AB’ye Deterjan İhracatında Yetkili Temsilci: 2026/405 Madde 9

Kısa ve net cevap: (AB) 2026/405 sayılı Deterjan ve Yüzey Aktif Maddeler Tüzüğü m.9/2, AB dışında yerleşik olup AB pazarına deterjan veya yüzey aktif madde arz eden üreticinin AB’de yerleşik yetkili temsilci atamasını düzenler. Görevlendirme yazılı olmalı ve temsilci tarafından yazılı kabul edilmelidir. Bu düzenin genel uygulama tarihi 23 Eylül 2029 olduğundan, 2026’da bütün üreticilerin yeni maddeye göre atama yapmış olması gerektiği söylenemez. Ürün ve stok geçişleri ayrıca incelenir. Temsilci, üreticinin bütün hukuki borçlarını üzerine alan bir kişi değildir; devredilemeyen görevler m.9/5’te açıkça ayrılmıştır.

Bu rehber, Türkiye’deki üretici ile AB’de hizmet verecek temsilci arasındaki görev, belge, bildirim ve sözleşme düzenini açıklar. Ticari distribütör, ithalatçı, gümrük temsilcisi ve mevzuat anlamındaki yetkili temsilci aynı sıfat değildir. Sözleşmede yalnız “Avrupa temsilcimiz” yazılması gerekli hukuki ilişkiyi kendiliğinden kurmaz. Hangi ürünlerin kapsandığı, temsilcinin hangi görevleri kabul ettiği ve üreticinin ne sağlayacağı belirli olmalıdır.

2029 uygulaması ve bugünkü hazırlık

2026/405 sayılı Tüzük m.37, genel uygulamayı 23 Eylül 2029 olarak belirler. Temsilci sözleşmesi hazırlanırken gelecekteki bu görevler ile bugün yürürlükte bulunan diğer hukuk kuralları ayrılmalıdır. Yeni atama düzeninin gelecekte uygulanacak olması, mevcut ürün uygunluğu veya ithalat yükümlülüklerini kaldırmaz. Uyum çalışması, yanlış tarih üzerinden zorunlu hizmet satışı yapılmasına da dayandırılmamalıdır.

Deterjan ihracatında 2029–2030 geçiş rehberi, eski stokların farklı durumlarını açıklar. Temsilci sözleşmesinin hangi ürün ve hangi piyasaya arz dönemi için uygulanacağı bu takvimle eşleştirilir. Ürün modelinin eski olmasıyla belirli partinin geçiş kapsamında bulunması aynı şey değildir. Yeni yükümlülükler için yapılacak hazırlık, ürün bazında açık bir mevzuat listesine dayanmalıdır.

Yetkili temsilci kimdir?

M.2/18, yetkili temsilciyi AB’de yerleşik ve üreticiden belirli görevler için yazılı yetki almış gerçek veya tüzel kişi olarak tanımlar. Bu nedenle yalnız AB’de posta adresi veya sanal iletişim noktası bulunması, görevi yerine getirebilen temsilci ilişkisinin kanıtı değildir. Gerçek kişinin veya şirketin kimliği, yerleşikliği ve üstlendiği faaliyet açıklanmalıdır. Yetki belgesinde kimin adına hareket edildiği açıkça yazılır.

Türkiye’deki hukuk bürosunun ihracat sözleşmesini hazırlamasıyla AB’de yerleşik yetkili temsilci olarak atanması farklıdır. Mersin’de bulunan bir ofis, yalnız Türkiye genelinde hizmet verdiği için AB’de yerleşik sayılmaz. Üretici hukuki danışmanlık, laboratuvar hizmeti, dijital pasaport hizmeti ve yetkili temsilcilik için farklı kişilerle çalışabilir. Bu kişilerin görevleri ve bilgi paylaşımı sözleşmelerde birbirini tamamlamalı; herhangi birinin adı diğerinin yerine kullanılmamalıdır.

Üretici sıfatı nasıl belirlenir?

M.2/17, deterjanı veya yüzey aktif maddeyi üreten ya da tasarlatıp ürettiren ve kendi adı veya markasıyla piyasaya arz eden kişiyi esas alır. Fason imalat ile özel markalı satışta ticari roller bu tanımla karşılaştırılır. Fiilen karıştırma ve dolum yapan tesis, başka kişi markası altında satış yapan işletme ve AB ithalatçısı ayrı olabilir. Sadece fabrikanın adresine bakılarak bütün yükümlülükler tek şirkete bağlanmamalıdır.

