Yabancı Gerçek Kişi Gemisini TUGS’a Kaydettirebilir mi? 4490 m.5 | 2026

Kısa ve net cevap: 4490 sayılı Kanun m.5, Türkiye’de mukim Türk ve yabancı uyruklu gerçek kişiler ile Türkiye’de Türk mevzuatına göre kurulmuş şirketlere ait gemi ve yatların TUGS’a tesciline imkan verir.

4490 sayılı Kanunda temel çerçeve

4490 sayılı Kanun m.5, Türkiye’de mukim Türk ve yabancı uyruklu gerçek kişiler ile Türkiye’de Türk mevzuatına göre kurulmuş şirketlere ait gemi ve yatların TUGS’a tesciline imkan verir.

Türk Uluslararası Gemi Sicili, denizcilik yatırımlarını ve Türk bayraklı filo yapısını desteklemek amacıyla özel bir sicil rejimi kurar. Tescil edilebilir gemiler, malik şartları, bayrak, gemiadamı, sosyal güvenlik ve mali hükümler aynı Kanunda düzenlenmiştir. Bu nedenle bir geminin yalnız teknik olarak uygun olması tescil için yeterli olmayabilir; malik, belge ve sicil şartları da sağlanmalıdır.

2026 yılında özellikle ithal gemi tonaj eşikleri ve gemi türleri için güncel konsolide metin kullanılmalıdır. Ulaştırma Bakanlığının Türk Gemi Sicilleri portalındaki gemi türü ve başvuru belgeleri, pratik başvurunun resmi referansıdır.

1. Kanuni kapsam

Yabancı gerçek kişi bakımından Türkiye’de mukim olma şartı sicil dosyasında belgelenmelidir.

yabancı kişi TUGS kaydı bakımından geminin teknik niteliği, malik yapısı ve sicil statüsü birlikte değerlendirilmelidir. Deniz ticaretinde tek bir sözleşme veya sertifika, TUGS kaydının bütün sonuçlarını belirlemez. Sicil kaydı, tonaj belgesi, gemi türü, bayrak, ipotekler ve personel kayıtları aynı dosyada güncel tutulmalıdır. İşlem başka bir sicil veya yabancı devlet kaydıyla bağlantılıysa terkin ve yeni kayıt kronolojisi ayrıca kontrol edilir.

Uygulamada eski kanun metinlerinin kullanılması ciddi hata yaratabilir. Özellikle ithal gemilerin tonaj eşiği zaman içinde değişmiştir. Bu nedenle bağlayıcı işlem öncesinde güncel 4490 metni, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı TUGS sayfaları ve Türk Uluslararası Gemi Sicili Yönetmeliği birlikte incelenmelidir. Vergi sonucu doğuran bir işlemde ayrıca işlem tarihindeki mali mevzuat teyit edilmelidir.

2. Sicil ve işlem şartı

Gemi veya yatın mülkiyet zinciri, satın alma sözleşmesi ve yabancı sicilden terkin/ilişik belgeleri açık olmalıdır.

yabancı kişi TUGS kaydı bakımından geminin teknik niteliği, malik yapısı ve sicil statüsü birlikte değerlendirilmelidir. Deniz ticaretinde tek bir sözleşme veya sertifika, TUGS kaydının bütün sonuçlarını belirlemez. Sicil kaydı, tonaj belgesi, gemi türü, bayrak, ipotekler ve personel kayıtları aynı dosyada güncel tutulmalıdır. İşlem başka bir sicil veya yabancı devlet kaydıyla bağlantılıysa terkin ve yeni kayıt kronolojisi ayrıca kontrol edilir.

Uygulamada eski kanun metinlerinin kullanılması ciddi hata yaratabilir. Özellikle ithal gemilerin tonaj eşiği zaman içinde değişmiştir. Bu nedenle bağlayıcı işlem öncesinde güncel 4490 metni, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı TUGS sayfaları ve Türk Uluslararası Gemi Sicili Yönetmeliği birlikte incelenmelidir. Vergi sonucu doğuran bir işlemde ayrıca işlem tarihindeki mali mevzuat teyit edilmelidir.

