Fikri Mülkiyet Hukuku: Marka, Patent ve Telif (2026)
Bu yazıyla ilgili genel bir sorunuz mu var? Anonim soru sor
Fikrî ve sınai haklar • Güncel 2026
Bir fikir, ürün, yazılım, eser veya markanın hangi hakla korunacağını; tescil, itiraz, lisans, ihlal, ihtiyati tedbir ve tazminat yollarını güncel mevzuatla açıklayan uygulama rehberi.
Kısa cevap: Fikri mülkiyet hukukunda önce korunacak unsur belirlenir. İsim ve logo marka; teknik buluş patent veya faydalı model; ürünün görünümü tasarım; özgün metin, fotoğraf, müzik, yazılım ve sanat eseri telif; gizli ticari bilgi ise sözleşme ve haksız rekabet kurallarıyla korunur.
Tek bir ürün aynı anda birden fazla hak içerebilir. Örneğin yazılım kodu telif, uygulama adı marka, özgün arayüz görünümü tasarım ve gizli algoritmik bilgi ticari sır korumasına konu edilir. Doğru strateji “tek tescil” değil, bu hakları birlikte planlamaktır.
| Korunacak unsur | Doğru hak | Hak nasıl doğar? | Temel koruma süresi |
|---|---|---|---|
| İsim, logo, slogan, ayırt edici işaret | Marka | TÜRKPATENT tesciliyle güçlü ve sicile dayalı koruma | Başvurudan itibaren 10 yıl; 10’ar yıllık dönemlerle yenilenebilir |
| Yeni teknik çözüm | Patent | Başvuru, araştırma ve inceleme sonunda belge | Başvurudan itibaren 20 yıl; yıllık ücretlere bağlı, yenilenmez |
| Yeni ve sanayiye uygulanabilir ürün/buluş | Faydalı model | Kanundaki konu ve araştırma şartlarıyla tescil | Başvurudan itibaren 10 yıl; yenilenmez |
| Ürünün dış görünümü | Tasarım | Tescilli veya şartları varsa tescilsiz koruma | Tescilli tasarım 5 yıl, yenilemelerle en çok 25 yıl; tescilsiz tasarım 3 yıl |
| Metin, fotoğraf, müzik, film, yazılım, sanat eseri | Telif | Eser sahibinin hususiyetini taşıyan yaratımın meydana gelmesiyle | Kural olarak eser sahibinin yaşamı + ölümünden sonra 70 yıl |
| Gizli formül, müşteri/üretim bilgisi, know-how | Ticari sır | Gizlilik, erişim kontrolü, sözleşme ve haksız rekabet koruması | Bilgi sır niteliğini ve korunma tedbirlerini koruduğu sürece |
Patent için kritik kural: Buluş başvurudan önce kontrolsüz biçimde açıklanmaz. Fuar, satış, sosyal medya, internet sitesi, tez sunumu veya gizlilik hükmü bulunmayan yatırımcı görüşmesi yenilik değerlendirmesini etkiler. Açıklamadan önce başvuru stratejisi ve gizlilik sözleşmesi tamamlanır.
Fikri Mülkiyet Hakkı Nasıl Seçilir?
Korumanın adı ürünün sektörüne göre değil, korunacak değerin niteliğine göre seçilir. Bir mobilyanın teknik katlanma mekanizması patent veya faydalı model; dış çizgileri tasarım; ürün adı marka; katalog fotoğrafları telif; üretim reçetesi ise ticari sır konusu olabilir.
1. Unsuru ayırın
Ad, görünüm, teknik çözüm, yaratıcı ifade ve gizli bilgi ayrı envantere yazılır.
2. Sahibi belirleyin
Kurucu, çalışan, ajans, yazılımcı veya tasarımcının hak zinciri sözleşmelerle doğrulanır.
3. Ülkeyi seçin
Üretim, satış, ihracat ve taklit riskinin bulunduğu ülkeler başvuru planına alınır.
Telif hakkı ile ilgili ayrıntılı eser ve lisans kuralları için telif hakkı rehberi; galeri, sanatçı ve eser sözleşmeleri için sanat hukuku rehberi bu ana sayfayı tamamlar.
Marka Tescili, İtiraz, Hükümsüzlük ve İptal
Marka, bir teşebbüsün mal veya hizmetlerini diğerlerinden ayırt eden işarettir. Şirket kurmak, ticaret unvanı almak, alan adı satın almak veya sosyal medya kullanıcı adını kullanmak marka tescili değildir. Başvurudan önce TÜRKPATENT sicili, ticaret unvanları, alan adları ve fiilî piyasa kullanımı birlikte araştırılır.
Marka başvurusunda sınıf seçimi
Marka koruması, seçilen mal ve hizmetlerle bağlantılıdır. Nice sınıf numarasını geniş tutmak tek başına güçlü koruma sağlamaz; kullanılmayacak sınıflar maliyeti ve ileride kullanmama nedeniyle iptal riskini artırır. Mevcut iş, planlanan genişleme ve lisans modeli üzerinden mal/hizmet listesi hazırlanır.
İki aylık yayıma itiraz süresi
SMK m.18’de yayıma itiraz süresi, marka başvurusunun Bülten’de yayımlanmasından itibaren iki aydır. Yazılı itiraz gerekçesi, ücret ve ücretin ödendiği bilgisi kanuni süresinde sunulmalıdır. Kurumun m.19 kapsamında sonradan istediği ek bilgi ve belgelerin süresiyle ilk itiraz süresi aynı değildir; her delilin yalnız ilk iki ay içinde verilebileceği şeklinde genel bir yasak kurulmaz. Kurum kararına itirazda m.20’deki bildirimden başlayan iki aylık süre, YİDK’nın nihai kararına karşı davada ise m.156/2’deki bildirimden başlayan iki aylık süre ayrı kaydedilir.
