AB’de Onarım Seçilirse Yasal Sorumluluk Süresi 12 Ay Uzar mı?

Kısa ve net cevap: (AB) 2024/1799 sayılı Direktif m.16, 2019/771 sayılı Mal Satışı Direktifine yeni m.10/2a hükmünü ekler. Malın sözleşmeye uygun hâle getirilmesi için onarım yapılırsa satıcının yasal sorumluluk süresi bir defaya mahsus on iki ay uzatılır. Bu on iki ay kalan süreye eklenir; her tamirde bütün garanti yeniden başlamaz. Üye devletlerin daha uzun koruma ve belirli sistemlerde eşdeğer süre düzenleme imkânları vardır. Ayrıca m.21 gereğince bu değişiklik, 31 Temmuz 2026’dan önce kurulmuş satış sözleşmelerine uygulanmaz.

Bu rehber, tüketicinin satıcıya karşı yasal uygunluk hakkı içinde onarımı seçmesinin sonucunu açıklar. Garanti dışında ücretli tamir, üreticinin ticari garantisi, özel servis güvencesi ve satıcının yasal sorumluluğu aynı şey değildir. Direktifin ulusal aktarım ve uygulama takvimi 31 Temmuz 2026’dır; somut AB ülkesinin yürürlükteki hükümleri ayrıca incelenmelidir. Türkiye’deki bütün garanti sürelerinin bu düzenlemeyle otomatik olarak on iki ay uzadığı söylenemez.

Yeni hüküm hangi hukuki ilişkiyi değiştirir?

2024/1799 m.16, tüketici mal satışında satıcının sorumluluğunu düzenleyen 2019/771 sayılı Direktifte değişiklik yapar. Burada muhatap, satış sözleşmesi kapsamında malı uygun hâle getirmekle yükümlü satıcıdır. Ürünü fiilen tamir eden servis veya üretici, satıcıyla aynı kişi olmayabilir. Satıcının borcunu başka servis aracılığıyla yerine getirmesiyle tüketicinin bağımsız ücretli tamir hizmeti satın alması farklıdır.

Bu ayrım belirlenmeden yalnız cihaz tamir edildi denilerek süre uzaması sonucuna gidilemez. Tamir hangi talep üzerine, kimin sorumluluğu kapsamında ve hangi hukuki sebeple yapılmıştır soruları cevaplanır. Ücretsiz işlem yapılması önemli bir veri olabilir; fakat her ücretsiz bakımın ayıplı malı sözleşmeye uygun hâle getirme işlemi olduğu varsayılmamalıdır. İşlem belgesindeki gerekçe ve gerçek faaliyet birlikte okunmalıdır.

Garanti dışında üreticiden onarım isteme hakkı aynı Direktifin başka mekanizmasıdır. O yolda ücretli veya ücretsiz onarım mümkündür ve ürün kapsamı Ek II’ye bağlıdır. Satıcının sorumluluk süresini uzatan m.16 ise 2019/771 kapsamındaki satış haklarına ilişkindir. Üreticinin bağımsız onarım yükümlülüğü listesi, bu değişikliğin bütün satış kapsamını açıklayan tek liste gibi kullanılmamalıdır.

31 Temmuz 2026’dan önceki satışlar

M.21, m.16’daki değişikliklerin 31 Temmuz 2026’dan önce kurulmuş satış sözleşmelerine uygulanmayacağını açıkça belirtir. Bu nedenle arıza veya tamir tarihinin 2026 sonrasında olması, önceki bütün sözleşmeleri otomatik olarak yeni uzama düzenine taşımaz. Önce satışın ne zaman kurulduğu belirlenir. Fatura, sipariş kabulü ve teslim kayıtları farklı tarihler içerebilir; hukuki sözleşme tarihi ilgili kayıtlarla açıklanmalıdır.

Geçiş kuralının eski sözleşmeleri kapsam dışında bırakması, o sözleşmelerin hiçbir onarım veya süre koruması bulunmadığı anlamına gelmez. Daha önce uygulanabilir ulusal hukuk, ticari garanti veya diğer tüketici hakları ayrı incelenir. Yeni Direktifin m.16 düzenini kullanmamakla tüketicinin bütün mevcut haklarını reddetmek farklı sonuçlardır. İşletme müşteri cevabında bu ayrımı açıkça göstermelidir.

