Tanıklık Yapmayı Kabul Eden Yakının Yeminden Çekinme Dilekçesi | CMK 51 Word

Tanıklık yapmayı kabul eden yakının yeminden çekinme dilekçesi, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 45. maddesinde sayılan bir yakının tanık olarak beyanda bulunmayı seçmesine rağmen CMK m.51 uyarınca yemin etmek istemediğini dosyaya açıkça bildirmesi için hazırlanır. Bu başvuru, tanıklıktan bütünüyle çekinme talebi değildir. Tanık olay hakkında bildiklerini anlatır; yalnızca kanunun kendisine tanıdığı yemin etmeme hakkını kullanır. Aşağıdaki açıklamalar ve indirilebilir Word örneği, yakınlık bağının doğru gösterilmesi, hakkın bildirilmesi ve beyanın yeminsiz alındığının tutanağa geçirilmesi üzerine kuruludur.

CMK 51 kapsamında yakın tanık yeminden çekinebilir mi?

Evet. CMK m.51, CMK m.45 gereğince tanıklıktan çekinebilecek kişilerin tanıklık yapmayı seçmeleri hâlini düzenler. Bu kişilere yemin verilip verilmemesi hâkim veya mahkemenin takdirindedir. Bununla birlikte tanık yemin etmekten çekinebilir ve bu hakkın kendisine bildirilmesi gerekir. Kanun metnindeki “ancak” sözcüğü, makamın yemin konusundaki takdirinden bağımsız olarak tanığın yemin etmeyi reddedebilmesini güvence altına alır. Dilekçenin sonucu, tanığın CMK m.51 hakkını kullandığının kayda geçirilmesi ve beyanının yeminsiz alınmasıdır.

Bu hak yalnız CMK m.45 kapsamındaki yakınlık nedeniyle tanıklıktan çekinebilecek kişiye aittir. Meslek sırrı nedeniyle çekinmeyi düzenleyen CMK m.46 veya kişinin kendisini ve yakınlarını ceza kovuşturmasına uğratabilecek belirli soruya cevap vermemesini düzenleyen CMK m.48, CMK m.51’in doğrudan atıf yaptığı hükümler değildir. Dilekçede yakınlık bağının türü açıkça yazılır. “Sanığın yakınıyım” biçimindeki genel ifade yerine eş, nişanlı, üstsoy, altsoy, belirli derecedeki kan veya kayın hısmı ya da evlatlık bağı somut olarak gösterilir.

Tanıklıktan çekinme ile yeminden çekinme aynı işlem değildir

CMK m.45/3 uyarınca yakın tanığa, dinlenmeden önce tanıklıktan çekinebileceği bildirilir. Bu kişi tanıklık yapmayı kabul edebilir ve dinlenirken de her zaman tanıklıktan çekinebilir. CMK m.51 ise aynı kişinin tanıklık yapmayı seçtiği sırada yemin yönünden sahip olduğu ayrı hakkı düzenler. Tanıklıktan çekinme kullanılırsa beyan verme sona erer; yalnız yeminden çekinme kullanılırsa tanık bildiklerini anlatmaya devam eder. Yazılı başvuruda hangi hakkın kullanıldığı açıkça ayrılmazsa tutanakta yanlış işlem kurulabilir.

Tanık hem tanıklıktan çekinip hem bütün olay hakkında ayrıntılı beyanda bulunmayı aynı anda isteyemez. İradesi tanıklık yapma yönündeyse CMK m.51 başvurusu yapılır. İradesi tanıklık görevini sürdürmeme yönündeyse CMK m.45/3 kapsamında çekinme beyanı kaydedilir. Tanık, yalnız belirli bir sorunun kendisini veya CMK m.45/1’deki yakınını ceza kovuşturmasına uğratacağını belirtiyorsa CMK m.48 kapsamında o soruya cevap vermekten çekinme söz konusudur. Dilekçe başlığı ve sonuç istemi bu üç olasılıktan yalnız gerçekte kullanılan hakkı gösterir.

CMK 45 kapsamında hangi yakınlar bu hakkı kullanır?