M.13, ithalatçı veya dağıtıcının kendi adıyla arz, uygunluğu etkileyen değişiklik veya belirli yüzey aktif maddeyi son kullanıcıya sunma durumlarında üretici görevlerini üstlenmesini ayrıca düzenler. Bu nedenle temsilci atamasından önce sözleşme zincirinde hangi kişinin mevzuat anlamında üretici olduğu belirlenmelidir. Yanlış şirket adına düzenlenmiş yetki, doğru ürün verileri bulunsa bile temel rol sorununu çözmez.

Yazılı görevlendirme ve yazılı kabul

M.9/1, yazılı yetkilendirmenin temsilci tarafından yazılı kabul edilmesiyle geçerli olacağını belirtir. Üreticinin tek taraflı gönderdiği görev listesi, karşı tarafın kabulü bulunmadan tamamlanmış atama gibi sunulmamalıdır. Kabul edilen ürünler, tarafların tam unvanları ve görevin kapsamı aynı belgede veya birbiriyle açıkça bağlantılı metinlerde gösterilir. Yetkili makam istediğinde temsilci görevlendirme belgesinin bir örneğini sunmalıdır.

Sözleşmede başlangıç tarihi, ürün listesi ve değişiklik usulü yer almalıdır. Temsilci bir model için görevi kabul etmişse üreticinin daha sonra eklediği bütün formüllerin otomatik olarak aynı kapsamda bulunduğu varsayılmamalıdır. Kapsam genişlemesi tarafların kabul ettiği yöntemle kaydedilir. Yeni ticari ad, üretim yeri veya ürün niteliği değişikliği varsa görevlendirmenin hangi belgeleri kapsadığı açıklığa kavuşturulur.

M.9, bütün atamalar için aynı noter formunu veya sabit ücret tarifesini düzenlemez. İlgili şirket ve temsil işlemlerinin başka hukuki şartları bulunabilir; bunlar somut bağlantıyla ayrıca incelenir. Bir hizmet sağlayıcısının kendi formunu kullanması, formdaki her hükmün kanunun zorunlu metni olduğu anlamına gelmez. Zorunlu görevler ile ticari fiyat, fesih ve hizmet seviyesi hükümleri ayrı değerlendirilmelidir.

Temsilcinin ilk kontrol görevi

M.9/3-a, m.8/2 kapsamındaki dijital ürün pasaportunun oluşturulmasını, gerekli sicil bilgisinin girilmesini, teknik dokümantasyonun hazırlanmasını ve uygunluk değerlendirmesinin yapılmasını kontrol görevini düzenler. Bu, temsilcinin yalnız gelen dosyayı arşive koyduğu pasif bir posta hizmeti değildir. Hangi kayıtların kontrol edildiği ve eksiklik bulunup bulunmadığı gösterilmelidir. Ürün türüne uygulanabilir görevler kendi kapsamıyla değerlendirilir.

Kontrol listesinde model, formül, test raporu, etiket ve pasaport bağlantısı aynı ürünle eşleştirilir. Eski formülün raporuyla yeni ürünün pasaportu birlikte sunulmuşsa dosyanın çok sayıda evrak içermesi uygunluğu kanıtlamaz. Dijital ürün pasaportunun veri düzeni bu kimlik ve güncelleme sorunlarını açıklar. Temsilcinin erişebildiği belgeler, gerçekten kullanılan üretim ve satış bilgilerini yansıtmalıdır.

Üreticide kalan ve devredilemeyen borçlar

M.9/5, m.8/1’deki tasarım ve üretimin uygunluğunu sağlama yükümlülüğü ile m.8/2’deki teknik dokümantasyonu hazırlama borcunun temsilcinin görevlendirmesine dahil edilemeyeceğini belirtir. Dolayısıyla “bütün mevzuat sorumluluğu temsilciye aittir” şeklindeki tek cümle kanuni rol dağılımını değiştirmez. Üretici kendi ürününü ve teknik dosyasını oluşturmakla ilgili temel görevini sürdürür.

