Alıcı Teknik Özellikleri Bildirmezse Ne Olur? CISG 65

Uluslararası satışta alıcıya bırakılan teknik özellikler süresinde bildirilmezse satıcı, CISG m.65’in koşullarıyla bu belirlemeyi kendisi yapabilir. Bunun için sözleşmede malın biçimi, ölçüsü veya diğer özelliklerini belirleme görevinin alıcıya verilmiş olması gerekir. Alıcı kararlaştırılan tarihte veya satıcının talebini aldıktan sonraki makul sürede belirleme yapmazsa satıcı, alıcının bildiği ihtiyaçlarına uygun bir belirleme hazırlayabilir. Satıcı bu ayrıntıları alıcıya bildirmeli ve farklı belirleme yapabilmesi için makul süre tanımalıdır. Bu ikinci bildirim alındıktan sonra da süre içinde farklı belirleme yapılmazsa satıcının belirlemesi bağlayıcı olur.

Bu düzen, sessiz kalan müşterinin istediği her ürünü satıcıya seçtirebileceği anlamına gelmez. Belirleme yetkisi, kurulmuş satışın açık bırakılmış teknik alanıyla sınırlıdır. Ürünü, miktarı veya fiyat düzenini sözleşme dışına çıkaran keyfî değişiklikler m.65’in sağladığı yol olarak sunulamaz. Rehber, sipariş verilmiş olmasına rağmen ölçü, renk, model ayrıntısı veya teknik konfigürasyonun zamanında tamamlanmadığı dış ticaret dosyaları için hazırlanmıştır.

Önce kurulmuş bir sözleşme ve alıcıya bırakılmış belirleme bulunmalıdır

CISG m.65, tarafların henüz hiçbir mal üzerinde anlaşmadığı görüşmelere genel bir sözleşme kurma yöntemi getirmez. Önce satış sözleşmesinin kurulmuş olduğu ve belirli özelliklerin sonradan alıcı tarafından tamamlanacağının kararlaştırıldığı belirlenir. Teklif, kabul, sipariş onayı ve teknik ekler bu amaçla birlikte okunur. Malın bazı ayrıntılarının açık olması ile henüz sözleşmenin temelinin oluşmaması aynı durum değildir.

Sözleşmede hangi alanın alıcı tarafından seçileceği açıklaştırılmalıdır. Kesinleşmiş ürün türü, toplam miktar, kalite seviyesi ve fiyat yöntemi ile seçime bırakılmış ölçü veya diğer özellikler farklı sütunlarda gösterilir. Sözleşmenin kurulması ve kapsamı CISG’nin ilgili hükümlerine tabidir; m.65’e dayanmak bu ön incelemenin yerine geçmez. İmal edilecek malların kapsamı bakımından CISG m.3’te sipariş üzerine üretim ayrımı da dikkate alınmalıdır.

Belirleme görevinin alıcıya ait olduğu yalnız satıcının sonradan kullandığı formdan çıkarılmamalıdır. Tarafların kabul ettiği teknik süreç, daha önceki yerleşik uygulama ve yazışmalar değerlendirilir. Üretim için gerekli bilgi aslında satıcının uzmanlık alanına bırakılmışsa, satıcı her eksikliği alıcının bildirim borcu olarak ileri süremez. Sözleşmesel iş bölümü, sorunun kim tarafından giderileceğini belirleyen başlangıç noktasıdır.

Kararlaştırılmış belirleme tarihi ile satıcının talebi farklıdır

M.65/1 iki alternatif zaman düzeni içerir. Taraflar bir belirleme tarihi kararlaştırmışsa alıcının o tarihte gereken özellikleri bildirmemesi incelenir. Böyle bir tarih yoksa satıcının belirleme talebinin alınmasından sonra makul süre geçmesi önem taşır. Bu iki yolu tek bir otomatik süreye indirgemek doğru değildir. Sözleşmede tarih bulunup bulunmadığı ve talebin gerçekten hangi gün alındığı ayrı kaydedilmelidir.