3. Belge düzeni

Yabancı bir şirketin doğrudan sahibi olduğu gemi ile Türkiye’de kurulmuş yabancı sermayeli şirketin gemisi aynı hukuki kategori değildir.

yabancı kişi TUGS kaydı bakımından geminin teknik niteliği, malik yapısı ve sicil statüsü birlikte değerlendirilmelidir. Deniz ticaretinde tek bir sözleşme veya sertifika, TUGS kaydının bütün sonuçlarını belirlemez. Sicil kaydı, tonaj belgesi, gemi türü, bayrak, ipotekler ve personel kayıtları aynı dosyada güncel tutulmalıdır. İşlem başka bir sicil veya yabancı devlet kaydıyla bağlantılıysa terkin ve yeni kayıt kronolojisi ayrıca kontrol edilir.

Uygulamada eski kanun metinlerinin kullanılması ciddi hata yaratabilir. Özellikle ithal gemilerin tonaj eşiği zaman içinde değişmiştir. Bu nedenle bağlayıcı işlem öncesinde güncel 4490 metni, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı TUGS sayfaları ve Türk Uluslararası Gemi Sicili Yönetmeliği birlikte incelenmelidir. Vergi sonucu doğuran bir işlemde ayrıca işlem tarihindeki mali mevzuat teyit edilmelidir.

4. Bayrak/personel sonucu

TUGS tescili Türk Bayrağı çekme sonucunu doğurur; ancak kabotaj hakkı ayrıca m.7’ye tabidir.

yabancı kişi TUGS kaydı bakımından geminin teknik niteliği, malik yapısı ve sicil statüsü birlikte değerlendirilmelidir. Deniz ticaretinde tek bir sözleşme veya sertifika, TUGS kaydının bütün sonuçlarını belirlemez. Sicil kaydı, tonaj belgesi, gemi türü, bayrak, ipotekler ve personel kayıtları aynı dosyada güncel tutulmalıdır. İşlem başka bir sicil veya yabancı devlet kaydıyla bağlantılıysa terkin ve yeni kayıt kronolojisi ayrıca kontrol edilir.

Uygulamada eski kanun metinlerinin kullanılması ciddi hata yaratabilir. Özellikle ithal gemilerin tonaj eşiği zaman içinde değişmiştir. Bu nedenle bağlayıcı işlem öncesinde güncel 4490 metni, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı TUGS sayfaları ve Türk Uluslararası Gemi Sicili Yönetmeliği birlikte incelenmelidir. Vergi sonucu doğuran bir işlemde ayrıca işlem tarihindeki mali mevzuat teyit edilmelidir.

5. Mali ve sözleşmesel sonuç

Vergi avantajları sicile kayıt ve m.12 kapsamındaki işletme/devir kazancıyla bağlantılıdır.

yabancı kişi TUGS kaydı bakımından geminin teknik niteliği, malik yapısı ve sicil statüsü birlikte değerlendirilmelidir. Deniz ticaretinde tek bir sözleşme veya sertifika, TUGS kaydının bütün sonuçlarını belirlemez. Sicil kaydı, tonaj belgesi, gemi türü, bayrak, ipotekler ve personel kayıtları aynı dosyada güncel tutulmalıdır. İşlem başka bir sicil veya yabancı devlet kaydıyla bağlantılıysa terkin ve yeni kayıt kronolojisi ayrıca kontrol edilir.

Uygulamada eski kanun metinlerinin kullanılması ciddi hata yaratabilir. Özellikle ithal gemilerin tonaj eşiği zaman içinde değişmiştir. Bu nedenle bağlayıcı işlem öncesinde güncel 4490 metni, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı TUGS sayfaları ve Türk Uluslararası Gemi Sicili Yönetmeliği birlikte incelenmelidir. Vergi sonucu doğuran bir işlemde ayrıca işlem tarihindeki mali mevzuat teyit edilmelidir.