Üretici bu işler için dışarıdan teknik veya hukuki hizmet alabilir; hizmet desteği ile kanuni yükümlülüğün temsilciye aktarılması aynı şey değildir. Laboratuvar raporunun alınması, üretim kontrolü ve teknik açıklamanın doğruluğu ilgili görev sahipleriyle birlikte yönetilir. Temsilci hazırlanan dokümanın mevcut olduğunu ve gereken hususları karşıladığını kontrol ederken, üreticinin veriyi sağlama ve doğruluğunu koruma sorumluluğu ortadan kalkmaz.

On yıllık saklama ve erişim

M.9/3-b, ilgili ürünün piyasaya arzından itibaren on yıl boyunca teknik dokümantasyonun ulusal piyasa gözetimi makamlarının kullanımına hazır tutulmasını ve dijital pasaportun erişilebilir kalmasını düzenler. Süre, temsilci sözleşmesinin imza tarihinden veya son hizmet faturası gününden otomatik olarak başlamaz. Hangi ürünün hangi tarihte arz edildiği kayıtlarla gösterilmelidir. Farklı partilerin takvimi birbiriyle karıştırılmamalıdır.

Temsilci değişikliğinde geçmiş kayıtların devri önemlidir. Eski sağlayıcının sisteminde kalmış fakat yeni kişinin erişemediği teknik dosya, işlevsel erişimi sağlamayabilir. Sözleşmede kopyalama, güvenli aktarım, açık kalan makam talepleri ve pasaport hizmetinin devamı düzenlenmelidir. Bu öneriler kanundaki sürenin pratik olarak yerine getirilmesine yöneliktir. Sözleşme sona erdi diye ürün geçmişinin aynı gün silinmesi kabul edilebilir bir varsayım değildir.

Yetkili makamın talebine cevap

M.9/3-c, gerekçeli makam talebinde uygunluğu göstermek için gerekli bilgi ve belgelerin, makamın kolay anlayabileceği dilde sunulmasını ister. Belgenin sadece üreticide bulunması, temsilcinin gereken cevabı verebildiği anlamına gelmez. İletişim sorumlusu, güvenli erişim ve çeviri düzeni önceden belirlenmelidir. Makamın istediği belgeyle şirketin gönderdiği genel katalog aynı içeriği taşımayabilir.

Talep dosyasında makam, konu, ilgili ürün, istenen bilgi ve verilen cevap kaydedilir. Hukuki gereklilikten fazla ticari bilgi gönderilmesiyle gerekli belgenin gizlilik gerekçesiyle tamamen saklanması arasında doğru kapsam bulunmalıdır. Ticari sır, gerçeğe aykırı açıklama veya uyumsuzluğun gizlenmesi için gerekçe değildir. Bilgi paylaşımı ilgili gizlilik ve veri koruma kurallarıyla birlikte yürütülür.

Risk öğrenilirse yapılacak bildirim

M.9/3-d, temsilcinin ürünün insan sağlığı veya çevre için risk taşıdığına inanmak için nedeni varsa üreticiyi ve piyasa gözetimi makamlarını bilgilendirmesini düzenler. Bildirim yalnız üreticinin ticari onayına bırakılmış sınırsız bir bekleme süreci olarak kurulmamalıdır. Sözleşmedeki iletişim usulü kanuni görevin uygulanmasını desteklemelidir. Teknik bulgu, ürün kimliği ve bilinen risk açıkça gösterilir.

Şüphe, doğrulanmış uygunsuzluk ve gerçekleşmiş zarar farklı aşamalardır. Temsilci hangi bilgiye ulaştığını ve neyi doğrulayabildiğini belirtmelidir. Bilinmeyen sonuçlar kesin olay gibi açıklanmaz; fakat gerçek risk işareti yalnız dosya tamamlanmadı gerekçesiyle görmezden gelinmez. Üreticinin düzeltici faaliyeti, geri çekme veya geri çağırma işlemi varsa ilgili diğer aktörlere bilgi akışı m.8’deki görevlerle birlikte yürütülür.

M.9/3-e, yetkili makamlarla riskin giderilmesi için iş birliğini de içerir. Bu görev, temsilcinin ürünü tek başına teknik olarak yeniden tasarlamasını gerektiren bir borç değildir. Rolüne uygun belge ve iletişim desteği sağlanır. Hangi kararın üreticiye, hangi bilginin temsilciye ve hangi işlemin ithalatçıya ait olduğu belirlenirse düzeltme sürecindeki gecikme ve görev çatışmaları azaltılır.

