Belge Aslının İadesi Dilekçesi Örneği | HMK 216, Word

Kısa ve net cevap: Hukuk mahkemesine sunduğu belgenin aslını geri almak isteyen taraf, HMK m.216/4 uyarınca iade talebinde bulunabilir. İadeye hâkim karar verir. İade kararı verilirse belgenin aslına uygunluğu mahkeme mührü ve yazı işleri müdürünün imzasıyla onaylanan örneği dosyaya konulur. Dilekçede belgenin tarihi, türü, sayfa sayısı, dosyaya sunulduğu işlem ve iade gerekçesi açıkça gösterilmelidir. Talebin sunulması, belgenin aynı gün ve kendiliğinden teslim edileceği anlamına gelmez.

Bu örnek, devam eden hukuk davasında kendi sunduğu fiziksel belge aslının geri verilmesini isteyen taraf için hazırlanmıştır. Ceza dosyasındaki elkonulmuş eşyanın iadesi, icra dosyasındaki senet aslına ilişkin işlemler ve noter arşivinden belge örneği alınması farklı usullere tabidir. Buradaki başvuru, belirli bir asıl belgenin mahkeme kararıyla teslimi ve dosyada usulüne uygun örneğinin korunması içindir.

HMK 216 belge aslının geri verilmesini nasıl düzenler?

HMK m.216 dört fıkrayla belge aslının sunulması, saklanması ve geri verilmesi arasındaki ilişkiyi kurar. İlk fıkra, mahkemeye yalnız örneği verilen belgenin aslının da istenebilmesini düzenler. İkinci fıkra, aslı elinde bulunan tarafın, üçüncü kişinin veya resmî makamın istenen belgeyi mahkemeye vermek zorunda olduğunu belirtir. Böylece belge aslının dosyaya getirilmesi yalnız ibraz edenin tercihine bırakılmaz.

Üçüncü fıkra uyarınca mahkeme, asıl belge için gerekli saklama tedbirlerini alır veya istendiğinde tekrar verilmek üzere belgeyi ibraz edene geri verebilir. Dördüncü fıkra ise elindeki belge aslını mahkemeye sunan tarafın geri verme talebini açıkça düzenler. Hâkimin kararından sonra dosyada, aslına uygunluğu mahkeme mührü ve yazı işleri müdürü imzasıyla onanmış örnek bulunmalıdır. Bu düzenleme, belgenin mahkeme dosyasından hiçbir iz bırakmadan çıkarılmasına izin vermez.

Dilekçenin dayanağı açık yazılmalıdır: talep, HMK m.216/4 kapsamında belge aslının geri verilmesidir. Dosyaya yalnız fotokopi sunulmuşsa mahkemeden mevcut olmayan bir aslın iadesi istenemez. Önce belgenin gerçekten asıl olarak teslim edilip edilmediği ve hangi kayıtla dosyaya alındığı belirlenmelidir. Bu tespit, hem yanlış belge teslimini hem de iade edilecek evrakın bulunamaması nedeniyle işlemin uzamasını önler.

İadesi istenen belge hangi bilgilerle tanımlanmalı?

“Dosyadaki evraklarımın iadesi” şeklindeki genel ifade yeterli açıklık sağlamaz. Aynı dosyada sözleşme, teslim tutanağı, yazışma, ödeme belgesi ve birden fazla ek bulunabilir. İade istenen belge; türü, düzenlenme tarihi, düzenleyen veya imzalayan kişiler, varsa belge numarası ve sayfa sayısıyla tanımlanır. Belgenin dosyadaki ek numarası da yazılmalıdır. Bir sözleşmenin eki olan çizim veya liste ayrıca teslim edilmişse bunların kapsamı tek tek belirtilir.

HMK m.199, belge kavramını yalnız kâğıt sözleşmeyle sınırlamaz; yazılı veya basılı metinler yanında çizim, plan, fotoğraf ve elektronik veriler gibi bilgi taşıyıcılarını da kapsar. Ancak bu dilekçedeki teslim anlatımı fiziksel asıl belgeye göre kurulmuştur. Elektronik ortamda bulunan bir kaydın dışa aktarımı ile fiziksel bir evrakın dosyadan teslim alınması aynı işlem değildir. UYAP’ta görünen tarama, mahkemenin fiziksel aslı gerçekten sakladığını tek başına göstermez.

