Keşif Tutanağında Gözlem veya Fotoğraf Eksikse Dilekçe | HMK 290/2

Kısa cevap: Mahallinde yapılan keşiften sonra tutanakta hâkimin keşif konusu ve yeri hakkındaki gözlemleri yer almıyor ya da keşifte oluşturulan plan, çizim veya fotoğrafların dosya eki görünmüyorsa, davaya bakan mahkemeye hangi kaydın eksik olduğunu belge numarası ve keşif tarihiyle bildirin. HMK m.290/2 keşif sırasında yapılan işlemler ve beyanların tutanağa yazılmasını, hâkimin keşif konusu ve mahalliyle ilgili gözlemlerinin kaydedilmesini, plan, çizim ve fotoğraf gibi belgelerin tutanağa eklenmesini düzenler. Aşağıdaki Word dilekçesi, var olan eki dosyaya kazandırma veya eksik kaydın mahkemece açıklığa kavuşturulmasını istemek içindir; geçmişte yapılmamış bir işlemin yapılmış gibi yazılmasını istemez.

İlk kez keşif yapılması dilekçesi ile bu yazı farklı aşamalardadır: burada keşif tamamlanmış, tutanak ve eklerinin dosyadaki durumu kontrol edilmektedir. Keşifte tanık dinlenmesi talebi de keşiften önce veya sırasında yöneltilen ayrı bir istemdir. Bu metin yalnız sonradan saptanan somut tutanak veya ek eksikliğini ele alır.

HMK 290/2’nin güncel lafzı ve 7251 sayılı değişiklik

HMK m.290/1, keşfin yer, kapsam ve zamanının mahkemece belirlenmesini; taraflar hazırsa huzurlarında, değillerse yokluklarında yapılmasını düzenler. HMK m.290/2, mahkemenin keşif sırasında tanık ve bilirkişi dinleyebileceğini, yapılan bütün işlemler ile beyanları içeren tutanak düzenlenmesini ve plan, çizim, fotoğraf gibi belgelerin tutanağa eklenmesini öngörür. 7251 sayılı Kanun m.25 ile ikinci fıkraya, hâkimin keşif konusu ve mahalliyle ilgili gözlemlerinin de tutanağa yazılacağı cümlesi eklenmiştir. Eski tarihli kanun PDF’lerinde bu cümle bulunmayabilir; güncel metinle karşılaştırmak gerekir.

Hüküm, her keşifte mutlaka fotoğraf çekileceği veya her dosyada plan çizileceği anlamına gelmez. “Plan, çizim, fotoğraf gibi belgeler” gerçekten keşifte hazırlanmış veya o işleme bağlanmışsa tutanak ekleri bakımından önem taşır. Hiç çekilmemiş fotoğrafın “eksik dosya eki” olduğu söylenemez. Başka bir kişi tarafından farklı zamanda çekilen özel fotoğraf, mahkemenin keşif tutanağı ekiyle aynı şey değildir; delil olarak sunulması ayrı bir işlem olabilir.

Hâkimin keşif konusu ve mahalliyle ilgili gözlemi, bilirkişinin sonraki teknik raporuyla da karıştırılmaz. Hâkim mahallinde gördüğü durumun ilgili yönünü tutanağa geçirir; bilirkişi ise verilen görev kapsamında özel veya teknik inceleme yapar. Tutanakta hâkimin gözlemi bulunmuyor diye bilirkişinin henüz yazmadığı raporun içeriği tutanağa hâkim gözlemi olarak eklenemez. Tespit edilen gerçek eksiklik hangi kayda ilişkinse dilekçede onu seçin.

Keşif tutanağındaki eksiklik nasıl doğrulanır?

Önce keşif günü, mahkemenin esas numarası, keşif yeri ve görevlendirme ara kararının kapsamı belirlenir. Sonra UYAP’taki tutanağın bütün sayfaları, eki gösteren dizi veya evrak listesi, varsa bilirkişi teslim kayıtları ve mahallinde düzenlenen plan/fotoğraf dosyaları ayrı incelenir. Tutanakta “üç fotoğraf çekildi” yazıyor, ancak dosya ekranında fotoğraf evrakı görünmüyorsa hangi numaralı görüntülerin nerede kayıtlı olduğu araştırılır. Tarafın ekranında görünmeyen dosyanın mahkemede hiç bulunmadığı peşinen ilan edilmez.