CMK m.45/1’e göre şüpheli veya sanığın nişanlısı; evlilik bağı sona ermiş olsa bile eşi; kan veya kayın hısımlığından üstsoyu ve altsoyu; üçüncü derece dâhil kan hısımları; ikinci derece dâhil kayın hısımları ile evlatlık bağı bulunanlar tanıklıktan çekinebilir. CMK m.51’in yeminden çekinme hakkı da bu gruba bağlanmıştır. Yakınlık, hakkında soruşturma veya kovuşturma yürütülen kişiyle kurulmalıdır. Mağdurun, katılanın veya başka bir tanığın yakını olmak tek başına CMK m.45 ve 51 kapsamında aynı sonucu doğurmaz.

Evliliğin sona ermesi, eski eşin CMK m.45/1-b kapsamındaki çekinme hakkını kaldırmaz. Buna karşılık nişanlılık yönünden dosyadaki gerçek bağ açıklanır; geçmişte sona ermiş bir nişanlılık varmış gibi güncel hak kurulmaz. Kan hısımlığında derece, doğumlar sayılarak belirlenir. Kardeş ikinci derece; amca, hala, dayı, teyze ile yeğen üçüncü derece kan hısmıdır. Kayın hısımlığında kanunun sınırı ikinci derecedir. Dilekçeye gereksiz aile bilgileri doldurulmaz; hakkın dayanağı olan bağın kimler arasında bulunduğu belirtilir.

Yaş küçüklüğü, akıl hastalığı veya akıl zayıflığı nedeniyle tanıklıktan çekinmenin önemini anlayamayacak durumda olanların dinlenmesi CMK m.45/2’de kanuni temsilci rızasına bağlanmıştır. Kanuni temsilci şüpheli veya sanıksa bu konuda karar veremez. Bu özel durumda kullanılacak başvuru, yetişkin ve ayırt etme gücüne sahip yakın tanığın kişisel CMK m.51 beyanıyla aynı değildir. Ayrıca dinlenme sırasında on beş yaşını doldurmamış kişi CMK m.50/1-a gereğince zaten yeminsiz dinlenir; onun için m.51 hakkı üzerinden gereksiz bir yemin tartışması kurulmaz.

Hâkim veya mahkemenin takdiri neyi kapsar?

CMK m.51’in ilk cümlesi, tanıklıktan çekinebilecek yakına yemin verip vermemeyi hâkim veya mahkemenin takdirine bırakır. Makam, yakının tanıklık yapmayı kabul ettiği durumda baştan yeminsiz dinlemeye karar verebilir. Bu durumda tanığın ayrıca yemini reddetmesine gerek kalmadan yeminsiz dinleme yapılır. Makam yemin verilmesini uygun görürse ikinci cümle devreye girer: tanık yemin etmekten çekinebilir. Dilekçede “mahkemenin takdir yetkisi bulunmamaktadır” denilmez; takdirin yemin verip vermeme kararıyla, tanığın yemini reddetme hakkının ise ayrı hükümler olduğu gösterilir.

Soruşturma evresinde tanık dinleme yetkisi Cumhuriyet savcısına aittir. CMK m.54/2, soruşturma evresinde Cumhuriyet savcılarının da tanıklara yemin vereceğini düzenler. CMK m.51 başlığında hâkim veya mahkemenin takdirinden söz edilmesi nedeniyle, savcılık aşamasındaki başvuruda tanığın yakınlık ve yemin etmeme iradesi açıkça kayda geçirilir; dilekçede savcılığa kanunda yazmayan bir takdir alanı yüklenmez. Kovuşturma aşamasındaki başlık ise davayı gören ceza mahkemesine yöneltilir. Dilekçe, kolluk birimine genel hitapla hazırlanıp mahkeme dosyası varmış gibi sunulmaz.

Yeminden çekinme hakkının bildirilmesi ve tutanak

CMK m.51, yeminden çekinme hakkının tanığa bildirilmesini zorunlu tutar. Bildirim, tanığın bu hakkı bilip bilmediğine dair varsayımla geçiştirilemez. Tanık avukat olsa veya daha önce başka dosyada dinlenmiş bulunsa da bu dosyadaki usul işlemi ayrıca yerine getirilir. Tanığın CMK m.45 kapsamındaki yakınlığı, tanıklık yapmayı kabul ettiği, CMK m.51 hakkının bildirildiği, tanığın yemin etmeyeceğini açıkladığı ve beyanın yeminsiz alındığı tutanakta birbirinden ayırt edilecek biçimde yer almalıdır.

