Buluşta Kısmi Kullanım Hakkından Vazgeçme Talep Dilekçesi | SMK 115/3

Buluşta kısmi kullanım hakkından vazgeçme talep dilekçesi, işverenin kısmi hakka dayanarak buluşu kullanmasının, çalışanın kendi buluşunu değerlendirmesini önemli ölçüde güçleştirdiği durumda gönderilen yazılı taleptir. 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m.115/3, çalışana buluş üzerindeki hakkın tamamen devralınmasını veya kısmi hakka dayanan kullanım hakkından vazgeçilmesini isteme imkânı verir. İşveren bildirimi tebellüğ etmesinden itibaren iki ay içinde cevap vermezse kısmi hakka dayanarak buluşu kullanma hakkı sona erer.

İşverenin kısmi hak talebi buluşu nasıl etkiler?

SMK m.115/3’ün başlangıç kuralı, işveren hizmet buluşunda kısmi hak talep ettiğinde hizmet buluşunun serbest buluş niteliği kazanmasıdır. Aynı hüküm işverene kısmi hakka dayanarak kullanma imkânı verir. Çalışan bu iki sonucu birlikte okumalıdır. Buluş serbestleşti diye işverenin kısmi kullanımı hiç bulunmuyormuş gibi yazı düzenlenmez. İşverenin kullanımı bulunduğu için de bütün hakların ona geçtiği ileri sürülmez; tam hak talebinin sonucu farklıdır.

İşverenin yazılı bildiriminin gerçek içeriği başlangıç belgesidir. Bildirimde kısmi hak talebi mi, tam hak talebi mi yoksa sadece inceleme yapılacağı mı yazıldığı kontrol edilir. İmalat bölümünün buluşu kullanması ile hukuki hak talebi aynı kayıt değildir. Şirket içinde bir kişi tarafından söylenen sözler, imzalı yazının yerine geçirilmemelidir. Talep tarihinde bilinen bütün hak yazıları kronolojik biçimde karşılaştırılır.

Kısmi talep üzerine serbest nitelik kazanan hizmet buluşu için m.115/12 ayrıca önemlidir. Bu fıkra, serbest buluş niteliği kazanmış hizmet buluşu konusunda m.119’a tabi olmaksızın tasarrufu düzenler. Başlangıçtan itibaren serbest olan buluşun bildirim ve teklif hükümleri, bu dosyaya düşünülmeden uygulanmaz. Ayrımın genel açıklaması hizmet buluşu ile serbest buluş rehberinde bulunur.

“Önemli ölçüde güçleştirme” dilekçede nasıl somutlaştırılır?

Hüküm, işverenin kullanımının çalışanın buluşunu değerlendirmesine etkisini arar. Bu nedenle dilekçede sadece “buluşumu kullanmanıza itiraz ediyorum” denilmez. Çalışanın hangi değerlendirme yolunu yürüttüğü açıklanır: belirli bir lisans görüşmesi, üretim organizasyonu, hak devri işlemi veya başka belgelenmiş ekonomik değerlendirme olabilir. Dosyada gerçekleşmemiş bir pazarlık veya yatırım kararı yaşanmış gibi anlatılmaz. Talep gerçek faaliyet ve mevcut kayıt üzerinden hazırlanır.

Sonraki bölümde işverenin kullanımının kapsamı gösterilir. Hangi teknik çözümün hangi üretim sürecinde kullanıldığı, bilinen ürün veya işletme hattı ve kullanımın başladığı tarih yazılır. Bilinmeyen satış rakamları tahmin edilip kesin miktar olarak sunulmaz. Çalışan kullanımın bir bölümünü doğrulayabiliyorsa bunun kapsamını açıkça sınırlar. İşverenin genel sektör faaliyeti, bildirim konusu buluşun kullanıldığının tek başına kanıtı olarak gösterilmez.

İki bilgi grubu arasında neden bağlantı kurulduğu üçüncü bölümde açıklanır. Karşı tarafın yazışması belirli bir kullanım yüzünden değerlendirme işleminin ilerlemediğini söylüyorsa gerçek metin dosyaya alınır. Kullanımın neyi güçleştirdiği, işleme etkisi ve bu etkinin neden önemli olduğu ayrı cümlelerle yazılır. Sırf daha yüksek bedel istenmesi ile kanundaki önemli güçleştirme koşulu aynı kabul edilmez. Hukuki değerlendirme, somut belgeyle bağlantısını korumalıdır.