Tutanak, keşifte yapılan işlemleri kronolojik yazıyor olabilir. Eksik olduğu düşünülen beyanın gerçekten keşif sırasında mahkeme huzurunda verilip verilmediği, katılımcıların imza ve tutanak kayıtlarıyla kontrol edilir. Tarafın keşif sonrası kendi notlarına aldığı bir konuşma, mahkemeye verilmiş resmî beyan gibi sunulmaz. Tam tersine tutanakta tanığın belirli soruya yanıtı yazılmışsa “hiç dinlenmedi” iddiası doğru değildir. İtiraz, gerçek karşılaştırmaya dayanmalıdır.

Fotoğrafların numaralandırılması da önemlidir. Birinci görüntü taşınmazın kuzey sınırını, ikinci görüntü çatlaklı duvarı, üçüncü görüntü ölçüm cihazını gösteriyorsa ek listesinde bunların hangilerinin bulunduğu yazılır. “Bütün fotoğraflar eksik” ifadesi yerine belirli dosya adları, fotoğraf numarası ve keşifteki hangi tespitle ilişkili olduğu gösterilir. Dosyada görüntülerin küçük önizlemesi var ama asıl dosya okunamıyorsa teknik erişim sorunu ayrıca tarif edilir.

Hâkimin gözlemi yazılmadığında ne istenir?

7251 sayılı Kanun m.25 ile eklenen cümle, keşif konusu ve mahalliyle ilgili hâkim gözlemlerinin tutanağa yazılmasını açıkça belirtir. Dilekçe, keşif kapsamındaki hangi mahallî unsurun gözleme konu edildiğini ve tutanakta bunun bulunmadığını gösterir. Örneğin sınır işaretinin mevcut hâlinin keşifte incelenmesine karar verilmiş, tutanak yalnız katılanları saymışsa hangi işaret ve hangi konum hakkında kayıt beklendiği somutlaştırılır. Hâkimin görmediği veya keşif kapsamı dışında kalan olgu için sonradan gözlem yazılması istenmez.

Talep dilinde “tutanak geriye dönük değiştirilip şu cümle yazılsın” şeklinde gerçekleşmemiş gözlem üretilmez. Mahkemeden mevcut keşif evrakını, varsa elindeki çalışma notunu ve ekleri inceleyerek kaydın hangi usulle tamamlanabileceği hakkında ara karar vermesi istenir. Gerçek bir gözlem yapılmamışsa ve uyuşmazlık bakımından yerinde inceleme hâlâ zorunluysa, somut eksik noktayla sınırlı yeniden veya tamamlayıcı keşif gerekliliği açıklanabilir. Bu, her eksik satırda bütün keşfin otomatik hükümsüz olduğu iddiası değildir.

Bir başka sınır, hukuki değerlendirmedir. Hâkimin “duvarda iki metre boyunca görünür çatlak var” gözlemi ile “bu nedenle davalı kusurludur” sonucu farklıdır. HMK m.290/2’deki gözlem kaydı, uyuşmazlığın hukuki sonucunun keşif tutanağında peşinen kurulmasını gerektirmez. Teknik çatlak nedeni bilirkişi incelemesine bırakılmışsa tutanakta görünür durum, raporda özel bilgiye dayalı analiz ayrılır. Dilekçenin hedefi, mahallin denetlenebilir kaydıdır.

Plan, çizim ve fotoğraf ekleri için somut işlem

Keşifte mahkemenin yönlendirmesiyle plan veya kroki hazırlanmışsa onu kimin hazırladığı, üzerindeki tarih ve numara, tutanağın hangi satırında ek olarak anıldığı belirlenir. Dosyada yüklenmiş ama yanlış evrak grubunda duran belge için önce kaydın bulunması ve tutanakla ilişkisinin açıklanması istenir. Gerçekten dosyada olmayan, ancak mahkemece keşifte hazırlanmış belge varsa o belgenin mahkemeye tevdi edilmesi ve tarafların incelemesine açılması talep edilir. Keşif sonrası tarafça kendi başına çizilen krokiyi “mahkeme keşif eki” diye sunmayın.