Yazılı dilekçe, duruşma tutanağının yerine geçmez. Tanık dinlenirken yapılan bildirim ve verilen cevap işlem tutanağına geçirilir. Dilekçe, duruşma veya ifade öncesinde iradeyi netleştirir ve tutanağa doğru aktarılmasını kolaylaştırır. Tutanak okunmak üzere tanığa verildiğinde yakınlık bağının veya “yeminden çekindi” kaydının yanlış yazıldığı görülürse imzadan önce düzeltme istenir. Tutanakta tanıklıktan çekindiği yazıldığı hâlde tanık gerçekte yalnız yeminden çekinmişse bu fark açıkça düzeltilir.

Yeminsiz dinlenmek doğruyu söyleme yükümlülüğünü kaldırmaz

Yeminden çekinme, gerçeğe aykırı beyanda bulunma serbestisi vermez. CMK m.53 uyarınca tanığa gerçeği söylemesinin önemi ve gerçeği söylememesi hâlinde yalan tanıklık suçundan cezalandırılacağı anlatılır. Tanık yeminsiz dinlense de tanık sıfatıyla verdiği beyanın doğruluğundan sorumludur. Dilekçede “yemin etmediğim için beyanımdan sorumlu değilim” veya “yakın olduğum için dilediğim biçimde ifade verebilirim” şeklinde bir kayıt bulunamaz.

Tanık olay hakkında bizzat gördüğünü, duyduğunu veya bildiğini açıklar. Başkasından aktarılan bilgi, doğrudan gözlem gibi sunulmaz. Hatırlanmayan ayrıntı için kesin tarih, saat veya miktar üretilmez. Yakınlık ilişkisi, beyanın içeriğini sanığa göre değiştirme hakkı sağlamaz. CMK m.51 dilekçesinin amacı, yemin işlemini hukuka uygun kurmak ve tanığın kanuni tercihini kaydetmektir. Beyanın güvenilirliği ve diğer delillerle birlikte değerlendirilmesi yargı makamına aittir.

Başvuru ne zaman ve nasıl yapılır?

Yeminden çekinme beyanı, yemin işlemi yapılmadan önce bildirilir. Duruşma tarihi biliniyorsa dilekçe önceden mahkeme dosyasına sunulabilir; tanık dinlenirken sözlü olarak da beyan edilerek tutanağa geçirilebilir. Önceden dilekçe sunulmuş olması, dinleme sırasında hakkın bildirimi ve tanığın güncel iradesinin sorulması gereğini ortadan kaldırmaz. Tanık, yakınlık belgesini ve çağrı kaydını yanında bulundurur. Dosyada nüfus kayıtları zaten bulunuyorsa aynı belgenin gereksiz tekrarına yol açmadan ilgili kayıt gösterilir.

Tanık önce yemin edip sonra yalnız m.51 hakkını kullanmak istediğini açıklarsa, yapılmış yemin yok sayılmaz. Bu nedenle hakkın dinlemenin başında belirlenmesi gerekir. CMK m.54 uyarınca gerekli hâllerde yemin tanıklıktan sonraya bırakılabilir; yakın tanık beyanın sonunda da m.51 uyarınca yemin etmeyi reddedebilir. Tekrar dinlemede CMK m.57 uyarınca önceki yemin hatırlatılabildiğinden, önceki dinlemenin yeminli mi yeminsiz mi olduğu tutanaktan kontrol edilir. Önceki oturumda hiç yemin bulunmadığı hâlde “önceki yemin hatırlatıldı” kaydı kurulmaz.

Dilekçede bulunacak kayıtlar ve ekler

Başlıkta soruşturma veya esas numarası, tanığın adı ve ilgili şüpheli ya da sanığın adı yazılır. Yakınlığın türü ve CMK m.45/1’deki hukuki karşılığı belirtilir. Tanığın tanıklık yapmayı kabul ettiği, yalnız yeminden çekindiği ayrı bir cümlede açıklanır. Sonuç bölümünde CMK m.51 bildiriminin yapılması, yeminden çekinme beyanının tutanağa geçirilmesi ve beyanın yeminsiz alınması istenir. Dilekçede sanığın suçlu ya da suçsuz olduğu yönünde sonuç talebi kurulmaz; tanık usul hakkını bildirir.

