Adli Kontrol En Fazla Ne Kadar Sürer? CMK 110/A Azami Süreler 2026
Son hukuk kontrolü: 11 Eylül 2026. Adli kontrol, tutuklamaya alternatif bir koruma tedbiridir. Ancak “tutuklama değil” denilerek sınırsız sürdürülemez. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun 110/A maddesi, adli kontrol altında geçirilebilecek süreye açık üst sınırlar getirmiştir. Süre sınırı ile tedbirin devamının gerekip gerekmediğine ilişkin periyodik inceleme birbirinden farklı iki güvencedir.
Bir dosyada doğru süre hesabı yapılabilmesi için önce isnat edilen suçun hangi mahkemenin görevine girdiği belirlenir. Ardından tedbirin ilk uygulanma tarihi, varsa değiştirilen yükümlülükler, dosyanın soruşturma mı kovuşturma mı aşamasında olduğu ve sanığın çocuk olup olmadığı kontrol edilir. Ağır ceza mahkemesinin görevine girmeyen bir iş ile ağır cezalık bir iş için aynı üst sınır uygulanmaz.
Adli Kontrol Nedir?
CMK m.109, tutuklama sebeplerinin bulunduğu hâllerde şüpheli veya sanığın tutuklanması yerine adli kontrol altına alınmasına karar verilebilmesini düzenler. Kanunda yurt dışına çıkamamak, belirli yerlere düzenli olarak başvurmak, hâkimin belirlediği merci veya kişilerin çağrılarına uymak, taşıt kullanamamak, tedavi veya muayene tedbirlerine tabi olmak, güvence yatırmak, silah bulunduramamak, aile yükümlülüklerini yerine getirmek ve konutu terk etmemek gibi farklı yükümlülükler sayılmıştır.
Adli kontrolün amacı sanığı cezalandırmak değildir. Koruma tedbiri olduğu için soruşturma ve kovuşturmanın sağlıklı yürütülmesini, kaçma veya delilleri etkileme riskinin ölçülü biçimde kontrol edilmesini sağlar. Bu nedenle tedbirin türü, ağırlığı ve süresi her dosyada ölçülülük ilkesiyle bağdaşmalıdır.
Adli kontrol kararı verilmiş olması, yükümlülüğün kanundaki azami süreye kadar mutlaka devam edeceği anlamına gelmez. Tedbirin gerekçesi ortadan kalktığında daha erken kaldırılması gerekir. CMK m.110 ve m.111, yükümlülüğün kaldırılması, değiştirilmesi veya bazı yükümlülüklerden geçici olarak muaf tutulma yollarını ayrıca düzenler.
CMK 110/A Adli Kontrol Sürelerini Nasıl Düzenler?
CMK m.110/A, 7331 sayılı Kanunla eklenmiş ve 1 Ocak 2022 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Madde, adli kontrol bakımından mahkemenin görevine göre iki ana kategori kurar:
| Dosya türü | Normal azami süre | Gerekçeli uzatma | Toplam üst sınır |
|---|---|---|---|
| Ağır ceza mahkemesinin görevine girmeyen işler | 2 yıl | En fazla 1 yıl | 3 yıl |
| Ağır ceza mahkemesinin görevine giren işler | 3 yıl | Toplam en fazla 3 yıl | 6 yıl |
| CMK 110/A/2’de sayılan özel suç grupları | 3 yıl | Toplam en fazla 4 yıl | 7 yıl |
Tablodaki “toplam üst sınır” normal sürenin üzerine kanunun izin verdiği azami uzatma süresinin eklenmesiyle gösterilmiştir. Ancak uzatma otomatik değildir. Kanun her iki kategoride de zorunlu hâl ve gerekçe arar. “Dosya henüz bitmedi” cümlesi tek başına her somut olayda yeterli gerekçe değildir; tedbirin devamını zorunlu kılan olgular kararda gösterilmelidir.
Ağır Ceza Mahkemesinin Görevine Girmeyen İşlerde Süre
CMK m.110/A/1’e göre ağır ceza mahkemesinin görevine girmeyen işlerde adli kontrol süresi en çok iki yıldır. Bu iki yıllık normal süre tamamlandığında tedbir kendiliğinden sınırsız biçimde devam edemez.
