Keşif Ara Kararında İnceleme Kapsamı Eksikse Dilekçe | HMK 290/1

Kısa cevap: Mahkeme keşif yapmaya karar vermiş fakat ara karar dava konusu taşınmazın, yapının veya nesnenin yalnız bir bölümünü inceleme kapsamına almışsa, keşiften önce eksik kalan fiziksel bölümün ve buna ilişkin somut tespit sorusunun karara eklenmesi istenebilir. HMK m.290/1 keşfin yerini, kapsamını ve zamanını mahkemenin belirlediğini düzenler. Başvuru, yeni bir dava talebi icat etmeden dosyada zaten tartışılan maddi vakıayı, delilini ve keşifte hangi noktada gözlem veya teknik ölçüm gerektiğini açıkça göstermelidir. Bu sayfadaki Word dilekçesi, ara karardaki kapsam ile dava dosyasındaki uyuşmazlık noktalarını karşılaştırır.

Bu ihtiyaç, yanlış parselin keşif yeri olarak yazılması sorunundan ayrıdır: yer doğru olabilir, fakat o yerde incelenmesi gereken alan veya nesne eksik bırakılmıştır. Henüz keşif kararı hiç verilmemişse keşif talep dilekçesi ayrı aşamadır. Burada amaç, mevcut ara karardaki inceleme sorusunu mahkemenin dikkatine sunmaktır.

HMK 290/1’de “kapsam” ne anlama gelir?

HMK m.288/1, hâkimin uyuşmazlık konusu hakkında duyu organları yardımıyla bilgi edinmek amacıyla yerinde veya mahkemede inceleme yapabileceğini, gerektiğinde bilirkişi yardımına başvurabileceğini düzenler. HMK m.290/1 ise keşfin yer, kapsam ve zamanının mahkeme tarafından tespit edileceğini söyler. “Kapsam” ibaresi 7251 sayılı Kanun m.25 ile fıkraya eklenmiştir. Ara kararda doğru adres yazılması, keşifte hangi yapı bölümü, sınır hattı veya hareketli eşyanın inceleneceği sorusunu her zaman çözmez.

Keşif kapsamı, davanın ispatına konu maddi vakıalarla bağlı kurulmalıdır. Tarafların uyuşmazlığı yalnız bir duvarın çatlağına ilişkinse aynı bina içindeki ilgisiz her odanın keşfe eklenmesi gerekmez. Tersine dava dilekçesindeki ayıbın ikinci katta olduğu açıkken ara karar yalnız bodrum katını incelemeyi öngörüyorsa gerekçeli kapsam tamamlaması istenebilir. Mahkeme somut delil ihtiyacını değerlendirir; tarafın yazdığı her alanın kendiliğinden incelemeye alınacağı söylenmez.

HMK m.290/2, keşifte yapılan işlemler ile beyanların tutanağa geçirilmesini, hâkimin konu ve mahalle ilişkin gözlemlerinin kaydedilmesini ve mevcut plan, çizim, fotoğraf gibi belgelerin eklenmesini düzenler. Kapsam önceden belirsizse keşif günü bir bölümün neden görülmediği tutanakta açıklığa kavuşmayabilir. Bu nedenle eksik noktanın önceden ara kararda açıkça tartışılması, tutanak ile sonraki teknik raporun denetlenmesini kolaylaştırır.

Kapsamı tamamlamak yeni talep ileri sürmek değildir

Önce dava dilekçesi, cevap, ön inceleme tutanağı ve keşif ara kararı karşılaştırılır. Dava konusu yapının zemin ve birinci kattaki su sızıntısıysa, ara karar yalnız zemin katı anıyorsa birinci katın da mevcut talebin hangi vakıasına ilişkin olduğu gösterilir. Yeni bir binayı, ilk kez ileri sürülen tazminat kalemini veya dosyada hiç bulunmayan zarar iddiasını keşif kapsamı başlığı altında sessizce eklemek doğru değildir. Dava konusu ve delil sınırlarının usulü ayrı değerlendirilir.

