Dava Dosyasındaki Yazı ve Hesap Hatası Nasıl Düzeltilir? HMK 183 | 2026

Kısa ve net cevap: 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 183. maddesine göre tarafların veya mahkemenin dava dosyasında bulunan belgelerindeki açık yazı ve hesap hataları karar verilinceye kadar düzeltilebilir. Bu hüküm, yeni bir talep veya savunma kurma yolu değildir. Düzeltilecek yanlışlık dosya içeriğinden açıkça anlaşılabilen maddi bir hata olmalıdır. Taraflardan birinin yaptığı düzeltme yargılamayı uzatmışsa, bu durum yargılama giderlerinin belirlenmesinde dikkate alınır.

HMK 183 neyi düzenler?

HMK m.183, yargılama sırasında dosyaya girmiş bir belgedeki açık maddi yanlışlığın düzeltilmesine imkân verir. Maddede iki ayrı kaynak açıkça sayılmıştır: hata tarafların belgesinde bulunabilir veya mahkemenin düzenlediği bir belgede yer alabilir. Böylece hüküm yalnız dava ve cevap dilekçesine özgü değildir; dava dosyasındaki yazılı kayıtların maddi doğruluğunu korumayı amaçlar.

Kanunun kullandığı “açık yazı ve hesap hatası” ifadesi önemlidir. Hata, yeni bir hukuki değerlendirme yapılmasını gerektirmeden dosya bütününden belirlenebilmelidir. Bir ismin bir harfinin yanlış yazılması, doğru tarihin başka bir satırda sehven farklı geçirilmesi, toplama sonucunun yanlış hesaplanması veya belli bir tutarın rakam aktarımında basamak hatası yapılması tipik maddi hata örnekleridir.

HMK 183 aynı zamanda zaman sınırı koyar. Bu yolla düzeltme, mahkeme karar verinceye kadar yapılabilir. Karar verildikten sonra artık hükümdeki açık yazı ve hesap hatalarının düzeltilmesine ilişkin karar sonrası usul kuralları uygulanır. Bu nedenle hata fark edildiğinde dosyanın yargılamanın hangi aşamasında bulunduğu ilk kontrol edilmesi gereken husustur.

Açık yazı ve hesap hatası nedir?

Açık hata, doğru durumun dosyadaki mevcut veri ve kayıtlarla tereddütsüz biçimde ortaya konulabildiği maddi yanlıştır. Yazı hatası bir kelime, isim, tarih, sicil numarası, parsel numarası veya tutarın yanlış yazılması şeklinde görülebilir. Hesap hatası ise doğru veriler kullanılmasına rağmen toplama, çıkarma, çarpma, bölme, oranlama veya aktarma sırasında yapılan matematiksel yanlıştır.

Hukuki yorum hatası HMK 183 anlamında hesap hatası değildir. Örneğin uygulanacak faiz türünün yanlış seçildiği, zamanaşımı başlangıcının farklı olması gerektiği veya tazminat hesabında başka bir hukuki yöntemin kullanılmasının zorunlu olduğu iddiası salt aritmetik hata sayılmaz. Bu konular hukuki değerlendirme gerektirir ve ilgili itiraz veya usul kurumuyla ileri sürülür.

Maddi hata değerlendirmesinde dosyanın önceki belgeleri belirleyicidir. Tarafın bütün dilekçelerinde 350.000 TL olarak gösterdiği bedel tek bir satırda 35.000 TL yazılmışsa ve bağlam doğru tutarı açıkça gösteriyorsa maddi hata iddiası güçlüdür. Buna karşılık baştan beri 35.000 TL talep edilmişken sonradan 350.000 TL istenmesi, sırf “bir sıfır unutuldu” açıklamasıyla otomatik olarak HMK 183 kapsamına girmez; talep sonucu, harçlandırma ve dosya bütünlüğü ayrıca incelenir.

Hangi dosya belgelerinde HMK 183 uygulanır?