Zorunlu hâllerde ve gerekçesi gösterilmek şartıyla süre bir yıl daha uzatılabilir. Bu nedenle bu gruptaki dosyalarda kanuni azami toplam süre üç yıldır. Uzatma kararı verilmemişse yalnız iki yıllık sürenin dolmasıyla birlikte tedbirin devamı m.110/A bakımından dayanak kaybeder.
Görev belirlenirken suçun soyut adı değil, yürürlükteki görev kuralları ve isnadın hukuki niteliği esas alınır. Asliye ceza mahkemesinde görülmesi gereken bir suç ağır ceza dosyasıyla bağlantılı olduğu için birleşmişse süre hesabında uygulanacak hüküm somut dosyanın hukuki niteliği ve görev ilişkisiyle birlikte incelenmelidir. Süre itirazında iddianame, sevk maddeleri ve mahkemenin görev kararı birlikte değerlendirilir.
Ağır Ceza Mahkemesinin Görevine Giren İşlerde Süre
CMK m.110/A/2’ye göre ağır ceza mahkemesinin görevine giren işlerde adli kontrol süresi en çok üç yıldır. Zorunlu hâllerde ve gerekçesi gösterilerek bu süre uzatılabilir.
Genel ağır ceza dosyalarında uzatma süresi toplam üç yılı geçemez. Bu nedenle normal üç yıllık sürenin ardından kanunun izin verdiği uzatma tavanı da kullanılırsa toplam süre altı yıla ulaşabilir. Bunun için tek şart takvimin dolması değildir; her uzatma kararında zorunluluğun ve ölçülülüğün gerekçelendirilmesi gerekir.
Adli kontrolün daha hafif bir koruma tedbiri olması, yıllarca otomatik biçimde uygulanmasını haklı göstermez. Kişinin mesleği, aile yaşamı, seyahat özgürlüğü ve günlük hayatı üzerinde ağır sonuçlar doğuran yurt dışı yasağı veya konutu terk etmeme gibi yükümlülüklerde gerekçenin somutlaştırılması özellikle önemlidir.
Hangi Suçlarda Uzatma Süresi Dört Yıla Kadar Çıkabilir?
CMK m.110/A/2, ağır ceza mahkemesinin görevine giren bütün suçlar için aynı uzatma tavanını kurmaz. Türk Ceza Kanununun İkinci Kitap Dördüncü Kısmının Dördüncü, Beşinci, Altıncı ve Yedinci Bölümlerinde tanımlanan suçlar ile Terörle Mücadele Kanunu kapsamına giren suçlarda uzatma süresi toplam dört yılı geçemez.
Bu düzenlemede sözü edilen TCK bölümleri devlet güvenliği, anayasal düzen, millî savunma ve devlet sırları gibi kanunun özel olarak saydığı suç gruplarıdır. Bir dosyanın bu özel kategoriye girmesi suçun adından tahmin edilmez; sevk maddesi ve kanundaki bölüm sistematiği doğrudan kontrol edilir.
Özel kategoride normal azami süre üç yıldır; kanunun izin verdiği uzatma süresi toplam dört yıla kadar çıkabilir. Böylece teorik kanuni toplam üst sınır yedi yıldır. Ancak dört yıllık uzatma otomatik bir hak değildir. Her aşamada zorunluluk, somut gerekçe, ölçülülük ve tedbir amacının devam edip etmediği değerlendirilmek zorundadır.
Çocuklarda Adli Kontrol Süresi Ne Kadardır?
CMK m.110/A/3 açıkça bu maddede öngörülen adli kontrol sürelerinin çocuklar bakımından yarı oranında uygulanacağını düzenler. Çocuk dosyasında yetişkinler için yazılan sürelerin aynen uygulanması kanuna aykırıdır.
Buna göre ağır ceza mahkemesinin görevine girmeyen işlerde çocuk yönünden iki yıllık normal süre yarıya iner; kanundaki bir yıllık uzatma imkânı da yarı oranında değerlendirilir. Ağır cezalık işlerde de üç yıllık normal süre ile maddenin öngördüğü uzatma tavanları çocuk bakımından yarı oranında uygulanır.
Çocuk adalet sisteminde tedbirin çocuğun üstün yararı, eğitim hayatı ve gelişimi üzerindeki etkisi ayrıca dikkate alınmalıdır. Kanundaki azami sürenin henüz dolmamış olması, tedbirin çocuk yönünden ölçülü olduğu anlamına gelmez.