Örneğin ara karar “120 ada 5 parseldeki sınır çizgisi” diyor, ancak dava dilekçesindeki ihtilaf hem kuzey hem doğu sınırındaysa eksik kalan doğu hattı belirli pafta noktalarıyla gösterilir. Komşu parselin tamamının değerlemesi talep edilmez. Bir araç ayıbı davasında motor ve şanzıman şikâyeti dosyada varsa, ara karar yalnız motor çalışmasını anıyorsa şanzımandaki belirli arıza ve servis kaydı gösterilir. İnceleme alanı gerekçeli genişletilir, uzmanlıktan hukuki kusur hükmü istenmez.

Birden fazla fiziksel alan aynı adreste bulunabilir. Bağımsız bölüm numarası, blok, kat ve eklenti gibi kayıtlar ayrılır. “Tüm taşınmaz incelensin” geniş ve uygulanması zor bir istemdir; hangi balkon, depo veya ortak alanın hangi somut iddia için inceleneceği yazılır. Ortak alanın dava konusu olup olmadığı uyuşmazlıkta tartışmalıysa hukuki niteliği mahkemeye bırakılarak onun fiziksel durumunun neden önemli olduğu açıklanır.

Eksik bölüm dosya belgeleriyle nasıl bağlanır?

Keşif ara kararındaki mevcut kapsam bir sütuna, dosyadaki iddia veya savunma ve delil ikinci sütuna, eksik fiziksel bölüm üçüncü sütuna yazılır. Her satır için dava dilekçesi sayfası, fotoğrafın dosya evrak numarası, proje paftası veya servis raporu gibi gerçek bir bağlantı kurulur. Belge yalnız tarafın telefonunda bulunuyorsa dosyada varmış gibi gösterilmez; sunulma usulü ve zamanı ayrıca değerlendirilir. Mevcut olmayan teknik ölçüm sonucunu keşiften önce kesin veri gibi yazmayın.

Fotoğraf yerin görünür konumunu destekleyebilir, ancak resmî plan veya tapu kaydının yerine geçmez. Dava konusu bölüm yer değişikliği geçirmişse bunun tarihini ve dönüşümü gösteren belgenin ne olduğunu belirtin. Eski fotoğrafın bugünkü durumu otomatik gösterdiği varsayılmaz. Keşif amacı zaten mevcut yerinde durumun belirlenmesi olabilir. Dilekçede “fotoğrafta görülen odanın bugünkü duvarı” gibi zaman farkı olan unsurlar birbirine karıştırılmadan anlatılır.

Keşif için bilirkişi görevlendirilmişse bilirkişiye verilmiş sorular da okunur. Hâkim yalnız çatlağın varlığını, bilirkişi ise nedenini ve giderim bedelini inceleyecek olabilir. Eklenmesi istenen bölüm hangi gözlem veya ölçüm sorusuna ilişkinse açıkça yazılır. Teknik sorular, “davalı sorumlu mudur?” gibi hukuki sonuçlara dönüştürülmez. Bilirkişi farklı uzmanlık gerektiren bölümü inceleyemeyecekse uzmanlık ihtiyacı ayrıca açıklanır; aynı kişinin her konuyu çözmesi beklenmez.

Mahkemeden nasıl bir ara karar talep edilir?

Önce mevcut keşif ara kararının ilgili satırına atıf yapılır. Sonra eksik alan tam fiziksel konumuyla, örneğin “A blok 2. kat kuzey cephedeki balkon döşemesi” veya “120 ada 5 parselin doğu sınırında paftada A–B noktaları arası” şeklinde tanımlanır. Üçüncü adımda bu alanın dosyadaki hangi vakıa ve belgeye bağlandığı gösterilir. Sonuç isteminde mahkemenin keşif kapsamını bu belirli incelemeyi içerecek biçimde açıklığa kavuşturması ve gerekiyorsa bilirkişi görev sorularını buna göre belirlemesi istenir.

