IR Olmadan IFR Uçuş Yapılabilir mi? | SHT-FCL FCL.600 ve FCL.605
IFR uçuş, pilotun genel lisansının yanında özel aletli uçuş yetkisi gerektiren bir operasyon rejimidir. PPL, CPL veya ATPL sahibi olmak tek başına her şartta IFR uçma hakkı vermez. SHT-FCL FCL.600, ilgili hava aracı kategorisine uygun IR yetkisinin bulunmasını esas alır.
Bu ayrım uygulamada özellikle PPL pilotlarında önemlidir. Pilot hava aracını iyi tanıyor, gece uçuş yetkisine sahip veya temel alet eğitimi almış olabilir; ancak bunlar IR’ın yerine geçmez. IFR operasyonu, aletli uçuş yetkisinin kapsamına giren ayrı bir lisans imtiyazıdır.
Hukuki Dayanak: SHT-FCL FCL.600
FCL.600, FCL.835’teki BIR düzenlemesi dışında IFR şartlardaki operasyonların yalnız ilgili hava aracı kategorisine uygun IR yetkisi bulunan PPL, CPL, MPL ve ATPL sahipleri tarafından yapılabileceğini açıkça düzenler. IR bulunmayan pilotun IFR operasyonu yapabileceği iki özel durum yetenek testi ve çift kumanda uçuş eğitimidir.
Bu hüküm, lisans seviyesinden bağımsız olarak IR’ın fonksiyonunu ortaya koyar. ATPL sahibi pilotun dahi ilgili kategori için gerekli IR yetki koşullarını karşılaması gerekir. Lisansın üst seviyede olması, aletli uçuş yetkisinin geçerliliğini otomatik ikame etmez.
IR Pilota Hangi İmtiyazı Verir?
FCL.605(a), IR sahibinin PBN operasyonları dahil hava aracını IFR şartlarda belirli karar yüksekliklerine kadar uçurabilme imtiyazını düzenler. Standart IR imtiyazı en az 200 ft (60 m) karar yüksekliğine kadar uzanır; 200 ft altındaki operasyonlar için SHT-OPS kapsamındaki ek özel yetkilendirmeler gerekir.
Dolayısıyla IR “bulut içinde uçuş tecrübesi” değil, mevzuata göre tanzim edilmiş ve belirli operasyonel imtiyazlar sağlayan yetkidir. Eğitim, teorik sınav, yetenek testi, geçerlilik ve temdit koşulları vardır.
PPL Sahibi Pilot IR Alabilir mi?
Evet. FCL.610, IR başvuru sahibinin ilgili hava aracı kategorisinde en az PPL sahibi olmasını kabul eder. IR imtiyazı gece kullanılacaksa FCL.810 uyarınca gece uçuş imtiyazı da gerekir. Aday ayrıca PIC olarak en az 50 saat seyrüsefer uçuşu dahil tecrübe ve FCL.615 kapsamındaki ATO eğitim şartlarını karşılamalıdır.
PPL üzerine IR işlenmesi, PPL’ın genel ticari olmayan gelir elde etmeme sınırını ortadan kaldırmaz. Pilot IFR uçabilir; ancak uçuşun ticari olup olmadığı ve PPL imtiyazının ekonomik sınırları FCL.205.A’ya göre ayrıca değerlendirilir.
CPL veya ATPL Sahibi Olmak IR Yerine Geçer mi?
FCL.600’ın metni PPL, CPL, MPL ve ATPL sahiplerini birlikte sayar ve ilgili kategori için IR aranacağını belirtir. Dolayısıyla CPL veya ATPL seviyesine sahip olmak, IR yetkisinin bulunması ve geçerli olması gerekliliğini ortadan kaldırmaz. Lisans ve IR farklı kayıt ve imtiyaz katmanlarıdır.
ATPL eğitim yolu içinde IR teorisi ve pratiği önemli yer tutsa da pilotun güncel lisans belgesindeki ilgili IR statüsü, tip/sınıf yetkileri ve operasyon şartları kontrol edilmelidir. İşletme yalnız “ATPL sahibi” ibaresine bakarak IFR görevlendirme yapmamalıdır.
IR Olmadan IFR Ne Zaman Yapılabilir?
FCL.600, uygun IR yoksa IFR operasyonunun yalnız yetenek testi veya çift kumanda uçuş eğitimi sırasında gerçekleştirilebilmesine izin verir. Bu istisna eğitim ve değerlendirme amacıyla sınırlıdır. Pilotun kendi başına yolcu taşıdığı veya normal operasyon yaptığı IFR uçuşa genişletilemez.
Çift kumanda eğitiminde gerekli yetkiye sahip öğretmen ve uygun eğitim organizasyonu bulunmalıdır. Yetenek testinde ise yetkili kontrol pilotu ve ilgili test prosedürü uygulanır. “Yanımda IR sahibi başka pilot vardı” ifadesi tek başına bu istisnayı oluşturmaz.
BIR Nedir ve IR’dan Farkı Nedir?
FCL.835 temel aletli uçuş yetkisini (BIR) ayrı bir yapı olarak düzenler. BIR, sınırlı kapsam ve operasyon minimalarıyla tek pilotlu belirli uçaklarda IFR imtiyazı sağlayabilir. FCL.600 bu nedenle BIR’ı genel IR zorunluluğunun açık istisnası olarak belirtir.