Adli Kontrol Dört Ayda Bir İncelenmek Zorunda mı?
Evet. CMK m.110/4 uyarınca şüpheli veya sanığın adli kontrol yükümlülüğünün devamının gerekip gerekmediği hususunda en geç dört aylık aralıklarla karar verilmelidir.
Soruşturma evresinde inceleme Cumhuriyet savcısının istemi üzerine sulh ceza hâkimi tarafından yapılır. Kovuşturma evresinde mahkeme bu incelemeyi resen yapar. Kararda CMK m.109 hükümleri göz önünde bulundurulur.
Dört aylık inceleme ile m.110/A’daki azami süre aynı şey değildir. Dört aylık aralık, tedbirin devam eden gerekliliğinin periyodik denetimidir. İki, üç, altı veya yedi yıllık tavanlar ise adli kontrolün kanuni azami süresini belirler. Mahkeme “azami süre henüz dolmadı” diyerek dört aylık incelemeyi atlayamaz.
Periyodik incelemede dosyanın geldiği aşama, delillerin toplanmış olup olmadığı, kaçma riskinin devam edip etmediği, şüpheli veya sanığın yükümlülüklere uyumu ve daha hafif bir yükümlülüğün yeterli olup olmayacağı değerlendirilmelidir.
Azami Süre Dolmadan Adli Kontrol Kaldırılabilir mi?
Evet. CMK m.110/A üst sınır getirir; asgari uygulanma süresi getirmez. Şüpheli veya sanık, tedbirin devamını gerektiren nedenler ortadan kalktığında CMK m.111 uyarınca kaldırılmasını isteyebilir.
CMK m.111’e göre şüpheli veya sanığın istemi üzerine Cumhuriyet savcısının görüşü alındıktan sonra hâkim veya mahkeme, 110. maddenin ikinci fıkrasına göre beş gün içinde karar verebilir. Adli kontrolün tamamen kaldırılması yanında yükümlülüğün değiştirilmesi veya kişinin bazı yükümlülüklerden geçici olarak muaf tutulması da somut ihtiyaca göre istenebilir.
Örneğin yalnız seyahat nedeniyle yurt dışı çıkış yasağının geçici kaldırılması talebi ile adli kontrolün tümüyle sona erdirilmesi talebi aynı hukuki sonuç değildir. Dilekçede hangi yükümlülüğün hangi gerekçeyle kaldırılması veya değiştirilmesi istendiği açıkça belirtilmelidir.
Sitede mevcut Mersin Adli Kontrolün Kaldırılması: CMK 111 rehberi, kaldırma ve itiraz yolunu ayrıca açıklar.
Adli Kontrol Süresi Ne Zaman Başlar?
Süre hesabında ilk adli kontrol kararının uygulanmaya başladığı tarih tespit edilmelidir. Tedbirin bir yükümlülükten başka bir yükümlülüğe dönüştürülmesi, adli kontrol statüsünü kesintisiz biçimde devam ettiriyorsa süre hesabının sıfırlandığı varsayılamaz.
Dosyada bir dönem adli kontrol tamamen kaldırılmış ve daha sonra yeni olgular üzerine yeniden adli kontrol kararı verilmişse iki dönem arasındaki hukuki durum ayrıca incelenir. Süre itirazında yalnız UYAP’taki son karar tarihi değil bütün tedbir geçmişi ve kararların infaz başlangıçları çıkarılmalıdır.
Özellikle uzun süren soruşturma ve kovuşturmalarda mahkemeden adli kontrol tarihçesinin tek çizelge hâlinde değerlendirilmesi istenebilir: ilk karar tarihi, yükümlülük değişiklikleri, geçici muafiyetler, kaldırma kararları, yeniden uygulama ve uzatma kararlarının tarihleri ayrı ayrı gösterilir.
Adli Kontrolün Uzatılması İçin Gerekçe Gerekir mi?
Evet. CMK m.110/A hem ağır ceza dışındaki dosyalar hem ağır ceza dosyaları bakımından uzatmayı “zorunlu hâl” ve “gerekçe” şartına bağlar. Azami süreye kadar tedbirin kendiliğinden uzaması şeklinde bir sistem yoktur.