Satışın taksitle yapılması, malın sonradan teslim edilmesi veya ek garanti satın alınması sözleşme tarihini kendiliğinden aynı şekilde değiştirmez. Hangi işlemin yeni satış, hangisinin mevcut ilişkinin ifası veya yan hizmet olduğu belirlenir. Eski ürün için düzenlenen yeni servis fişi, yeni bir satış sözleşmesi gibi gösterilmemelidir. Geçiş incelemesi belgenin başlığından çok gerçek işlemin niteliğine dayanır.

On iki ay kalan süreye eklenir

Yeni m.10/2a uzamayı bir defalık on iki ay olarak düzenler. 2024/1799 sayılı Direktifin kırkıncı gerekçesi, bu sürenin malın kalan sorumluluk dönemine ekleneceğini açıklar. Bu nedenle onarım gününden itibaren yalnız yeni on iki aylık dönem varmış gibi hesap yapılması, tüketicinin kalan süresini eksik gösterebilir. Önce mevcut sorumluluk dönemi ve o anda kalan bölüm belirlenmelidir.

Yalnız hesap ilişkisini göstermek için, uygulanabilir sorumluluk döneminden sekiz ay kalmışsa on iki ay eklenmesi yirmi aylık kalan süre anlamına gelir. Bu açıklama belirli bir ülkenin bütün gün hesabını veya başka durma kurallarını sonuçlandırmaz. Somut başlangıç, onarımın tamamlanması, ulusal süre sistemi ve varsa daha uzun koruma ayrıca belirlenir. Aritmetik gösterimle kesin dava son günü birbirine karıştırılmamalıdır.

Satıcı, eski bitiş tarihini sistemde bırakıp tüketiciye genel olarak süre uzadı demekle yetinmemelidir. Kayıt, uzamanın hangi işleme dayandığını ve ilgili hesap yöntemini göstermelidir. Birden fazla tarih alanı kullanılan satış ve servis sistemlerinde aynı ürün için çelişkili son günler oluşmamalıdır. Ürünün seri veya sipariş kimliği, onarım kaydıyla aynı ilişkiyi göstermelidir.

Tek seferlik uzama ve daha uzun ulusal koruma

AB ortak hükmü uzamayı bir kez düzenler. Aynı mal tekrar onarıldığında her seferinde yeni on iki ayın otomatik eklenmesi bu hükmün genel sonucu değildir. Bununla birlikte değiştirilen m.10/3, üye devletlerin daha uzun süreler korumasına veya getirmesine izin verir. Direktifin gerekçesi tekrar onarımlarda ek uzamalar veya daha uzun onarım koruması için ulusal imkânları ayrıca açıklar.

Dolayısıyla hem bütün ülkelerde tam olarak bir yıl eklenir hem de her onarımda sınırsız süre yenilenir şeklindeki genellemeler yanlıştır. Belirli ülkedeki hukuk seçeneği doğrulanmalıdır. Satıcı farklı ülkelere satış yapıyorsa müşteri hizmetleri metnini bütün pazarlar için tek sayıdan ibaret hazırlamamalıdır. AB tabanı ile ulusal daha geniş koruma sistemde ayrı gösterilmelidir.

Yalnız onarılan parça için verilen ticari garanti de başka bir kayıt olabilir. Bu özel parça güvencesi, malın yasal sorumluluk süresinin uzamasıyla aynı şey değildir. Belgedeki kapsam, süre ve muhatap ayrı okunur. Satıcıya karşı kanuni hakkın yalnız değiştirilen parçaya indirgenmesi veya bütün mal için verilmemiş özel garantinin genişletilmesi doğru değildir.

Farklı ulusal süre sistemleri için eşdeğerlik

Yeni m.10/5a, sabit satıcı sorumluluk süresi öngörmeyen veya yalnız hukuki yollar için zamanaşımı kullanan belirli ulusal sistemlere özel düzen getirir. Bu devletler, onarım durumunda satıcı sorumluluğunun veya başvuru süresinin en az üç yıla eşdeğer olmasını sağlamak şartıyla m.10/2a’daki yapıya istisna getirebilir. Bu seçenek, her ülkede her satışın otomatik üç yıl garantiye dönüştüğü anlamına gelmez.