Tam devralma ve kullanım hakkından vazgeçme ne anlama gelir?

SMK m.115/3 iki talep yolunu birlikte sayar. Buluş üzerindeki hakkın tamamen devralınması istendiğinde, işverenin buluşu kullanmaya devam ederken bütün hakları edinmesi gündemdedir. Kısmi kullanım hakkından vazgeçme istendiğinde ise işverenin kısmi hakka dayanan kullanımının sona erdirilmesi talep edilir. Bu yazıdaki örnek, işverenin bu iki yoldan hangisini seçeceğini açıkça bildirmesini isteyen alternatifli bir metindir. Çalışanın gerçek talebi farklıysa sonuç bölümü buna uygun düzenlenir.

İşverenin tam devralmayı seçmesi, buluşçuya ilişkin bedel konusunu ortadan kaldırmaz. M.115/6 tam hak talebi hâlinde makul bedel istenmesini; kısmi hakta ise işverenin buluşu kullanmasıyla bedel isteme hakkını düzenler. M.115/7 bedel hesabındaki ekonomik değerlendirilebilirlik, çalışanın görevi ve işletmenin katkısını belirtir. Talep yazısına “tam devralma karşılığında bütün bedel haklarımdan feragat ediyorum” cümlesi kendiliğinden eklenmez.

Vazgeçme seçeneğinin kabul edilmesi hâlinde hangi kullanımın sona ereceği yazılı cevapta belirli olmalıdır. Bir ürün hattındaki kullanımın durdurulacağı söylenip başka bir hat hakkında hiç açıklama yapılmamışsa cevap tüm buluş kullanımlarını kapsıyormuş gibi özetlenmez. İşverenin hangi iradeyi açıkladığı ve fiilî uygulamanın buna uyup uymadığı ayrı takip edilir. Belirsiz bir nezaket cevabı tam devralma sözleşmesi veya açık vazgeçme bildirimi yerine geçirilmez.

Buluşta kısmi kullanım hakkından vazgeçme talep dilekçesi örneği

Metin işverene gönderilir; mahkeme başlığı taşımaz. Önemli güçleştirme bölümüne gerçek değerlendirme işlemi ve belge bilgileri yazılır. Kullanımın kapsamı bilinmiyorsa araştırılmamış ayrıntılar doldurulmaz. Dilekçe iki aylık cevap süresinin başlangıcını işverenin tebellüğüne bağlar. Köşeli parantezli alanlar doldurulmadan bu örnek imzalanıp gönderilmemelidir.

Delil hazırlığında hangi kayıtlar birbirine bağlanır?

İlk belge grubu buluş ve hak talebini gösterir. Bildirilen teknik çözümün kapsamı açık olmalı, kısmi hak yazısının aynı buluşa ilişkin olduğu doğrulanmalıdır. Aynı işyerinde geliştirilen başka bir ürünün kayıtları sırf benzer isim taşıyor diye bu dosyaya eklenmez. Ortak buluş varsa ilgili kişiler ve katkı açıklamaları belgelerden anlaşılır. Bir çalışanın sunduğu talep, diğer çalışanların iradeleri varmış gibi imzalanmaz.

İkinci grup fiilî kullanıma ilişkindir. Çalışanın hukuka uygun şekilde elinde bulunan işveren açıklaması, teknik uygulama kaydı veya başka belge ek listesinde tanımlanır. Gizli bir dosyanın nereden ve ne zaman elde edildiği saklanarak güvenilir delil olduğu ileri sürülmez. Kayıtlar asıl bağlamından koparılmaz. Bir teknik çizimin dosyada bulunması, çizimdeki çözümün bütün üretimlerde kullanıldığının otomatik ispatı değildir.

Üçüncü grup çalışanın değerlendirme sürecini ve güçleştirmeyi gösterir. Tarafı belirli bir görüşme, imzalı teklif veya mevcut yazışma gerçek hâliyle kaydedilir. İçeriği bilinmeyen bir sözlü konuşma ayrıntılı yazılı ret kararı gibi aktarılmaz. Karşı tarafın talep ettiği kullanım koşulları varsa aynen dosyayla ilişkilendirilir. İşveren kullanımı dışında başka bir gecikme nedeni de belgelerde bulunuyorsa bu bilgi değerlendirmeden çıkarılmaz.

İki aylık cevap süresinin takibi nasıl yapılır?

