın katılımcıya bizzat yüklediği kayıt, bildirim veya izin yükümlülüklerini kendiliğinden ortadan kaldırmaz.
8. Atık maliyetinin hesabı açıklanmak zorunda mı?
Hesap yöntemi talimatta yer almalı ve m.68/2 uyarınca atığın cinsi ile miktarına dayanmalıdır.
9. Kiracı işletme varsa maliyeti kimin ödeyeceği nasıl belirlenir?
OSB mevzuatındaki katılımcı-muhatap ilişkisi ile katılımcı ve kiracı arasındaki iç sözleşme ayrı değerlendirilir. Özel sözleşme OSB mevzuatındaki emredici yükümlülükleri değiştirmez.
10. Talimat hiç hazırlanmamışsa ne yapılmalıdır?
OSB, m.68’e uygun talimatı hazırlayıp uygulamaya almalı; mevcut atık yönetim uygulamasını güncel çevre mevzuatıyla uyumlu hale getirmelidir.
İlgili içerikler ve resmî kaynaklar
OSB’de atıksu ve bağlantı sistemi için OSB Bağlantı İzin Belgesi Nasıl Alınır?, altyapı yetkileri için OSB’de Elektrik, Su, Doğalgaz ve Altyapıyı Kim Kurar? içerikleri birlikte okunabilir.
- Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı – Yönetmelikler
- Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı – Kanunlar
- Mevzuat Bilgi Sistemi
- Resmî Gazete
Hukuki değerlendirme
Bu içerik 23 Eylül 2026 itibarıyla 4562 sayılı Organize Sanayi Bölgeleri Kanunu, Organize Sanayi Bölgeleri Uygulama Yönetmeliği m.68 ve Atık Yönetimi Yönetmeliği esas alınarak hazırlanmıştır. OSB’de katı atık yönetiminde temel belge Atıkların Kontrolü Talimatıdır; bertaraf yeri ve yöntemi ile yatırım ve işletme maliyetlerine katılım hesabı bu talimatta açık ve mevzuata uygun biçimde düzenlenmelidir.
Yazar: Avukat Halil BAKIRCI – Mersin Barosu Sicil No: 3472.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
