CISG Madde 60: Alıcının Teslim Alma Borcu Neleri Kapsar? İşbirliği ve Malı Teslim Alma | 2026
- CISG Madde 60’ın iki unsuru
- Teslim için gerekli işbirliği nedir?
- Malların fiilen teslim alınması
- Depo randevusu ve boşaltma organizasyonu
- İthalat, gümrük ve belge işlemleri
- Teknik seçim ve spesifikasyon gecikmesi
- Incoterms ve teslim alma borcu
- Alıcı malı ne zaman reddedebilir?
- Teslim almamanın hukuki sonuçları
- Teslim almama risk geçişini etkiler mi?
- İspat için hangi belgeler gerekir?
- Sık sorulan sorular
CISG Madde 60’ın İki Unsuru Nedir?
CISG m.60, alıcının m.53’te genel olarak belirtilen “malları teslim alma” borcunu ayrıntılandırır. Hükme göre bu borç iki parçadan oluşur. İlk olarak alıcı, satıcının teslim yapabilmesi için kendisinden makul olarak beklenen bütün işlemleri yerine getirmelidir. İkinci olarak malları fiilen teslim almalıdır.
Bu ikili yapı önemlidir çünkü uluslararası satışta teslim çoğu zaman satıcının tek başına yapabileceği bir işlem değildir. Depo kapısının açılması, ithalat izninin hazırlanması, taşıyıcıya giriş talimatı verilmesi, yükleme veya boşaltma zamanının belirlenmesi, teknik konfigürasyonun seçilmesi gibi işlemler alıcının katılımını gerektirebilir. Alıcı bu işbirliğini yapmazsa satıcı malı zamanında hazırlamış olsa bile teslim tamamlanamayabilir.
M.60’daki “makul olarak beklenebilecek işlemler” açık uçlu fakat keyfî olmayan bir ölçüttür. Hangi işlemin alıcıdan bekleneceği sözleşme, ticari uygulama, Incoterms kuralı, sektör teamülü ve somut lojistik yapı üzerinden belirlenir. Satıcı kendi asli yükümlülüğünü alıcıya yükleyemez; ancak alıcının kontrol alanındaki işbirliğini talep edebilir.
Bu nedenle uyuşmazlıkta yalnız “mal teslim alınmadı” sonucu değil, teslimin neden gerçekleşmediği ve hangi tarafın hangi adımı atması gerektiği kronolojik olarak ortaya konulmalıdır.
Teslim İçin Gerekli İşbirliği Nedir?
İşbirliği yükümlülüğü, teslimin gerçekleşmesini fiilen mümkün kılan hazırlık eylemlerini kapsar. Sözleşmeye göre alıcıdan beklenebilecek başlıca işlemler; teslim adresini teyit etmek, sevk talimatı vermek, taşıyıcı veya gümrük müşavirini bildirmek, depo randevusu oluşturmak, boşaltma ekipmanını hazır etmek, gerekli ithalat belgelerini tamamlamak ve satıcıya teslim için gereken teknik bilgileri sağlamaktır.
Alıcının hangi işlemi yapması gerektiği önceden belirlenebilir olmalıdır. Satıcı, teslim günü ilk kez talep ettiği ve sözleşmede öngörülmeyen ağır bir organizasyonu “m.60 işbirliği” adı altında alıcıya yükleyemez. Makuliyet; maliyet, zaman, tarafların sözleşme kurulurken bildiği operasyon ve sektördeki normal uygulama dikkate alınarak ölçülür.
Örneğin DAP teslimde satıcı malları belirlenen varış yerinde boşaltmaya hazır şekilde getirir; Incoterms 2020 çerçevesinde boşaltma kural olarak alıcının sorumluluğundadır. Alıcı gerekli forklift veya personeli hiç sağlamaz ve araç günlerce beklerse teslim alma borcu tartışması doğabilir. Buna karşılık DPU teslimde boşaltma satıcının sorumluluğundadır; satıcının kendi yükümlülüğünü alıcıya devretmesi doğru olmaz.
İşbirliği borcu yalnız fiziksel lojistikte değil, elektronik ticaret sistemlerinde de doğabilir. Alıcının ERP portalında sevk onayı vermesi, ASN kaydı oluşturması veya belirli güvenlik kodunu üretmesi teslim için zorunluysa, bu eylemlerin zamanında yapılması gerekebilir.