Madde “dava dosyasında bulunan belgeler” dediği için kapsam geniştir. Dava dilekçesi, cevap dilekçesi, cevaba cevap ve ikinci cevap, beyan dilekçeleri, hesap tabloları, mahkemeye sunulan listeler ve tarafın dosyaya kattığı diğer yazılı belgelerdeki açık maddi hatalar bu kapsamda gündeme gelebilir. Mahkemenin duruşma tutanağı veya ara kararında yer alan açık maddi yanlışlık da maddenin amacı içinde değerlendirilir.

Ancak mevcut belgedeki hatayı düzeltmek ile dosyaya yeni içerik eklemek birbirinden ayrılmalıdır. HMK 183, süresinde bildirilmeyen yeni delili “düzeltme” adı altında dosyaya sokma yetkisi vermez. Aynı şekilde hiç ileri sürülmemiş yeni bir vakıa, yeni bir alacak kalemi veya farklı bir hukuki ilişkinin eklenmesi bu hükmün işi değildir.

Belgenin mahkemeye sunulmuş ve dava dosyasının parçası olması önem taşır. Taslak aşamasındaki özel bir çalışma notunun düzeltilmesi mahkeme usulü açısından HMK 183 konusu değildir. Düzeltmenin yargılamada hukuki sonuç doğurabilmesi için dosya kayıtlarının hangi bölümüne ilişkin olduğunun açıkça gösterilmesi gerekir.

Düzeltme hangi aşamaya kadar yapılabilir?

HMK 183’ün açık ifadesi “karar verilinceye kadar”dır. Yargılama devam ettiği ve mahkeme henüz nihai kararını vermediği sürece, maddenin kapsamına giren açık maddi hata düzeltilebilir. Hatanın ön incelemede, tahkikatta veya hükümden hemen önce fark edilmiş olması bu temel süre kuralını değiştirmez.

Bununla birlikte hata ne kadar erken düzeltilirse yargılama o kadar az etkilenir. Kanun, tarafın düzeltmesi nedeniyle yargılama uzarsa bu hususun giderler bakımından dikkate alınacağını ayrıca düzenlemiştir. Bu nedenle hata fark edildiği hâlde uzun süre beklemek, ek duruşma veya ek bilirkişi incelemesine neden olmak mali sonuç doğurabilir.

Karar verildiği anda HMK 183’ün zaman alanı kapanır. Karar metnindeki açık yazı veya hesap yanlışlığının düzeltilmesi için hükmün tashihine ilişkin usul mekanizması değerlendirilir. Bu ayrım, aynı “maddi hata” ifadesi kullanılsa bile uygulanacak hükmün yargılama aşamasına göre değiştiğini gösterir.

HMK 183 ile ıslah arasındaki fark nedir?

HMK 183 ile ıslah aynı kurum değildir. Maddi hata düzeltmesi, mevcut usul işleminin gerçek ve zaten anlaşılabilir içeriğini doğru biçimde ifade etmeyi amaçlar. Islah ise tarafın yapmış olduğu bir usul işlemini kısmen veya tamamen düzeltmesine, kanundaki şartlarla değiştirmesine imkân veren daha geniş bir kurumdur. Bu nedenle değişikliğin gerçek niteliği başlığa değil içeriğe göre belirlenir.

Taraf, başlangıçta ileri sürmediği bir alacak kalemini ekliyorsa veya talep sonucunu maddi hata sınırını aşacak biçimde değiştiriyorsa HMK 183’ün basit düzeltme mekanizması kullanılamaz. Koşulları varsa ıslah veya diğer ilgili usul hükümleri uygulanır. “Sehven yazıldı” ifadesinin dilekçeye eklenmesi, değişikliği kendiliğinden maddi hata hâline getirmez.