Satıcının üretim programında kendi belirlediği iç tarih ile tarafların kabul ettiği sözleşmesel tarih aynı şey değildir. Üretim planı bildirimde açıklanabilir; fakat tek taraflı programın baştan anlaşılmış bir vade gibi gösterilmesi doğru olmaz. Alıcıya iletilmiş takvim ve onun yanıtı incelenir. Özellikle teslim tarihi ile özellik belirleme tarihinin aynı yazıda farklı anlamlarda kullanılması önlenmelidir.

Makul sürenin değerlendirilmesinde istenen bilginin kapsamı, mevcut teknik belgeler ve alıcının yapması gereken seçim dikkate alınır. Antlaşma herkes için geçerli üç, yedi veya on beş günlük hazır süre koymaz. Birim seçimiyle kapsamlı teknik uyumluluk incelemesinin aynı sürede tamamlanacağı varsayılmamalıdır. Verilen zamanın neden gerekli ve uygulanabilir olduğu bildirim dosyasında açıklanmalıdır.

İlk talep hangi bilgileri açıkça istemelidir?

İlk belirleme talebi, alıcının yerine getirmediği görevi anlaşılır hâle getirmelidir. Hangi mal veya parti için hangi özelliklerin eksik olduğu belirtilir. Teknik çizim, ürün kodu ve seçenek listesi varsa doğru sürümleri eklenir. Sadece acilen şartname gönderin şeklindeki genel mesaj, birçok farklı ürünün yer aldığı bir sözleşmede hangi alanın tamamlanacağını göstermeyebilir.

Kesinleşmiş özellikler yeniden açık tartışmaya dönüştürülmemelidir. Talep yalnız alıcıya bırakılmış seçim veya açıklama alanını hedeflemelidir. Bir ölçüye ilişkin tolerans daha önce kabul edilmişse bu kayıt belirtilir; yeni ve farklı bir toleransın seçilmesi m.65 yoluyla kendiliğinden alıcıya dayatılamaz. Teknik ekip ile sözleşmeyi yöneten kişinin aynı belge sürümünden çalışması bu nedenle önemlidir.

Talep gönderildikten sonra alıcının hangi belgeleri aldığı korunmalıdır. E-posta metni ile ek dosya ayrı saklanır; bağlantı üzerinden sunulan teknik belgenin sürümü kaydedilir. Sonradan güncellenen ortak klasör, alıcının ilk gün hangi içeriği gördüğünü açıklamak için yeterli olmayabilir. M.65’in talebin alınmasına bağladığı zaman düzeni bakımından gönderim ve erişim kayıtlarının karıştırılmaması gerekir.

Satıcının kendi belirlemesi alıcının bilinen ihtiyaçlarına uymalıdır

M.65/1, satıcının belirlemeyi alıcının kendisi tarafından bilinen ihtiyaçlarına uygun biçimde yapmasını öngörür. Bu sınır, satıcının depoda kalan veya üretmesi daha kolay olan ürünü hiçbir gerekçe olmadan seçmesini engeller. Önceki numune, onaylı çizim, kullanım amacı ve tarafların kabul ettiği teknik kayıtlar değerlendirilir. Bilinen ihtiyaçların hangi belgeden çıkarıldığı gösterilmelidir.

Alıcının ihtiyacı hakkında bilgi bulunmayan yerde yeni bir ihtiyaç uydurulmaz. Satıcı neyi bildiğini ve hangi seçim alanının gerçekten açık bırakıldığını belirlemelidir. Birden fazla uygun teknik seçenek bulunuyorsa yapılan seçimin sözleşme çerçevesindeki gerekçesi kaydedilir. Bu kayıt, m.65 kapsamında bağlayıcılık iddiası ileri sürüldüğünde belirlemenin keyfî olmadığını açıklamak için önem taşır.

Sözleşmede özel kullanım amacı bildirilmişse teknik seçimin bu amaçla uyumu kontrol edilir. Belirlemenin m.65 kapsamında yapılması, CISG m.35’teki sözleşmeye uygun mal teslimi incelemesini tamamen ortadan kaldırmaz. Kalite, numune ve ambalaj bakımından uygunluk rehberi, kesinleşmiş ürün özelliklerinin teslimde nasıl değerlendirileceğini açıklar.

