Uluslararası Satışta İfa Engeli Bildirim Dilekçesi | CISG 79

Örnek, CISG kapsamındaki mal satışında karşı sözleşme tarafına gönderilecek bildirimdir. Bir kuruma sunulan genel mücbir sebep sertifikası başvurusu değildir. Sitedeki ticari sözleşmelerde mücbir sebep ve ifa güçlüğü rehberi farklı hukuki kurumları açıklar. Bu sayfada yalnız engelin ve ifaya etkisinin bildirilmesine ilişkin doldurulabilir metin ile kanıt dosyası hazırlanır. Olay adı, borç, etki ve belgeler gerçek kayıtlara dayanır. Gerçekleşmemiş bir engel veya alınmamış bir resmî karar metne eklenmez.

Bildirimden önce uygulanacak düzeni belirleme

CISG’nin satışa uygulanması m.1-3 ve sözleşmedeki dışlama m.6 üzerinden incelenir. Antlaşmanın uygulanmadığı bir sözleşmeye yalnız tarafların farklı ülkelerde bulunması nedeniyle bu örnek eklenmez. Sözleşmede engel bildirimi için özel madde varsa adres, dil, kanal ve içerik koşulları okunur. Bu maddeyle Antlaşmanın ilgili düzeni birlikte değerlendirilir. Bildirimi hazırlayan kişi hangi borcun hangi sözleşme hükmünden doğduğunu metnin başında belirler; bütün ticari ilişkileri tek genel başvuru altında toplamaz.

TBK kapsamındaki ifa imkânsızlığı veya uyarlama başvurusu ile CISG m.79 bildirimi aynı sonucu anlatan metinler değildir. Bu yazı mahkemeden sözleşme bedelinin değiştirilmesini istemez. Tarafın ifa edememesine yol açan engeli ve mevcut etkisini bildirir. Sözleşmede başka bir çözüm düzeni varsa o düzenin kendi koşulları ayrıca okunur. Örneğin başlığına “mücbir sebep” yazılması, bütün diğer maddelerin otomatik olarak uygulanmış olduğunu göstermez.

CISG 79 kapsamında bildirim ve ispat farklıdır

M.79/1, ifa etmemenin tarafın denetimi dışındaki engelden kaynaklandığını ve sözleşme kurulurken engelin hesaba katılmasının yahut engelin veya sonuçlarının önlenip aşılmasının makul olarak beklenemeyeceğini ispat konusuna bağlar. Dilekçe bu unsurları genel bir sloganla tamamlanmış saymaz. Bildirim içeriğinde bilinen olay ve gerçek etki açıklanır; ispat dosyasında her unsur kendi kaydıyla değerlendirilir. Olayın varlığını gösteren belge, bütün hukuki şartların gerçekleştiğini tek başına bildiren karar gibi sunulmaz.

M.79/3, muafiyetin engelin devam ettiği dönem için etki taşımasını düzenler. Bu nedenle başlangıç, devam ve sona erme kayıtları ayrı hazırlanır. M.79/5 ise tazminat dışındaki hakların kullanılmasını engellemez. Bildirim örneğinde “karşı tarafın hiçbir hakkı kalmamıştır” ifadesi kullanılmaz. İfa engelinin açıklanması ile kullanılabilecek diğer hakların hukuki değerlendirmesi ayrı işlemlerdir. Bildirim kendi sınırını açıkça belirtir ve hukukî sonuca ilişkin dayanaksız kesinlik eklemez.

İfa engeli ve etkisini bildiren dilekçe örneği

Olayın genel varlığı ile borca etkisini belgelemek

Olay kaydı, bildirimin gerçek bir olguyu anlattığını gösterir. İlgili resmî karar, teknik kayıt, taşıma veya üretim belgesi varsa kendi tarih ve kapsamıyla sunulur. Belge bütün bölgeye ilişkinse belirli siparişin bu kapsamla ilişkisi ayrıca açıklanır. Bir duyurunun görülmesi, belirli ürünün tesliminin mutlaka engellendiğini göstermeyebilir. Dilekçenin üçüncü paragrafında somut bağlantı kurulur: hangi işlemin neden yapılamadığı mevcut kayıt üzerinden tarif edilir.

Etkilenmiş miktar tüm siparişten farklıysa ayrı işaretlenir. Hazır bulunan mal ile yapılamayan üretim, tamamlanmış taşıma ile yapılamayan hareket aynı açıklama içinde eritilmez. Sözleşmedeki teslim dönemi ile olayın sürdüğü dönem karşılaştırılır. Bildirim, sadece tarihler çakıştığı için nedenselliği ispatlanmış saymaz. İç dosyada etkiyi açıklayan her işlem kaydı ilgili borca bağlanır. Karşı tarafa gönderilen özet, bu incelemenin doğru kapsamını yansıtır.