Keşif günü yakınsa yeni kapsamın bilirkişilere ve taraflara bildirilmesi için mahkemenin işlem yapması gerekebilir. Dilekçe verildi diye keşif günü otomatik iptal edilmez; ara karar izlenir. Kapsam aynı gün makul biçimde incelenebilecekse yalnız genişleme nedeniyle erteleme dayatılmaz. Ek alanın erişim izni, teknik ekipman veya ayrı uzman gerektirmesi yüzünden mevcut gün yetersizse gerçek hazırlık ihtiyacı açık yazılır. Keşif yeri de değişecekse bu ayrıca belirtilir.

Mahkeme ek bölümü kapsam dışı bırakırsa nedenine göre sonraki usul adımı değerlendirilir. Kapsam talebinin reddi, dosyada o bölüme ilişkin başka delil bulunmadığı anlamına otomatik gelmez. Taraf, ilgili vakıayı kanıtlamak için gösterdiği kayıtların durumunu izler. Mahkeme keşfi mevcut kapsamla yaparsa tutanakta hangi alanın incelendiğine bakılır ve eksik bölümün uyuşmazlığı çözmede önemini somutlaştıran sonraki beyan gerekiyorsa sunulur.

Üç kapsam eksikliği örneği

Yapı ayıbı: Dava dilekçesinde teras ve alt kattaki tavana su sızması ayrı vakıalardır. Ara karar yalnız alt kattaki lekeyi gözlemlemeyi söylüyorsa teras yalıtım yüzeyi ve su yolunun teknik incelemesi talep edilebilir. Terasın hangi bölümü ve hangi fotoğrafla ilişkili olduğu gösterilir. Tüm binanın genel kusur araştırması bu dar ihtiyacın yerine yazılmaz.

Sınır hattı: Ara karar parselin batı sınırını anıyor, dosyada doğu sınırındaki fiilî çit yerinin de elatma iddiasına konu olduğu belgelerle görünüyorsa doğu hattının pafta noktaları üzerinden eklenmesi istenir. Mahkemenin yanlış parsel seçtiği değil, aynı taşınmazdaki ikinci hattın eksik kaldığı açıklanır. Hangi komşu parselin sınırın diğer tarafında olduğu resmî kayıtla gösterilir.

Makine incelemesi: Servis kayıtlarında aynı makinedeki iki ayrı arıza iddiası varsa ve keşif ara kararı yalnız birinci parçayı söylüyorsa ikinci parçanın numarası, servis fişi ve belirtilen arızanın uyuşmazlık sonucuyla ilgisi açıklanır. Bilirkişi tarafından kapsamlı yeni test gerekebilecekse usul hazırlığı istenir. İnceleme sonucu, test yapılmadan dilekçede varsayılmaz.

Karardaki kapsam çok genel yazılmışsa

Ara karar “taşınmazda keşif yapılmasına” gibi tek cümleyle yetinmiş olabilir. Bu durumda bunun mutlaka usulsüz olduğunu ileri sürmek yerine keşif günü hangi somut soruların cevaplanacağını mahkemeye önerin. Dilekçede taşınmazın tamamı için belirsiz ölçüm değil, dosyadaki uyuşmazlık noktalarının listesi bulunmalıdır: örneğin kuzey sınırındaki tel çit konumu, güney duvarındaki nem alanı ve projedeki drenaj hattının fiilî yeri. Her biri aynı davanın vakıalarıyla bağlantılıysa tek keşifte açıklığa kavuşabilir. Üç farklı yere erişim gerekiyorsa kapı, anahtar ve güvenlik durumunu önceden belirtin.

Bilirkişiye verilecek görevin teknik alana uygunluğu da denetlenir. Görünür durumun fotoğraflanmasıyla malzemenin laboratuvar analizi aynı şey değildir. Mevcut keşif yalnız görsel incelemeye elverişliyse laboratuvar sonucu o gün çıkacakmış gibi ara karar talep edilmez. Numune alınması gerekiyorsa bunun ne için, hangi fiziksel noktadan ve hangi usul hazırlığıyla yapılacağı belirtilir. Mahkeme, uyuşmazlık ve deliller bakımından hangi işlemin gerekli olduğuna karar verir.