Malların Fiilen Teslim Alınması Ne Anlama Gelir?
M.60(b), alıcının malları “take over” etmesini, yani fiilen devralmasını öngörür. Bunun zamanı ve yeri sözleşme ve CISG m.31-33 teslim hükümlerine göre belirlenir. Alıcının malı devralması, malın sözleşmeye tamamen uygun olduğunu kesin olarak kabul ettiği anlamına gelmez.
Bu ayrım özellikle önemlidir. Alıcı malları fiziksel olarak teslim alabilir, ardından CISG m.38 uyarınca inceleyebilir ve m.39 kapsamında tespit ettiği uygunsuzluğu satıcıya bildirebilir. Teslim alma tutanağının imzalanması, eğer tutanak açıkça kesin kalite kabulü içermiyorsa, bütün uygunsuzluk haklarını otomatik ortadan kaldırmaz.
Diğer yandan alıcı, geçerli bir ret nedeni olmadan sırf piyasa fiyatı düştüğü, müşterisi siparişi iptal ettiği veya depolama planı değiştiği için sözleşmeye uygun malı teslim almaktan kaçınamaz. Bu tür ticari riskler kural olarak alıcının sözleşmesel borcunu ortadan kaldırmaz.
Fiili teslim alma için teslim yerinde yetkili personel, erişim, çalışma saati ve güvenlik prosedürünün hazır olması gerekir. “Depo kapalıydı”, “randevu yoktu” veya “personel yoktu” gibi olaylar teslim almama ihlalinin somut delilleri olabilir.
Depo Randevusu ve Boşaltma Organizasyonu Alıcının Borcu mudur?
Sözleşme ve teslim şekli bunu gerektiriyorsa evet. Modern lojistikte büyük depolar yalnız randevuyla mal kabul eder. Satıcı veya taşıyıcı teslim zamanını makul biçimde bildirmiş; sözleşme belirli teslim penceresi tanımış ve alıcı randevu vermek zorundaysa, randevunun verilmemesi m.60(a) kapsamında işbirliği eksikliği oluşturabilir.
Ancak teslim bildirim süresi de makul olmalıdır. Satıcı sözleşmedeki teslim tarihinden haftalar önce veya sonra habersiz araç gönderirse alıcıdan her durumda anında boşaltma beklenemez. CISG m.33 teslim zamanı ve m.52 erken teslim hükümleriyle birlikte değerlendirme yapılmalıdır.
Boşaltma ekipmanının kime ait olduğu da teslim şekline göre değişir. Sözleşme “buyer unloading” diyorsa alıcının vinç, forklift veya işçiyi hazırlaması gerekir. Boşaltma satıcının edimiyse ekipman eksikliği satıcının sorunu olabilir.
Araç bekleme, demuraj veya depo masrafları doğduğunda masrafın kaynağı belgelenmelidir. Taşıyıcı bekleme fişi, GPS kaydı, depo randevu sistemi ekranı ve günlük ücret faturaları tazminat hesabında önem taşır.
İthalat, Gümrük ve Resmî Belge İşlemleri Teslim Alma Borcuna Girer mi?
İşlemin niteliğine göre girebilir. Alıcı ülkesinde malların ithalatı için alıcının kendi ruhsatı, ithalat lisansı, gümrük beyanı veya belirli kayıt işlemi gerekiyorsa ve bu işlem teslimin gerçekleşmesi için zorunluysa m.60 kapsamındaki işbirliği yükümlülüğü gündeme gelir.
Ödeme için gerekli formaliteler ise özellikle CISG m.54 kapsamında incelenir. Aynı resmi izin hem ödemenin hem teslimin ön koşuluysa m.54 ve m.60 birlikte rol oynayabilir. Hukuki sınıflandırma, işlemin hangi edimi mümkün kıldığına göre yapılmalıdır.
Incoterms kuralları gümrük sorumluluğunu da etkiler. DDP teslimde ithalat gümrük işlemleri kural olarak satıcıya aitken, DAP’ta ithalat işlemleri alıcıya aittir. Sözleşmede bu dağılım değiştirilmiş olabilir; nihai metin kontrol edilmelidir.
