Yer Gösterme İşleminde Müdafiin Hazır Bulunması Talep Dilekçesi | CMK 85 Word

Yer gösterme işleminde müdafiin hazır bulunması talep dilekçesi, şüpheliye CMK m.85 kapsamında yer gösterme yaptırılacağı öğrenildiğinde müdafiin belirli işleme katılma iradesini soruşturma dosyasına kaydeder. Hukuki dayanak CMK m.85/2’dir: müdafi, soruşturmayı geciktirmemek kaydıyla yer gösterme sırasında hazır bulunabilir. Dilekçe, işlemin ertelenmesini otomatik olarak sağlamaz; tarih, saat, başlangıç noktası, işlemi yaptıracak makam, şüphelinin önceki açıklama kaydı ve müdafiin gecikmeye yol açmadan hazır olacağı somut biçimde gösterilir. İşlem bittiyse başvurunun amacı değişir: tutanak ve eklerin incelenmesi, katılım talebinin dosyaya konulması ve belirli usul itirazlarının kayıt altına alınması istenir.

\n\n

Yer gösterme işlemine avukat katılabilir mi?

Evet. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.85/2, “soruşturmayı geciktirmemek kaydıyla” müdafiin yer gösterme işlemi sırasında hazır bulunabileceğini açıkça düzenler. Bu hak, keşifte hazır bulunma hakkından ayrı bir maddede yer alır. Yer gösterme, şüphelinin isnat edilen suç hakkındaki önceki açıklamasıyla bağlantılı özel bir soruşturma işlemidir. Bu nedenle yalnız “olay yerine gidilecek” denilmesiyle işlemin hukuki niteliği belirlenmiş olmaz; dosyadaki çağrı, talimat, savcı kararı, tutanak başlığı ve yapılacak faaliyetin içeriği birlikte okunmalıdır.

Müdafiin katılma talebi mümkün olan en erken zamanda soruşturmayı yürüten Cumhuriyet başsavcılığına sunulmalıdır. Dilekçede soruşturma numarası, şüpheli ile müdafi bilgisi, bildirilen işlem tarihi ve yeri, müdafiin ulaşım/hazır bulunma planı ve güncel iletişim kaydı bulunur. CMK m.85/2 bu başvuru için “üç gün”, “yedi gün” veya “iki hafta” gibi sabit bir süre öngörmez. Kanuni ölçüt, soruşturmanın geciktirilmemesidir. Bu sebeple bildirim alındıktan sonra beklemek yerine derhâl dosyaya kayıt düşmek, hakkın somut işlemle bağını gösterir.

CMK 85 anlamında yer gösterme nedir?

CMK m.85/1’e göre Cumhuriyet savcısı, kendisine yüklenen suç hakkında açıklamada bulunmuş şüpheliye yer gösterme işlemi yaptırabilir. Kanun iki temel unsuru birlikte kurar: işlem şüpheliye yaptırılır ve şüpheli daha önce kendisine yüklenen suç hakkında açıklamada bulunmuş olmalıdır. Yer gösterme, soruşturma makamının olayın gerçekleştiği ileri sürülen yerleri, güzergâhı, eşya veya kişilerin konumunu şüphelinin gösterimi üzerinden kayıt altına aldığı bir işlemdir. Bu işlem, şüphelinin önceki anlatımının mekânla ilişkilendirilmesine hizmet edebilir; fakat önceki açıklamanın doğruluğunu kendiliğinden kanıtlamaz.

Kanunun kullandığı “açıklamada bulunmuş” şartı önemlidir. Şüphelinin önceki işlemde susma hakkını kullanmış olması, mevcut bir açıklama varmış gibi yazılamaz. Dosyada bir ifade tutanağı bulunması da tek başına yeterli tanımlama değildir; tutanakta isnat hakkında gerçekten açıklama bulunup bulunmadığı okunmalıdır. Yer gösterme çağrısı geldiğinde müdafi, önceki açıklamanın tarihini, hangi makam önünde alındığını ve tutanağın ilgili bölümünü belirlemelidir. Bu denetim, yer gösterme sırasında yeni bir ifade alınmasıyla daha önceki açıklamanın mekânsal olarak gösterilmesini birbirinden ayırır.