Borcun ifa adımlarını ayrı kayıtlarla gösterme

İlgili borç tek genel “teslim” kelimesiyle anlatılıyorsa ifanın hangi aşamada etkilendiği açılır. Sözleşmede üretim, sevk hazırlığı, taşıyıcıya verme veya belge sunma farklı işlem kayıtlarıyla yer alabilir. Dilekçe bunlardan gerçekte etkilenen işlemi gösterir. Üretimin tamamlandığı kaydı varsa sonradan bütün üretimin yapılamadığı yazılmaz. Taşıma rezervasyonu mevcut olduğu halde mal hareketi henüz gerçekleşmediyse iki aşama ayrı açıklanır. Böylece karşı taraf, bildirimin hangi operasyonu anlattığını ve hangi bölümün hâlâ tamamlanabildiğini görebilir. Etki kapsamı, eldeki somut belgelerle sınırlı tutulur.

Aynı sözleşmede farklı teslim partileri bulunuyorsa her parti kendi ifa tarihi ve miktarıyla listelenir. Tek partideki engel kaydı bütün dönem için aynı sonucun gerçekleştiğini göstermeyebilir. Çizelgede etkilenmiş partiye ait belge referansı kullanılır. Tamamlanan başka partiler gizlenmez. Etkilenmiş kısmın belgesiyle tamamlanmış kısmın belgesi farklı kayıt türlerinde tutulur. Bildirimin konusu belirli bir parça veya belgeyse bu kapsam ana metindeki sözleşme numarasıyla ilişkilendirilir. Şirketin bütün müşterilerinin sipariş toplamı, karşı tarafın tek sözleşme borcunun miktarı gibi açıklanmaz.

İfa adımlarına ilişkin iç takvim sözleşmedeki vade ile karşılaştırılır. Üretim planındaki hedef günün kaçırılması, sözleşmedeki teslim gününün kaçırıldığı şeklinde otomatik yazılmaz. Henüz geçmemiş vade, geçmiş gibi gösterilmez. Bildirim tarihi itibarıyla neyin yapılabildiği ve neyin yapılamadığı mevcut durum üzerinden belirtilir. Bu bilgi, karşı tarafın kendi hazırlığında kullanacağı veriyi netleştirir. Daha sonra bir işlem tamamlandığında önceki kayıt korunur ve yeni tarihli durum eklenir. Olay dosyası bu şekilde tek değişken cümle yerine izlenebilir işlem sırası taşır.

Öğrenme ve karşı tarafça alınma kayıtları

M.79/4, engelin bilindiği veya bilinmesi gerektiği andan sonra makul süre içinde bildirimin karşı tarafça alınmamasına bağlı zararı ayrıca düzenler. Bu özellik nedeniyle yalnız gönder tuşuna basıldığı an dosyanın tek tarihi olmaz. Bildirimin nihai sürümü, gönderim zamanı, kullanılan kanal ve alınma kayıtları korunur. Alındı teyidi istenmesi bu kayıt hazırlığının bir parçasıdır. Hükmün alınma yönü, bütün CISG bildirimlerinde sadece gönderim yeterliymiş gibi genelleştirilmez.

Antlaşma bu bildirim için herkesin kullanacağı üç, yedi veya otuz günlük hazır süre koymaz. Makul süre değerlendirmesinin başlangıcı gerçek öğrenme ve öğrenilmesi gereken an kayıtlarıyla incelenir. Olay hakkında daha önce bilgi alınmışsa sonraki belge tarihinin ilk öğrenme tarihi olarak yazılması doğru olmaz. Şirket içindeki ilgili kayıtlar gerçek zamanlarıyla ele alınır. Dilekçe, gecikmeyi görünmez kılmak için belge tarihlerini değiştirmez.

İfa engeli çalışma çizelgesi

Bu çizelge hukuki muafiyet kararı değildir. Olay, etki ve iletişim kayıtlarının birbirine bağlanması için kullanılır. Bir satırın belgesi eksikse dosyada eksiklik gösterilir; başka satırdaki genel belge oraya ilişkisiz biçimde taşınmaz. Her kayıt için dosya adı ve belge tarihi yazılır. Güncelleme yapılırken önceki çizelge sürümü saklanır. İlk bildirimin hangi bilgilerle hazırlandığı ve sonraki bildirimin hangi yeni kayıtları eklediği açık kalır.

Alternatif ifa ve önlem kayıtları

M.79/1 bakımından engelin veya sonuçlarının önlenip aşılması incelemesi gerçek seçeneklere dayanır. Taraf hangi seçeneği araştırdıysa tarih, içerik ve alınan cevap kaydedilir. Bir seçenek teknik olarak uygun bulunmadıysa ilgili gerekçe dosyada tutulur. Seçenek sadece görüşme düzeyindeyse tamamlanmış yeni tedarik veya taşıma sözleşmesi gibi anlatılmaz. Alternatiflerin incelemesi ile fiilen uygulanmış önlemler ayrı listelenir. Bu çalışma, yapılmamış araştırmayı sonradan yapılmış gibi gösteren kurguya dönüştürülmez.