Alıcının resmî işlemi zamanında başlatmaması satıcının teslimini engellerse, alıcı kendi ihmalinden kaynaklanan gecikmeye dayanarak satıcıyı sorumlu tutamaz. CISG m.80 bu ilkeyi destekler.
Alıcı Teknik Seçim veya Spesifikasyonu Zamanında Yapmazsa Ne Olur?
Bazı satışlarda alıcının üretim başlamadan önce renk, ölçü, model, etiket, voltaj, ambalaj veya başka özellikleri belirlemesi gerekir. Bu seçim yapılmadan satıcı malı tamamlayamaz. Alıcının seçim yapması teslimin mümkün olması için gerekli bir işlem olduğunda m.60(a) ile bağlantılıdır.
CISG m.65 bu durum için özel hüküm içerir. Alıcı sözleşmede öngörülen tarihte veya satıcının talebinden sonra makul sürede spesifikasyonu yapmazsa, satıcı diğer haklarına zarar vermeksizin alıcının bilinen ihtiyaçlarına göre kendisi belirleme yapabilir. Satıcı seçtiği özellikleri alıcıya bildirmeli ve farklı bir seçim yapması için makul süre vermelidir; alıcı bu sürede seçim yapmazsa satıcının belirlemesi bağlayıcı hâle gelir.
Bu nedenle spesifikasyon gecikmesi, yalnız üretim planı sorunu değildir. Sözleşme, seçim tarihi ve sonuçları açıkça belirlenmelidir. Satıcı da alıcıya hangi bilginin eksik olduğunu zamanında bildirmelidir.
Incoterms Alıcının Teslim Alma Borcunu Nasıl Etkiler?
Incoterms, teslim yeri, risk ve masraf dağılımını ayrıntılandırır. CISG m.60 ise alıcının teslimi mümkün kılan işbirliği ve devralma borcunu düzenler. İki sistem birbirini tamamlar.
EXW’de alıcı satıcının tesisinden malları almak için taşıma organizasyonunu yapar. FCA’da satıcı malları kararlaştırılan yerde taşıyıcıya teslim eder; alıcı taşıyıcıyı zamanında tayin etmek zorunda olabilir. FOB’da gemi ve yükleme talimatı alıcı tarafından sağlanabilir. DAP’ta alıcı belirlenen varış yerinde malları boşaltmaya hazır olmalıdır. DDP’de ithalat formalitelerinin temel sorumluluğu satıcıda olsa da alıcının ülkesindeki bazı kayıtlar için işbirliği gerekebilir.
Incoterms terimi mutlaka yer adı ve versiyonla kullanılmalıdır: örneğin “FCA Mersin Free Zone, Incoterms 2020”. Sadece “FOB Turkey” gibi belirsiz kullanım, teslim yeri ve taraf işbirliği bakımından sorun yaratır.
Alıcı Malı Ne Zaman Teslim Almaktan Kaçınabilir?
Alıcının teslim alma borcu, satıcının her türlü ifasını sorgusuz kabul etme borcu değildir. Satıcının teslimi ciddi biçimde sözleşmeye aykırıysa alıcının CISG’deki hukuki çareleri gündeme gelir. Örneğin esaslı ihlal ve usulüne uygun dönme hâlinde alıcı malları kabul etmek zorunda olmayabilir.
Kısmi uygunsuzlukta ise CISG m.51 nedeniyle haklar öncelikle sorunlu kısım için kullanılır; küçük ve ayrılabilir ayıp nedeniyle bütün sevkiyatın reddi her zaman haklı değildir. Erken teslimde m.52 alıcıya erken teslimi kabul veya reddetme seçeneği verir.
Alıcı ret kararını yazılı, hızlı ve somut gerekçeyle bildirmelidir. Mallar fiilen alıcının zilyetliğine geçmişse CISG m.86 uyarınca koruma yükümlülüğü doğabilir. Ret hakkı malları sahipsiz bırakma hakkı değildir.
Teslim Almamanın Hukuki Sonuçları Nelerdir?
Alıcının m.60 borcunu ihlal etmesi hâlinde satıcı CISG m.61 uyarınca m.62-65’teki haklarını ve m.74-77 tazminat hükümlerini kullanabilir. Satıcı alıcıdan malları teslim almasını isteyebilir; makul ek süre verebilir ve şartları gerçekleşirse sözleşmeden dönebilir.