Ek olarak çağrı kâğıdı, dosya numarasını gösteren belge ve yakınlığı doğrulayan gerekli kayıt sunulabilir. Tam aile nüfus kayıt örneğinde başvuruyla ilgisiz kişisel veriler varsa yalnız gerekli kapsamın dosyaya verilmesi sağlanır. Evlilik sona ermişse eski eşlik bağını gösteren kayıt; evlatlık ilişkisi varsa bu bağı doğrulayan kayıt kullanılır. Tanık, bulunmayan bir belgeyi ek listesine yazmaz. Belge daha önce dosyadaysa “dosyada mevcut” denir; aynı belgenin sunulmuş olduğu gerçeğe aykırı biçimde ileri sürülmez.

CMK 51 yeminden çekinme dilekçesi Word örneği

CMK 51 yakının yeminden çekinme dilekçesini Word olarak indir. Örnekteki köşeli parantezler gerçek dosya ve yakınlık bilgileriyle doldurulur. Tanık, tanıklık yapmaktan da çekinecekse bu örneğin sonuç bölümü kullanılmaz; CMK m.45/3 iradesine uygun ayrı beyan hazırlanır.

Dinleme sırasında ve sonrasında yapılacak kontrol

Tanık salona veya ifade odasına alındığında kimlik ve yakınlık bilgilerini doğru verir. Hakkın bildirimi sırasında tanıklık yapacağını, yalnız yeminden çekindiğini aynı ifadeyle tekrarlar. Tutanakta “tanıklıktan çekindi” yazılmışsa bu kayıt beyanla uyuşmuyorsa düzeltilir. Yemin metni söyletilmeden dinleme başlamışsa tutanakta m.51 nedeniyle yeminsiz dinlendiği gösterilir. Makam zaten yemin vermemeye karar vermişse bunun da tutanakta açık biçimde anlaşılması sağlanır.

Beyan tamamlandığında tanık, tutanağın kendisiyle ilgili bölümünü okur veya kendisine okunmasını ister. Yakınlık bağı, hakkın bildirimi, yeminden çekinme ve beyanın yeminsiz alınması bölümleri birlikte kontrol edilir. Tutanak gerçeği yansıtmıyorsa imzadan önce düzeltme istenir. Daha sonra fark edilen maddi kayıt hatası için dosya numarası, oturum tarihi, yanlış ifade ve doğru kayıt gösterilerek düzeltme dilekçesi sunulur. Yeni bir olay anlatımı eklemek ile mevcut usul kaydını düzeltmek birbirine karıştırılmaz.

CMK 51 başvurusunda yapılan somut hatalar

Birinci hata, başvuruyu “tanıklık yapmayacağım” şeklinde yazıp sonuçta yeminsiz dinlenme istemektir. İkinci hata, CMK m.46 kapsamındaki avukat veya hekim sırrını CMK m.51 yakın tanık hakkı gibi göstermektir. Üçüncü hata, yakınlığın hangi sanık veya şüpheliyle bulunduğunu yazmamaktır. Dördüncü hata, CMK m.50 gereğince zaten yeminsiz dinlenecek kişiyi m.51 kapsamına sokmaktır. Beşinci hata, yeminden çekinmenin gerçeğe aykırı beyan sorumluluğunu kaldırdığını ileri sürmektir.

Altıncı hata, tanığın kullanacağı kişisel hakkı taraf vekilinin kesin talimatı gibi yazmaktır. Mahkeme veya savcılık, tanığın güncel ve özgür iradesini kendisinden alır. Yedinci hata, yemin verilip verilmemesi konusunda mahkemenin takdirini tamamen yok saymaktır. Sekizinci hata, tanığın yemin etmeyi reddetme hakkını mahkemenin iznine bağlıymış gibi sunmaktır. Dokuzuncu hata, yalnız yeminden çekinen tanığın bütün sorulara cevap vermekten de çekindiğini varsaymaktır. Onuncu hata, önceki oturum tutanağını kontrol etmeden tekrar dinlemede önceki yemin varmış gibi başvuru yapmaktır.

İlgili ceza muhakemesi dilekçeleri

Yakınlık veya diğer çekinme olgusunun açıklanması istenmişse CMK m.49 çekinme sebebinin açıklanması dilekçesi incelenir. Dinleme tarihinde on beş yaşını doldurmamış tanık için CMK m.50/1-a yeminsiz dinleme dilekçesi kullanılır. Tanığın çağrı nedeniyle yaptığı giderler için CMK m.61 tanık ücreti ve yol gideri başvurusu ayrı hazırlanır. Tarafın tanık çağrılmasını istemesi ise CMK m.177–178 tanık dinletme dilekçesinin konusudur.