Bu ayrım harç, karşı tarafın savunma hakkı ve yargılamanın kapsamı bakımından önemlidir. Maddi hata düzeltmesi, mevcut talebi doğru ifade eder; yeni talep yaratmaz. Islah ise usul işleminin kapsamını gerçekten değiştirebilir. Mahkeme, düzeltme talebini değerlendirirken önceki dilekçeleri ve dosyanın bütünü üzerinden bu sınırı belirler.

Talep miktarındaki rakam hatası nasıl değerlendirilir?

Para alacağı davalarında HMK 183 en sık rakam ve toplama yanlışlıklarında gündeme gelir. Fakat her tutar değişikliği hesap hatası değildir. Mahkeme, talep sonucunu, açıklama bölümlerini, harçlandırmayı, hesap tablolarını ve tarafın önceki beyanlarını birlikte inceler. Doğru tutar bütün bu kayıtlardan zaten açıkça çıkıyorsa tek satırdaki maddi yanlışlık düzeltilebilir.

Örneğin alacak kalemleri 100.000, 50.000 ve 25.000 TL olarak doğru yazıldığı hâlde toplam sehven 165.000 TL gösterilmişse matematiksel toplam hatası dosyadan açıkça anlaşılır. Buna karşılık kalemler ve toplam baştan beri aynı şekilde yazılmış, sonradan yeni dönem veya yeni zarar eklenerek tutar artırılmak isteniyorsa bu işlem basit hesap düzeltmesi değildir.

Faiz hesabında da aynı ayrım geçerlidir. Doğru faiz oranı ve doğru tarih aralığı kabul edilmişken çarpım veya gün hesabındaki aritmetik hata HMK 183 bakımından değerlendirilebilir. Hangi faiz türünün uygulanacağı veya faizin hangi tarihten başlayacağı tartışması ise hukuki uyuşmazlıktır.

Mahkemenin kendi belgesindeki açık hata nasıl düzeltilir?

HMK 183 yalnız taraflara yönelik değildir; mahkemenin dava dosyasındaki belgesinde bulunan açık yazı ve hesap hatası da karar öncesinde düzeltilebilir. Duruşma tutanağında yanlış tarih, isim veya rakam bulunması, ara karar metnindeki açık aktarım hatası veya dosya kaydındaki maddi yanlışlık bu kapsamda ele alınabilir.

Düzeltme, önceki kaydı görünmez hâle getirecek biçimde yapılmamalıdır. Dosyada hangi kaydın ne şekilde düzeltildiği ve düzeltmenin dayanağı denetlenebilir olmalıdır. Bu, hem tarafların hukuki dinlenilme hakkını hem de kanun yolu incelemesini güvence altına alır.

Mahkemenin bir konuda sonradan farklı değerlendirme yapması “yazı hatası” değildir. Yeni bir ara karar veya hukuki değerlendirme gerekiyorsa bunun ilgili usulüne göre yapılması gerekir. HMK 183, mahkemenin işlem iradesini geriye dönük değiştirme aracı değildir.

Karardan sonra maddi hata fark edilirse ne yapılır?

HMK 183 karar verilinceye kadar uygulanır. Nihai karar verildikten sonra karar metnindeki açık yazı ve hesap hatası için hükmün tashihi hükümleri gündeme gelir. Hangi yolun kullanılacağı, hatanın kararda mı yoksa karar öncesi bir dosya belgesinde mi bulunduğuna ve kararın verilip verilmediğine göre belirlenir.

Tarafın karar sonrası kanun yolu süresini kaçırmaması da önemlidir. Tashih talebi ile istinaf veya temyiz süresi ilişkisi ilgili kanun hükümlerine göre ayrıca kontrol edilmelidir. Açık maddi hatanın düzeltilmesini istemek, her durumda başka kanun yolu sürelerini kendiliğinden askıya alan genel bir mekanizma olarak görülmemelidir.