Belirleme yetkisi sınırsız sözleşme değiştirme yetkisi değildir

M.65, açık bırakılan özelliklerin tamamlanmasına yöneliktir. Satıcının bütün ürün grubunu, toplam satış miktarını veya kararlaştırılmış fiyat yöntemini değiştirmesi bu yetkinin olağan sonucu olarak kabul edilmemelidir. Yapılan işlemin teknik boşluğu doldurmak mı yoksa yeni ticari şart ileri sürmek mi olduğu belirlenir. Yeni şartın kabulü gerekiyorsa sözleşme değişikliği kendi kurallarıyla incelenmelidir.

Teknik seçim fiyatı etkileyen bir sözleşmesel formüle bağlıysa, seçimin bu formüle nasıl yansıdığı açıklanır. Fiyat farkının dayanağı m.65’in kendisi değil, ilgili sözleşme düzenidir. Alıcıya ikinci bildirim yapılırken böyle bir ekonomik sonuç gizlenmemelidir. Ürün özelliğini tamamlayan işlemle sonradan fiyat artıran teklifin birbirine karışması, bağlayıcılık iddiasını zayıflatan bir uyuşmazlık yaratır.

Aynı sınır teslim günü ve üretim miktarı için de korunur. Alıcının bilgi vermemesi nedeniyle gecikme yaşandığı ileri sürülebilir; ancak yeni teslim tarihinin nasıl belirleneceği sözleşme ve ilgili hükümlere göre açıklanmalıdır. Belirleme hakkı, satıcının başka borçlarını süresiz biçimde erteleme izni değildir. Her değişikliğin hangi hukuki dayanakla istendiği ayrı yazılmalıdır.

İkinci bildirim: satıcının seçimi alıcıya ayrıntılı olarak açıklanır

Satıcı kendisi belirleme yapmışsa m.65/2 uyarınca bunun ayrıntılarını alıcıya bildirmelidir. İlk aşamadaki özellikleri tamamlayın talebi, ikinci aşamadaki şu belirlemeyi yaptık açıklaması yerine geçmez. İkinci bildirim, alıcının karşılaştırıp farklı bir belirleme yapabileceği kadar açık olmalıdır. Ölçü, birim, tolerans, ürün kodu ve diğer seçilmiş özellikler somut biçimde gösterilir.

Teknik eki olmayan genel onay yazısı, belirlemenin bütün içeriğini her zaman açıklamaz. Bildirimin ek listesinde her dosyanın adı ve sürümü belirtilir. Birden fazla çizim varsa hangisinin diğerini değiştirdiği yazılır. Aynı e-postada birbirine uymayan iki ölçü setinin bulunması, alıcının hangi belirlemeye karşı çıkması gerektiğini belirsizleştirir. Bağlayıcılık ileri sürülecek içerik tek ve tutarlı olmalıdır.

İkinci bildirimde alıcının farklı belirleme yapabileceği makul süre de açıkça tanınır. Sürenin hangi bildirimden itibaren değerlendirileceği belirlenir ve ilgili alındı kaydı saklanır. Satıcı yalnız kendi dosyasına karar notu koyarak alıcıya bildirmediği seçimi bağlayıcı hâle getiremez. M.65/2’deki bildirim ve süre, hükmün ayrılmaz adımlarıdır.

Alıcının ikinci aşamadaki sessizliği ne zaman sonuç doğurur?

M.65/2, alıcının satıcının bildirimini aldıktan sonra belirlenen süre içinde farklı bir belirleme yapmaması hâlinde satıcının belirlemesinin bağlayıcı olacağını düzenler. Bu sonuç, her ticari sessizliğin genel kabul olduğu anlamına gelmez. Kanuni yolun önceki şartları sağlanmış olmalıdır: alıcının görevi, ilk aşamadaki süresizlik veya gecikme, bilinen ihtiyaçlara uygun belirleme ve ayrıntılı ikinci bildirim birlikte bulunmalıdır.

