Satıcının Koruduğu Malı Satış Niyeti Bildirimi | CISG 88

Örneğin kapsamı: satıcının elinde korunan mal

Malın alıcı tarafından teslim alınmaması, depoda bulunan ürünün kendiliğinden sahipsiz hale geldiği anlamına gelmez. Satıcı elindeki veya tasarrufunu kontrol edebildiği malı koruma dosyası üzerinden izler. Bu örnek, söz konusu dosyada satış niyetini alıcıya açık biçimde açıklayan yazı hazırlamak içindir. Gerçek gecikme, korunan malın kimliği ve planlanan satış yolu başvurunun temel bilgileridir.

Metin, alıcının teslim almaması üzerine satıcının koruduğu mal için hazırlanmıştır. Alıcının reddettiği malı koruması, taşıyıcının kendi yük üzerindeki hakkı ve gümrük idaresinin işlemleri bu örneğin başka sıfatlarla doldurulması yoluyla birleştirilmez. Satıcının hangi mal üzerinde hangi fiilî kontrolü bulunduğu dosyada açıklanır. Belirli yükü yönlendirme imkânı yoksa bu imkân varmış gibi yazı düzenlenmez.

Genel koruma rejimi için CISG m.85–88, teslim alınmayan malın korunması ve satışı rehberi kullanılabilir. Bu yazı, satıcı tarafından gönderilecek somut satış niyeti bildirimine yöneliktir. Doldurulabilir metin, mal çizelgesi, gecikme kaydı, satış planı ve sonraki hesap dosyası için ayrı açıklamalar içerir.

Hukuki dayanağın üç aşaması

M.85, alıcının teslim almakta gecikmesi halinde malı elinde bulunduran veya tasarrufunu başka biçimde kontrol eden satıcının makul koruma adımlarını düzenler. M.88/1’deki satış yolu, koruma yükümlüsü olma ve belirtilen makul olmayan gecikme koşullarıyla ilişkilidir. Diğer tarafa satış niyetinin makul bildirimi yapılmalıdır. Her teslim gecikmesi için otomatik satış yetkisi yazılmaz.

M.88/2’nin hızla bozulma veya makul olmayan koruma gideri yolu farklıdır. Buradaki örnek olağan gecikme nedeniyle m.88/1 bildirimi içindir. Teknik bozulma kaydı bulunmayan bir mala ikinci fıkranın acil durumu uygulanmış gibi açıklama eklenmez. M.88/3 uyarınca satış gelirinden makul koruma ve satış giderleri tutulabilir; kalan tutarın diğer tarafa hesabı verilmelidir.

İşlemin CISG kapsamındaki bir satışla ilişkisi ilk olarak incelenir. Tarafların işyerleri, sözleşme konusu ve Antlaşmaya ilişkin anlaşmaları kontrol edilir. Başlangıç çerçevesi CISG’nin Türkiye ile yurt dışı mal satımına uygulanması rehberinde açıklanmıştır. Satış ilişkisi, depo veya taşıma sözleşmesindeki üçüncü kişi yükümlülükleriyle birlikte fakat ayrı dayanaklarla değerlendirilir.

Bildirimden önce dosyaya konulacak bilgiler

Malın çizelgesi gerçek stok, paketleme ve sözleşme kayıtlarından hazırlanır. Ürün kodu, miktar, parti işaretleri ve bulunduğu yer gösterilir. Daha önce alıcıya ayrıldığı belirtilmiş parti ile depoda korunan parti karşılaştırılır. Farklı siparişlerden kalan ürünler, tek dosyanın malı gibi bildirilmez. Satış niyetinin hangi kalemleri kapsadığı ilk sayfadan anlaşılmalıdır.

Gecikme kaydı, alıcının teslim almak için yerine getirmesi gereken gerçek işlemle ilişkilendirilir. Kabul edilmiş teslim düzeni, alıcıya yapılan açıklamalar, verilen yanıtlar ve gerçekleşen işlemler dosyada sıralanır. Sadece satıcının depoyu boşaltmak istemesi gecikme gerekçesi olarak kullanılmaz. Gecikmenin makul olmayan niteliği, malın durumu ve gerçek zaman çizelgesi üzerinden somutlaştırılır.

Koruma kayıtları fiilen alınan önlemleri gösterir. Depo hizmeti, ürünün mevcut durumu ve ilgili giderler dayanak belgelerine bağlanır. Yapılmamış bakım veya ödenmemiş hizmet gerçekleşmiş işlem gibi yazılmaz. Aynı ürünün korunması için hangi hizmetin kullanıldığı açıklanır. Genel işletme masrafları, ilgili malı koruyan giderle karıştırılmadan ayrı değerlendirilir.

Satıcının koruduğu malı satış niyeti bildirim örneği

Gecikme açıklamasının doldurulması

İkinci açıklamadaki boşluk, genel bir kusur suçlamasıyla doldurulmaz. Hangi teslim alma işleminin ne zaman yapılacağı, neyin gerçekleşmediği ve karşı tarafın ne söylediği kaydedilir. Satıcının kendi açıklamalarında yer alan eksikler de dosyada korunur. Teslim için gerekli bilgi alıcıya verilmemişse bu eksiklik görmezden gelinerek bütün bekleme alıcının gecikmesi gibi yazılmaz.