6. Denetim ve ispat

Gerçek kişi ikamet/mukimlik belgesi ile gemi teknik belgeleri sicil başvurusunda güncel olmalıdır.

yabancı kişi TUGS kaydı bakımından geminin teknik niteliği, malik yapısı ve sicil statüsü birlikte değerlendirilmelidir. Deniz ticaretinde tek bir sözleşme veya sertifika, TUGS kaydının bütün sonuçlarını belirlemez. Sicil kaydı, tonaj belgesi, gemi türü, bayrak, ipotekler ve personel kayıtları aynı dosyada güncel tutulmalıdır. İşlem başka bir sicil veya yabancı devlet kaydıyla bağlantılıysa terkin ve yeni kayıt kronolojisi ayrıca kontrol edilir.

Uygulamada eski kanun metinlerinin kullanılması ciddi hata yaratabilir. Özellikle ithal gemilerin tonaj eşiği zaman içinde değişmiştir. Bu nedenle bağlayıcı işlem öncesinde güncel 4490 metni, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı TUGS sayfaları ve Türk Uluslararası Gemi Sicili Yönetmeliği birlikte incelenmelidir. Vergi sonucu doğuran bir işlemde ayrıca işlem tarihindeki mali mevzuat teyit edilmelidir.

TUGS işlem kontrol listesi

1. Geminin türünü ve teknik tonajını güncel belgelerden tespit edin.
2. 4490 m.4 kapsamında tescil edilebilirliği kontrol edin.
3. Malik veya finansal kiracı statüsünü m.5’e göre belirleyin.
4. Yabancı sicil kayıt ve terkin belgelerini alın.
5. İpotek ve diğer ayni hakları sicil örneğinden doğrulayın.
6. Türk Bayrağı ve kabotaj sonucunu ayrı değerlendirin.
7. Kaptan ve personel vatandaşlık şartlarını kontrol edin.
8. Sosyal güvenlik ve iş sözleşmelerini personel statüsüne göre düzenleyin.
9. Mali istisnalar için gemi işletme/devir gelirini ayrı muhasebeleştirin.
10. Başvuru ve tescil belgelerini elektronik ve fiziki arşivde saklayın.

Somut olay nasıl incelenir?

Bir armatör yabancı kişi TUGS kaydı konusunda işlem yapacaksa önce geminin türü ve tonajı, sonra malik yapısı, ardından mevcut yabancı veya milli sicil kaydı incelenir. Gemi üzerinde ipotek varsa alacaklının hakları ayrıca belirlenir. Tescil sonrası Türk Bayrağı, kaptan ve personel şartları uygulanır. Son aşamada m.12 kapsamındaki vergi ve sözleşme avantajları işlem bazında değerlendirilir.

Bu sıralama özellikle gemi satın alma kapanışlarında önemlidir. Satış bedelinin ödenmesi, yabancı sicilden terkin, ipotek kaldırma, yeni sicil kaydı ve bayrak belgeleri birbirine koşullu olabilir. Belgelerin kapanış listesiyle yönetilmesi, geminin bir süre sicilsiz veya çifte kayıtlı kalmasını önler.

Vergi avantajı nedeniyle TUGS tercih ediliyorsa tescil şartları ikinci plana atılmamalıdır. Mali istisna, hukuken geçerli sicil ve işlem statüsüne dayanır. Bu yüzden deniz ticareti hukukçusu, mali müşavir ve sicil acentesinin aynı belge seti üzerinden çalışması gerekir.

İlgili site içi deniz hukuku içerikleri

Gemi ipoteğinin kurulması ile sicile kayıtlı ve kayıtsız gemilerde mülkiyet ve ayni haklar içerikleri TUGS uyuşmazlıklarında tamamlayıcı genel çerçeveyi açıklar.

Türkiye geneli ve Mersin uygulaması

TUGS işlemleri ülke genelinde Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığının sicil sistemi üzerinden yürütülür. Mersin Limanı ve Doğu Akdeniz’de faaliyet gösteren armatör, işletmeci ve gemi finansmanı tarafları için sicil, ipotek, vergi, personel ve liman işlemlerinin birlikte planlanması önemlidir. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu deniz ticareti ve gemi sicili dosyalarını sözleşme ve uyuşmazlık boyutuyla incelemektedir.