Kullanım ispatı talebi, marka iptali değildir
SMK m.19/2, m.6/1’e dayanan itirazlarda, dayanak markanın itiraz edilen başvurunun başvuru veya rüçhan tarihinde Türkiye’de en az beş yıldır tescilli olması hâlinde uygulanır. Başvuru sahibinin talebi üzerine itiraz sahibinden ilgili önceki beş yıllık ciddi kullanım veya kullanmamaya dair haklı sebep delilleri istenir. Bunlar ispatlanmazsa ilgili itiraz reddedilir; bu sonuç, dayanak markanın sicilden kendiliğinden iptal edildiği anlamına gelmez. Kullanım ispatı savunmasıyla m.26’daki bağımsız iptal talebi birbirinin yerine geçirilmemelidir.
İtiraz dosyasında Bülten tarihi, itirazın dayanağı, markanın tescil tarihi, mal ve hizmetler, kullanım delili talebi ve Kurumun verdiği cevap süreleri birlikte izlenir. SMK m.11/4 uyarınca aynı sınıfta olmak benzerliğin, farklı sınıfta olmak benzer olmamanın karinesi değildir. Yalnız sınıf numaralarını karşılaştırmak yeterli inceleme değildir. Kaynak: SMK m.11, 18–20 ve 156.
2024 sonrası kesin ayrım: hükümsüzlük ve iptal
| İşlem | Karar mercii | Başlıca neden |
|---|---|---|
| Markanın hükümsüzlüğü | Görevli mahkeme | Tescil anındaki mutlak veya nispi ret nedenleri, önceki hak, kötü niyet gibi SMK m.5–6 temelli nedenler |
| Markanın iptali | TÜRKPATENT | Beş yıllık ciddi kullanmama, markanın yaygın ad hâline gelmesi, yanıltıcı kullanım veya garanti/ortak marka teknik düzenlemesine aykırılık |
10 Ocak 2024’ten itibaren yeni marka iptal talepleri TÜRKPATENT’e yöneltilir. Ancak SMK geçici m.4/2 uyarınca bu tarihte mahkemelerde görülmekte olan iptal davaları yine mahkemelerce sonuçlandırılır. Eski dava kendiliğinden Kuruma aktarılmaz. Ciddi kullanmama incelemesinde m.9’daki haklı sebep, ilgili mal ve hizmetler ve m.26/4’teki yeniden kullanıma başlama koşulları ayrıca değerlendirilir. Beş yılın dolması markayı sicilden otomatik silmez.
Kurum başvurusunda güncel ücret ve talep koşulları resmî işlem tarifesinden kontrol edilir. Başvuru ücreti, iptal talebi ve varsa emanet kalemi aynı ödeme sanılmamalıdır. Uluslararası bağlantı için yurt dışından Türkiye’de hukuki destek rehberi tamamlayıcıdır. Dayanak: SMK m.9, 26, geçici m.4 ve m.192.
Patent ve Faydalı Model: Başvurudan Önce Yapılacaklar
Patent, teknik alandaki buluşa verilir. Patentlenebilir buluşun yeni olması, buluş basamağı içermesi ve sanayiye uygulanabilir olması gerekir. Bilgisayar programı “kendi başına” patent konusu değildir; buna karşılık teknik bir problemi teknik araçlarla çözen bilgisayar uygulamalı buluş, istemlerin içeriğine göre patent değerlendirmesine girebilir. Yazılım kodu ise şartları varsa FSEK kapsamında ilim ve edebiyat eseri olarak korunur.
Faydalı model, yeni ve sanayiye uygulanabilir buluşlarda kanundaki konu sınırlarıyla incelenir; patentteki buluş basamağı şartı aynı şekilde aranmaz. SMK m.142’de hariç tutulan usuller, kimyasal ve biyolojik maddeler gibi konular ayrıca ayrılır. Daha kısa bir belge süresinin bulunması, her teknik fikrin bu yolla korunacağı anlamına gelmez.
Başvuru öncesi açıklamada on iki aylık istisna
SMK m.84, belirli açıklamaların patent veya faydalı model verilmesini etkilemeyeceğini düzenler. Başvuru veya rüçhan tarihinden önceki on iki ay içindeki açıklamanın buluşu yapan veya maddede belirtilen bilgi kaynaklarıyla bağlantısı ve diğer şartları ispatlanmalıdır. Bağımsız bir üçüncü kişinin daha önce açıkladığı tekniğin tamamı bu istisnayla yok sayılamaz. Gizlilik planı yine gereklidir; Türkiye’deki istisnanın bütün yabancı başvurularda aynı sonucu verdiği varsayılmaz.
Açıklamanın tarihi, içeriği, kim tarafından yapıldığı, ilk başvuru ve rüçhan kayıtları ayrı tutulur. Fuarın açıldığı gün, internet yayınının tarihi ve başvurunun yapıldığı gün aynı takvim olayı değildir. Kaynak: SMK m.82–84 ve 142.
Gizliliği kurun
Çalışan, üretici, yatırımcı ve danışman erişimini yazılı gizlilik şartına bağlayın.
Ön araştırma yapın
TÜRKPATENT, Espacenet, Patentscope ve sektör yayınlarında benzer tekniği araştırın.