Gecikmenin süre yönünden açıklanması tek başına hazır bir kanuni gün sayısı yazmak değildir. Antlaşmada m.88/1 için her ürüne uygulanan otuz gün şartı bulunmaz. Gerçek bekleme süresi malın niteliği, teslim alma imkânı ve tarafların iletişimiyle birlikte değerlendirilir. Takvim tablosunda her olayın dayanak yazısı gösterilir ve tarihler sonraki sürümlerde sessizce değiştirilmez.

Alıcı teslim alma planı bildirmişse bu planın fiilen uygulanabilir olup olmadığı dosya koşullarıyla karşılaştırılır. Yeni gelen açıklama, daha önce yanıt alınmamış olmasına dayanılarak yok sayılmaz. Bildirim hazırlanırken muhatabın güncel yanıtları da incelenir. Karşı tarafın gerçek davranışı ve satıcının gerçek koruma durumu aynı zaman çizelgesinde tutulur.

Satış niyeti ve planı alanı

Satış niyeti açıkça yazılır. Yalnızca depo masrafının arttığını anlatan yazı, satma niyetini kendiliğinden açıklamayabilir. Hangi mal için ne tür işlem planlandığı ve alıcının yanıtını hangi iletişim düzeniyle sunacağı gösterilir. Örnek, gerçekleşmiş satış hesabı göndermek için kullanılmaz; işlemden önce yapılan bildirim ile işlem sonrası hesap ayrıdır.

Planlanan yöntem gerçek piyasa ve ürün kayıtlarına dayanır. Malın durumunu bilmeden bir satış biçimi şablona sabitlenmez. Alıcı teklifleri, ürünün mevcut özellikleri ve satış koşulları incelenir. Daha yüksek tutarlı görünen teklifin daha fazla gider veya başka şart içerdiği kayıtlardan anlaşılır. Yöntem değerlendirmesi, sonradan yapılan açıklamalarla değil karar dosyasında bulunan belgelerle izlenebilir olur.

Bildirimde yazılan takvim, makul ön bildirim düzeninin somut açıklamasıdır. Antlaşmada bulunmayan sabit bir bekleme süresi kanuni zorunluluk gibi sunulmaz. Malın bulunduğu yer, fiilî teslim imkânı ve iletişim koşulları birlikte kontrol edilir. Plan değişirse bunun yazışma kaydı ayrıca tutulur; önceki plan sanki hiç iletilmemiş gibi dosyadan çıkarılmaz.

Stok ve teslim imkânı çizelgesi

Mal çizelgesinde ürün kodu, miktar, birim, parti veya seri bilgisi, depo konumu ve mevcut durum kaydı bulunur. Satış niyeti yalnız belirli kalemlere aitse kapsam açıkça işaretlenir. Önceden teslim edilmiş ürün, depoda korunan miktarın içinde yeniden yazılmaz. Sayım sonucu ile muhasebe kaydı farklıysa bu fark gerçek sayım belgesi üzerinden açıklığa kavuşturulur.

Mal başka işletmenin deposundaysa üçüncü kişinin kayıtları ve teslim alma düzeni ayrıca kontrol edilir. Satıcının yazısı depocuya her durumda yeni bir emir yetkisi kazandırmış gibi düzenlenmez. Malın kontrolünü gösteren gerçek sözleşme ve dosya bilgileri esas alınır. Alıcıya bildirilen teslim alma imkânı, depodaki fiilî işleyişle uyumlu olmalıdır.

Mevcut durum kaydı satış kapsamını etkiliyorsa çizelgede gösterilir. Hasarlı, eksik veya farklı nitelikteki mal aynı standart ürün gibi yazılmaz. Teknik inceleme yapılmışsa raporun tarih ve kapsamı belirtilir. Belgede bulunmayan kalite güvencesi eklenmez. Ürünün satılmasına ilişkin diğer uygulanacak zorunlu kurallar, bildirim metni doldurularak tamamlanmış kabul edilmez.

İletim, yanıt ve işlem kayıtları

Muhatap, satış sözleşmesindeki doğru alıcıdır. Bildirim adresi sözleşme ve güncel dosya kayıtlarıyla karşılaştırılır. Şirketin ticari markası yerine yanlış tüzel kişi yazılması önlenir. İleti ekleri korunur; yalnızca gönderim ekranının kısa görüntüsüyle teknik ve stok dosyaları kaybedilmez. Satış niyetini açıklayan son sürüm, fiilen gönderilmiş paketle aynı olmalıdır.

Karşı tarafın yanıtı geldiğinde tarih ve içerik kaydedilir. Bildirimle birlikte talep edilen açıklama, satışın zaten gerçekleştiği kabulüyle yanıtlanmışsa işlem aşaması açıklığa kavuşturulur. Teslim alma konusunda yeni bir gelişme varsa satış planı dosyası güncellenir. Güncelleme ile önceki bildirimin tarihi birbirine karıştırılmaz. Değerlendirme, gerçek mal ve güncel kayıt üzerinden yapılır.