Keşif ara kararında kapsam eksikse dilekçe örneği

Örnekteki alan, belge ve teknik soru gerçek dosyaya göre değiştirilir. Dava dilekçesinde bulunmayan yeni vakıanın keşif kapsamı içine gizlice sokulması amaçlanmaz. Keşif yeri hatalıysa ayrı yer düzeltme gerekçesi gerekir. Bilirkişi görevlendirilmemişse görevlendirme sorusuna ilişkin cümle silinir.

Düzenlenebilir Word dilekçesi

Keşif ara kararında inceleme kapsamı eksikse dilekçe Word indir (.docx). Dosyada ara kararın mevcut kapsamı, dava konusu vakıa, eksik fiziksel yer, belge ve sayfa bağlantısı, yapılacak gözlem veya teknik ölçüm, bilirkişi sorusu ve seçenekli hazırlık istemi için ayrı alanlar vardır. Nihai metni mahkemeye vermeden önce köşeli seçenekleri temizleyin.

Keşif eksik kapsamla yapılmışsa

Keşif gerçekleştikten sonra tutanağın hangi bölümleri ve hangi nesneleri gerçekten kapsadığını inceleyin. Ara kararda eksik yazılan bölüm fiilen mahkemece görülmüş ve tutanağa geçirilmiş olabilir; yalnız ilk ara kararın lafzından eksik keşif sonucu çıkarılmaz. Tersine ara karar genişken tutanak dar olabilir. Hâkimin gözlemleri, ek plan ve fotoğraflar ile bilirkişinin hangi konuyu incelediği ayrı ayrı karşılaştırılır. Keşif tutanağı ekleri eksikse o başlığın somut işlemi farklıdır.

Eksik fiziksel nokta gerçekten hiç incelenmemiş ve dosyadaki mevcut delillerle belirlenemiyorsa sınırlı tamamlayıcı keşif gerekçelendirilir. Bilirkişi raporu tebliğ edilmişse teknik eksikliğe karşı HMK m.281/1’in tebliğe bağlı talep süresi ayrıca izlenir. Her kapsam eksikliğinde bütün keşfin yeniden yapılması gerekmez; eksik ölçüm veya gözlemin uyuşmazlıktaki etkisi ve yalnız o noktaya yönelik yöntem mahkemeye açıklanır.

Sunmadan önce kontrol listesi

1. Keşif ara kararında yer ve gün doğru, yalnız kapsam mı eksik?
2. Eksik alan dava dilekçesi veya savunmada gerçekten tartışılıyor mu?
3. Alan kat, yön, ada/parsel, pafta noktası veya parça numarasıyla açık mı?
4. İlgili fotoğraf, proje, servis fişi veya kayıt dosyada gerçekten var mı?
5. Gözlem ile teknik bilirkişi sorusu birbirinden ayrıldı mı?
6. Yeni dava talebi veya ilk kez ileri sürülen vakıa kapsam talebine karıştırıldı mı?
7. Ek alanın erişim veya uzmanlık hazırlığı gerçekten gerekli mi?

Bu kontrol, mahkemeye tüm mahallin belirsiz biçimde yeniden incelenmesini söylemek yerine, davanın çözümünü etkileyen belirli gözlem veya ölçüm sorusunu verir. Keşif kapsamının açıklığı tutanakta yapılan işlemleri ve raporun görev sınırını izlemeyi kolaylaştırır. İlgili örnekler dilekçe örnekleri kategorisinde bulunur.

Sık sorulan sorular

Resmî kaynak ve yazar

Adalet Bakanlığı UYAP 6100 sayılı HMK m.288, 290; Resmî Gazete 7251 sayılı Kanun m.25 keşif kapsamı ibaresinin eklendiği resmî değişikliktir. Bu örnek, ara karar ve gerçek dosya vakıaları incelenerek doldurulmalıdır.

Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosunun fizikî ofisi Mersin’dedir; Türkiye genelindeki dosyalar Mersin’deki ofisten yönetilir. Yazar: Av. Halil BAKIRCI, Mersin Barosu sicil 3472. Kontrol tarihi: 28 Eylül 2026.