İade gerekçesi ve belgenin kullanılacağı işlem

Belgenin başka bir başvuruda kullanılacak olması, kişinin sürekli yürüttüğü iş bakımından asla ihtiyaç duyması veya belgenin kendisinde korunmasını istemesi somut gerekçelerle açıklanmalıdır. İlgili kurumun asıl belgeyi istediği yazı mevcutsa eklenir. Dilekçede kurum adı, işlem konusu ve varsa son tarih belirtilir. Gerçekte bulunmayan bir kurum yazısı veya sona erecek süre, talebi hızlandırmak amacıyla üretilmez.

HMK m.216/4, geri vermeyi hâkim kararına bağladığından gerekçe sunulması otomatik iade sonucu doğurmaz. Mahkeme belgenin dosyadaki işlevini ve korunma ihtiyacını değerlendirir. Dilekçede asıl belgenin hangi inceleme için alındığı açıklanmalı; henüz tamamlanmamış bilirkişi incelemesi veya belgenin aslını gerekli kılan başka bir işlem varsa bu durum gizlenmemelidir. Başvuru, dosyanın mevcut aşamasıyla uyumlu kurulmalıdır.

Bir belgenin başka yerde kullanılması için her zaman fiziksel aslın verilmesi gerekmeyebilir; ilgili işlemin aradığı belge türü önceden belirlenmelidir. Bununla birlikte bu araştırma, mahkemenin yerine karar vermek anlamına gelmez. Başvurucu gerçek ihtiyacını açıklar ve talebini sınırlandırır. Asıl belge ile onaylı örnek kavramlarının aynı dilekçede gelişigüzel birbirinin yerine kullanılması, mahkemenin hangi teslim talebi hakkında karar vereceğini belirsizleştirir.

İmza inkârı veya sahtelik iddiası bulunan belgeler

Belge hakkında sahtelik iddiası varsa HMK m.208/2 özel önem taşır. Bu hüküm, mahkemeye verildiği tarih yazılıp mühürlenen belgenin saklanması için gerekli tedbirlerin alınmasını düzenler. İade dilekçesi hazırlanırken bu tedbirlerle ilgili ara karar okunmalıdır. Yalnız “belge bana aittir” demek, mahkemenin kanuni saklama yükümlülüğünü veya devam eden incelemeyi ortadan kaldırmaz.

HMK m.211, sahtelik incelemesinin usulünü belirler; gerekli koşullarda yazı ve imza karşılaştırması ile bilirkişi incelemesi yapılır. Asıl belgenin mürekkebi, yazı izleri, fiziki özellikleri ve bütünlüğü incelemenin konusu olabilir. İade isteyen taraf, dosyada bu incelemeye ilişkin hangi işlemlerin tamamlandığını ve hangi işlemlerin sürdüğünü doğru biçimde göstermelidir. Kendi görüşüyle “incelemeye gerek kalmadı” sonucunu kesinleşmiş mahkeme kararı gibi sunmamalıdır.

Örnekteki dilekçe, mahkemenin belge üzerinde koyduğu işaretleri kaldırma veya inceleme öncesinde belgeyi değiştirme izni istemez. Başvurucu yalnız hukuken mümkün görülen teslimi talep eder. Asıl belgeyi geri alma isteği ile belgenin delil olarak kullanılmasını önleme isteği farklıdır. Bu ayrım, özellikle karşı tarafın yazı veya imza itirazı yaptığı dosyalarda açıklamalar bölümünde açık tutulmalıdır.

Belge aslının geri verilmesi için başvuru metni

Aşağıdaki örneği yalnız dosyaya kendi sunduğunuz belge için uyarlayın. Başkasının sunduğu evrak üzerinde teslim alma yetkiniz bulunduğu varsayılmaz. Dilekçedeki belge tanımı, önceki sunum dilekçesi ve teslim kaydıyla karşılaştırılmalıdır. Vekil aracılığıyla işlem yapılmıyorsa ilgili satır çıkarılır. Talep edilen her asıl belge için ayrı ve anlaşılır tanım yapılır.