İşlem gerçekleştiğinde satış sözleşmesi, mal teslimi, bedelin tahsili ve gider belgeleri ayrı saklanır. Teklif bedeli ile gerçekten elde edilmiş gelir aynı kayıt değildir. Tahsil edilmemiş bir satış bedeli alınmış gelir gibi hesap tablosuna işlenmez. İlgili para birimi ve ödeme kaydı korunur. Aynı malın farklı kısmı ayrı işlemle satılmışsa her bölüm ayrı hesaplanır.

Satış sonrası hesabın hazırlanması

Hesap dosyası, satış gelirini başlangıç satırında gösterir. Sonraki satırlarda koruma ve satış giderleri ilgili belgelerine bağlanır. Her giderin hangi kalem mal ve hangi hizmete ilişkin olduğu belirtilir. İlgisiz işletme maliyeti aynı toplamın içine gizlenmez. Giderin gerçek olması ve makul niteliği birlikte değerlendirilir; faturanın bulunması tek başına bütün açıklamayı tamamlamaz.

M.88/3 kapsamındaki bakiye hesabı, bütün bağımsız alacakları hiçbir ayrı dayanak olmadan kapatan sınırsız mahsup formuna dönüştürülmez. Satış bedeli, koruma gideri ve başka uyuşmazlıklar ayrı başlıklarda izlenir. Hesabın karşı tarafa sunulan sürümü ile işletmenin kayıtları karşılaştırılır. Aynı hizmet iki faturada görünüyorsa mükerrer tutar düzeltmesi yapılır.

Birden fazla ürün için ortak hizmet alınmışsa giderin ilgili mallara nasıl dağıtıldığı açıkça belirtilir. Dağıtımın gerçek sözleşme veya hizmet kaydına dayanağı gösterilir. Keyfî yüzdeyle tutar artırılmaz. Koruma dosyasında yapılan hesap, gerçekleşen gelir ve giderleri göstermelidir. Tahminî satış planı giderleri son hesapta gerçekleşmiş kalemlerin yerine kullanılmaz.

Son imza kontrolü

İmzadan önce koruma sıfatı, gecikme kaydı, mal çizelgesi, yöntem değerlendirmesi ve bildirim takvimi karşılaştırılır. Boş alanlar tamamlanır; uygulanmayan açıklamalar silinir. Örnekteki geçici alanlar alıcıya gönderilmez. Yetkili imza ve doğru şirket unvanı kontrol edilir. Bildirimde yer alan ürün kodu bütün eklerde aynı malı göstermelidir.

Dosya sorumlusu satıştan önceki bildirimi, sonraki işlem ve hesap belgelerinden ayırır. İlk yazı sonradan gerçekleşmiş satış sonucuna göre değiştirilerek saklanmaz. Malın miktarı değişmişse farkın nedeni ve belgesi yeni kayıtta gösterilir. Böylece koruma, satış niyeti, satış işlemi ve bakiye hesabı gerçek tarihlerle takip edilir.

Bildirim çizelgesinde belgenin görevi

Mal çizelgesi, satışa konu olacak miktarı gösterir. Gecikme çizelgesi, beklemeye yol açan işlemin zamanını açıklar. Koruma çizelgesi, uygulanan hizmeti ve ilgili belgeyi ilişkilendirir. Satış planı ise henüz yapılmamış işlemin kapsamını gösterir. Bu dört belge farklı soruları yanıtlar. Birindeki toplam diğerine otomatik aktarılmaz. Aynı stok satırının iki kez yer alması ya da koruma hizmetinin ilgisiz partiye bağlanması son gönderim kontrolünde düzeltilir.

Alıcıya sunulacak eklerin okunabilir olması ayrıca kontrol edilir. Dosya adı tek başına içeriğin doğru olduğunu göstermez; her ek açılıp ilgili ürün ve tarihle karşılaştırılır. Kırpılmış tabloda miktar veya birim sütunu kaybolmuşsa tablo tamamlanır. Birden fazla para birimi kullanılan hesapta her tutarın birimi görünür tutulur. Gönderilen sürüm arşivlenir; başka bir çalışanın daha eski çizelgesi son yazıyla karıştırılmaz. Alıcının yanıtındaki referanslar aynı belge düzenine bağlanır. Böylece satış planına verilen cevap, farklı siparişin teslim talebi olarak yanlış okunmaz.

Resmî kaynak ve başvuru

Birleşmiş Milletler Antlaşmalar Serisi – CISG resmî metni, m.85–88 bu örneğin hukuki kontrol kaynağıdır. Kaynak kontrolü 30 Eylül 2026 tarihinde yapılmıştır.

Avukat Halil BAKIRCI’nın fizikî ofisi Mersin’dedir. Türkiye genelindeki satış dosyaları Mersin merkezli yönetilir. Satış niyeti bildiriminde koruma sıfatı, gecikme ve mal kayıtları birlikte incelenir. Dosya başvurusu için iletişim sayfası kullanılabilir.