İstemi tasarlayın
Koruma sınırını belirleyen istemleri tarifname ve çizimlerle tutarlı hazırlayın.
Ülke takvimi çıkarın
Türkiye başvurusu, rüçhan, PCT veya Avrupa Patenti seçeneklerini açıklamadan önce planlayın.
Tescilli ve Tescilsiz Tasarım Koruması Nasıl Ayrılır?
Tasarım, ürünün tamamının veya parçasının çizgi, şekil, biçim, renk, malzeme ya da yüzey dokusundan kaynaklanan görünümüdür. Yenilik ve ayırt edici nitelik aranır. Başvurudaki görseller, ürün adı ve teknik açıklamayla karıştırılmamalıdır; korunan görünümü açıkça göstermelidir.
SMK m.55/4 ve 69/2 uyarınca tescilsiz korumada ilk kez Türkiye’de kamuya sunulma ve bu tarihten başlayan üç yıl önemlidir. Herhangi bir ülkedeki her tanıtımın otomatik olarak Türkiye’de üç yıllık hak başlattığı söylenmez. Tescilli tasarımın süresi ise başvurudan itibaren beş yıldır; beşer yıllık yenilemelerle toplam yirmi beş yıla kadar uzatılır. Kamuya sunum ile tescil başvurusu farklı başlangıçlardır. TÜRKPATENT’in tasarım açıklaması bu ayrımı doğrular.
Tescilsiz tasarım kopyalamaya karşı korunur. SMK m.59/2’ye göre aynısı veya genel izlenim itibarıyla ayırt edilemeyecek kadar benzeri kopyalanmış olmalıdır. Önceki tasarımı makul yollarla bilmesi mümkün olmayan kişinin bağımsız tasarımı kopyalama sayılmaz. Bu nedenle yalnız iki ürünün benzemesiyle yetinilmez; ilk sunum, erişim, tasarımın ortaya çıkışı ve kopyalamayı gösteren deliller birlikte incelenir.
Tanıtım yapılmışsa tescil ihtimalinin her durumda kaybedildiği de söylenmez. SMK m.57/2’de, tasarımcı veya halefi kaynaklı ya da kötüye kullanım sonucu açıklamalar için başvuru veya varsa rüçhan öncesindeki on iki aylık özel istisna vardır. Bu süre, üç yıllık tescilsiz korumayla aynı kurum değildir ve her yabancı ülkede aynı sonuç varsayılmaz. Dayanak: SMK m.55, 57, 59 ve 69.
Telif Hakkı, Dijital İçerik ve Yazılım
Telif koruması soyut fikre değil, sahibinin hususiyetini taşıyan ve FSEK’teki eser türlerinden birine giren somut ifadeye tanınır. Metin, fotoğraf, müzik, video, illüstrasyon, mimari proje ve bilgisayar programı bu şartları taşıdığında koruma görür. İnternette bulunması, kaynak belirtilmesi veya ücret ödenmemesi eseri serbestçe kullanılabilir hâle getirmez.
Eser üzerindeki manevi haklar ile işleme, çoğaltma, yayma, temsil ve umuma iletim gibi mali haklar ayrıdır. Mali haklara ilişkin sözleşme yazılı yapılır ve devredilen haklar ayrı ayrı gösterilir. “Tüm haklar devredildi” biçimindeki soyut cümle, hangi mali hakkın hangi ülke, süre ve mecra için verildiğini tek başına çözmez.
Web sitesi, sosyal medya ve görsel lisans uygulaması için görsel kullanım ve lisans bilgileri; izinsiz kişisel fotoğraf kullanımı için izinsiz fotoğraf paylaşma; çevrim içi müdahale yolları için internetten içerik kaldırma rehberi incelenebilir.
Yapay zekâ çıktılarında üç ayrı kontrol
- İnsan katkısı: Korunabilir eser iddiası için insanın özgün seçim, düzenleme ve yaratıcı katkısı somutlaştırılır.
- Girdi hakları: Yüklenen metin, görsel, ses ve veri üzerinde kullanım yetkisi kontrol edilir.
- Platform şartı: Çıktının ticari kullanım, münhasırlık ve garanti hükümleri hizmet sözleşmesinden okunur.
Komutlar, ara çıktılar, katmanlı çalışma dosyaları ve insan tarafından yapılan düzenlemeler saklanır. “Yapay zekâ üretti, telif yoktur” veya “abonelik aldım, bütün haklar bendedir” sonucu otomatik olarak çıkmaz.
Ticari Sır, Çalışan Eseri ve Fikrî Mülkiyet Sözleşmeleri
Ticari sır için bir devlet sicili yoktur. Bilginin sınırlı çevrede tutulması, ekonomik değer taşıması ve gizliliği korumaya yönelik makul tedbirlerin uygulanması gerekir. Erişim yetkisi, kayıt, şifreleme, gizlilik etiketi, personel eğitimi, çıkış prosedürü ve yazılı gizlilik sözleşmesi birlikte kurulur.
Çalışan veya dış ajansın ürettiği içerikte “ücreti ödedim, bütün haklar geçti” varsayımı güvenli değildir. Çalışan buluşları SMK’nın özel hükümlerine; eserler FSEK’e; marka ve tasarım başvurusu ise hak sahipliği ve devir belgelerine göre incelenir. Sözleşmede eser/buluş bildirimi, mali haklar, başvuru yetkisi, portföy kullanımı, kaynak dosya teslimi, üçüncü kişi lisansları ve gizlilik ayrı maddelerde düzenlenir.