Yer gösterme ayrıca keşif, olay yeri incelemesi ve teşhis işlemiyle aynı değildir. Keşif CMK m.83-84 hükümlerine, teşhis ayrı kanuni ve idari usullere, beden muayenesi ise CMK m.75 ve devamındaki hükümlere bağlıdır. Dosyada kullanılan başlık hatalı olsa bile işlemin gerçek içeriği esas alınır. Mevcut CMK 84 keşif günü bildirimi dilekçesi, keşifte hazır bulunma ve önceden haberdar edilme hakkını açıklar; bu yazı ise CMK m.85’teki şüpheli açıklaması, yetkili makam ve soruşturmayı geciktirmeme şartına odaklanır.

Yer gösterme işlemini kim yaptırabilir?

CMK m.85/1’in ilk cümlesinde yetkili makam Cumhuriyet savcısıdır. Aynı fıkranın ikinci cümlesi, CMK m.250’nin birinci fıkrası kapsamına giren suçlar söz konusu olduğunda adli kolluk amirinin de yer gösterme yaptırmaya yetkili olduğunu söyler. Güncel CMK m.250/1 seri muhakeme usulü kapsamındaki suçları tek tek saymaktadır. Bu nedenle adli kolluk amirinin yetkisi değerlendirilirken isnat edilen suçun güncel m.250/1 listesindeki tam kanun, madde, fıkra ve bentle eşleşmesi gerekir. “Dosya adli bir soruşturmadır” veya “kolluk savcı talimatıyla çalışır” demek, m.85/1’in makam ayrımını tek başına karşılamaz.

Güncel m.250/1 listesinde TCK’daki hakkı olmayan yere tecavüzün belirli fıkraları, genel güvenliği kasten tehlikeye sokmanın belirli fıkraları, trafik güvenliğini tehlikeye sokma, gürültüye neden olma, parada sahteciliğin belirli fıkraları, mühür bozma, resmî belgenin düzenlenmesinde yalan beyan, kumar oynanması için yer ve imkân sağlama ile başkasına ait kimlik veya kimlik bilgilerinin kullanılması suçları yer alır. Ayrıca 6136, 6831, 1072 ve 1163 sayılı kanunlardaki m.250/1’de açıkça gösterilen suçlar da listelenmiştir. Dosyanın sadece genel suç adı değil, sevk maddesi ve fıkrası kontrol edilir. Liste dışındaki bir isnatta işlemi adli kolluk amiri yaptıracaksa, dosyada gösterilen hukuki yetki ayrıca sorgulanır.

Dilekçede işlemi “savcılık yapacak” veya “polis yapacak” diye tahmin yürütülmez. Çağrı evrakındaki makam, savcılık talimatı ve işlem tutanağında imza atacak görevliler gerçek kayıtlardan yazılır. İşlemi bir kolluk ekibinin fiilen yürütmesi ile m.85 anlamında yaptırmaya yetkili makamın kim olduğu birbirinden ayrılır. Talebin doğru makama sunulması için soruşturmayı yürüten Cumhuriyet başsavcılığı esas alınır; varsa adli kolluk birimi ve talimat numarası bilgi olarak belirtilir.

“Soruşturmayı geciktirmemek” şartı nasıl uygulanır?

CMK m.85/2, müdafiin hazır bulunmasını soruşturmanın geciktirilmemesi şartına bağlar. Bu ifade, müdafiin katılım hakkını yok sayma yetkisi değildir; aynı zamanda müdafiin kendi takvimine göre işlemin belirsiz süreyle ertelenmesini isteme hakkı da vermez. Somut denge, işlemin bildirildiği zaman, yer, yol süresi, dosyanın aciliyeti ve müdafiin hazır olma planıyla kurulur. Dilekçe bu nedenle yalnız “katılmak istiyorum” demekle bırakılmamalı; bildirimin ne zaman alındığı, hangi saatte nerede hazır olunacağı ve ulaşılabilir iletişim bilgisi açıkça yazılmalıdır.