M.115/3 süreyi işverenin tebellüğ tarihine bağlar. Dilekçenin imza günü, postaya verildiği gün ve muhataba ulaştığı gün farklı olabilir. Kayıt çizelgesinde bu olaylar ayrı bulunur. İki ay yerine altmış gün yazılarak kanuni ifadenin niteliği değiştirilmez. İşverenin gerçek unvanı, teslim adresi ve ek listesi doğru belirlenir. Yanlış şirket adına gönderilmiş nüsha, ilgili işverene yapılmış bildirim gibi değerlendirilmez.

Kanunun açıkça düzenlediği cevapsızlık sonucu kullanım hakkının sona ermesidir. Bu sonuç, buluşun bütün haklarının işverene geçtiği veya belirli bir bedeli kabul ettiği anlamına gelmez. İşveren cevap verirse cevabın içeriği incelenir. Kanunda cevapsızlığa bağlanan sonuç, içeriği ne olursa olsun her cevap için aynı şekilde genişletilmez. Bir yanıtın talebe uygunluğu ve sonraki kullanım uyuşmazlığı ayrı hukuki inceleme gerektirir.

Takip çizelgesinde cevap metni, ulaşma günü ve seçilen yol ayrı alanlarda tutulur. İşveren kullanımdan vazgeçtiğini bildiriyorsa kapsamı ve fiilî sonlandırma bilgisi karşılaştırılır. Tam devralma bildiriyorsa gerçek irade ve bedel işlemleri kayıt altına alınır. Cevapta sadece talebin değerlendirileceği yazılmışsa bu cümle kendiliğinden kesin vazgeçme veya bütün hakların devri gibi özetlenmez.

Bedel talebi bu dilekçenin neresinde yer alır?

Bu metnin ana amacı m.115/3 kapsamındaki kullanımın geleceğini düzenleyen talebi iletmektir. Kullanımdan doğan makul bedel konusu m.115/6–7 çerçevesinde ayrı izlenir. Kullanım hakkından vazgeçme talebi, önceki kullanım için doğan bedel isteminin kendiliğinden silinmesi şeklinde yazılmaz. İşverenin ödeme yaptığı kayıt varsa tutar, dönem ve ödeme açıklaması gösterilir; o ödeme bütün ihtilafları sona erdirmiş gibi geniş yorumlanmaz.

Genel hak ve bedel bağlantısı çalışan buluşlarında bildirim ve bedel hakkı yazısında açıklanır. Tam ve kısmi talep düzeni için SMK 115 hak talebi rehberi birlikte incelenebilir. Bu dilekçe belirli bir bedelin miktarını hesaplayan rapor veya ödeme üzerinde sulh sözleşmesi yerine geçmez.

Talep öncesinde bağlantı çizelgesi nasıl tamamlanır?

Bir bağlantı çizelgesinin ilk satırına ilgili kullanım kaydı, ikinci alanına değerlendirme işlemi, üçüncü alanına bunları ilişkilendiren belge yazılır. Her satır tek bir etkiyi açıklamalıdır. Aynı yazışma üç farklı sonuca dayanak gösteriliyorsa hangi cümlenin hangi etkiyi desteklediği belirlenir. Yalnız belgenin dosyada bulunması, dilekçedeki bütün iddiaları doğruladığı anlamına gelmez.

Çalışanın değerlendirme işlemi henüz yalnız kendi hazırlığından ibaretse bu aşama açıkça adlandırılır. İmzalı lisans sözleşmesi bulunmayan dosyaya sözleşme iptal olmuş gibi açıklama eklenmez. Karşı tarafın sadece bilgi istemesi, kesin ret diye aktarılmaz. Talebin önemli güçleştirme gerekçesi bu gerçek aşamadan hareketle kurulmalıdır. Böylece dilekçe, belge ile iddia arasındaki mesafeyi okuyanın anlayabileceği biçimde gösterir.

Ortak buluşta çalışanların değerlendirme planları farklıysa her kişinin işlemi ve katkısı ayrılır. Bir ortak için gerçekleşen yazılı ret, bütün ortakların aynı kayba uğradığını otomatik olarak göstermez. Ortak imzalı bildirim hazırlanıyorsa açıklamalar imzalayanların gerçek bilgisiyle uyumlu tutulur. İşverenin cevabı geldiğinde de bu çizelgeye dönülerek hangi kullanım ve hangi değerlendirme engeli hakkında açıklama yapıldığı denetlenir.