Devir, lisans ve sicile kayıt aynı işlem değildir
SMK m.148/4 yazılı şekli genel olarak, noter onayını ise devir sözleşmesinin geçerliliği için arar. Lisans ile hak sahipliğinin devri aynı değildir; noter onayı her lisansın aynı genel geçerlilik şartı gibi sunulmaz. Sicile kaydedilmeyen işlemin iyiniyetli üçüncü kişilere ileri sürülmesi m.148/5’e göre ayrıca değerlendirilir. Garanti veya ortak markanın devri ve ortak markanın lisansında m.148/7’deki sicile kayıt şartı saklıdır.
Coğrafi işaret ve geleneksel ürün adı hakkı, sıradan bir markaymış gibi satılamaz veya lisanslanamaz. M.148/1 bu hakları devir, lisans ve benzeri işlemlerden ayırır. Buna karşılık ürünün teknik şartnameye uygun kullanımı kendi hükümlerine tabidir. Telif mali haklarının devrinde ise SMK yerine FSEK m.52’nin yazılılık ve hakların ayrı gösterilmesi kuralı uygulanır. Kaynak: SMK m.148.
Lisans ve teknoloji/marka sözleşmelerinin ticari yapısı için ticari sözleşmeler rehberi; şirket içi hak sahipliği ve ortaklık düzeni için şirketler hukuku rehberi bağlantılıdır.
Fikrî Mülkiyet İhlalinde İlk 24 Saat
İhlali gören hak sahibi önce delili korur, sonra karşı tarafa bildirim gönderir. Erken ihtar bazen hesabın, ilanın veya satış sayfasının silinmesine ve delilin kaybolmasına yol açar. Delil planı şu sırayla uygulanır:
- Hakkı sabitleyin: Sicil kaydı, başvuru/tescil belgesi, kaynak dosya, ilk yayımlanma ve sözleşme zincirini toplayın.
- İhlali bütün hâliyle kaydedin: URL, tarih-saat, kullanıcı/mağaza bilgisi, ürün kodu, fiyat, satış adedi göstergesi ve sayfanın tamamını alın.
- Fizikî numune edinin: Taklit ürün mümkünse izlenebilir siparişle satın alın; fatura, kargo paketi ve ürün birlikte saklansın.
- Aciliyeti ölçün: Fuar, sevkiyat, gümrük, kampanya veya hızlı yayılma varsa delil tespiti ve ihtiyati tedbir aynı gün planlansın.
- Doğru muhatabı belirleyin: Üretici, satıcı, pazar yeri, reklam hesabı, alan adı sahibi ve ithalatçı rolleri ayrıştırılsın.
Ekran görüntüsü kuralı: Kırpılmış tek görsel yerine sayfanın bütünü, URL, tarih, hesap kimliği ve içerik akışı kaydedilir. Dosyanın değerine göre noter tespiti, mahkeme delil tespiti, bilirkişi incelemesi veya fizikî numune kullanılır.
Fikrî Mülkiyet Davası, İhtiyati Tedbir ve Tazminat
Hak sahibi; ihlalin tespiti, muhtemel ihlalin önlenmesi, devam eden fiilin durdurulması, sonuçların kaldırılması, maddi ve manevi zarar, ürünlere el koyma, gerekirse imha ve kesinleşmiş kararın ilanı gibi talepleri olayın niteliğine göre ileri sürer. Hangi taleplerin birlikte kullanılacağı hak türüne ve seçilen bedel/tazminat hesabına göre belirlenir.
İhtiyati tedbir için yalnız tescil belgesi sunmak yeterli değildir. İhlalin gerçekleştiği veya gerçekleşmesi için ciddi ve etkin çalışma bulunduğu yaklaşık ispatla gösterilir; talep edilen tedbir ölçülü ve hükmün etkinliğini koruyacak nitelikte olmalıdır.
SMK m.156 uyarınca Kurum kararlarına karşı davalarda Ankara Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesi görevli ve yetkilidir. Hak sahibinin üçüncü kişiye açacağı ihlal davasında davacının yerleşim yeri, fiilin gerçekleştiği veya etkisinin görüldüğü yer yetki bakımından önem taşır. Özel mahkeme bulunmayan yerde Kanunun gösterdiği asliye mahkemesi görev yapar.
TTK m.5/A yalnız alacak ve tazminat davalarından ibaret değildir. 1 Eylül 2023’ten itibaren ticari davalardan konusu bir miktar para olan alacak, tazminat, itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davaları için dava öncesi arabuluculuk şartı düzenlenmiştir. Ancak her fikrî mülkiyet davası aynı türde parasal talep değildir. Tescilin hükümsüzlüğü, ihlalin durdurulması, parasal talepler ve birlikte açılan taleplerin dava şartları ayrı incelenir. Delil tespiti ve ihtiyati tedbir, esasa ilişkin davadan ayrı planlanır. Kaynak: Türkiye Barolar Birliği, 7445 sayılı Kanunun yürürlüğe giren hükümleri.
Her ihlal suç değildir. Marka ve telif bakımından ilgili ceza hükmünün unsurları, kast ve şikâyet koşulları ayrı değerlendirilir. Platforma kaldırma bildirimi, TÜRKPATENT itirazı, savcılığa şikâyet ve hukuk davası birbirinin yerine geçmez. Bir başvurunun yapılması diğerinin süresini kendiliğinden korumaz.
