Gemi İpoteği Nedir ve Nasıl Kurulur? TTK m.1014-1015 | 2026

Gemi ipoteğinin hukuki niteliği nedir?

Gemi ipoteği, sicile kayıtlı bir geminin ekonomik değerini bir alacağın güvencesine bağlayan sınırlı ayni haktır. TTK m.1014, ipotek alacaklısına alacağını geminin bedelinden alma yetkisi verir. Böylece alacaklı yalnız borçlunun kişisel ödeme gücüne dayanmaz; geminin cebri satış değeri de teminat havuzuna girer.

Gemi taşınır nitelikte olmakla birlikte sicile kayıtlı gemilerin sözleşmeye dayalı rehni için özel gemi ipoteği rejimi kurulmuştur. Bu nedenle tarafların sıradan taşınır rehni sözleşmesi yapması, sicile kayıtlı gemi üzerinde aynı sonucu doğurmaz. TTK m.1014/1, sicile kayıtlı gemilerin akdî rehninin sadece gemi ipoteği yoluyla sağlanacağını açıkça belirtir.

Hangi alacaklar gemi ipoteğiyle teminat altına alınabilir?

Mevcut ve belirli para alacakları gemi ipoteğinin en yaygın konusudur. Ancak Kanun bununla yetinmez. İleride doğacak alacak, şarta bağlı alacak veya kıymetli evraka bağlı alacak için de gemi ipoteği kurulabilir. Bu özellik, kredi limitleri, revolving finansman, tahvil, garanti ve proje finansmanı gibi işlemlerde ipoteği esnek bir güvence aracına dönüştürür.

Alacağın henüz doğmamış olması ipoteğin kurulmasına engel değildir; ancak sicile tescil edilecek miktar, üst sınır veya alacağın belirlenmesine yarayan bilgiler TTK m.1016’ya uygun şekilde hazırlanmalıdır. Finansman belgesi ile ipotek tescil talepnamesi arasında çelişki bırakılmamalıdır.

Gemi ipoteği sadece banka kredisi için mi kullanılır?

Hayır. Banka veya finans kuruluşu kredileri en sık kullanım alanlarından biri olsa da gemi ipoteği alacak türü bakımından bununla sınırlı değildir. Satış bedelinin vadeli kısmı, tersane finansmanı, grup şirketi kredisi, refinansman veya şarta bağlı belirli yükümlülükler için de kanuni şartları taşıyan ipotek kurulabilir.

Ancak ipoteğin varlığı, teminat altına alınan temel borcun geçerliliğinden tamamen bağımsız değildir. Alacak hiç doğmaz veya sona ererse ipoteğin akıbeti TTK’nın sona erme hükümlerine göre değerlendirilir. Temel kredi veya borç sözleşmesi ile ipotek işlemi birlikte incelenmelidir.

Sicile kayıtlı geminin sözleşmeye dayalı rehni başka yöntemle kurulabilir mi?

TTK m.1014 açık biçimde, sicile kayıtlı gemilerin sözleşmeye dayalı rehninin yalnız gemi ipoteği yoluyla sağlanacağını düzenler. Bu nedenle gemi üzerinde taraflar arasında “rehin” başlıklı özel bir sözleşme imzalanması ve geminin fiilen alacaklıya teslim edilmesi, gemi ipoteğinin yerini tutmaz.

Sicile kayıtlı olmayan gemilerde ise farklı rehin kuralları uygulanabilir. Bir geminin hangi sicilde kayıtlı olduğu, işlem öncesi ilk kontroldür. Gemi adı tek başına yeterli değildir; sicil numarası, IMO numarası, bayrak ve malik bilgileri teyit edilmelidir.

Gemi ipoteğinin kurulması için hangi şartlar gerekir?

TTK m.1015 iki ana kuruluş şartı arar: birincisi malik ile alacaklının gemi üzerinde ipotek kurulması konusunda geçerli anlaşması, ikincisi bu ipoteğin gemi siciline tescilidir. Bu iki unsur tamamlanmadan akdî gemi ipoteği kurulmuş sayılmaz.

Anlaşmanın içeriğinde taraflar, gemi, teminat altına alınan alacak, ipotek tutarı ve varsa faiz/üst sınır gibi temel unsurlar tereddütsüz belirlenmelidir. Ardından tescil talebi sicil kayıtlarıyla uyumlu biçimde yapılır. Finansman kapanışlarında imza ve tescil sıralaması dikkatle planlanmalıdır.

İpotek anlaşması neden yazılı ve noter onaylı olmalıdır?

TTK m.1015/2, ipotek kurulmasına ilişkin anlaşmanın yazılı yapılmasını ve imzaların noterce onaylanmasını geçerlilik şartı olarak düzenler. Alternatif olarak taraflar anlaşmayı doğrudan gemi sicil müdürlüğünde yapabilir. Bu şekillerden birine uyulmazsa ipotek kurulmasına dair anlaşma geçerli olmaz.