Fotoğraf çok sayıdaysa taleple birlikte kısa eşleştirme listesi yapılabilir: tutanak satırı, fotoğraf numarası, keşif mahalli, görüntülenen nesne ve dosyada görülen eksiklik. Böylece mahkeme asıl görüntünün başka isimle yüklenip yüklenmediğini kontrol edebilir. Dosya yükleme sorununa bağlı okunamayan fotoğraf için yeniden okunabilir nüsha istenir; görüntünün geçmişte çekilmediği halde çekilmiş gibi düzenlenmesi istenmez. Tarafın elindeki özel kopyanın kaynağı açıkça belirtilir.

Mahkemece alınmış fotoğraflar bilirkişinin raporuna eklenmiş olabilir. O durumda raporun ek listesi ve keşif tutanağının ek listesi birlikte incelenir; tarafın gerçekte erişebildiği dosya kapsamı belirlenir. Bir fotoğraf hem tutanakta hem raporda varsa birinin bağlantısı kırılmış olabilir, belge büsbütün kayıp olmayabilir. Dilekçe bu farkı ayırt eder. Bilirkişi raporu henüz tebliğ edilmediyse rapor ekine ilişkin ayrı tebliğ işlemi de gündeme gelebilir.

Mahkemeden ne istenmeli, ne iddia edilmemeli?

Birinci istem, belirli keşif tutanağının ve gerçek eklerinin dosya kayıtlarıyla karşılaştırılmasıdır. İkinci istem, eksik görünen ama mevcut olduğu bildirilen ekin dosyaya alınması veya tarafların incelemesine açılmasıdır. Üçüncü istem, keşif konusu bakımından hâkim gözlem kaydının eksikliği varsa mahkemenin buna ilişkin somut ara karar vermesidir. Eksiklik yerinde yeniden incelemeyi gerektiriyorsa hangi fiziksel noktanın neden yeniden görülmesi gerektiği açıklanır. Mahkemenin delilleri değerlendirme ve keşif yönetme yetkisi devam eder.

Keşif tutanağındaki eksiklik ile tutanağın içeriğine ilişkin maddi uyuşmazlık ayrı şeylerdir. Belge hiç eklenmemişse ek sorunu; mevcut fotoğrafın yanlış yeri gösterdiği iddia ediliyorsa içerik ve ispat sorunu vardır. Tutanakta “katılım yok” yazmasına rağmen tarafın katıldığı ileri sürülüyorsa bunun hangi kayıtla doğrulandığı başka bir iddiadır. Tek dilekçede tüm keşif işleminin “sahte” olduğu gibi ağır ve belgesiz niteleme yapılmaz; eksik işlem noktası somutlaştırılır.

HMK m.290/2 belirli bir “itiraz için yedi gün” veya “fotoğraf ekletme için iki hafta” süresi koymaz. Bu başlıkta genel bir kesin süre uydurulmaz. Ancak dosyada keşiften sonra bilirkişi raporu tebliğ edilirse HMK m.281/1’in rapora ilişkin iki haftalık talep süresi ayrıca değerlendirilir. İlgili ara karar, başka usul süresi veya kanun yolu aşaması varsa o işlemin gerçek tarihine bakılır. Eksikliği öğrenince gecikmeden mahkemeye bildirmek dosya akışını korur.

Keşif tutanağında gözlem veya fotoğraf eksikse dilekçe örneği

Köşeli alanlar gerçek keşif evrakıyla doldurulur. Dosyada hiç çekilmemiş fotoğraf, tarafın özel çekimi veya bilirkişinin sonradan ürettiği farklı ek bu dilekçeye mahkemenin keşif fotoğrafı gibi yazılmaz. Mahkemeden tutanağın gerçeğe uygun dosya kapsamının belirlenmesi ve gerekli usul işlemi istenir.

Düzenlenebilir Word dilekçesi

Keşif tutanağında gözlem veya fotoğraf eksikse dilekçe Word indir (.docx). Dosya mahkeme, keşif günü ve mahalli, tutanak evrak numarası, gerçekten hazırlanmış plan veya fotoğraf listesi, gözlem kaydı karşılaştırması, dosyaya alma ve gerekiyorsa sınırlı ek keşif istemi için ayrı alanlar içerir. Olayınıza uymayan alternatifleri silin.