Fikri Mülkiyet Hukukunda İlgili Kanun Maddeleri
Aşağıda genel bir fikrî mülkiyet dosyasında karar yolunu doğrudan belirleyen güncel hükümler yer alır. Metinler 31 Ağustos 2026 tarihinde resmî ve kurumsal mevzuat kaynakları üzerinden kontrol edilmiştir.
6769 sayılı SMK m.26 — Marka iptal hâlleri ve iptal talebi
MADDE 26- (1) Aşağıdaki hâllerde talep üzerine Kurum tarafından markanın iptaline karar verilir:
a) 9 uncu maddenin birinci fıkrasında belirtilen hâllerin mevcut olması.
b) Marka sahibinin fiillerinin veya gerekli önlemleri almamasının sonucu olarak markanın, tescilli olduğu mal veya hizmetler için yaygın bir ad hâline gelmesi.
c) Marka sahibi tarafından veya marka sahibinin izniyle gerçekleştirilen kullanım sonucunda markanın, tescilli olduğu mal veya hizmetlerin özellikle niteliği, kalitesi veya coğrafi kaynağı konusunda halkı yanıltması.
ç) 32 nci maddeye aykırı kullanımın olması.
(2) İlgili kişiler, Kurumdan markanın iptalini isteyebilir.
(3) Marka iptal talepleri, talep tarihinde sicilde marka sahibi olarak kayıtlı kişilere veya hukuki haleflerine karşı ileri sürülür.
(4) Markanın, beş yıllık sürenin dolması ile iptal talebinin Kuruma sunulduğu tarih arasında tescil edildiği mal veya hizmetler bakımından ciddi biçimde kullanılmış olması hâlinde, birinci fıkranın (a) bendine ilişkin iptal talepleri reddedilir. İptal talebinde bulunulacağı düşünülerek kullanım gerçekleşmişse talebin Kuruma sunulmasından önceki üç ay içinde gerçekleşen kullanım dikkate alınmaz.
(5) İptal hâlleri, markanın tescil edildiği bir kısım mal veya hizmete ilişkin bulunuyorsa, sadece o mal veya hizmet yönünden kısmi iptale karar verilir. Marka örneğini değiştirecek biçimde iptal kararı verilemez.
(6) İptal incelemesi sırasında hak sahibinin değişmesi hâlinde, sicilde hak sahibi olarak görünen kişiye karşı işlemlere devam edilir.
(7) İptal talepleri, iptali istenen markanın sahibine tebliğ edilir. Marka sahibi bir ay içinde talebe ilişkin delillerini ve cevaplarını Kuruma sunar. Söz konusu bir aylık süre içinde talep edilmesi hâlinde Kurum bir aya kadar ek süre verir. Kurum gerekli gördüğü takdirde ek bilgi ve belge sunulmasını isteyebilir. Kurum, iddia ve savunmalar ile sunulan deliller çerçevesinde dosya üzerinden kararını verir.
Resmî kaynak: Adalet Bakanlığı UYAP Mevzuat – 6769 sayılı Kanun
6769 sayılı SMK m.149 — Hak sahibinin talepleri
MADDE 149- (1) Sınai mülkiyet hakkı tecavüze uğrayan hak sahibi, mahkemeden aşağıdaki taleplerde bulunabilir:
a) Fiilin tecavüz olup olmadığının tespiti.
b) Muhtemel tecavüzün önlenmesi.
c) Tecavüz fiillerinin durdurulması.
ç) Tecavüzün kaldırılması ile maddi ve manevi zararın tazmini.
d) Tecavüz oluşturan veya cezayı gerektiren ürünler ile bunların üretiminde münhasıran kullanılan cihaz, makine gibi araçlara, tecavüze konu ürünler dışındaki diğer ürünlerin üretimini engellemeyecek şekilde elkonulması.
e) (d) bendi uyarınca elkonulan ürün, cihaz ve makineler üzerinde kendisine mülkiyet hakkının tanınması.
f) Tecavüzün devamını önlemek üzere tedbirlerin alınması, özellikle masraflar tecavüz edene ait olmak üzere (d) bendine göre elkonulan ürünler ile cihaz ve makine gibi araçların şekillerinin değiştirilmesi, üzerlerindeki markaların silinmesi veya sınai mülkiyet haklarına tecavüzün önlenmesi için kaçınılmaz ise imhası.
g) Haklı bir sebebin veya menfaatinin bulunması hâlinde, masrafları karşı tarafa ait olmak üzere kesinleşmiş kararın günlük gazete veya benzeri vasıtalarla tamamen veya özet olarak ilan edilmesi veya ilgililere tebliğ edilmesi.
(2) Birinci fıkranın (e) bendinde belirtilen talebin kabulü durumunda, söz konusu ürün, cihaz ve makinelerin değeri, tazminat miktarından düşülür. Bu değerin kabul edilen tazminat miktarını aşması hâlinde, aşan kısım hak sahibince karşı tarafa ödenir.
(3) Birinci fıkranın (g) bendinde belirtilen talebin kabulü durumunda ilanın şeklî ve kapsamı kararda tespit edilir. İlan hakkı, kararın kesinleşmesinden sonra üç ay içinde talep edilmezse düşer.
(4) Coğrafi işaret ve geleneksel ürün adları bakımından manevi zararın tazmini talep edilemez.