Örneğin işlem tarihi henüz belirlenmemişse, belirlenecek tarih ile başlangıç noktasının gecikmeye neden olmayacak biçimde bildirilmesi istenir. Tarih belirlenmişse, müdafi o gün ve saatte hazır olacağını ya da dosyada kayıtlı somut engeli hemen bildirir. Kanunda bulunmayan asgari bildirim süresi üretilmez. İşlem aynı gün öğrenilmişse, öğrenme saati ve müdafiin erişim için yaptığı girişimler kayıt altına alınır. Talebin sunulması, yer göstermenin kendiliğinden durduğu veya savcılığın mutlaka yeni tarih vermek zorunda olduğu anlamına gelmez.

İşlem güvenlik, delilin korunması veya başka somut nedenle acil yürütülüyorsa bu gerekçe dosyadaki gerçek kayıt üzerinden değerlendirilir. Soyut “aciliyet vardı” cümlesi ile müdafiin katılım isteminin görmezden gelindiği varsayılmaz. Aynı şekilde müdafi de ulaşım veya başka iş programını belgesiz bir erteleme nedeni gibi sunmamalıdır. En güçlü başvuru, işlemin aksamasını istemediğini açıkça söyleyen, katılım planını belirleyen ve gerektiğinde vekâlet ilişkisinin sürdüğünü gösteren başvurudur.

Yer gösterme sırasında susma ve müdafi hakları

Yer gösterme, şüphelinin daha önceki açıklamasını yerle ilişkilendiren özel işlem olsa da şüpheli yeni bir açıklama yapmaya zorlanamaz. Anayasa m.38/5, hiç kimsenin kendisini veya kanunda gösterilen yakınlarını suçlayan beyanda bulunmaya ya da bu yolda delil göstermeye zorlanamayacağını düzenler. CMK m.147 kapsamında yüklenen suç hakkında açıklamada bulunmama hakkı, ifade ve sorgu için açıkça bildirilmesi gereken güvenceler arasındadır. Yer gösterme talebi, susma hakkından peşinen vazgeçildiği şeklinde kurulamaz.

İşlem sırasında yeni sorularla ayrıntılı beyan alınacaksa bunun yalnız mekânsal gösterim mi yoksa yeni bir ifade alma faaliyeti mi olduğu kayıtlardan anlaşılır olmalıdır. İfade alma niteliğindeki bölümde CMK m.147 ve m.148 güvenceleri uygulanır; yasak yöntemlerle elde edilen açıklamalar rıza ile verilmiş olsa dahi delil olarak değerlendirilemez. Müdafi bulunmadan kollukça alınan ifade için CMK m.148/4’teki ayrıca doğrulama kuralı vardır. Yer gösterme tutanağına dağınık sorular yerleştirilerek ifade usulünün görünmez hâle getirilmesi doğru değildir.

Müdafi, şüpheli yerine olay anlatmaz ve gösterilecek noktayı yönlendirmez. Rolü; hakkın kullanımını izlemek, işlemin kapsamını anlamak, usule aykırı yönlendirmeyi kayda geçirmek, tutanak ile gerçekleşen faaliyet arasındaki farkları belirtmek ve şüpheliyle hukuki iletişimi korumaktır. İfade aşamasındaki genel güvenceler için CMK 147-149 ifade alınırken avukat hakkı ve CMK 148 yasak ifade yöntemleri yazıları ayrı ayrı incelenebilir.

Yer gösterme tutanağında hangi kayıtlar bulunmalıdır?

CMK m.85/3, yer gösterme işleminin CMK m.169’a uygun olarak tutanağa bağlanmasını emreder. CMK m.169/2’ye göre her soruşturma işlemi tutanağa bağlanır; tutanak adli kolluk görevlisi, Cumhuriyet savcısı veya sulh ceza hâkimi ile hazır bulunan zabıt kâtibi tarafından imzalanır. CMK m.169/3 ise müdafi veya vekil sıfatıyla hazır olunan işlemlerde avukatın isim ve imzasına da tutanakta yer verilmesini zorunlu kılar. Bu üç hüküm birlikte okunduğunda müdafiin yalnız seyirci olarak adı anılan kişi olmadığı, katılımının ve imzasının dosya kaydında görünmesi gerektiği açıktır.