BIR sahipleri için daha yüksek karar/minimum değerleri ve belirli meteorolojik sınırlar uygulanır. BIR, tam IR ile aynı imtiyazlara sahip değildir. Pilot hangi yetkiyi taşıyorsa o yetkinin özel limitleri içinde uçmalıdır.
Gece Uçuş Yetkisi IR Değildir
Night rating, gece VFR uçuş imtiyazına ilişkindir; IR ise IFR şartlardaki operasyon yetkisidir. Pilot gece yetkisine sahip olduğu için bulut veya aletli uçuş şartlarında IFR operasyon yapamaz. Aynı şekilde IR sahibi pilotun gece operasyonu için ilgili gece imtiyazı koşulları FCL.610 bağlantısıyla ayrıca önem taşır.
Bu iki yetkinin eğitim içerikleri de farklıdır. Gece uçuş eğitimi FCL.810’daki beş saatlik yapı ve solo gece hareketlerini içerirken IR, ATO’da kapsamlı teorik ve aletli uçuş eğitimini gerektirir.
IR, PBN ve 200 ft Altı Operasyonlar
FCL.605, IR imtiyazına PBN operasyonlarını da dahil eder; ancak IR sahibi olmanın her düşük görüş/karar yüksekliği operasyonuna otomatik yetki vermediğini açıkça ortaya koyar. 200 ft (60 m) altındaki operasyonlar için SHT-OPS Ek-5 kapsamındaki özel yetkilendirmeler gerekir.
Bu nedenle pilot ve işletme “IR var” kontrolünden sonra operasyonun CAT II/CAT III veya diğer özel onay gerektiren yapısını ayrıca doğrulamalıdır. Lisans yetkisi ile işletme özel operasyon onayı birlikte çalışır.
IR Geçerliliği ve Denetim
Pilotun lisansında IR kaydının geçerli olması gerekir. FCL.045 gereği geçerli lisans ve sağlık sertifikası uçuşta taşınır; FCL.050 kapsamında uçuş tecrübesi kayıtları tutulur. IR’ın temdit veya yenileme şartları Ek 1.8 ve ilgili SHT-FCL hükümlerine göre ayrıca izlenir.
İşletme, görev atamasında IR kaydını, tip/sınıf yetkisini, sağlık sertifikasını, dil yeterliliğini ve son dönem tecrübesini birlikte doğrulamalıdır. Birinin eksikliği diğer belgelerle kapatılamaz.
IFR Uçuş Öncesi Kontrol
- İlgili hava aracı kategorisine uygun ve geçerli IR/BIR yetkisini doğrulayın.
- BIR kullanılıyorsa özel operasyon limitlerini uygulayın.
- İlgili tip/sınıf yetkisinin geçerliliğini kontrol edin.
- Gece kullanılacak IR için gerekli gece imtiyazını doğrulayın.
- PBN veya 200 ft altı operasyonlarda ek yetkilendirmeleri kontrol edin.
- Sağlık, dil ve son dönem tecrübesi şartlarını ayrıca sağlayın.
Sık Sorulan Sorular
PPL ile IFR uçulur mu?
PPL sahibi pilot ilgili kategori için geçerli IR veya şartlarını karşılayan BIR sahibi ise yetkisinin sınırlarında IFR uçabilir.
CPL sahibi pilot IR olmadan IFR uçabilir mi?
Kural olarak hayır. FCL.600 ilgili kategori için IR arar.
ATPL IR yerine geçer mi?
Hayır. İlgili IR statüsü ayrıca geçerli olmalıdır.
IR olmadan eğitim IFR yapılabilir mi?
FCL.600, yetenek testi veya çift kumanda uçuş eğitimi sırasında buna izin verir.
Gece uçuş yetkisi IFR yetkisi midir?
Hayır. Night rating gece VFR, IR ise IFR operasyon imtiyazıdır.
BIR ile IFR uçulur mu?
Evet, FCL.835’in sınırlı imtiyaz ve minimaları içinde.
IR ile 200 ft altına otomatik inilebilir mi?
Hayır. FCL.605, 200 ft altı için SHT-OPS kapsamındaki özel yetkilendirmeyi arar.
IR için PPL yeterli ön lisans mıdır?
FCL.610 uyarınca ilgili kategoride en az PPL, diğer tecrübe ve eğitim şartlarıyla birlikte başvuru için kabul edilir.
İlgili İçerikler ve Resmî Kaynaklar
- PPL(A) 45 Saat Uçuş Eğitimi
- Pilotun Uçuşta Taşıması Gereken Belgeler
- Sivil Havacılık Hukuku
- SHGM – SHT-FCL Rev.01
İçerik yürürlükteki SHT-FCL Rev.01 ve bağlantılı SHGM düzenlemeleri esas alınarak hazırlanmıştır. Yazar: Av. Halil BAKIRCI – Mersin Barosu Sicil No: 3472. İnceleyen: Av. Emirhan Keskin – Mersin Barosu Sicil No: 5507. Son mevzuat kontrolü: 3 Ekim 2026.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