Resmî kaynak: Adalet Bakanlığı UYAP Mevzuat – 6769 sayılı Kanun
6769 sayılı SMK m.159 — İhtiyati tedbir
MADDE 159- (1) Bu Kanun uyarınca dava açma hakkı olan kişiler, dava konusu kullanımın, ülke içinde kendi sınai mülkiyet haklarına tecavüz teşkil edecek şekilde gerçekleşmekte olduğunu veya gerçekleşmesi için ciddi ve etkin çalışmalar yapıldığını ispat etmek şartıyla, verilecek hükmün etkinliğini temin etmek üzere, ihtiyati tedbire karar verilmesini mahkemeden talep edebilir.
(2) İhtiyati tedbirler özellikle aşağıda belirtilen tedbirleri kapsamalıdır:
a) Davacının sınai mülkiyet hakkına tecavüz teşkil eden fiillerin önlenmesi ve durdurulması.
b) Sınai mülkiyet hakkına tecavüz edilerek üretilen veya ithal edilen tecavüze konu ürünlere, bunların üretiminde münhasıran kullanılan vasıtalara ya da patenti verilmiş usulün icrasında kullanılan vasıtalara, tecavüze konu ürünler dışındaki diğer ürünlerin üretimini engellemeyecek şekilde, Türkiye sınırları içinde veya gümrük ve serbest liman veya bölge gibi alanlar dâhil, bulundukları her yerde elkonulması ve bunların saklanması.
c) Herhangi bir zararın tazmini bakımından teminat verilmesi.
(3) İhtiyati tedbirlerle ilgili bu Kanunda hüküm bulunmayan hususlarda 12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu hükümleri uygulanır.
Resmî kaynak: Adalet Bakanlığı UYAP Mevzuat – 6769 sayılı Kanun
5846 sayılı FSEK m.27 — Telif koruma süresi
MADDE 27- Koruma süresi eser sahibinin yaşadığı müddetçe ve ölümünden itibaren 70 yıl devam eder. Bu süre, eser sahibinin birden fazla olması durumunda, hayatta kalan son eser sahibinin ölümünden itibaren yetmiş yıl geçmekle son bulur.
Sahibinin ölümünden sonra alenileşen eserlerde koruma süresi ölüm tarihinden sonra 70 yıldır.
12 nci maddenin birinci fıkrasındaki hallerde koruma süresi, eserin aleniyet tarihinden sonra 70 yıldır; meğer ki eser sahibi bu sürenin bitmesinden önce adını açıklamış bulunsun.
İlk eser sahibi tüzel kişi ise, koruma süresi aleniyet tarihinden itibaren 70 yıldır.
Resmî kaynak: Adalet Bakanlığı UYAP Mevzuat – 5846 sayılı Kanun
5846 sayılı FSEK m.68 — Mali haklara tecavüz hâlinde
MADDE 68- Eseri, icrayı, fonogramı veya yapımları hak sahiplerinden bu Kanuna uygun yazılı izni almadan, işleyen, çoğaltan, çoğaltılmış nüshaları yayan, temsil eden veya hertürlü işaret, ses veya görüntü nakline yarayan araçlarla umuma iletenlerden, izni alınmamış hak sahipleri sözleşme yapılmış olması halinde isteyebileceği bedelin veya bu Kanun hükümleri uyarınca tespit edilecek rayiç bedelin en çok üç kat fazlasını isteyebilir.
İzinsiz çoğaltılan kopyalar satışa çıkarılmamışsa hak sahibi çoğaltılmış kopyaların, çoğaltmaya yarayan film, kalıp ve benzeri araçların imhasını veya üretim maliyet fiyatını geçmeyecek uygun bir bedel karşılığında kendisine verilmesini ya da sözleşme olması durumunda isteyebileceği miktarın üç kat fazlasını talep edebilir. Bu husus, izinsiz çoğaltanın hukuki sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.
İzinsiz çoğaltılan kopyalar satışa çıkarılmışsa hak sahibi, tecavüz edenin elinde bulunan nüshalar hakkında ikinci fıkradaki şıklardan birini kullanabilir.
İkinci ve üçüncü fıkraların eser sahibinden başka hak sahiplerince uygulanabilmesi için eser sahibinin bu Kanunun 52 nci maddesine uygun yazılı çoğaltma izni aranır.
Hak sahiplerinden biri, ikinci ve üçüncü fıkralar uyarınca talepte bulunduklarında Ceza Muhakemesi Kanununun el koymaya ilişkin hükümleri delil elde etmek amacı dışında uygulanmaz.
Bedel talebinde bulunan kişi, tecavüz edene karşı onunla bir sözleşme yapmış olması halinde haiz olabileceği bütün hak ve yetkileri ileri sürebilir.
Resmî kaynak: Adalet Bakanlığı UYAP Mevzuat – 5846 sayılı Kanun
5846 sayılı FSEK m.70 — Tazminat davası
MADDE 70- Manevi hakları haleldar edilen kişi, uğradığı manevi zarara karşılık manevi tazminat ödenmesi için dava açabilir. Mahkeme, bu para yerine veya bunlara ek olarak başka bir manevi tazminat şekline de hükmedebilir.
Mali hakları haleldar edilen kimse, tecavüz edenin kusuru varsa haksız fiillere mütaallik hükümler dairesinde tazminat talep edebilir.
Birinci ve ikinci fıkralardaki hallerde, tecavüze uğrayan kimse tazminattan başka temin edilen kârın kendisine verilmesini de isteyebilir. Bu halde 68 inci madde uyarınca talep edilen bedel indirilir.
Resmî kaynak: Adalet Bakanlığı UYAP Mevzuat – 5846 sayılı Kanun
FSEK m.68 uyarısı: Kanundaki bedel talebi “ihlalde otomatik üç kat tazminat” değildir. Eser niteliği, hak sahipliği, yazılı yetki zinciri, kullanım kapsamı, emsal/rayiç bedel ve seçilen diğer talepler birlikte incelenir.