Keşif sonrası bilirkişi raporu gelirse

Keşif tutanağındaki fotoğraf veya gözlem eksikliği bilirkişi raporunun dayanağını da etkileyebilir. Bilirkişinin hangi görüntüyü kullandığı, rapor eklerindeki numaralar ve mahkeme tutanağı karşılaştırılır. Rapor dosyaya yeni verilmiş ancak tebliğ edilmemişse raporun tebliği ayrı işlemdir. Rapor tebliğ edilmiş ve teknik sonuç eksik görüntüye dayanıyorsa HMK m.281 kapsamındaki somut rapor talebi, tebliğden itibaren kanuni sürede yapılır.

Mahkeme ekin dosyada bulunduğunu saptarsa tarafın erişim sorunu teknik olarak giderilir; tekrar keşif isteminin gerekçesi bu durumda değişir. Belgenin hiç oluşturulmadığı anlaşılırsa HMK m.290/2’ye dayanarak sahte bir ek üretilmez. Gerçekten uyuşmazlığın çözümü için görüntü veya yerinde gözlem gerekiyorsa mahkemeye yeni/sınırlı incelemenin hangi soruyu cevaplayacağı anlatılır. Bu ayrımlar hem mahkemeye açık istem sunar hem dosyada gerçekte olmayan veriyle karar verilmesi riskini azaltır.

Sunmadan önce kontrol

1. Keşif günü, mahalli, kapsamı ve tutanak evrak numarası doğru mu?
2. Eksik denilen fotoğraf veya çizimin gerçekten keşif işleminde hazırlandığı kayıtla gösteriliyor mu?
3. Ek başka evrak veya bilirkişi raporu altında bulunuyor olabilir mi?
4. Hâkimin gözlem kaydı eksikliği hangi somut mahallî konuyla sınırlı?
5. Tanık veya bilirkişi beyanı gerçekten verilmişse hangi satırda eksik?
6. Talep gerçekte olmayan belge yaratılmasını değil mevcut kaydın belirlenmesini mi istiyor?
7. Yeniden inceleme gerekiyorsa yeri ve teknik amacı açık mı?

Keşif tutanağının onaylı örneğine ayrıca ihtiyaç varsa tutanak örneği talebi ve dosya inceleme usulü gerçek evrakın edinilmesine yardım eder. Bu yazıysa örnek isteminden sonra fark edilen belirli içerik veya ek eksikliğine yöneliktir. Mahkemeye sunulacak metin, keşif tutanağının kendisi görülmeden tamamlanmış sayılmaz.

Keşif tutanağında bir işlemin bulunmadığını ileri sürmeden önce yalnız ilk sayfaya bakmakla yetinmeyin. İmzaların yer aldığı son sayfa, tutanağa bağlı dizi pusulası, fotoğraf evraklarının farklı dosya adıyla yüklenmiş olması ve bilirkişiye teslim edilen ekler kontrol edilmelidir. Eksiklik iddiasının dayanağını açık bir tarih ve kayıtla gösterin. Mahkeme belgeyi bulup erişime açarsa artık aynı fotoğraf için kayıp iddiası sürdürülmez; görüntünün neyi ispatladığı ayrı delil değerlendirmesidir. Böylece talep, gerçek kayıt sorununu hedefler ve yeniden keşif ihtiyacının ayrıca gerekçelendirilmesine imkân verir.

Sık sorulan sorular

Resmî kaynak ve yazar

Adalet Bakanlığı UYAP 6100 sayılı HMK m.288–290; Resmî Gazete 7251 sayılı Kanun m.25 hâkimin gözlem kaydı değişikliğini gösterir. İlgili diğer başvurular dilekçe örnekleri kategorisinde bulunur. Bu örnek, mahkemenin gerçek keşif tutanağı ve ek listesine göre doldurulmalıdır.

Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosunun fizikî ofisi Mersin’dedir; Türkiye genelindeki dosyalar Mersin’deki ofisten yönetilir. Yazar: Av. Halil BAKIRCI, Mersin Barosu sicil 3472. Kontrol tarihi: 28 Eylül 2026.