Gerekçenin somut dosyayla bağlantılı olması gerekir. Yalnız suçun vasfının ağır olması, isnadın katalog suç niteliği taşıması veya yargılamanın bitmemiş bulunması tek başına her aşamada aynı gerekçenin tekrarını haklı kılmaz. Toplanan deliller, kişinin yükümlülüklere uyumu ve kaçma/delil karartma riskinin güncel olup olmadığı incelenmelidir.
Uzun süreli yurt dışı yasağında kişinin işi, eğitimi, aile bağları veya tedavi ihtiyacı ölçülülük değerlendirmesinde önem taşır. Konutu terk etmeme yükümlülüğünde ise kişinin hareket özgürlüğü üzerindeki yoğun sınırlama ayrıca değerlendirilir.
Adli Kontrolde Geçen Süre Cezadan Mahsup Edilir mi?
CMK m.109/6’nın genel kuralına göre adli kontrol altında geçen süre, şahsi hürriyeti sınırlama sebebi sayılarak cezadan mahsup edilemez. Ancak kanun m.109/3’ün belirli bentleri için istisna getirir.
Özellikle konutu terk etmeme yükümlülüğü bakımından CMK m.109/6, bu yükümlülük altında geçen her iki günün cezanın mahsubunda bir gün olarak dikkate alınacağını düzenler. Kanundaki diğer özel istisnalar da ilgili yükümlülüğün niteliğine göre ayrıca kontrol edilmelidir.
Bu nedenle “adli kontrolde geçen her gün cezadan düşer” ifadesi de “hiçbir adli kontrol süresi asla mahsup edilmez” ifadesi de eksiktir. Genel kural ve kanundaki açık istisnalar birlikte uygulanır.
Azami Süre Aşılırsa Ne Yapılmalıdır?
Adli kontrolün CMK m.110/A’daki azami süreyi aştığı tespit edilirse, sürenin dolduğu tarih ve dosyanın hangi kategoriye girdiği belirtilerek tedbirin kaldırılması talep edilmelidir. Dilekçeye önceki kararlar, uzatma kararları ve tedbir başlangıcını gösteren kayıtlar eklenmelidir.
Uzatma kararı varsa bunun m.110/A’nın izin verdiği uzatma sınırına ve gerekçe şartına uygunluğu ayrıca incelenir. Çocuk dosyalarında yarı süre hükmü gözden kaçırılmamalıdır. Dört aylık resen incelemelerin yapılıp yapılmadığı da süre dosyasının ayrı başlığıdır.
Tedbirin kaldırılması talebi reddedilirse kararın niteliğine göre CMK’daki itiraz hükümleri uygulanır. Başvuru süresi ve mercii kararın tebliğ veya öğrenme tarihine göre güncel kanun metninden kontrol edilmelidir.
2026 Uygulama Kontrol Listesi
- İlk adli kontrol kararının tarihini tespit edin.
- İsnat edilen suçun ağır ceza mahkemesinin görevine girip girmediğini belirleyin.
- CMK m.110/A/2’deki özel suç gruplarından biri olup olmadığını kontrol edin.
- Şüpheli veya sanık çocuk ise bütün m.110/A sürelerini yarı oranında uygulayın.
- Normal azami sürenin dolduğu tarihi hesaplayın.
- Dosyada gerekçeli uzatma kararı bulunup bulunmadığını kontrol edin.
- Uzatma süresinin kanuni tavanı aşmadığını doğrulayın.
- CMK m.110/4 gereğince en geç dört aylık aralıklarla inceleme yapılıp yapılmadığını kontrol edin.
- Tedbir gerekçesi daha önce ortadan kalkmışsa azami süreyi beklemeden m.111 kapsamında kaldırma veya değişiklik talep edin.
- Konutu terk etmeme gibi mahsup istisnası doğuran bir yükümlülük varsa infaz hesabını ayrıca saklayın.
Türkiye Geneli ve Mersin Uygulaması
CMK m.109-111/A Türkiye genelinde aynı şekilde uygulanır. Mersin, İstanbul, Ankara veya başka bir ilde görülen soruşturma ve kovuşturmalarda süre sınırı değişmez. Fark yaratan unsur il değil; suçun görevli mahkemesi, özel suç kategorisi, yaş ve somut uzatma kararlarıdır.
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosunda Türkiye geneli ceza dosyaları Mersin’den yönetilir. Uzun süreli adli kontrol dosyalarında ilk inceleme, adli kontrol kararlarının kronolojik tablosunu çıkarmak ve m.110/A tavanıyla karşılaştırmaktır.