Bu nedenle yalnız alıcı cevap vermedi cümlesi yeterli açıklama değildir. Hangi iletiye, hangi eklerle ve hangi süre içinde cevap verilmediği gösterilir. Alıcının alternatif özellikleri başka bir yetkili kanaldan gönderip göndermediği kontrol edilir. Aynı işlemle ilgili satış ve teknik ekiplerin farklı yazışma kanalları kullanması durumunda bütün ilgili kayıtlar birleştirilmelidir. Yalnız bir posta kutusuna bakılarak sessizlik sonucu kurulmaz.

Alıcı zamanında farklı belirleme yapmışsa, bunun açık bırakılmış alan içinde kalıp kalmadığı incelenir. Farklı belirleme hakkı da baştan kabul edilmiş sözleşmeyi bütünüyle yeniden kurma yetkisi değildir. Alıcının yanıtı yeni fiyat, yeni ürün veya farklı miktar içeriyorsa hangi kısmın teknik belirleme ve hangi kısmın sözleşme değişikliği teklifi olduğu ayrılmalıdır.

Üretim ne zaman başlatılmalı ve sürüm kontrolü nasıl yapılmalı?

Üretime ilişkin karar, m.65 yolunun hangi aşamada bulunduğuyla uyumlu olmalıdır. Satıcının belirlemesi henüz alıcıya bildirilmemişken veya alıcıya verilen makul süre devam ederken geri döndürülemez işlem yapılması ayrı ticari risk doğurur. Bu riskin mali sonucu, bağlayıcılık koşulları tamamlanmış gibi alıcıya otomatik yüklenmemelidir. Sözleşmede kabul edilmiş üretim hazırlığı ile belirli özelliğe bağlı nihai imalat ayrılabilir.

Bağlayıcı kabul edilen teknik belirleme üretim emrinde doğru sürümle işaretlenir. Eski teklif eki, alıcının sonradan geri çektiği çizim ve kesinleşmiş belirleme aynı klasörde birbirinden ayrılmadan kullanılmamalıdır. Üretim emri, kalite kontrol planı ve sevk belgesi aynı ürün kimliğine bağlanır. Bu çalışma sözleşmenin yerini alan bir şekil şartı değildir; hukuken esas alınan belirlemenin fiilen uygulanmasını sağlayan operasyon kaydıdır.

Üretim sonrasında farklı bir ürün ortaya çıkarsa, satıcının m.65 sürecini doğru yürütmüş olması bu yeni uygunsuzluğu kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Bağlayıcı belirleme ile teslim edilen mal karşılaştırılır. Alıcıya bırakılmış seçim borcunun yerine getirilmemesi ile satıcının kesinleşmiş teknik özelliklere uymaması farklı ihlallerdir. İki tarafın borçları aynı dosyada fakat ayrı başlıklarda incelenmelidir.

Satıcının diğer hakları saklıdır, ancak şartları ayrıca aranır

M.65/1, satıcının kendi belirlemesini diğer hakları saklı kalmak üzere yapabileceğini düzenler. Bu ifade, tazminat, ifa talebi veya dönme gibi diğer yolların kendi şartları bulunmadan kullanılabileceği anlamına gelmez. Teknik belirleme yapılması, her gecikmede sözleşmeden dönme yetkisi doğurmaz. İhlalin niteliği ve seçilen hukuki yolun koşulları ayrıca değerlendirilir.

Alıcının teslimi mümkün kılacak işbirliği borcu bakımından CISG m.60 kapsamındaki yükümlülükler dikkate alınır. Satıcının ek süre vermesi veya gerçekleşmiş ihlal karşısında hangi hakları kullanacağı da m.61–64 çerçevesinde incelenir. Bir yazıda hem seçim süresi tanıyıp hem bu süre hiç verilmemiş gibi hareket etmek, süreçte çelişki yaratır.

Tazminat isteniyorsa bilgi gecikmesi ile masraf arasında bağ kurulmalıdır. Boşa ayrılan üretim kapasitesi, yeniden işleme veya geciken teslim nedeniyle ileri sürülen kayıplar belgeyle açıklanır. M.74–77 uyarınca tazminat ve zararı azaltma koşulları uygulanır. Satıcının önlenebilir giderleri gereksiz biçimde büyütmesi, bütün tutarın otomatik olarak alıcıya yazılmasını haklı kılmaz.