Yurt Dışında Marka, Patent ve Tasarım Koruması
Türkiye’de yapılan tescil dünya çapında kendiliğinden koruma sağlamaz. Hedef pazar ve takvim üzerinden sistem seçilir:
- Marka: Madrid Protokolü üzerinden seçilen ülkelerde uluslararası başvuru veya doğrudan ulusal/bölgesel başvuru.
- Patent: PCT uluslararası başvuru, Avrupa Patent sistemi veya hedef ülkelerde doğrudan başvuru; sonuç her ülke/bölge aşamasında belirlenir.
- Tasarım: Lahey Sistemi veya ulusal/bölgesel tasarım başvuruları.
- Telif: Uluslararası sözleşmeler çerçevesindeki ülkesel koruma; eser ve hak sahipliği delilleri ile lisans coğrafyasının yazılı belirlenmesi.
Rüçhan süresi, koruma süresi değildir
Paris Sözleşmesi sisteminde kural olarak patent ve faydalı model için on iki ay, marka ve tasarım için altı aylık rüçhan süresi vardır. Bu süre, uygun ilk başvurudan hareketle başka ülkelerde öncelik talep etmeye ilişkindir; Türkiye’deki belgenin on veya yirmi yıllık koruma süresiyle aynı değildir. Hedef ülkeye başvuru, uygun hak türü, aynı konu ve belge şartları ayrıca tamamlanır. PCT başvurusu tek başına bütün dünyada verilmiş bir patent yaratmaz. Kaynak: WIPO, Paris Sözleşmesi ve rüçhan hakkı açıklaması.
Örneğin marka başvurusuyla teknik buluşun patent başvurusu farklı takvimlerdir. Aynı ürün için hazırlanan iki dosyanın son günleri tek bir genel “uluslararası başvuru” tarihiyle birleştirilmez. Açıklamayı etkisiz kılan istisna süreleriyle ilk başvurunun rüçhan süresi de birbirinden ayrılır.
Yerleşim yeri yurt dışında olan kişilerin TÜRKPATENT nezdindeki işlemleri SMK m.160 uyarınca sicile kayıtlı marka veya patent vekili aracılığıyla yürütülür. Avukatlık ve marka/patent vekilliği farklı sicil ve görev alanlarıdır; Kurum işlemi ile dava/uyuşmazlık temsili buna göre planlanır.
Başvuru veya İhlal İncelemesi İçin Belge Listesi
- Marka, patent, tasarım başvuru veya tescil numarası; ilgili sınıf ve ülke bilgileri
- Kaynak dosyalar, taslaklar, sürüm geçmişi ve ilk oluşturma/yayımlanma kayıtları
- Çalışan, ajans, tasarımcı, yazılımcı ve lisans sözleşmeleri
- Fatura, sipariş, üretim, satış ve reklam kayıtları
- İhlal URL’leri, tarih-saat kayıtları, hesap/mağaza bilgileri ve ürün numunesi
- Gönderilmiş ihtar, platform bildirimi, cevap ve tebligat belgeleri
- Koruma istenen ülkeler, ürün/hizmet listesi ve ticari kullanım takvimi
İlk görüşmede istenen sonuç tek cümleyle yazılır: “başvuruyu durdurmak”, “kullanımı kaldırmak”, “ürüne el koymak”, “lisans kurmak”, “bedel/tazminat istemek” veya “hakkın ihlal edilmediğini tespit ettirmek”. Talep netleşmeden gönderilen genel ihtar, daha sonraki delil ve dava stratejisini zayıflatır.
Fikrî Mülkiyet Hukuku Hakkında Sık Sorulan Sorular
Marka başvurusuna itiraz için süre nedir?
SMK m.18’e göre Bülten’de yayımdan itibaren iki aydır. Gerekçe, ücret ve ücret bilgisi süresinde sunulur. Kurumun sonradan istediği ek bilgi veya kullanım delilinin süresi, ilk itiraz süresinden ayrı izlenir.
Kullanım delili sunulamaması markayı otomatik iptal eder mi?
Hayır. SMK m.19/2 kapsamındaki kullanım ispatı, ilgili yayıma itirazın değerlendirilmesine ilişkindir. Dayanak markanın sicilden iptali için m.26’daki talep ve koşullar ayrı uygulanır.
2024’ten önce açılmış iptal davası TÜRKPATENT’e mi geçer?
Hayır. SMK geçici m.4/2 uyarınca 10 Ocak 2024’te mahkemede görülmekte olan iptal davaları mahkemede sonuçlandırılır. Yeni idarî iptal talepleriyle eski davalar aynı usule tabi değildir.
Beş yıl kullanılmayan her marka kendiliğinden silinir mi?
Hayır. Talep, ciddi kullanım, haklı sebep ve ilgili mal veya hizmetler incelenir. Sonradan yeniden kullanıma başlama ile iptal beklentisi üzerine yapılan kullanım SMK m.26/4 kapsamında ayrıca değerlendirilir.
Tescilsiz tasarım üç yıl boyunca her benzer ürünü engeller mi?
Hayır. İlk kez Türkiye’de kamuya sunulma ve koruma şartları gerekir. SMK m.59/2’de koruma kopyalamaya yöneliktir; önceki tasarımı makul yollarla bilmesi mümkün olmayan kişinin bağımsız tasarımı kopyalama sayılmaz.