Alıcının teslim almaması satıcıya depolama, taşıma, geri sevk, sigorta, elleçleme veya yeniden satış maliyeti doğurabilir. Bu zararlar m.74’ün öngörülebilirlik sınırı ve m.77 zararı azaltma yükümlülüğü çerçevesinde talep edilebilir.
Satıcı da malları korumak için m.85 uyarınca makul önlemler almak zorunda olabilir. Gerekli hâllerde m.87 uyarınca üçüncü kişi deposuna bırakma veya m.88 şartlarında satış gündeme gelebilir. Dolayısıyla alıcının teslim almaması, malların kaderini belirsiz bırakmaz; CISG koruma ve satış mekanizmaları getirir.
Teslim Almama Risk Geçişini Etkiler mi?
Evet. CISG m.69, taşımalı satış dışındaki belirli hâllerde alıcının malları teslim alma zamanı geldiği hâlde teslim almaması ve malların tasarrufuna bırakılmış olması durumunda riskin alıcıya geçmesini düzenler. Bu nedenle mal satıcının deposunda fiziksel olarak kalmaya devam etse bile hasar riski bazı şartlarda alıcıya geçmiş olabilir.
Ancak risk geçişi için malların sözleşmeye açıkça tahsis edilmiş olması gerekir. Ayrıca satıcının kendi eylem veya ihmalinden kaynaklanan kayıp bakımından m.66 istisnası önemlidir. Risk kuralları ile malı koruma yükümlülüğü de birbirinden ayrılmalıdır.
Teslim Alma Uyuşmazlığında Hangi Belgeler Toplanmalıdır?
- Satış sözleşmesi ve Incoterms hükmü,
- Sevk ve teslim programı,
- Depo randevu kayıtları,
- Taşıyıcı CMR/konşimento ve GPS kayıtları,
- Gümrük/ithalat belgeleri,
- Alıcıya gönderilen hazır ve teslim bildirimleri,
- Teknik spesifikasyon talepleri ve cevapları,
- Depo giriş/ret tutanakları,
- Fotoğraf ve video kayıtları,
- Bekleme, depolama ve yeniden taşıma faturaları,
- Alıcının ret gerekçesi ve satıcının cevabı.
Uyuşmazlıkta en yararlı yöntem, “satıcı hangi tarihte ne yaptı, alıcı hangi tarihte hangi işbirliğini yapmadı?” sorusunu gün gün gösteren kronoloji hazırlamaktır.
Yurt Dışındaki Alıcı ve Satıcı İçin Uygulama Adımları
- Teslim yeri, zaman ve Incoterms kuralını kesinleştirin.
- Alıcıdan beklenen işbirliği adımlarını yazılı listeleyin.
- Depo/taşıyıcı randevusunu yeterli süre önce teyit edin.
- İthalat ve gümrük sorumluluğunu belirleyin.
- Teknik seçim varsa son tarih verin.
- Teslim engellenirse olayı aynı gün yazılı bildirin.
- Bekleme ve depolama giderlerini belgeleyin.
- Gerekirse m.63 kapsamında makul ek süre verin.
- Mal korunacaksa m.85-88 mekanizmalarını uygulayın.
- Yetki veya tahkim şartını inceleyerek tahsilat stratejisini belirleyin.
Yurt dışında bulunan taraflar Türkiye bağlantılı uluslararası satış uyuşmazlıklarını vekil aracılığıyla takip edebilir. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosunun tek fiziksel ofisi Mersin’dedir; Türkiye’deki süreçler görev, yetki ve tahkim kuralları çerçevesinde Mersin’den koordine edilir.
Sözleşmede Teslim Alma Borcu Nasıl Düzenlenmeli?
Teslim maddesi yalnız yer ve tarih içermemelidir. Depo randevusu, çalışma saatleri, boşaltma sorumluluğu, taşıyıcı seçimi, ithalat belgeleri, güvenlik prosedürü ve alıcının vereceği teknik bilgilerin son tarihi de açıklanmalıdır.