Kanun her ayrıntıyı tek tek saymasa da tutanağın işlemi sonradan denetlenebilir kılması gerekir. En azından soruşturma numarası, işlemi yaptıran makam, görevli ve katılan kişilerin kimliği, yer, tarih, başlangıç ve bitiş saati, izlenen güzergâh, durulan noktalar, gösterilen yer veya eşya, fotoğraf-kroki-görüntü gibi ekler, şüphelinin sözleri, müdafi açıklama ve itirazları ile imza durumu belirli olmalıdır. Şüphelinin kendi anlatımı ile görevlinin gözlemi aynı cümlede birbirine karıştırılmamalıdır. “Yer gösterildi” gibi sonuç cümlesi, hangi noktanın kim tarafından ve nasıl gösterildiğini tek başına açıklamaz.

Ulaşım sırasında soru sorulmuşsa bunun zamanı ve cevabı; işlem kesilmişse kesinti nedeni; yeni bir yer veya eşya gündeme gelmişse bunu ortaya çıkaran söz ya da bulgu ayrı kaydedilmelidir. Şüphelinin işaret etmediği nokta onun göstermiş olduğu biçiminde yazılamaz. Bir fotoğrafın hangi konumda, kim tarafından ve hangi sırada çekildiği ek listesiyle ilişkilendirilir. Tutanakta yanlışlık varsa imzadan önce düzeltme istenir; düzeltme yapılmıyorsa müdafiin çekincesi açıkça eklenir. İmza atmama durumu da nedeni ile birlikte tutanağa geçirilmelidir.

Tutanak ve ekler nasıl incelenir?

CMK m.153, müdafiin soruşturma dosyasını incelemesi ve istediği belgelerin örneğini harçsız alması için temel hükümdür. Kısıtlama kararı verilen dosyalarda dahi m.153/3, şüphelinin ifadesini içeren tutanaklar, bilirkişi raporları ve hazır bulunmaya yetkili olunan diğer adli işlemlere ilişkin tutanaklar bakımından özel koruma sağlar. Yer gösterme, CMK m.85/2 uyarınca müdafiin hazır bulunabileceği bir işlem olduğundan tutanağın erişimi bu hükümle birlikte değerlendirilir. Uygulama ayrıntıları için CMK 153 soruşturma dosyası inceleme ve belge örneği alma dilekçesi kullanılabilir.

İnceleme yalnız ana tutanakla sınırlı tutulmamalıdır. Fotoğraf albümü, video kaydı, kroki, GPS/konum kaydı, dijital dosya üstverisi, taşıma veya teslim tutanağı, çağrı bildirimi, savcı talimatı ve müdafiin önceki başvurusu aynı zaman çizelgesinde karşılaştırılır. Tutanakta “ekli kroki” denildiği hâlde dosyada ek yoksa eksik belge adıyla istenir. Görüntünün kesildiği veya zaman bilgisinin bulunmadığı ileri sürülecekse hangi dosya, hangi süre ve hangi teknik kayıt olduğu somutlaştırılır. Henüz görülmemiş ekin içeriği hakkında kesin iddia yazılmaz.

Soruşturma evresinin genel akışı, sıfatlar ve dosya takibi için soruşturma nedir ve savcılık süreci rehberi tamamlayıcıdır. Dosyada kısıtlama kararı bulunduğu söyleniyorsa kararın tarihi, kapsamı ve hangi belgeleri etkilediği ayrıca okunmalıdır. Müdafiin hazır bulunmaya yetkili olduğu işlem tutanağıyla başka kişilere ait ilgisiz özel veriler aynı kapsamda görülmemelidir; talep belirli belge ve eklerle sınırlandırılır.

Başvuru öncesi belge kontrol tablosu

Bu belgeler bulunmuyorsa uydurulmuş numara veya tarih kullanılmaz. “Dosyada mevcuttur” ifadesi yalnız gerçekten görülen kayıt için yazılır. İşlem henüz bildirilmemiş, sadece sözlü olarak öğrenilmişse kimin, hangi tarihte, hangi iletişim yoluyla bilgi verdiği belirtilir ve resmî dosya kaydı istenir. Bir başka soruşturmaya ait yer gösterme tutanağı, benzer olay nedeniyle bu dosyanın belgesi gibi eklenemez.