Alıcı ve satıcının zarar bakımından aldığı işlemler de kendi kayıtlarıyla ele alınır. İlgili hukuki çerçeve için CISG m.77 zararı azaltma rehberi okunabilir. M.77 ile m.79 aynı koşulları düzenleyen tek hüküm değildir. Dilekçe, alternatif işlem yapıldı diye muafiyet koşullarının mutlaka tamamlandığını söylemez. Gerçek işlem ve ispat konusu, ilgili hükmün incelemesine doğru kapsamla aktarılır.

İfa için görevlendirilen üçüncü kişi kaydı

M.79/2, sözleşmenin tamamını veya bir bölümünü yerine getirmek için görevlendirilen üçüncü kişinin ifa etmemesi durumunda iki düzeyde koşul arar. Bu nedenle “tedarikçi teslim etmedi” ifadesi tek başına sorumluluktan kurtulma açıklaması değildir. Dosyada üçüncü kişinin hangi edimi üstlendiği ve hangi kayıtla görevlendirildiği gösterilir. Bu ilişkinin m.79/2 kapsamı ve kendi koşulları ayrıca değerlendirilir. Her ticari tedarik kaydı otomatik aynı hukuki nitelikte sayılmaz.

Üçüncü kişinin verdiği belge ilk kaynağıyla saklanır. Tarafın kendi ifa dosyasına etkisi ayrıca açıklanır. Üçüncü kişinin genel gecikme yazısı, bildirimde bulunan tarafın bütün borçlarını etkileyen kesin tespit gibi aktarılmaz. Hazır stok, tamamlanmış işlem ve farklı ifa kaydı varsa birlikte incelenir. Bu dosya düzeni, üçüncü kişinin açıklamasını aynen kopyalamak yerine hangi sözleşme borcunun gerçekten etkilendiğini göstermek için hazırlanır.

Engelin devamı ve güncelleme bildirimi

İlk bildirimden sonra yeni bilgi alındığında değişiklik önceki başvurunun referansıyla kaydedilir. Engelin devam ettiği dönem, ifaya yeni etkisi ve tamamlanan işlemler ayrı açıklanır. İlk metinde kesin süre bulunmaması, sonradan öğrenilen sona erme kaydını gizleme gerekçesi değildir. Etkilenmeyen bölümde ifa yapıldıysa tarih ve miktar gösterilir. Engelin kalkmasından sonra başka nedenle oluşan gecikme aynı olayın devamı olarak belgesiz yazılmaz.

Karşı taraf yeni teslim düzeni önermişse teklif, kabul ve fiilî uygulama ayrı kayıtlardır. Bildirimde bulunulması sözleşme takvimini kendiliğinden değiştirmez. Yeni tarih üzerinde anlaşılırsa anlaşmanın gerçek tarafı, kapsamı ve zamanı gösterilir. Bu yeni kayıt önceki vadeyi hiç kararlaştırılmamış gibi silmez. İfa engeli dosyası ile anlaşmalı değişiklik dosyası birbirine referans verir, fakat farklı işlemler oldukları açık kalır.

Metin ve eklerin son karşılaştırması

Gönderilecek metinde olayın adı, başlangıç kaydı, öğrenme tarihi, etkilenen borç, miktar ve alınan önlemler tek tek kontrol edilir. Sözleşmede kullanılan ürün kodu ile eklerdeki kod karşılaştırılır. Gerçekleşmiş işlemlerle planlanan işlemler farklı fiillerle yazılır. “Araştırıldı” cümlesi ancak gerçek araştırma kaydı için kullanılır. Kesinleşmemiş dönüş zamanı kesin taahhüt haline getirilmez. İşlem dosyasında bilgilerin henüz tamamlanmadığı alanlar dürüst ve açık biçimde gösterilir.

Bildirim başka dile çevrilecekse engelin niteliği ve ifaya etkisi aynı kapsamda korunur. Çeviri, yalnız gecikmiş belirli miktarı sözleşmenin tamamının sona ermesi olarak anlatmamalıdır. Ek listesinde belge tarihleri ve sürümleri doğru kalır. Alınma kaydı nihai içerikle ilişkilendirilir. Yetkili kişinin imzası ve iletişim bilgisi doğrulanır. Karşı taraftan gelen cevap metni de eksiksiz saklanır; yalnız cevapta geçen bir ifade bağlamından koparılarak muafiyet kabulü olarak dosyalanmaz.

Resmî dayanak

Birleşmiş Milletler – CISG resmî metni, m.79; Birleşmiş Milletler – Antlaşma kayıtları. Kaynak kontrolü: 30 Eylül 2026.

Mersin merkezli ifa engeli dosyası hazırlığı

Avukat Halil BAKIRCI’nın fizikî ofisi Mersin’dedir. Türkiye genelindeki dosyalar Mersin merkezli yönetilir. Türkiye bağlantılı uluslararası satışlarda olay, borca etki, sözleşme ve bildirim kayıtları birlikte incelenir. Dosya başvurusu için iletişim sayfası kullanılabilir.