Teknik şartname tamamlanmadığında hazırlanacak kontrol formu

Bu form, Antlaşmada zorunlu tutulmuş resmî bir belge değildir. Amacı, m.65’in iki aşamalı işlemini hukuki ve teknik ekiplerin aynı kayıt üzerinden yönetmesidir. Her satırın dayandığı belgenin dosyada bulunması gerekir. Sonuç bölümüne yalnız üretime geçildi yazmak yerine hangi belirlemenin hangi tarihte esas alındığı belirtilmelidir. Böylece sonraki kalite veya teslim uyuşmazlığında teknik kapsam yeniden tahmin edilmek zorunda kalınmaz.

Sık sorulan sorular

Alıcı ölçü bildirmezse satıcı istediği ölçüde üretebilir mi?

Hayır. M.65’in koşulları uygulanmalı ve belirleme satıcının bildiği alıcı ihtiyaçlarına uygun olmalıdır. Açık bırakılmamış sözleşme şartları keyfî biçimde değiştirilemez.

Belirleme görevi sözleşmede alıcıya verilmemişse ne olur?

M.65’in başlangıç koşulu ayrıca araştırılır. Satıcı kendi görevindeki teknik çalışmayı yalnız sonradan form göndererek alıcının borcu hâline getiremez.

İlk talep için standart yedi günlük süre var mı?

Antlaşma böyle bir sabit süre koymaz. Kararlaştırılmış tarih veya satıcının alınan talebinden sonraki makul süre esas alınır.

Satıcının tek bildirim göndermesi her zaman yeterli mi?

İlk belirleme talebi ile satıcının yaptığı seçimin ayrıntılı bildirimi farklı aşamalardır. M.65/2’deki içerik ve alternatif belirleme süresi ayrıca sağlanmalıdır.

Alıcı ikinci bildirimden sonra susarsa seçim bağlayıcı olur mu?

Önceki koşullar sağlanmışsa ve alınan bildirimdeki makul süre içinde farklı belirleme yapılmazsa satıcının belirlemesi bağlayıcı olur.

Alıcı zamanında başka özellik bildirebilir mi?

Evet. M.65/2 bunun için makul süre verilmesini ister. Yanıtın sözleşmede açık bırakılan belirleme alanıyla uyumu ayrıca kontrol edilir.

Satıcı belirleme yaparken fiyatı da serbestçe artırabilir mi?

M.65 tek başına sınırsız fiyat değiştirme yetkisi vermez. Fiyatın teknik seçime etkisi ilgili sözleşme düzeni veya geçerli değişiklik üzerinden değerlendirilir.

Belirleme kesinleşirse kalite sorumluluğu biter mi?

Hayır. Teslim edilen malın kesinleşmiş özelliklere ve ilgili uygunluk yükümlülüklerine uyup uymadığı ayrıca incelenir.

Bilgi gecikmesinden doğan masraf istenebilir mi?

İlgili tazminat hükümlerinin şartları sağlanmalıdır. Masraf, ihlal ve zarar arasındaki bağ ile zararı azaltma konusu ayrıca gösterilir.

Teknik belirleme sözleşmenin kurulması yerine geçer mi?

Hayır. Önce kurulmuş sözleşme ve alıcıya bırakılmış özellik belirleme görevi bulunmalıdır. M.65 her belirsiz görüşmeyi kendiliğinden satışa dönüştürmez.

Resmî kaynak ve hukuki dayanak

Temel dayanak CISG m.65’tir. Sözleşme kapsamı, uygunluk ve diğer haklar bakımından ilgili m.3, 8–9, 35, 60–64 ve 74–77 hükümleri birlikte incelenir. UNCITRAL CISG sayfası ve resmî mevzuat arşivinde yer alan Antlaşma metni üzerinden hüküm kontrolü yapılmıştır. İkinci bağlantı yalnız Antlaşma metninin karşılaştırılması içindir. Kaynak kontrolü: 29 Eylül 2026. Sözleşmenin kurulması, uygulanacak hukuk ve bildirimlerin somut içeriği dosyaya özgü değerlendirilmelidir.