Yer gösterme işleminde müdafiin hazır bulunması dilekçe örneği

Aşağıdaki örnek, soruşturma evresinde yer gösterme tarihi öğrenilen şüpheli müdafii için hazırlanmıştır. Köşeli parantezli alanlar gerçek dosya bilgileriyle doldurulmalıdır. İşlem tamamlandıysa sonuç bölümü, geçmiş işlemin otomatik geçersizliği yerine tutanak ve eklerin incelenmesi ile somut usul itirazlarının kayda alınmasına göre uyarlanır. Düzenlenebilir Word sürümünde katılım, yetkili makam, tutanak ve ek talepleri ayrı maddeler hâlindedir.

CMK 85 yer gösterme işleminde müdafiin hazır bulunması talep dilekçesini Word olarak indir

İşlemden sonra hangi kontroller yapılır?

İlk kontrol, yer gösterme tutanağının işlemden hemen sonra okunmasıdır. Şüphelinin gösterdiği yerler ile görevlinin gösterdiği veya tarif ettiği yerler ayrılmalıdır. Kullanılan kelimeler, sıra, mesafe ve yön bilgisi önem taşıyorsa bunlar tutanaktan anlaşılmalıdır. Müdafiin belirttiği çekince yazılmamışsa tutanağın hangi bölümünde eksiklik bulunduğu ayrı dilekçeyle somutlaştırılır. Tutanak örneği alınırken bütün sayfalar, imza bölümü ve ek listesi kontrol edilir.

İkinci kontrol, görsel eklerle ana tutanağın eşleşmesidir. Fotoğraf numarası tutanakta anılmış mı, krokinin yönü ve ölçeği açıklanmış mı, video dosyasının adı ve süresi kayıtlı mı, farklı cihazlarla oluşturulan verilerin kim tarafından teslim alındığı belli mi soruları cevaplanır. Bu unsurlar bulunmuyorsa “bütün işlem sahtedir” gibi sonuç cümlesi kurulmaz; eksik kayıt tek tek istenir. Teknik dosyanın değiştirilmiş olduğu ileri sürülecekse üstveri, hash veya teslim zincirine ilişkin somut inceleme yapılmalıdır.

Üçüncü kontrol, yer gösterme sırasında yeni bir ifade alınıp alınmadığıdır. Tutanaktaki sorular ve cevaplar, önceki ifade ile satır satır karşılaştırılır. Kollukta müdafisiz yeni ifade oluşmuşsa CMK m.148/4; iradeyi etkileyen yöntem ileri sürülüyorsa m.148/1-3; hak bildirimindeki eksiklik için m.147 değerlendirilir. Bu değerlendirme, yer göstermenin her durumda ifade sayıldığı iddiasına değil, fiilen yapılan işlemin içeriğine dayanır.

Yer gösterme katılım talebinde sık yapılan hatalar

En temel hata, CMK m.84 keşif hükmü ile m.85 yer gösterme hükmünü aynı başvuru gibi kullanmaktır. İkinci hata, şüphelinin isnat hakkında önceki açıklamasını kontrol etmeden yer göstermenin şartlarının oluştuğunu kabul etmektir. Üçüncü hata, adli kolluğun her suçta kendiliğinden m.85/1 anlamında yetkili olduğunu yazmaktır. Adli kolluk amiri bakımından güncel CMK m.250/1 bağlantısı dosyanın gerçek sevk maddesi üzerinden kurulmalıdır.

Dilekçeye kanunda bulunmayan sabit bildirim veya itiraz süresi eklemek, soruşturmayı geciktirmeme şartını hiç anmamak, işlem tarihi bilindiği hâlde hazır bulunma planını yazmamak ve “avukat gelmeden hiçbir işlem yapılamaz” biçiminde koşulsuz sonuç kurmak diğer hatalardır. Müdafiin hazır bulunabilmesi önemli bir güvencedir; ancak m.85/2 lafzındaki geciktirmeme kaydı göz ardı edilemez. Talep bu dengeyi somut bilgilerle kurmalıdır.

İşlem tamamlandıktan sonra başvurunun sonucunu değiştirmemek de hatadır. Geçmiş işlem için yalnız geleceğe yönelik katılım istemek anlamsız kalır. Bu durumda bildirim ve katılım kaydı, tutanak ve ekler, yeni açıklamalar, müdafiin yokluğunun somut nedeni ve savunmaya etkisi incelenir. Bir usul eksikliğinin bütün delilleri kendiliğinden hükümsüz kıldığı söylenmez; hukuka aykırılık ve delil değerlendirmesi somut işlem üzerinden CMK m.206/2-a ve m.217/2 çerçevesinde ileri sürülür.

