E-İrsaliye Malın Teslim Edildiğini İspatlar mı? HMK 199 ve VUK | 2026
Kısa ve net cevap: E-irsaliye, malın sevkine ilişkin elektronik ticari belgedir ve HMK m.199 kapsamında delil niteliği taşır; ancak e-irsaliyenin düzenlenmiş olması tek başına malın alıcıya fiilen ve eksiksiz teslim edildiğini kesin olarak ispatlamaz. Fiilî teslim bakımından taşıma kaydı, teslim yanıtı, alıcı depo kaydı, elektronik teslim kodu, imzalı teslim belgesi veya diğer doğrulayıcı kayıtlar birlikte değerlendirilir.
- E-irsaliye nedir?
- Sevk ile teslim aynı şey mi?
- Alıcı e-irsaliye yanıtı
- HMK m.199 ispat gücü
- E-fatura ile bağlantısı
- Kargo/taşıyıcı kaydı
- Eksik teslim iddiası
- İade edilen mal
E-irsaliye nedir?
E-irsaliye, sevk irsaliyesinin Gelir İdaresi Başkanlığı tarafından belirlenen elektronik formatta düzenlenen hâlidir. Vergi ve belge düzeni bakımından mal hareketini elektronik ortamda kayıt altına alır.
Belgenin elektronik olması özel hukukta ispat değerini ortadan kaldırmaz. HMK m.199 elektronik verileri belge sayar.
Sevk ile teslim aynı şey mi?
Hayır. Satıcının malı sevk etmesi, malın alıcıya fiilen teslim edildiğini her zaman göstermez. Taşıma sırasında kayıp, hasar, ret veya başka adrese teslim gibi durumlar olabilir.
Bu nedenle e-irsaliye sevk başlangıcını ve mal bilgisini güçlü biçimde gösterirken teslimin tamamlandığı ayrı kayıtlarla ispatlanmalıdır.
Alıcı e-irsaliye yanıtı
Sistem üzerinden verilen kabul veya yanıt, alıcının elektronik süreçteki beyanını gösterebilir. Yanıtın kapsamı önemlidir: yalnız teknik alım onayı mı, yoksa malın miktar ve durumuna ilişkin kabul mü olduğu ayrılmalıdır.
Kabul yanıtı olsa bile sonradan ortaya çıkan gizli ayıp hakları kendi hukuki rejimine tabidir.
HMK m.199 ispat gücü
E-irsaliye, elektronik veri olduğu için belge niteliğindedir. Belgenin GİB sistemiyle ilişkilendirilebilmesi, tarih ve numara taşıması kaynağın doğrulanmasını kolaylaştırır.
Ancak belge olmak ile fiilî teslimin kesin delili olmak farklıdır. Teslim olgusu uyuşmazlığın niteliğine göre diğer delillerle birlikte serbestçe değerlendirilir.
E-fatura ile bağlantısı
E-fatura bedeli ve ticari işlemi, e-irsaliye ise sevki gösterir. Fatura ve irsaliye numaralarının birbirini doğrulaması ispat zincirini güçlendirir.
E-Fatura Tek Başına Alacağı İspatlar mı? yazısında fatura delilinin sınırları ayrıntılıdır.
Kargo/taşıyıcı kaydı
Mal bağımsız taşıyıcı ile gönderilmişse taşıma senedi, teslim fişi, GPS ve teslim imzası e-irsaliyeyi tamamlayabilir. Taşıyıcının teslim kaydı ile e-irsaliyedeki alıcı/adres bilgisi uyumlu olmalıdır.
Taşıma sözleşmesinin niteliğine göre TTK’nın taşıma hükümleri de uygulanabilir.
Eksik teslim iddiası
E-irsaliyede 100 adet yazıp alıcı 80 adet aldığını ileri sürüyorsa sayım ve teslim belgesi kritik hale gelir. Alıcı teslim anında eksikliği çekinceye bağladıysa bu kayıt güçlü delildir.
Satıcının yalnız “e-irsaliyede 100 yazıyor” demesi, fiilî teslimdeki adet uyuşmazlığını tek başına çözmez.
İade edilen mal
Alıcı malı teslim alıp daha sonra iade etmiş olabilir. İlk e-irsaliye teslim/seyir kaydının bir parçasıdır; iade e-irsaliyesi veya iade belgeleri sonraki hareketi gösterir.
Mahkeme, işlem zincirini tek belge yerine sevk-teslim-iade akışı olarak değerlendirir.
İspat ve belge yönetimi bakımından dikkat edilecek noktalar
E-irsaliye XML/PDF çıktısı, UUID, düzenleme tarihi ve sistem yanıtları saklanmalıdır. Şirket içi ERP ile GİB kaydı arasında numara bağlantısı korunmalı, belge sonradan yalnız ekran görüntüsüne indirgenmemelidir.
Teslim kodu veya mobil imza sistemi kullanılıyorsa kodun hangi telefon numarasına gönderildiği, ne zaman girildiği ve hangi sevkiyatla eşleştiği loglanmalıdır. Teslim tesellüm tutanağı için ilgili rehber incelenebilir.
Uyuşmazlık çıkarsa hangi belgeler birlikte incelenir?
Teslim inkârında e-irsaliye, taşıyıcı kaydı, teslim kodu, depo giriş fişi, stok kaydı, kamera ve ticari defter kayıtları birlikte incelenir. Belge zincirindeki tutarsızlıklar açıklanmalıdır.
Ayıp uyuşmazlığında teslimin varlığı kabul edilip malın sözleşmeye uygunluğu tartışılabilir. Tacirler arasındaki ticari satışta TTK m.23’teki muayene ve ihbar hükümleri ayrıca uygulanır.
Uygulamada yapılması gerekenler
- UUID ve e-irsaliye dosyasını saklayın.
- E-fatura ile belge numarasını eşleştirin.
- Teslim yanıtını arşivleyin.
- Taşıyıcı teslim kaydını saklayın.
- Eksik/hasarlı teslimi anında kaydedin.
- İade hareketini ayrı belgeleyin.
- ERP-GİB eşleşmesini koruyun.
- Alıcı adres ve unvanını doğrulayın.
Resmî kaynaklar
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu – m.199; 213 sayılı VUK ve elektronik belge düzenlemeleri; 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu – m.23 ve gerektiğinde taşıma hükümleri.
Sık sorulan sorular
E-irsaliye teslim belgesi midir?
Sevki belgeleyen elektronik ticari belgedir; fiilî teslim ayrıca doğrulanabilir.
Tek başına alacağı ispatlar mı?
Alacağın tüm unsurlarını tek başına her durumda ispatlamaz.
Alıcı yanıtı önemli mi?
Evet; yanıtın içeriği teslim ve kabul bakımından önem taşır.
E-irsaliye imzasızsa geçersiz mi?
Elektronik belge sistemi kendi teknik doğrulamasına dayanır; klasik ıslak imza aranmaz.
100 yazıp 80 teslim edilirse?
Fiilî teslim miktarı diğer delillerle belirlenir.
İade olursa?
İade belgesi sonraki hareketi gösterir.
E-fatura ile aynı mı?
Hayır; fatura bedel/işlem, e-irsaliye sevk işlevi görür.
HMK 199 kapsamında mı?
Evet, elektronik veri belge kapsamındadır.
Teslim kodu gerekir mi?
Her işlemde kanuni zorunluluk değildir; ispatı güçlendirebilir.
En güvenli yöntem?
E-irsaliye + teslim yanıtı + taşıyıcı/depo kaydı birlikte saklanmalıdır.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