Bu nedenle e-posta mutabakatı, term sheet veya imzasız kredi teklifi tek başına ipotek anlaşması yerine geçmez. Finansman tarafları kapanıştan önce yetkili imza, vekâletname, şirket kararları ve noter/sicil işlem belgelerini hazırlamalıdır.

Tescil yapılmadan önce taraflardan biri vazgeçebilir mi?

TTK m.1015/3 özel koruma getirir. Tescilden önce anlaşma Kanunun öngördüğü şekilde yapılmışsa veya malik Gemi Sicili Nizamnamesi uyarınca alacaklıya kayda onay verdiğini bildirmiş ya da sicil müdürlüğüne kayıt dilekçesi verilmişse ilgililer tescilden kaçınamaz.

Bu kural, şekline uygun ipotek anlaşmasından sonra tek taraflı geri çekilerek tescilin engellenmesini önler. Bununla birlikte tescil işlemi fiilen tamamlanmadan üçüncü kişiler karşısındaki ayni hak etkisi bakımından sicil durumu ayrıca değerlendirilir.

Malikin tasarruf ehliyeti sonradan sınırlanırsa ne olur?

TTK m.1015/4, malikin tasarruf ehliyetinin sonradan sınırlanmasının, daha önce sicile bildirilen kayda onayını veya kayıt istemini geçersiz hâle getirmeyeceğini düzenler. Bu hüküm finansman kapanışında tescil sürecinin güvenliğini artırır.

Yine de şirket veya kişi bakımından iflas, konkordato, haciz veya başka sınırlamaların zamanlaması ve üçüncü kişi etkileri ayrıca incelenmelidir. Finansman tarafı yalnız sözleşme tarihine değil güncel sicil ve borçlu durumuna da bakmalıdır.

Gemi payı üzerinde ipotek kurulabilir mi?

TTK m.1014/3, bir gemi payının ancak gemiye paylı mülkiyet esaslarına göre malik olan paydaşlardan birinin payı olması şartıyla gemi ipoteğiyle sınırlandırılabileceğini düzenler. Dolayısıyla gemi payı ipoteği, paylı mülkiyet yapısında mümkündür.

Kanun ayrıca geminin bütün payları tek malikin elindeyken ayrı paylar üzerinde farklı kişilere ayrı ayrı gemi ipoteği kurulmasını engeller. Bu düzenleme teminat yapısının yapay paylara bölünerek sicil düzeninin bozulmasını önler.

Yabancı ülkede iktisap edilen ve henüz Türk siciline kaydolmayan gemide ipotek nasıl korunur?

TTK m.1015/5, yabancı ülkede iktisap edilip henüz Türk Gemi Sicili veya Türk Uluslararası Gemi Siciline tescil edilmemiş gemiler bakımından özel geçiş kuralı getirir. Bayrak şahadetnamesine şerh, tescil hükmündedir; gemi sonradan sicile kaydedildiğinde bu ipotekler resen sicile geçirilir.

Uluslararası satın alma finansmanında bu hüküm önemlidir. Closing ile Türk siciline kesin tescil arasında zaman varsa mortgagee’nin teminat boşluğu yaşamaması için bayrak şahadetnamesi şerhi ve sonraki resen kayıt süreci doğru yürütülmelidir.

Hamiline tahvile bağlı alacak için ipotek nasıl kurulur?

TTK m.1015/6, hamiline yazılı tahvile bağlı alacağı teminat altına almak amacıyla gemi ipoteği kurulması için malikin sicil müdürlüğüne beyanda bulunması ve sicile tescili yeterli görür. Bu özel düzenleme, tahvil sahiplerinin sürekli değişebildiği sermaye piyasası benzeri yapılarda bireysel alacaklı anlaşmasının pratik olmayacağı gerçeğine cevap verir.

Tahvil sayısı, tutar ve temsilci gibi ayrıntılar TTK m.1016’daki tescil hükümleriyle birlikte hazırlanmalıdır. İşlem sadece finans hukukuyla değil sicil ve kıymetli evrak kurallarıyla da koordineli yürütülmelidir.

İpotek tescilinden önce hangi sicil araştırması yapılmalıdır?

Gemi malikinin güncel kaydı, mevcut ipotekler, derece sırası, hacizler, kira şerhleri ve diğer sınırlamalar incelenmelidir. Yeni ipotek mevcut ipoteklerin arkasında kalacaksa bu durum finansmanın gerçek teminat değerini doğrudan etkiler. Birinci derece olduğu varsayılan fakat sicilde önceki hak bulunan mortgage ciddi risk taşır.

Ayrıca geminin teknik değeri ve piyasa değeri ayrı incelemedir. Sicilde birinci derece ipotek, geminin borcu karşılayacak ekonomik değerde olduğu anlamına gelmez. Bağımsız valuation ve class status finansman dosyasına eklenmelidir.