Buluş önceden açıklanmışsa patent kesin kaybedilir mi?
Her açıklama için aynı sonuç kurulmaz. SMK m.84’te belirli kaynaklardan gelen ve başvuru veya rüçhan öncesindeki on iki ay içinde kalan açıklamalar için istisna vardır. Şartlar ispatlanır; Türkiye’deki istisna her yabancı ülkeye aynen taşınmaz.
Lisans sözleşmesiyle hak tamamen devredilmiş olur mu?
Hayır. Lisans kullanım yetkisini, devir hak sahipliğini konu alır. SMK m.148/4 yazılı şekli, devir sözleşmesinde ayrıca noter onayını arar. Sicile kayıt ve özel marka türlerine ilişkin şartlar ayrıca uygulanır.
Coğrafi işaret hakkı marka gibi satılır mı?
Hayır. SMK m.148/1 coğrafi işaret ve geleneksel ürün adı hakkını devir, lisans ve benzeri işlemler dışında tutar. Teknik şartnameye uygun ürün kullanım hakkı, markanın özel mülkiyet gibi devriyle aynı değildir.
Marka ve patentte yurt dışı öncelik süresi aynı mı?
Paris Sözleşmesi kapsamında kural olarak patent ve faydalı modelde on iki ay; marka ve tasarımda altı aydır. Uygun ilk başvuru ve hedef ülke koşulları ayrıca incelenir. Bu süreler belgenin toplam koruma süresi değildir.
Ticari fikrî mülkiyet davasında arabuluculuk yalnız tazminatta mı aranır?
Hayır. TTK m.5/A’da konusu para olan alacak, tazminat, itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davaları sayılmıştır. Hükümsüzlük ve ihlalin durdurulması gibi diğer taleplerin niteliği ve birleşmesi ayrıca değerlendirilir.
Telif hakkı veya yapay zekâ çıktısı için tek bir otomatik sonuç var mı?
Hayır. Eser niteliği, insanın yaratıcı katkısı, hak sahipliği ve kullanım izinleri incelenir. İnternette bulunma, platform aboneliği veya yalnız kaynak gösterme üçüncü kişinin eserini sınırsız kullanma hakkı vermez.
Avukatlık ile marka ve patent vekilliği aynı yetki mi?
Hayır. Kurum işlemlerinde marka ve patent vekilliği siciliyle yargısal temsil ayrı değerlendirilir. Yurt dışında yerleşik kişinin TÜRKPATENT işlemlerinde SMK m.160’taki temsil düzeni uygulanır; avukatlık ruhsatından otomatik patent vekilliği sonucu çıkarılmaz.
Mersin’den Türkiye Geneli Fikrî Mülkiyet Dosya Takibi
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosunun İstanbul Maslak/Sarıyer ve Mersin Akdeniz’de fiziksel ofisleri bulunmaktadır. Dosyalar görev, yetki ve temsil kuralları çerçevesinde Mersin’den koordine edilir. Kurum başvurusu, marka veya patent vekilliği gerektiren işlem, sözleşme hazırlığı ve mahkeme temsili ayrı planlanır. Büro adresi, her davanın Mersin’de açılmasını veya her ülkede aynı temsil yetkisinin bulunmasını sağlamaz.
İlk inceleme için sicil numarası, hak sahipliği belgeleri, ilgili sözleşmeler, ihlal kaydı ve yaklaşan süreler birlikte hazırlanmalıdır. İletişim ve Mersin ofisine ulaşım bilgileri üzerinden görüşme talebi iletilir. Belge gönderimi, Kuruma itiraz yapıldığı veya dava açıldığı anlamına gelmez.
Resmî Kaynaklar
- Adalet Bakanlığı UYAP Mevzuat – 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu
- Adalet Bakanlığı UYAP Mevzuat – 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu
- Türk Patent ve Marka Kurumu
- TÜRKPATENT – 2026 marka işlem ücretleri
- TÜRKPATENT – 2026 patent işlem ücretleri
- TÜRKPATENT – 2026 tasarım işlem ücretleri
- Kültür ve Turizm Bakanlığı Telif Hakları Genel Müdürlüğü
- Dünya Fikri Mülkiyet Örgütü (WIPO)
8 Eylül 2026 tarihli editör güncellemesinde marka itirazı ve iptali, tasarımın koruma başlangıcı, açıklama istisnaları, devir-lisans ve ticari dava şartları karşılaştırılmıştır. Resmî kaynaklar ilgili açıklamaların yanında gösterilmiştir. Açılır bölümlerdeki seçili maddeler, ilgili kanunların tamamı değildir.
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu – Mersin Ofisi
Adres: İhsaniye, 4903. Sk. Profit İş Merkezi No:23 Kat:3 Daire:14, 33070 Akdeniz/Mersin
İstanbul Ofisi – Polaris Plaza, Maslak / Sarıyer
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu
Maslak Ahi Evran Caddesi, Polaris Plaza No:21, Kat:9, 34475 Sarıyer/İstanbul
İstanbul ve Mersin’deki fiziksel ofislerimizden Türkiye genelindeki dosyalar, görev ve yetki kuralları ile gerekli yerel işlemler dikkate alınarak koordine edilir. Yüz yüze görüşme için randevu sırasında tercih ettiğiniz ofisi belirtiniz.
İstanbul ofisini Google Haritalar’da açın · İletişim ve randevu
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
BAKIRCI & KESKİN HUKUK BÜROSU sitesinden daha fazla şey keşfedin
Son gönderilerin e-postanıza gönderilmesi için abone olun.