Sık sorulan sorular

1. Yer gösterme işleminde müdafi hazır bulunabilir mi?

Evet. CMK m.85/2, soruşturmayı geciktirmemek kaydıyla müdafiin yer gösterme sırasında hazır bulunabileceğini açıkça düzenler.

2. Yer gösterme ile keşif aynı işlem midir?

Hayır. Keşif CMK m.83-84’e, yer gösterme CMK m.85’e tabidir. Yetkili makam, katılım ve ön koşullar ayrı hükümlerden incelenir.

3. Şüpheli daha önce susmuşsa yer gösterme yaptırılabilir mi?

CMK m.85/1, kendisine yüklenen suç hakkında açıklamada bulunmuş şüpheliden söz eder. Önceki tutanakta açıklama bulunup bulunmadığı gerçek kayıt üzerinden kontrol edilmelidir.

4. Kolluk her yer gösterme işlemini yaptırabilir mi?

Hayır. Kural olarak Cumhuriyet savcısı yetkilidir. Adli kolluk amirinin yetkisi, CMK m.85/1’in ikinci cümlesi uyarınca güncel CMK m.250/1 kapsamındaki suçlarla bağlantılıdır.

5. Avukat gelene kadar işlem mutlaka ertelenir mi?

Kanun böyle koşulsuz bir erteleme kuralı koymaz. Müdafiin hazır bulunma hakkı, soruşturmayı geciktirmeme kaydına bağlıdır; başvuru ve hazır olma planı gecikmeden bildirilmelidir.

6. Yer gösterme için kaç gün önce bildirim yapılmalıdır?

CMK m.85/2 belirli bir gün sayısı öngörmez. Somut işlem öğrenildiğinde müdafi katılım talebini derhâl dosyaya sunmalıdır.

7. Yer gösterme sırasında yeni ifade alınabilir mi?

Fiilen yeni ifade alınıyorsa CMK m.147 ve m.148 güvenceleri uygulanır. Mekânsal gösterim ile yeni soru-cevap bölümü tutanakta ayırt edilebilir olmalıdır.

8. Müdafiin adı tutanağa yazılmak zorunda mı?

Evet. CMK m.169/3, müdafi veya vekilin hazır bulunduğu işleme ilişkin tutanakta avukatın isim ve imzasına yer verilmesini düzenler.

9. İşlem müdafi olmadan yapılmışsa otomatik olarak geçersiz midir?

Otomatik sonuç ileri sürülmez. Katılım talebi, bildirim, gecikme gerekçesi, tutanak içeriği ve delilin kullanılma biçimi somut dosyada birlikte değerlendirilir.

10. Word dilekçeye hangi ekler konulmalıdır?

Müdafilik belgesi, çağrı/bildirim kaydı, önceki ifade tutanağının ilgili bölümü, işlem yeri-zamanı evrakı ve varsa önceki başvuru eklenir. İşlemden sonra tutanak ve bütün görsel ekler ayrıca izlenir.

Resmî kaynaklar ve güncellik

Bu çalışma 3 Ekim 2026 tarihinde Adalet Bakanlığı resmî CMK metnindeki m.85, m.169 ve güncel m.250/1 ile UYAP Mevzuat 5271 sayılı Kanun kaydı üzerinden kontrol edilmiştir. Somut dosyada daha sonra yürürlüğe giren değişiklik, Anayasa Mahkemesi kararı veya özel soruşturma hükmü varsa başvuru tarihinde yeniden incelenmelidir. Buradaki örnek, gerçek soruşturma numarası ve işlem kayıtları doldurulmadan dosyaya sunulmamalıdır.

Yer gösterme tutanağının hukuki incelemesi

Yer gösterme talebi, önceki ifade, işlem çağrısı, savcı veya kolluk yetkisi, fotoğraf-kroki-görüntü ekleri ve sonraki tutanak aynı dosya zaman çizelgesinde incelenmelidir. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosunun tek fizikî ofisi Mersin’dedir; Türkiye genelindeki dosyalar Mersin merkezli takip edilir. İletişim öncesinde soruşturma numarası ile görülebilen işlem kayıtlarının hazırlanması incelemeyi hızlandırır.