Gemi ipoteği geminin işletilmesini engeller mi?

İpotek kurulması tek başına malikin gemiyi işletmesini durdurmaz. Malik gemiyi ticarette kullanmaya devam eder. Ancak mortgage deed ve kredi sözleşmesi; charter verme, bayrak değiştirme, satış, ek ipotek kurma veya belirli bölgelerde işletme için alacaklı onayı öngörebilir.

Bu sözleşmesel covenants sicile tescil edilen ayni hakkın kapsamından ayrı olabilir. Malik gemiyi hukuken işletebilse bile kredi sözleşmesini ihlal eden işlem nedeniyle temerrüt riski doğabilir. Bu nedenle sicil ve financing covenants birlikte okunmalıdır.

İpotekli gemi satılabilir mi?

Gemi ipoteğinin varlığı mülkiyet devrini mutlak olarak imkânsız kılmaz; fakat ipoteğin ayni niteliği sebebiyle alacaklının hakkı satıştan etkilenmeyebilir. Satış işlemi “free of mortgage” yapılacaksa closing’de borcun kapatılması ve ipoteğin terkinine ilişkin belgelerin hazırlanması gerekir.

Alıcı mevcut ipotekle birlikte gemiyi alacaksa borcun kimde kaldığı ve malikin ipotekli borca ilişkin def’i/ödeme hakları ayrıca düzenlenir. Satış sözleşmesindeki “free and clear” taahhüdü sicil kaydıyla doğrulanmalıdır.

Gemi ipoteği ile gemi alacaklısı hakkı aynı şey midir?

Hayır. Gemi ipoteği sözleşmeyle veya kanunun belirlediği yöntemle sicile dayalı teminat hakkıdır. Gemi alacaklısı hakkı ise TTK’nın belirli deniz alacaklarına doğrudan tanıdığı özel öncelikli haktır. Doğum şartları, tescil gereği ve sıra rejimleri farklıdır.

İpotekli alacaklı, gemi üzerinde kendisinden önce gelen gemi alacaklısı haklarıyla karşılaşabilir. Bu nedenle finansman öncesi yalnız sicil kaydına bakmak yeterli olmayabilir. Gemi alacaklısı hakkı rehberi bu ayrı güvenceyi açıklar.

Gemi ihtiyati haczi ipotekli alacaklı açısından neden önemlidir?

Başka bir alacaklı gemi üzerinde ihtiyati haciz kararı alırsa geminin ticari faaliyeti ve değeri etkilenebilir. Mortgagee, finansman belgelerindeki default ve protective action hükümlerini değerlendirmelidir. TTK m.1030 ayrıca ipotek teminatının tehlikeye düşmesi halinde alacaklıya özel korumalar tanır.

İhtiyati haciz ile ipoteğin paraya çevrilmesi aynı takip değildir. Gemi ihtiyati haczi rehberinde tedbir şartları ayrıca açıklanmıştır.

Finansman kapanışında hangi belgeler hazırlanmalıdır?

Kredi veya temel borç sözleşmesi, ipotek anlaşması, yetkili organ kararları, imza sirküleri, vekâletnameler, güncel gemi sicil kaydı, valuation, class status, sigorta belgeleri ve tescil başvurusu koordineli hazırlanmalıdır. İpotek tutarı, para birimi ve faiz bilgileri bütün belgelerde tutarlı olmalıdır.

Closing checklist’te “signed”, “notarized”, “filed” ve “registered” aşamaları ayrı takip edilmelidir. Belgenin imzalanmış olması tescilin tamamlandığı anlamına gelmez. Nihai sicil kaydı alınmadan teminatın kurulduğu varsayılmamalıdır.

Mersin bağlantılı gemi finansmanında pratik yaklaşım

Mersin Limanı’nda çalışan veya Mersin merkezli denizcilik şirketine ait gemilerin finansmanında ticari operasyon ile teminat yapısı birlikte planlanmalıdır. Mevcut time charter veya bareboat charter sözleşmelerinin mortgagee consent gerektirip gerektirmediği kontrol edilmelidir. Sicilde kira şerhi varsa alacaklının değerleme ve enforcement planı etkilenebilir.

Gemi üzerinde yeni ipotek kurulmadan önce güncel sicil kaydı ve mevcut deniz alacakları riski ayrı incelenmelidir. Liman, bunker ve personel borçları nedeniyle geminin tutuklanma ihtimali finansman risk modeline dahil edilmelidir.

İlgili içerikler

• Gemi sicili kim tarafından tutulur?
• Gemi hangi sicil müdürlüğüne kaydedilir?
• Gemi alacaklısı hakkı
• Gemi ihtiyati haczi
• Gemi kira sözleşmesinin sicile şerhi
• İletişim

Resmî kaynak

• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu – m.1014-1015

Sık Sorulan Sorular