Belge aslının iadesi dilekçesi Word indir

Düzenlenebilir Word dosyasında yukarıdaki başvuru metni yer alır. Dosyaya sunduğunuz belgenin kimliğini, sayfa sayısını ve teslim tarihini gerçek kayıtla eşleştirerek doldurun. Kullanılmayan seçenekleri çıkarın; teslimi istenmeyen belgeleri ekler listesine dâhil etmeyin.

Belge Aslının İadesi Dilekçesini Word Olarak İndir

Belgeyi geri almak delilden vazgeçmek değildir

HMK m.196 uyarınca delil gösteren taraf, karşı tarafın açık izni olmadan o delile dayanmaktan vazgeçemez. Bu kural ile HMK m.216’daki fiziksel aslın geri verilmesi farklı işlemlerdir. İade başvurusunda onaylı örneğin dosyada korunması istenir. Belgenin uyuşmazlıkta değerlendirilmesinin tamamen önlenmesi veya karşı tarafın delilden yararlanmasının engellenmesi, iade talebinin sonucu olarak gösterilemez.

Dilekçede “belgeyi geri istiyorum, artık dosyada dikkate alınmasın” gibi iki ayrı işlemi birleştiren cümle kullanılmamalıdır. Talep yalnız aslın geri verilmesine yönelikse bu sınır açıkça yazılır. Başvurucu gerçekten delile dayanmaktan vazgeçmek istiyorsa m.196’nın koşulları ayrıca değerlendirilir. Belge aslının teslimi hakkında karar verilmiş olması, dosyada kalan onaylı örneğin yok sayılmasını gerektirmez.

İade kararı, belgenin içeriğinin doğru olduğu veya imzanın kime ait bulunduğu konusunda kendiliğinden hüküm oluşturmaz. Aslın dosyada mı yoksa ibraz edende mi saklanacağına ilişkin usul kararı ile belgenin ispat gücü aynı konu değildir. Bu nedenle iade dilekçesine, asıl uyuşmazlığın çözümüne ilişkin bütün iddia ve savunmalar yeniden yazılmaz; belgeyi tanımlayan ve teslim ihtiyacını açıklayan bilgiler yeterli açıklıkta sunulur.

Dosyada kalacak onaylı örnek nasıl ele alınmalı?

HMK m.216/4, iade kararı verildiğinde dosyaya konulacak örneğin aslına uygunluğunun mahkeme mührü ve yazı işleri müdürünün imzasıyla onanmasını açıkça düzenler. Başvurucunun evde aldığı fotokopiye kendi imzasını atması bu işlemin yerine geçmez. Aynı şekilde “dosyada zaten taraması var” açıklaması, kanunun öngördüğü onay işlemini gereksiz hâle getirmez. Dilekçenin sonuç bölümünde bu hususun belirtilmesi, istenen işlemi somutlaştırır.

Belge birden çok sayfadan oluşuyorsa örneğin bütün ilgili sayfaları ve ekleri kapsaması gerekir. Ön yüzünde metin, arka yüzünde imza veya açıklama bulunan evrak bakımından yalnız ön yüzün görüntüsünün alınması yeterli bir eşleştirme sağlamaz. Başvurucu, belgeyi tanımlarken arka yüzdeki kayıt veya ayrı eki de belirtmelidir. Belge üzerindeki mahkeme kayıtları, sonradan yapılan işlemler ve teslim kapsamı dosyada görülebilir olmalıdır.

Dosyada asıl belgenin bir kısmı, diğer bir kısmının ise yalnız örneği bulunuyorsa talep buna göre ayrılır. “Tüm asılların iadesi” ifadesi, hangi sayfaların fiziksel asıl olarak teslim edildiğini açıklamaz. Özellikle aynı sözleşmenin farklı tarihlerde düzenlenmiş nüshaları varsa her nüshanın tarihi ve imza durumu gösterilir. Bir nüshanın iadesi hakkında verilen karar, kendiliğinden diğer nüshaları da kapsıyor kabul edilmez.