AB dışındaki üretici için ek temsilci görevleri

M.9/4, ikinci fıkra kapsamında atanan temsilciye ek görevler getirir. İlgili içerik bilgi formunun m.8/6’ya göre sunulması ve gerektiğinde güncellenmesi, bu bilgilerin gizliliği, etiket koşullarının kontrolü ve üreticinin sunduğu verilerin uygunluğu göstermesini doğrulamak için gerekli çabanın gösterilmesi bunlar arasındadır. Bu görevler yalnız genel bir isim veya adres kullanımından daha geniştir.

M.8/6’nın içerik bilgi formu kapsamı kendi koşullarıyla okunmalıdır. CLP m.45’e göre bilgi verme yükümlülüğü bulunmayan ilgili karışımlar için düzenlenen yol, tüm formüllerin aynı sistemde hiçbir ayrım olmadan yeniden bildirilmesi olarak anlatılmamalıdır. Ürün karışım mı, hangi bildirim rejimine tabi ve hangi bilgiyi hangi kişi sunmalı soruları cevaplanır. Formül değiştiğinde güncellemenin gerekip gerekmediği bu çerçevede kontrol edilir.

İçerik listesinin gizli tutulması, etikette veya pasaportta kamuya sunulması gereken alanların da tamamen saklanacağı anlamına gelmez. Farklı veri kümelerinin farklı alıcıları vardır. Sözleşmede gizli formül dosyası, kamuya açık etiket ve yetkili makama sunulacak belgeler ayrı sınıflandırılır. Böylece bütün bilginin tek erişim düzeyiyle paylaşılması veya gerekli alanların yanlışlıkla kapatılması önlenir.

İthalatçı bulunması temsilci atamasının yerine geçmez

Tüzük m.9’daki yetkili temsilci ile m.10’daki ithalatçıyı ayrı düzenler. İthalatçı üçüncü ülkeden gelen ürünü AB pazarına arz eden AB’de yerleşik kişidir. Bir ithalatçının bulunması, üreticinin m.9/2 kapsamında gereken yazılı görevlendirmeyi ve karşı tarafın kabulünü kendiliğinden oluşturmaz. Aynı kişi farklı sıfatlar üstleniyorsa her sıfatın dayanağı ve görevi ayrı gösterilmelidir.

İthalatçı yalnız uygun ürün arz etmeli; teknik değerlendirme, belge, pasaport ve ilgili kayıtları kontrol etmelidir. Depolama ve taşıma koşullarının uygunluğu bozmaması, risk ve düzeltici işlemler konusunda bilgi akışı da m.10’da ayrıca düzenlenir. Üretici ile temsilci arasındaki sözleşme, ithalatçının bu bağımsız kanuni görevlerini silmez. Üç tarafın görev dağılımı gerçek ürün ve ticari ilişkiyle uyumlu hazırlanmalıdır.

Üretici uymazsa görevin sona erdirilmesi

M.9/3-f, üretici Tüzük yükümlülüklerine uymuyorsa temsilcinin görevlendirmeyi sona erdirip yetkili ulusal makamlara bu sona ermeyi bildirmesini ister. Bu hüküm, yalnız ticari ücret anlaşmazlığına ilişkin sıradan fesih maddesi değildir. Üreticinin ürün uyumsuzluğuyla temsilcinin kanuni görevinin sürdürülmesi arasındaki ilişkiyi düzenler. Sözleşme, gerekli makam bildirimini mutlak gizlilik yasağıyla engellememelidir.

Fesih sonrasında açık ürün dosyaları, eski arzlar, devam eden risk veya makam talebi belirlenmelidir. Tarafların kendi aralarındaki ücret ve masraf hesabı bu kamu hukuku görevlerinden ayrı tutulur. Temsilcinin değişmesi, ürünün geçmişteki uygunsuzluğunu ortadan kaldırmaz. Yeni temsilciye verilen bilgi ve eski kayıtların güvenli devri somutlaştırılmalıdır; yalnız yeni bir şirket adı yazmak eksik teknik dosyayı tamamlamaz.

Temsilcilik sözleşmesinde hizmet ve sorumluluk

Sözleşme, ürün kapsamını, belge teslimini, ilk kontrolü, güncelleme olaylarını, makam taleplerini, saklama ve erişimi açıkça düzenlemelidir. Her görev için teslim edilecek veri ve ilgili kişi belirlenir. “Mevzuat takibi yapılır” şeklindeki genel ifade, hangi ürünün hangi değişiklikle kontrol edileceğini açıklamayabilir. Tedarikçi veya formül değişikliklerinin temsilciye hangi kayıtlarla iletileceği uygulamada önemlidir.