Satıcı sorumluluk dönemi ile dava veya talep için zamanaşımı farklı kavramlardır. Birinde uygunsuzluğun hangi dönem içinde ortaya çıktığı, diğerinde hakkın hangi süre içinde kullanılabileceği önem taşır. Ulusal sistem bunları farklı biçimde kurabilir. Bu nedenle takvim yalnız internette görülen üç yıl ifadesine dayanarak hazırlanmaz. Somut hukuk ve talebin niteliği birlikte belirlenir.

Satıcı seçimden önce bilgi vermelidir

2019/771 m.13’e eklenen 2a fıkrası, satıcının uygun hâle getirme yolunu sağlamadan önce tüketiciye onarım ve değiştirme arasında seçim hakkını ve onarımın sorumluluk süresini uzatabilmesini bildirmesini ister. Bu bilgi, tüketici tercihini yaptıktan ve işlem tamamlandıktan sonra ilk kez verilmişse aynı sözleşme öncesi karar desteğini sağlamaz. Müşterinin hangi seçenekleri bildiği açık olmalıdır.

Bilgilendirme, onarımın her durumda zorunlu ilk seçenek olduğu şeklinde sunulmamalıdır. 2019/771 m.13/2, imkânsızlık ve diğer yola göre orantısız maliyet gibi sınırlarla tüketicinin seçimini düzenler. Uzama teşviki, bu çerçeveyi ortadan kaldırmaz. Satıcı bir seçeneği sınırlıyorsa somut gerekçeyi ilgili hükümle açıklamalıdır.

Tüketicinin seçimi kayıt altına alınırken genel bir servis kabul imzası yeterli varsayılmamalıdır. Ürünün inceleme için verilmesiyle onarımın seçilmesi farklı işlemler olabilir. Satıcı hangi aşamada hangi bilgiyi sunduğunu, tüketicinin neyi kabul ettiğini ve hangi işin uygulandığını gösterebilmelidir. Bu öneri tek tip zorunlu form icat etmez; gerçek karar sürecinin ispatını sağlar.

Ücretsiz onarım ve makul süre şartları devam eder

Değiştirilen 2019/771 m.14/1, onarım veya değiştirmenin ücretsiz, tüketicinin uygunsuzluğu bildirmesinden itibaren makul süre içinde ve önemli rahatsızlık vermeden yapılmasını düzenler. Bu süre başlangıcı, garanti dışındaki üretici onarımının fiziksel erişime bağlı başlangıcıyla aynı değildir. Dosyada hangi hukuki yolun kullanıldığına göre doğru tarih esas alınmalıdır.

On iki aylık ek koruma, satıcının onarımı gereksiz yere uzatma hakkı değildir. Uzun gecikme için sadece sonunda süre uzayacak cevabı verilmesi yeterli olmaz. Onarımın niteliği, ürünün kullanım amacı ve tüketicinin ihtiyacı değerlendirilir. Sabit bir ulusal süre varsa ayrıca uygulanabilir; AB metninde her ürün için aynı yirmi iş günü yazılıymış gibi açıklama yapılmamalıdır.

Ücretsiz uygun hâle getirme kapsamındaki giderler, bağımsız ücretli onarım teklifinden ayrılmalıdır. Avrupa Onarım Bilgi Formu başka bir hizmet çerçevesini açıklar. Böyle bir form kullanılması, tüketicinin var olan ücretsiz yasal giderim hakkını kendiliğinden ücretli hâle getirmez. İşlemin hukuki sebebi her belgenin başında anlaşılır olmalıdır.

Geçici ürün ve yenilenmiş ürün farklı seçeneklerdir

Yeni m.14/1, malın ve tüketicinin özellikleri dikkate alınarak onarım sırasında ücretsiz geçici ürün verilebilmesine imkân tanır; bu ürün yenilenmiş de olabilir. Buradaki olanak, her dosyada zorunlu geçici cihaz verildiği anlamına gelmez. Sunuluyorsa geçici kullanım olduğu, hangi ürünün verildiği ve ne zaman geri alınacağı açık olmalıdır. Geçici cihaz, asıl malın sürekli değişimiyle karıştırılmamalıdır.