Karardan sonra teslim sırasında yapılacak kontroller

Dilekçenin dosyaya kaydedilmesinden sonra iade hakkında verilen kararın kapsamı okunmalıdır. Kararda hangi belgenin, hangi koşulla ve kime verileceği belirlenmişse teslim buna uygun yürütülür. Talebi sunan kişiyle teslim almaya gelen kişinin farklı olması hâlinde temsil veya teslim alma yetkisi açıklığa kavuşturulur. Telefonla “belgeyi alabilirsiniz” denilmiş olması, dosyadaki kararın ve yetki kontrolünün yerine geçirilmez.

• Belge kimliği: İade edilen evrakın tarihi, numarası ve imzalayanları dilekçedeki tanımla karşılaştırılır. Benzer isimli başka evrak teslim alınmamalıdır.
• Sayfa ve ekler: Kararın kapsadığı sayfa sayısı, arka yüzler ve ayrı ekler sayılır. Eksiklik görülürse teslim kaydına doğru biçimde yansıtılması istenir.
• Dosyada kalan örnek: Aslına uygunluk onayı ve dosyada örneğin korunması işleminin karar doğrultusunda tamamlanması takip edilir.
• Teslim kaydı: Teslim edilen belgenin tanımı, teslim tarihi ve alan kişi bilgileri kontrol edilir. Gerçekte alınmayan ek teslim alınmış gibi imzalanmaz.
• Sonraki saklama: Belge nem, yırtılma, silinme veya üzerinde değişiklik yapılması riskine karşı korunur. Dosyada yeniden istenmesi ihtimali gözetilerek nerede tutulduğu kaydedilir.

Geri alınan asıl belge mahkemece yeniden istenirse

HMK m.216/3, belgenin istendiğinde tekrar verilmek üzere ibraz edene geri bırakılmasını düzenler. Ayrıca m.219, tarafların kendilerinin veya karşı tarafın delil olarak dayandıkları ve ellerinde bulunan belgeleri ibraz yükümlülüğünü belirler. Dolayısıyla belgenin daha önce iade edilmiş olması, sonraki kanuni ibraz talebinin görmezden gelinebileceği anlamına gelmez. Yeni bildirim geldiğinde belgeyle ilgili istenen işlem ve süre okunmalıdır.

HMK m.220, maddede belirtilen şartlarla belgenin ibrazı için kesin süre verilmesini ve ibraz yükümlülüğünün yerine getirilmemesine bağlanan sonuçları düzenler. Süresinde ibraz etmeyen taraf, aynı sürede delilleriyle birlikte kabul edilebilir mazeret göstermediğinde veya belgenin elinde bulunduğunu inkâr edip öngörülen yemini kabul ya da yerine getirmediğinde mahkeme, duruma göre belgenin içeriği hakkında diğer tarafın beyanını kabul edebilir. Bu sonuç, her iade dosyasında otomatik uygulanmaz; kanuni şartlarla değerlendirilir.

Belge başka bir kuruma teslim edilmişse bu işlemin teslim belgesi saklanmalıdır. Yeniden ibraz istendiğinde yalnız “belge bende değil” demek yerine nerede bulunduğu, hangi işlem için ve hangi tarihte teslim edildiği gerçek kayıtlarla açıklanır. Belgenin başka yerdeki aslının mahkemeye ulaştırılması, HMK 217 kapsamında belge aslının ibrazı konusuyla ilişkilidir. İade ile yeniden gönderme ayrı aşamalar olarak takip edilir.

Belge aslı iade dilekçesi hakkında sorular

Resmî kaynaklar ve ilgili başvurular

• Adalet Bakanlığı Hukuk Muhakemeleri Kanunu metni: m.196, 199, 208, 211 ve 216–220.
• UYAP Mevzuat ve İçtihat Programı: 6100 sayılı Kanunun güncel madde metinleri.
• Mahkeme ve başvuru dilekçesi örnekleri.

Mevzuat kontrol tarihi: 28 Eylül 2026. Açıklamalar genel hukuki bilgilendirme içindir. Dilekçe, belgenin gerçek teslim kaydı ve mahkemenin dosyadaki kararlarına göre tamamlanmalıdır.