Yükseköğretim kurumu buluşları için kapsam kontrolü

SMK m.121/5, yükseköğretim kurumlarında gerçekleştirilen buluşlarda m.115 hükmünü uygulama dışında bırakır. Bu nedenle m.115/3 kapsamındaki alternatifli talep, üniversite dosyasına otomatik olarak uygulanmaz. Kurumun hak sahipliği, başvurusu ve buluşu yapana karşı yükümlülükleri m.121 özel düzenlemesine göre ayrıca incelenir. İşverenin şirket olduğu bu örnek ile üniversitedeki bilimsel çalışma ilişkisi önce ayrılır.

Sık sorulan sorular

Kısmi hak talebinde buluş serbest olur mu?

Evet. SMK m.115/3 bunu açıkça düzenler. Aynı fıkra işverenin kısmi hakka dayanarak kullanmasını da öngörür. İki sonuç birlikte değerlendirilir.

Her kısmi kullanım için bu talep yapılır mı?

Hüküm, kullanımın çalışanın buluşunu değerlendirmesini önemli ölçüde güçleştirmesini arar. Dilekçede bu etki somut kayıtlarla açıklanır; yalnız kısmi talep bulunduğu söylenmez.

İşverenin cevap süresi ne kadardır?

M.115/3’e göre bildirimi tebellüğ ettiği tarihten itibaren iki aydır. Yazının hazırlanma tarihi tek başına bu sürenin başlangıcı olarak alınmaz.

Cevap vermezse bütün hakları devralmış mı olur?

Hayır. Kanunun cevapsızlığa bağladığı sonuç, kısmi hakka dayanarak buluşu kullanma hakkının sona ermesidir. Tam devralma kabulü bu sonuca eklenmez.

İki talep yolu nedir?

Buluş üzerindeki hakkın tamamen devralınması veya kısmi hakka dayanan kullanım hakkından vazgeçilmesi istenebilir. Gönderilen metin gerçek talebin kapsamını açıkça göstermelidir.

Başlangıçtan itibaren serbest buluş için aynı metin kullanılır mı?

Örnek, işverenin hizmet buluşu üzerinde kısmi hak talebinin sonucuna ilişkindir. Başlangıçtan itibaren serbest buluşun m.119 kapsamındaki bildirim ve teklif işlemi ayrıca değerlendirilir.

Kullanımdan önce bedel isteme hakkı doğar mı?

M.115/6, kısmi hak talebinde işverenin buluşu kullanması hâlinde makul bedel isteme hakkını düzenler. Tam hak talebinin bedel düzeni farklıdır.

Dilekçeye varsayılan satış miktarı eklenir mi?

Hayır. Bilinmeyen miktar kesin satış verisi olarak yazılmaz. Doğrulanmış kullanım ve değerlendirme etkisi gösterilir; bilgi sınırı korunur.

İşverenin her cevabı vazgeçme sayılır mı?

Hayır. Cevabın gerçek içeriği okunur. Talebi aldığını söyleyen yazı, açık kullanım hakkından vazgeçme beyanı veya tam devralma iradesi yerine geçirilmez.

Talep makul bedel hakkından feragat içerir mi?

Örnek böyle bir feragat içermez. Kullanımın geleceğine ilişkin m.115/3 talebi ile mevcut bedel hakları ayrı takip edilir.

Resmî dayanak ve gönderim kontrolü

Kaynak TÜRKPATENT’in yayımladığı 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m.115/3’tür. Bedel için m.115/6–7, serbest nitelik kazanmış hizmet buluşunda tasarruf için m.115/12 birlikte kontrol edilir. Diğer işlemler fikri mülkiyet hukuku rehberinde yer alır. Bu yazı kısmi kullanımın önemli güçleştirme oluşturmasına ilişkin somut bildirime odaklanır.

Son kontrolde kısmi hak yazısının buluşla uyumu, fiilî kullanım kaydı, çalışanın değerlendirme işlemi, önemli etki bağlantısı ve gerçek ekler incelenir. Muhatap unvanı ve ulaşma bilgisi doğru olmalıdır. Dilekçenin sonuç bölümü ile açıklamalarında aynı talep bulunmalıdır. Gönderimden sonra tebellüğ kaydı ve iki aylık cevap çizelgesi oluşturulur; cevabın iradesi ile fiilî uygulama ayrı doğrulanır.

Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosunun fizikî ofisi Mersin’dedir. Türkiye genelindeki hukuki dosya ve süreçler Mersin merkezli olarak yönetilir. Ofis adresi: İhsaniye, 4903. Sk. Profit İş Merkezi No:23 Kat:3 Daire:14, 33070 Akdeniz/Mersin.