Bu nedenle karar tebliğ edildiğinde hem hüküm sonucu hem de maddi veriler aynı anda kontrol edilmelidir. İsim, tarih, tutar, faiz başlangıcı veya toplam gibi verilerde açık yanlışlık varsa uygun usul aracı gecikmeden kullanılmalıdır.

Düzeltmenin yargılama giderlerine etkisi nedir?

HMK 183, taraflardan birinin yaptığı düzeltme sonucunda yargılama uzamışsa bunun yargılama giderlerinin belirlenmesinde dikkate alınacağını açıkça söyler. Böylece kanun, maddi hatanın düzeltilmesine izin verirken hatanın usul ekonomisine yüklediği maliyeti de hesaba katar.

Gider sonucu otomatik değildir; düzeltmenin yargılamayı gerçekten uzatması gerekir. Hata aynı gün düzeltilmiş, ek tebligat, ek duruşma veya ek bilirkişi işlemi doğmamışsa sırf düzeltme yapılması tek başına ek gider sonucunu zorunlu kılmaz. Buna karşılık geç düzeltme nedeniyle yeniden bilirkişi raporu alınması veya ek celse açılması somut gider bağlantısı yaratır.

Bu düzenleme, özellikle hesap yoğun dosyalarda dilekçe ve rapor kontrolünün neden önemli olduğunu gösterir. Sunulmadan önce yapılacak tutarlılık kontrolü hem maddi doğruluğu sağlar hem de yargılamanın gereksiz uzamasını önler.

İstinaf denetiminde hangi belgeler önemlidir?

Maddi hata düzeltmesi hükmün sonucunu etkilediğinde istinaf incelemesinde düzeltmenin HMK 183 sınırında kalıp kalmadığı değerlendirilebilir. Bu denetimin temel belgeleri hatalı ilk metin, düzeltme dilekçesi veya mahkemenin düzeltme kaydı, karşı tarafın beyanı ve gerekçeli karardır.

Kanun yolu dilekçesinde yalnız “HMK 183 yanlış uygulandı” denilmesi yerine, değişikliğin neden açık maddi hata olmadığı veya neden dosya içeriğinden doğrulanamadığı somut olarak gösterilmelidir. Eğer değişiklik yeni bir talep veya savunma yaratıyorsa bunun hangi önceki beyanla çeliştiği belirtilmelidir.

Tersi durumda, mahkeme gerçekten açık bir maddi hatanın düzeltilmesini reddetmişse, doğru bilginin dosyadaki hangi belgelerden açıkça görüldüğü ortaya konulmalıdır. Kanun yolu denetiminin sağlıklı yapılabilmesi için düzeltme işleminin dosyada iz bırakması gerekir.

Pratik kontrol listesi

• Hata dava dosyasında bulunan mevcut bir belgede mi?
• Yanlışlık yazı veya hesap hatası niteliğinde mi?
• Doğru bilgi dosyanın mevcut verilerinden açıkça belirleniyor mu?
• Mahkeme henüz nihai kararını vermedi mi?
• Düzeltme yeni vakıa, yeni delil veya yeni talep yaratıyor mu?
• Hatalı ve doğru ifade yan yana gösterildi mi?
• Hesap hatasında doğru matematiksel işlem açıklandı mı?
• Karşı tarafın beyan hakkını gerektiren bir sonuç doğuyor mu?
• Düzeltme yargılamayı uzattı mı?
• Ek gider doğmuşsa bunun nedeni dosyada belirli mi?

İç bağlantılar ve resmî kaynak

Hukuk yargılamasındaki diğer usul sorunları için Hukuk Yargılaması kategorisine, taraf değişikliği için HMK 124 taraf değişikliği rehberine ve isticvap yaptırımı için HMK 171 isticvap rehberine bakılabilir.

Resmî mevzuat için 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu metnindeki HMK m.183 ile ıslaha ilişkin m.176 ve devamı birlikte değerlendirilmelidir.