Sık Sorulan Sorular

1. Temel dayanak nedir?

4490 sayılı Türk Uluslararası Gemi Sicili Kanunu ve Türk Uluslararası Gemi Sicili Yönetmeliğidir.

2. TUGS kaydı otomatik midir?

Hayır. Uygun gemi için malik veya yetkili tarafından sicil başvurusu ve gerekli belgeler gerekir.

3. TUGS gemisi Türk Bayrağı çeker mi?

Evet. 4490 m.7 uyarınca TUGS’a kayıtlı gemi ve yatlar Türk Bayrağı çeker.

4. Kabotaj hakkı otomatik mıdır?

Hayır. m.7’deki özel sınırlama ve Kabotaj Kanunu ayrıca değerlendirilir.

5. Gemi ipoteği sicilde görünür mü?

Evet. Sicilde gemi üzerindeki haklar kaydedilir; terkin ipotek sahiplerinin iznine tabidir.

6. Vergi avantajı tüm şirket gelirlerine uygulanır mı?

Hayır. 4490 m.12 kapsamındaki gemi işletme/devir kazancı ve sayılan işlemler esas alınır.

7. 2026’da nereden başvuru yapılır?

Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığının Türk Gemi Sicilleri/TUGS elektronik hizmetleri ve yetkili sicil birimleri kullanılır.

8. Hangi belgeler saklanmalıdır?

Mülkiyet, tonaj, klas/teknik belgeler, sicil kayıtları, ipotek izinleri, personel belgeleri ve sözleşmeler saklanmalıdır.

Hukuki dayanak ve resmî kaynaklar

• T.C. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı – Türk Gemi Sicilleri
• Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı – Mevzuat
• Mevzuat Bilgi Sistemi – 4490 sayılı Kanun

E-E-A-T: Hazırlama yöntemi

Bu rehber 4490 sayılı Kanunun güncel hükümleri, Türk Uluslararası Gemi Sicili Yönetmeliği ve Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığının Türk Gemi Sicilleri kaynakları kullanılarak hazırlanmıştır. Güncelleme: 28 Eylül 2026.

Ek Sicil, Bayrak ve Deniz Ticareti Analizi: Yabancı gerçek kişinin TUGS kaydı

Yabancı gerçek kişi bakımından Türkiye’de mukim olma şartı ile geminin mülkiyet şartı ayrı ayrı belgelenmelidir. Pasaport veya kimlik yanında Türkiye’de mukimliği gösteren güncel kayıt, satın alma sözleşmesi, yabancı sicil örneği ve varsa terkin belgesi dosyada bulunmalıdır. TUGS kaydı Türk Bayrağı bakımından sonuç doğursa da kabotaj hakkı ayrıca 4490 m.7 kapsamında değerlendirilir.

Yabancı gerçek kişinin TUGS kaydı bakımından işlem yapılmadan önce geminin teknik ve hukuki kimliği tek dosyada sabitlenmelidir. Gemi adı, IMO veya ayırt edici numara, gemi türü, DWT/groston bilgisi, inşa tarihi ve yeri, malik, mevcut sicil ve varsa ipotek bilgileri birbirini doğrulamalıdır. Satış ya da finansal kiralama sözleşmesindeki tanım ile klas, tonaj ve sicil belgelerindeki tanım arasında fark varsa yeni tescil veya terkin işleminden önce bu çelişki giderilmelidir.

Yabancı veya önceki sicilde bulunan ipotek, haciz ve diğer ayni haklar yeni sicil işlemini etkileyebilir. Yabancı gerçek kişinin TUGS kaydı için güncel yabancı sicil örneği, terkin belgesi, alacaklı izinleri ve mülkiyet zinciri kapanış dosyasına alınmalıdır. Belgenin yalnız varlığı değil, işlemi yapmaya yetkili kişi tarafından düzenlenmiş olması ve ilgili gemiyi açık biçimde tanımlaması gerekir. Özellikle finansmanlı gemilerde kredi ve ipotek sözleşmelerinin sicil işlemine etkisi ayrıca incelenmelidir.