Aynı hüküm, değiştirmenin tüketicinin açık talebi üzerine yenilenmiş ürünle yapılabilmesini de düzenler. Satıcının kendiliğinden her yeni ürünü yenilenmiş eşdeğeriyle değiştirme yetkisi bulunduğu söylenemez. Açık talep ve gerçek değişim koşulları kaydedilmelidir. Ürünün durumu, modeli ve ilgili güvence bilgileri tüketiciye anlaşılır biçimde sunulmalıdır. Sessizlik veya yalnız teslim alma imzası her durumda açık talep yerine geçmez.

Ek süre hangi kusurları kapsar?

Direktifin kırkıncı gerekçesi, satıcının teslim anında mevcut olup uzatılmış sorumluluk dönemi içinde ortaya çıkan uygunsuzluklara ilişkin sorumluluğunu açıklar. Bu nedenle uzama, tüketicinin sonradan meydana getirdiği her kazanın veya olağan aşınmanın ücretsiz giderileceği genel bir sigorta değildir. Uygunsuzluk, zaman ve ilgili ispat kuralları ayrı değerlendirilmelidir.

2019/771 m.11’deki ispat karineleri, sorumluluk süresiyle aynı konu değildir. On iki ay uzama bulunması, bütün ispat yüklerinin otomatik olarak on iki ay daha aynı şekilde değiştiğini göstermez. Hangi kusurun ne zaman ortaya çıktığı ve uygulanabilir ulusal ispat kuralı belirlenir. Tüketici servis raporlarını, ürünün durumunu ve yapılan işlemleri saklamalıdır; satıcı da gerçek teknik inceleme yerine yalnız süre tablosuyla ret vermemelidir.

Dijital unsurlu mallarda güncelleme ve sürekli dijital hizmetin ayrı uygunluk kuralları bulunabilir. Bir yazılım sorununun her zaman fiziksel parçanın arızası gibi değerlendirilmesi doğru değildir. Satış sözleşmesine dahil dijital unsur, verilen güncelleme ve arızanın ilişkisi incelenir. Süre uzamasının somut talebe etkisi, malın ve sözleşmenin gerçek kapsamı üzerinden açıklanmalıdır.

Ticari garanti ve satın alınan ek garanti

Üreticinin veya satıcının ticari garantisi, kanuni sorumluluk süresine ek güvence sağlayabilir. Ancak reklamda verilen garantiyle yasal süre uzaması aynı taahhüt değildir. Tüketici hangi kurala dayanarak hangi kişiden ne istediğini ayırmalıdır. Ücret karşılığında satın alınan ek hizmetin de bedeli, kapsamı ve istisnaları kendi sözleşmesinden okunur. Kanunen doğan uzamanın sanki ancak ek paket satın alınırsa uygulanacağı söylenmemelidir.

Türkiye’deki garanti süresinin başlangıcı rehberi ayrı ulusal düzeni açıklar. Türkiye’den alınan bir ürünün sonra AB ülkesine götürülmesi, hangi hukuk ve satıcı sorumluluğunun uygulanacağını tek başına belirlemez. Satışın tarafları, işlem yeri ve ilgili hukuk bağlantıları incelenir. Ürünün o an bulunduğu ülkeyle satış sözleşmesinin bütün hakları otomatik olarak değişmez.

Başarısız onarımda diğer haklar

Ek süre verilmesi, tüketicinin başarısız onarıma katlanma borcunu sınırsız hâle getirmez. 2019/771 m.13, uygun hâle getirme işleminin yapılmaması veya denemeye rağmen uygunsuzluğun sürmesi gibi durumlarda diğer hukuki yolları düzenler. Şartları varsa bedel indirimi veya sözleşmenin sona erdirilmesi gündeme gelebilir. Her tekrar arızada aynı sonuç otomatik doğmaz; maddenin koşulları ve sorunun önemi birlikte incelenir.