Sık sorulan sorular

Yakın tanık hem ifade verip hem yeminden çekinebilir mi?

Evet. CMK m.51 tam olarak CMK m.45 kapsamında tanıklıktan çekinebilecek kişinin tanıklık yapmayı kabul ettiği durumda yeminden çekinmesini düzenler. Tanıklık yapma iradesi ile yemin etmeme iradesi tutanakta ayrı kaydedilir.

Mahkeme yemin verilmesine karar verirse tanık reddedebilir mi?

Evet. Yemin verip vermeme hâkim veya mahkemenin takdirindedir; ancak CMK m.51’in ikinci cümlesi yakın tanığın yemin etmekten çekinebileceğini açıkça düzenler. Bu hak tanığa bildirilir.

Yeminden çekinen tanık bütün sorulara cevap vermeyebilir mi?

CMK m.51 tek başına bütün soruları cevapsız bırakma hakkı vermez. Belirli cevap kendisini veya CMK m.45/1’deki yakınını ceza kovuşturmasına uğratabilecekse CMK m.48 ayrıca değerlendirilir.

Eski eş CMK 51 hakkını kullanabilir mi?

Evet. CMK m.45/1-b, evlilik bağı kalmasa bile şüpheli veya sanığın eşine tanıklıktan çekinme hakkı tanır. Bu kişi tanıklık yapmayı seçerse m.51 uyarınca yeminden çekinebilir.

Sanığın kuzeni yeminden çekinebilir mi?

Kuzenler dördüncü derece kan hısmıdır. CMK m.45/1-d üçüncü derece dâhil kan hısımlarını kapsadığından yalnız kuzenlik bağı m.51 hakkını doğurmaz.

Tanık daha önce yemin etmişse tekrar dinlemede ne olur?

CMK m.57 uyarınca aynı soruşturma veya kovuşturma evresinde tekrar dinlenen yeminli tanığa yeniden yemin verilmez, önceki yemini hatırlatılır. Önceki tutanakta yeminin bulunup bulunmadığı kontrol edilir; m.51 beyanı güncel duruma göre kaydedilir.

Yeminsiz tanık yalan tanıklık suçundan sorumlu olur mu?

Yeminden çekinme gerçeği söyleme yükümlülüğünü kaldırmaz. CMK m.53 kapsamında gerçeği söylemenin önemi ve yalan tanıklığın cezai sonucu tanığa anlatılır.

Dilekçeyi sanığın avukatı tanık adına imzalayabilir mi?

CMK m.51 hakkı tanığın kişisel iradesine dayanır. Tanık beyanını kendisi açıklar ve imzalar. Taraf vekili konuyu mahkemenin dikkatine sunabilir; tanığın yeminden çekinme iradesinin yerine geçemez.

Yeminden çekinme için ayrı duruşma gerekir mi?

Kanun ayrı bir duruşma öngörmez. Hak, tanığın dinleneceği işlemde bildirilir ve cevap tutanağa geçirilir. Önceden sunulan dilekçe dinleme sırasındaki kaydı kolaylaştırır.

Mersin dışındaki ceza dosyasında bu örnek kullanılabilir mi?

CMK m.45 ve 51 Türkiye genelinde uygulanır. Mahkeme, dosya ve yakınlık bilgileri gerçek kayda göre değiştirilir. Büromuzun tek fiziki ofisi Mersin’dedir; diğer illerdeki dosya çalışmaları Mersin merkezli yürütülür.

Resmî mevzuat ve kurum kaynakları

Yeminden çekinme hakkının doğrudan dayanağı UYAP Mevzuat: CMK m.51 hükmüdür. Yakınlık grupları ve tanıklık sırasında çekinme için aynı resmî metindeki CMK m.45; tanığa yapılacak açıklamalar için CMK m.53–57 birlikte okunur. Adalet Bakanlığının Tanıklık Zorunlu mudur? sayfası, yakınların çekinme hakkını ve tanıklık yapmayı seçen kişinin dinlenme sırasında da çekinebileceğini açıklar. Tanık kimdir? sayfası ceza muhakemesinde tanığın temel hak ve yükümlülüklerini gösterir.