TUGS tescili sonrasında Türk Bayrağı, kabotaj, emniyet sertifikaları, safe manning ve gemiadamı kuralları aynı anda gündeme gelebilir; ancak bunların her biri ayrı hukuki dayanağa sahiptir. Yabancı gerçek kişinin TUGS kaydı tamamlandığında önceki bayrak ve sicil belgelerinin kapanışı ile Türk belgelerinin yürürlüğe giriş tarihi arasında boşluk kalmaması gerekir. Bu süreklilik hem sefer kabiliyeti hem sigorta koruması hem de liman işlemleri bakımından önemlidir.

4490 sayılı Kanunun mali avantajlarından yararlanılacaksa sicil statüsü ile muhasebe kaydı aynı gemi ve aynı işlemi göstermelidir. Yabancı gerçek kişinin TUGS kaydı nedeniyle ortaya çıkan vergi, harç veya sözleşme istisnası şirketin gemi dışındaki bütün gelir ve işlemlerine genellenmemelidir. Gemi işletme/devir kazancı ile diğer ticari gelirler ayrı hesaplarda izlenmeli; müşterek giderler objektif bir yöntemle dağıtılmalıdır.

Uyuşmazlık halinde kapanış kronolojisi temel delildir. Satış veya finansal kiralama sözleşmesi, ödeme, yabancı sicil kaydı, ipotek izinleri, teknik sertifikalar, TUGS tescili, bayrak belgeleri, personel listesi ve sigorta/mali kayıtlar tek zaman çizelgesinde tutulmalıdır. Yabancı gerçek kişinin TUGS kaydı hakkında hangi hukuki sonucun hangi tarihte doğduğunu bu belge zinciri gösterir. Bu nedenle deniz ticareti, sicil, personel ve vergi işlemleri birbirinden bağımsız yürütülmemelidir.

Son kontrol Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığının güncel Türk Gemi Sicilleri sistemi, 4490 sayılı Kanun ve yürürlükteki sicil yönetmeliği üzerinden yapılmalıdır. Özellikle tonaj, gemi türü ve başvuru belgeleri değişebildiğinden eski başvuru listeleriyle işlem yapılmamalıdır. Yabancı gerçek kişinin TUGS kaydı için kullanılan teknik belge ve resmi kayıtların işlem gününde güncel olduğundan emin olunmalıdır.

Kapanış Dosyası, Risk Dağılımı ve Sonradan Denetim

Yabancı gerçek kişinin TUGS kaydı bakımından gemi işlem dosyasının yalnız sicil başvurusundan ibaret tutulmaması gerekir. Satın alma veya finansal kiralama sözleşmesi, teslim protokolü, ödeme kanıtı, önceki sicil kaydı, ipotek ve diğer ayni hak belgeleri, klas ve tonaj sertifikaları, sigorta belgeleri ile yeni TUGS kayıt evrakı tek kapanış listesinde izlenmelidir. Her belgenin kim tarafından, hangi tarihte ve hangi koşul gerçekleşince teslim edileceği önceden belirlenirse sicil geçişindeki boşluk riski azalır.

Taraflar arasındaki risk dağılımı da açık olmalıdır. Yabancı gerçek kişinin TUGS kaydı gerçekleşmeden önce geminin ziyaı, hasarı, önceki borçları, mürettebat alacakları, liman masrafları veya vergi yükümlülüklerinden kimin sorumlu olduğu sözleşmede düzenlenmelidir. Sicil kaydı mülkiyet ve bayrak bakımından önemli sonuç doğursa da önceki dönemden kalan sözleşmesel veya ayni yükler ayrıca incelenir. Bu nedenle hukuki due diligence ile teknik survey sonuçları birlikte değerlendirilmelidir.

İşlem tamamlandıktan sonra sicil belgesi, bayrak evrakı, gemiadamı ve safe manning kayıtları, sigorta ve muhasebe sistemleri aynı malik/donatan bilgisini göstermelidir. Yabancı gerçek kişinin TUGS kaydı sonrasında şirket içinde eski sicil veya eski malik bilgisiyle işlem yapılmaya devam edilmesi liman, finansman ve vergi uyuşmazlıklarına yol açabilir. Kapanış sonrası kontrol listesi bu nedenle tescilin ayrılmaz parçasıdır.