Satıcı, süreyi uzattım açıklamasını gerçek onarımın yerine koyamaz. Yapılan işlem, son test ve tüketiciye teslimde ürünün durumu belgelenir. Aynı arıza yeniden ortaya çıkmışsa önceki servis kaydıyla karşılaştırılır. Yeni bir sorun iddiası varsa nedeni ayrıca belirlenir. Bu kayıtlar hangi hakkın kullanılacağını açıklamaya yardımcı olur; tüketicinin bütün geçmişi sözlü olarak tekrar anlatmasına bağımlı kalınmamalıdır.

Satış ve servis sisteminde tutulacak kayıtlar

İlk kayıt satışın kurulma tarihi ve teslimdir. İkinci kayıt, uygunsuzluğun bildirilmesi ve seçilen hukuki yoldur. Üçüncü kayıt, yapılan onarım ve tamamlanma bilgisi; dördüncü kayıt ise uygulanabilir ulusal süreyle hesaplanan yeni sorumluluk dönemidir. Ürün kimliği bu kayıtlar boyunca değişmeden izlenebilmelidir. Yeni servis numarası oluşturulması eski satış bağlantısını koparmamalıdır.

Bir satıcı farklı servislerden hizmet alıyorsa aynı tüketiciye çelişkili süre bilgisi verilmemelidir. Servisin parça garantisi ile satıcının yasal uzaması sistemde ayrı alanlarda tutulabilir. Form değişiklikleri, önceki süreleri geriye dönük olarak silmek için kullanılmamalıdır. Düzeltme yapılmışsa hangi veri veya hukuki gerekçeye dayandığı açık olmalıdır. Gerçek süre hesabı, yalnız otomatik garanti bitti uyarısına bırakılmamalıdır.

Sık sorulan sorular

Her tamirde on iki ay daha eklenir mi?

AB ortak hükmü bir defalık uzama düzenler. Daha geniş ulusal koruma veya ayrı ticari garanti ayrıca incelenir.

On iki ay kalan süreyi siler mi?

Hayır. Direktifin gerekçesi ek sürenin kalan sorumluluk dönemine ekleneceğini açıklar.

2025’te kurulan satışa yeni hüküm otomatik uygulanır mı?

M.21, 31 Temmuz 2026’dan önce kurulmuş satışları m.16 değişikliğinin dışında bırakır. Eski ulusal haklar ayrıca devam edebilir.

Garanti dışı ücretli tamir satıcının süresini mutlaka uzatır mı?

Yeni m.10/2a, 2019/771 m.13/2 kapsamında malı uygun hâle getiren onarıma ilişkindir. Bağımsız hizmet ayrı değerlendirilir.

Satıcı tüketiciyi yalnız onarıma zorlayabilir mi?

Onarım ve değiştirme seçimi, m.13’teki sınırlarla korunur. Ek süre teşviki bu çerçeveyi kaldırmaz.

Uzama bilgisi ne zaman verilir?

Satıcı uygun hâle getirme yolunu sağlamadan önce seçim hakkını ve olası süre uzamasını açıklamalıdır.

Ek dönem bütün kazaları kapsayan sigorta mıdır?

Hayır. Satıcının uygunluk sorumluluğu ve ilgili ispat koşulları uygulanır; her sonraki zarar otomatik kapsanmaz.

Geçici ürün vermek onarımı sınırsız uzatır mı?

Hayır. Ücretsiz geçici ürün imkânı, makul sürede onarım yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.

Yenilenmiş ürünle kalıcı değişim tek taraflı yapılabilir mi?

Yeni m.14/1’de tüketicinin açık talebi önemlidir. Geçici ödünç ürünle kalıcı değişim ayrılır.

Bütün ülkelerde sonuç aynı gün hesabı mıdır?

Ulusal daha uzun süreler ve m.10/5a’daki eşdeğer sistem seçenekleri ayrıca doğrulanmalıdır.

Resmî kaynak ve kapsam

Dayanaklar (AB) 2024/1799 m.16, 21–22 ve gerekçe 40–42; değişiklikle birlikte okunan (AB) 2019/771 m.10–14 ve Komisyonun onarım sonrası yasal koruma açıklamasıdır. Kaynak kontrolü: 30 Eylül 2026. Ulusal aktarım, satış ve servis belgeleri somut dosyada birlikte incelenmelidir. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosunun fiziki ofisi Mersin’dedir; Türkiye genelindeki süreçler Mersin merkezli yürütülür.