HMK 183 bakımından güvenli dilekçe tekniği

Maddi hata düzeltme dilekçesinin başlığı kadar içeriği de açık olmalıdır. İlk paragrafta önceki belgenin tarihi ve ilgili sayfası belirtilmeli; ikinci paragrafta hatalı ifade aynen gösterilmeli; üçüncü paragrafta doğru ifade ve doğrunun dosyadaki dayanağı açıklanmalıdır. Sonuç bölümünde yalnız açık maddi hatanın düzeltilmesi istenmelidir.

Bu yapı, mahkemenin değişikliğin gerçekten HMK 183 kapsamında olup olmadığını hızlı biçimde denetlemesini sağlar. Özellikle rakamsal uyuşmazlıkta bir tablo kullanılması, “eski değer / doğru değer / dayanak belge” sütunlarıyla hatanın görünür kılınması yararlıdır. Yeni bir talep doğurmayan maddi düzeltme ile talep genişletmesi arasındaki sınır bu şekilde daha net gösterilebilir.

Düzeltmenin hemen ardından dosyanın diğer belgeleri de kontrol edilmelidir. Aynı yanlış rakam farklı dilekçe ve hesaplara aktarılmışsa yalnız bir satırı düzeltmek yeni tutarsızlık yaratabilir. HMK 183’ün amacı dosya içeriğini doğru hâle getirmektir; bu nedenle aynı maddi hatanın yayıldığı kayıtlar topluca belirlenmelidir.

Sık sorulan sorular

Dava dilekçesindeki yazım hatası karar verilmeden düzeltilebilir mi?

Evet. Dosyadaki mevcut içerikten açıkça anlaşılabilen yazı hatası HMK 183 uyarınca karar verilinceye kadar düzeltilebilir.

Talep miktarındaki her artış hesap hatası mıdır?

Hayır. Tutarın değişmesi yeni talep veya yeni hesap unsuru ekliyorsa HMK 183 kapsamında değildir. Doğru tutarın mevcut dosyadan açıkça çıkması gerekir.

Islah ile maddi hata düzeltmesi aynı şey midir?

Hayır. HMK 183 açık maddi yanlışı düzeltir; ıslah ise usul işleminin kanundaki şartlarla değiştirilmesini sağlayan farklı bir kurumdur.

Yanlış faiz türü seçimi hesap hatası sayılır mı?

Kural olarak hayır. Faiz türü veya başlangıç tarihi hukuki değerlendirme gerektirir. Salt matematiksel işlem hatası ise HMK 183 kapsamında olabilir.

Mahkeme kendi ara kararındaki yazı hatasını düzeltebilir mi?

Evet. Madde mahkemenin dava dosyasındaki belgelerinde bulunan açık yazı ve hesap hatalarını da kapsar.

Karardan sonra HMK 183 kullanılabilir mi?

Hayır. HMK 183’ün sınırı karar verilinceye kadardır. Karar sonrasında hükmün tashihine ilişkin hükümler değerlendirilir.

Düzeltme için karşı tarafın rızası gerekir mi?

HMK 183 açık maddi hata düzeltmesini karşı tarafın rızasına bağlamaz. Ancak hukuki dinlenilme hakkı gerektiriyorsa karşı tarafa beyan imkânı tanınır.

Düzeltme yargılamayı uzatırsa ne olur?

Tarafın düzeltmesi yargılamayı uzatmışsa bu durum HMK 183 gereği yargılama giderlerinin belirlenmesinde dikkate alınır.

Yeni delil “maddi hata düzeltmesi” adıyla sunulabilir mi?

HMK 183 yeni delil sunma sürelerini değiştirmez. Yeni delilin kabulü ilgili delil ve süre hükümlerine göre ayrıca değerlendirilir.

HMK 183 uygulaması istinafta denetlenebilir mi?

Evet. Hükme etkili bir değişikliğin gerçekten açık maddi hata olup olmadığı, dosya belgeleri ve düzeltme kaydı üzerinden kanun yolu denetimine konu olabilir.