Sık Sorulan Sorular
1. Adli kontrol en fazla kaç yıl sürer?
Ağır ceza dışındaki işlerde normal süre 2 yıl, zorunlu ve gerekçeli uzatma en fazla 1 yıldır. Ağır cezalık işlerde normal süre 3 yıl, genel uzatma toplam en fazla 3 yıldır; kanunda sayılan özel suçlarda uzatma toplam 4 yıla kadar çıkabilir.
2. Asliye ceza dosyasında toplam üst sınır kaç yıldır?
CMK m.110/A/1 kapsamına giren işlerde iki yıllık normal süreye kanuni azami bir yıllık gerekçeli uzatma eklenirse toplam tavan 3 yıldır.
3. Ağır ceza dosyasında toplam üst sınır kaç yıldır?
Genel kuralda 3 yıllık normal süreye toplam en fazla 3 yıllık uzatma eklenebilir; böylece kanuni tavan 6 yıldır.
4. Terör suçlarında adli kontrol kaç yıl sürebilir?
CMK m.110/A/2 kapsamındaki özel suçlarda normal süre 3 yıl, uzatma süresi toplam en fazla 4 yıldır. Bu da kanuni teorik üst sınırı 7 yıla çıkarır; uzatma için zorunlu hâl ve gerekçe şarttır.
5. Çocuklarda süre aynı mı?
Hayır. CMK m.110/A/3, maddede öngörülen sürelerin çocuklar bakımından yarı oranında uygulanacağını açıkça düzenler.
6. Adli kontrol dört ayda bir incelenir mi?
Evet. CMK m.110/4 uyarınca devam gerekliliği en geç dört aylık aralıklarla incelenmelidir.
7. Azami süre dolmadan kaldırılabilir mi?
Evet. Azami süre tavan süredir. Tedbir gerekçesi ortadan kalktığında CMK m.111 kapsamında daha önce kaldırma veya değişiklik istenebilir.
8. Yurt dışı yasağı da bu süreye tabi mi?
Evet. Yurt dışına çıkamamak CMK m.109 kapsamındaki adli kontrol yükümlülüklerinden biridir ve m.110/A süre rejimine tabidir.
9. İmza yükümlülüğü için farklı bir üst süre var mı?
CMK m.110/A’daki genel adli kontrol süreleri uygulanır; yükümlülüğün türü tek başına ayrı bir azami süre yaratmaz.
10. Ev hapsinde geçen süre cezadan düşer mi?
CMK m.109/6 uyarınca konutu terk etmeme yükümlülüğünde geçen her iki gün cezanın mahsubunda bir gün olarak dikkate alınır.
11. Mahkeme uzatma kararını gerekçesiz verebilir mi?
Hayır. CMK m.110/A, uzatma için zorunlu hâlin bulunmasını ve gerekçesinin gösterilmesini açıkça şart koşar.
12. Adli kontrol süresi dolduğu hâlde sistemde yasak görünüyorsa ne yapılır?
Dosyadaki tedbir ve uzatma tarihleriyle birlikte mahkemeden tedbirin kaldırılması ve ilgili kurum kayıtlarına kaldırma kararının gönderilmesi talep edilmelidir.
Resmî Mevzuat ve Kaynak
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.109, m.110, m.110/A ve m.111.
- 7331 sayılı Kanun m.15-17.
Güncel konsolide CMK metni için Adalet Bakanlığı 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu metni esas alınabilir.
Bu içerik CMK m.109, m.110, m.110/A ve m.111’in 11 Eylül 2026 tarihinde yürürlükte bulunan metni esas alınarak hazırlanmıştır. Normal azami süre, gerekçeli uzatma tavanı, çocuklarda yarı süre ve dört aylık inceleme yükümlülüğü birbirinden ayrılarak açıklanmıştır.
Yazar: Av. Halil BAKIRCI — Mersin Barosu Sicil No: 3472
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu: İhsaniye Mah. 4903 Sk. Profit İş Merkezi No:23 Kat:3 Daire:14, Akdeniz/Mersin.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
BAKIRCI & KESKİN HUKUK BÜROSU sitesinden daha fazla şey keşfedin
Son gönderilerin e-postanıza gönderilmesi için abone olun.