Mal kabulünün kalite kabulü anlamına gelip gelmediği ayrıca yazılmalıdır. Örneğin “physical receipt does not constitute final acceptance of conformity” gibi bir hüküm, m.38-39 inceleme haklarıyla operasyonel mal kabulünü ayırabilir.
Bekleme ücretleri ve alıcının teslim almaması hâlinde malların depolanması, geri taşınması veya yeniden satılması için uygulanacak prosedür de düzenlenebilir. Tarafların açık sözleşme hükümleri CISG m.6 çerçevesinde tamamlayıcı hükümlerden önce gelir.
En Sık Yapılan Hatalar
- Teslim alma borcunu yalnız imza atmak sanmak,
- Alıcının gerekli depo veya taşıyıcı işbirliğini sözleşmede hiç düzenlememek,
- Incoterms kuralının yerini ve versiyonunu yazmamak,
- Fiziki teslim alma ile kalite kabulünü aynı şey saymak,
- Satıcının erken veya sözleşmeye aykırı teslimini alıcının normal teslim alma borcuyla karıştırmak,
- Bekleme ve depolama giderlerini belgesiz bırakmak,
- Teknik spesifikasyon gecikmesinde m.65 prosedürünü kullanmamak,
- Reddedilen malların korunması yükümlülüğünü ihmal etmek.
Sık Sorulan Sorular
1. Alıcının teslim alma borcu yalnız malları fiziksel almak mıdır?
Hayır. M.60(a) teslimi mümkün kılan makul işbirliği eylemlerini, m.60(b) ise fiili devralmayı kapsar.
2. Depo randevusu vermek alıcının borcu olabilir mi?
Sözleşme ve lojistik yapı gerektiriyorsa evet.
3. Malı teslim almak ayıbı kabul etmek anlamına gelir mi?
Hayır. M.38-39 inceleme ve uygunsuzluk bildirimi hakları ayrıca uygulanır.
4. Alıcı ithalat lisansı almazsa satıcı sorumlu olur mu?
İthalat lisansının alıcının yükümlülüğü olduğu olayda alıcının ihlali m.60 ve gerektiğinde m.80 kapsamında değerlendirilir.
5. Alıcı teknik özellikleri seçmezse ne olur?
CISG m.65 şartları gerçekleşirse satıcı alıcının bilinen ihtiyaçlarına göre kendisi spesifikasyon yapabilir ve alıcıya farklı seçim için makul süre verir.
6. Satıcı malları erken getirirse alıcı almak zorunda mı?
Hayır. CISG m.52 alıcıya erken teslimi kabul veya reddetme seçeneği verir.
7. Alıcı sözleşmeye uygun malı teslim almazsa tazminat doğar mı?
Şartları varsa satıcının depolama, taşıma ve diğer öngörülebilir zararları m.74 kapsamında talep edilebilir.
8. Satıcı malı nerede saklayacak?
M.85-88 koruma, üçüncü kişi deposu ve belirli şartlarda satış mekanizmalarını düzenler.
9. Teslim almama hâlinde risk alıcıya geçebilir mi?
CISG m.69 şartları gerçekleşirse evet.
10. Taraflar teslim alma prosedürünü değiştirebilir mi?
Evet. CISG m.6 uyarınca sözleşmeyle ayrıntılı farklı prosedür kurulabilir.
İç Bağlantılar
- CISG Madde 53: Alıcının temel borçları
- CISG Madde 58: Ödeme zamanı ve inceleme
- CISG Madde 52: Erken ve fazla teslim
- CISG Madde 38-39: İnceleme ve ayıp bildirimi
- Yurt dışındaki müvekkiller için hukuk rehberleri
Resmî Kaynaklar
Sonuç
CISG Madde 60, alıcının teslim alma borcunu pasif bir “mal kabulü” değil, teslimi mümkün kılan işbirliği ile fiili devralmadan oluşan aktif bir yükümlülük olarak düzenler. Uluslararası satışta depo randevusu, taşıyıcı organizasyonu, ithalat işlemi, teknik seçim ve boşaltma hazırlığı gibi adımlar sözleşmeye göre bu borcun parçası olabilir. Teslim engellendiğinde hangi tarafın hangi işlemi yapmadığı belgelenmeli; satıcının m.61-65 ve m.74-77 hakları ile malları koruma yükümlülükleri birlikte yönetilmelidir.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