Taraflar kendi aralarındaki zarar, masraf ve rücu paylaşımını ayrıca düzenleyebilir. Ancak bu hükümler yetkili makamın üretici, temsilci veya ithalatçıya kanundan doğan görevleri uygulamasını kendiliğinden sınırlandırmaz. AB ürün sorumluluğu rehberi, zarar doğuran ürün için farklı bir mekanizmayı açıklar. Temsilcilik sözleşmesindeki iç paylaşım ile zarar görenin kanuni hakları aynı ilişki değildir.

Ücretin kapsamı da belirli olmalıdır. İlk belge kontrolü, yeni ürün ekleme, çeviri, olağan dışı makam incelemesi ve geçmiş kayıt devri için hangi hizmetin dahil olduğu açıklanır. Bu mali düzenin kanuni görevi yerine getirmeme gerekçesine dönüştürülmemesi gerekir. Taraflar ticari anlaşmazlık yaşasa bile piyasadaki ürünün güvenliği ve gereken bildirimler kendi hukuki önemini korur.

Atama öncesi son kontrol

Bu tablo resmî atama formu değildir. Sözleşmenin hukuki zorunluluklarla ve gerçek veri akışıyla uyumunu denetlemek için kullanılabilir. Her kontrol, imzalanmış belge ve belirli ürün listesiyle tamamlanmalıdır. Temsilciyi seçmekle atamanın bütün görevleri yerine getirdiğinin doğrulanması farklı aşamalardır.

Sık sorulan sorular

Türk üretici 2026/405 kapsamında temsilci atamak zorunda mı?

M.9/2 kapsamındaki AB dışı üretici için atama öngörülür. Genel uygulama 23 Eylül 2029’dur; ürün ve geçiş durumu ayrıca incelenir.

Temsilci Türkiye’de yerleşik olabilir mi?

Tüzüğün yetkili temsilci tanımı AB’de yerleşik kişiyi esas alır. Türkiye’de danışmanlık vermek aynı sıfat değildir.

Üreticinin tek taraflı yazısı yeterli midir?

M.9/1, görevlendirmenin temsilci tarafından yazılı kabulünü arar.

İthalatçı varsa ayrıca görevlendirme aranmaz mı?

İthalatçı sıfatı yazılı temsilci atamasının yerine kendiliğinden geçmez. Her rolün hukuki dayanağı belirlenmelidir.

Teknik dosyayı hazırlama borcu temsilciye devredilebilir mi?

M.9/5 bunu temsilcilik yetkisinin dışında bırakır. Dış hizmet desteğiyle kanuni görevin devri farklıdır.

Belgeler kaç yıl hazır tutulur?

M.9/3-b kapsamında ilgili ürünün piyasaya arzından itibaren on yıllık süre dikkate alınır.

Temsilci yalnız üreticiye haber verip bekleyebilir mi?

Risk durumunda m.9/3-d, üretici yanında piyasa gözetimi makamlarının bilgilendirilmesini de düzenler.

Üretici yükümlülüklere uymazsa ne olur?

M.9/3-f kapsamında temsilcinin görevi sona erdirmesi ve yetkili makamları bilgilendirmesi gerekir.

Her ürünün formülü herkese açıklanır mı?

Hayır. Gizli içerik dosyasıyla kamuya açık etiket ve pasaport alanları ayrı veri kümeleridir.

Sözleşmeye tüm sorumluluk temsilcidedir yazılabilir mi?

Böyle bir ifade kanuni rol dağılımını ve devredilemeyen üretici görevlerini ortadan kaldırmaz.

Resmî kaynak ve kapsam

Dayanak (AB) 2026/405 m.2, 8–10, 13, 16 ve 35–37 hükümleridir. Genel uygulama tarihi ayrıca İsveç Kimyasallar Kurumunun resmî açıklamasıyla karşılaştırılmıştır. Kaynak kontrolü: 30 Eylül 2026. Bu içerik gelecekteki yeni düzenin sözleşmesel hazırlığını açıklar. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosunun fiziki ofisi Mersin’dedir; Türkiye genelindeki hukuki süreçler Mersin merkezli yürütülür.