Afet Coğrafi Verilerini AFAD’a Gönderme Zorunluluğu | 10809 m.13/6 (2026)

Afet yönetiminde doğru konum bilgisi, yalnızca harita hazırlama amacı taşımaz; hangi riskin nerede bulunduğunu, hangi nüfusun etkileneceğini, ekiplerin hangi yoldan sevk edileceğini ve kritik tesislerin hangi tehlikeye maruz olduğunu belirleyen karar altyapısını oluşturur. 10809 sayılı Afet ve Acil Durum Müdahale Hizmetleri Yönetmeliğinin 13 üncü maddesinin altıncı fıkrası, afet ve acil durumlara ilişkin coğrafi veri üretimi ve paylaşımını açık bir yükümlülüğe bağlamıştır.

Hükme göre Türkiye Coğrafi Bilgi Sistemi Kurulu tarafından onaylanan Afet ve Acil Durumlara İlişkin Coğrafi Veri Üretim ve Paylaşımı Usul ve Esasları ile Coğrafi Veri Listesi kapsamında coğrafi bilgi, uzaktan algılama ve karar destek sistemlerinin kurulması veya kurdurulması ve etkin kullanılmasına ilişkin çalışmalar AFAD tarafından yürütülür. Tüm kurum ve kuruluşlar ise kendi çalışma alanlarına ilişkin, Coğrafi Veri Listesinde bulunan ve AFAD tarafından afet-acil durumlar için gerekli görülen verileri AFAD’ın belirleyeceği formatta Başkanlığa göndermek zorundadır.

Afet coğrafi verilerinin paylaşımı hangi maddede düzenlenir?

Doğrudan hukuki dayanak 10809 sayılı Yönetmelik m.13/6’dır. Hüküm iki ayrı görev kurar. Birincisi; coğrafi bilgi, uzaktan algılama ve karar destek sistemlerinin kurulması veya kurdurulması ve etkin kullanılmasına ilişkin çalışmaların AFAD tarafından yürütülmesidir. İkincisi; tüm kurum ve kuruluşların kendi görev alanlarına ilişkin gerekli coğrafi verileri AFAD’ın belirlediği formatta Başkanlığa göndermesidir.

Düzenleme, Türkiye Coğrafi Bilgi Sistemi Kurulu tarafından onaylanan Afet ve Acil Durumlara İlişkin Coğrafi Veri Üretim ve Paylaşımı Usul ve Esasları ile Coğrafi Veri Listesine açıkça atıf yapar. Bu nedenle veri paylaşımında yalnızca kurumun kendi teknik tercihleri değil, ulusal veri standardı esas alınır.

Hüküm, afet planlamasının harita ekinden ibaret olmadığını gösterir. Coğrafi veri karar destek sisteminin canlı girdisidir. Yol, bina, nüfus, kritik tesis, su, enerji, sağlık, barınma, tehlike alanı veya başka sektörel veriler gerektiğinde ortak coğrafi altyapıda kullanılabilmelidir.

Coğrafi bilgi ve karar destek çalışmalarını kim yürütür?

M.13/6, afet ve acil durumlara ilişkin coğrafi bilgi, uzaktan algılama ve karar destek sistemlerinin kurulması veya kurdurulması ve etkin kullanılması çalışmalarını AFAD’a verir. Bu görev, kurumların kendi coğrafi bilgi sistemlerini ortadan kaldırmaz; afet yönetimi için gerekli verilerin ortak karar destek yapısında kullanılmasını sağlar.

AFAD, hangi verinin hangi teknik formatta gönderileceğini belirleyebilir. Bunun nedeni farklı kurumların farklı yazılım, koordinat sistemi, veri tabanı veya öznitelik yapısı kullanabilmesidir. Ortak standart olmadan veriler aynı harita veya analiz üzerinde birleştirilemez.

AFAD’ın görevi yalnızca veriyi depolamak değildir. Yönetmelik “etkin şekilde kullanılması” ifadesini de içerir. Dolayısıyla verinin afet risk analizi, kaynak planlama, operasyon, hasar değerlendirmesi ve karar desteğinde kullanılabilir nitelikte olması gerekir.

Tüm kurumlar coğrafi veriyi AFAD’a göndermek zorunda mı?

M.13/6 “tüm kurum ve kuruluşlar” ifadesini kullanır; ancak gönderilecek veri sınırsız değildir. Yükümlülük, kurumun kendi çalışma alanına ilişkin Coğrafi Veri Listesinde yer alan ve AFAD tarafından afet ve acil durumlar için gerekli görülen verileri kapsar. Kurum, görev alanı dışındaki coğrafi veriyi üretmekle yükümlü değildir.

Örneğin bir altyapı idaresi kendi şebeke ve tesis verisini, bir yerel yönetim adres ve yapı bileşenlerini, ilgili kurum kritik tesis veya ulaşım verisini kendi görev ve veri sorumluluğu ölçüsünde sağlar. Hangi veri katmanının paylaşılacağı Coğrafi Veri Listesi ve AFAD’ın belirleyeceği ihtiyaçla somutlaşır.

Verinin kurumun kendi bilgi sisteminde bulunması paylaşım yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz. Yönetmelik “Başkanlığa gönderir” şeklinde açık yükümlülük kurduğu için, talep ve standart doğrultusunda aktarım veya sistem entegrasyonu sağlanmalıdır.

Afet ve Acil Durumlara İlişkin Coğrafi Veri Listesi neden önemlidir?

Coğrafi Veri Listesi, afet yönetimi bakımından hangi veri temalarının ortak standarda konu olacağını belirleyen referans yapıdır. Yönetmelik, bu listeyi Türkiye Coğrafi Bilgi Sistemi Kurulunun onayladığı usul ve esaslarla birlikte m.13/6’nın doğrudan dayanağına dönüştürmüştür.

Liste sayesinde kurumlar kendi görev alanındaki veriyi “bizim sistemimizde var” demekle yetinmez; afet karar destek sisteminde kullanılabilecek teknik nitelikte üretir. Veri adı, geometri tipi, öznitelikler, güncellik, kalite ve paylaşım biçimi standartlaştırılabilir.

Afet yönetiminde veri katmanlarının birlikte kullanılabilmesi önemlidir. Örneğin tehlike alanı, nüfus, okul, hastane, yol ve enerji altyapısı aynı mekânsal analizde birleştirildiğinde öncelikli tahliye, kaynak konuşlandırma veya hizmet kesintisi riski belirlenebilir.

Verinin AFAD’ın belirlediği formatta gönderilmesi neden zorunludur?

M.13/6 bu konuda açık hüküm içerir: kurumlar veriyi AFAD’ın belirleyeceği formatta Başkanlığa gönderir. Format standardı, farklı kurum verilerinin aynı karar destek sisteminde birlikte çalışmasını sağlar. Koordinat sistemi, dosya veya servis yapısı, öznitelik adları ve kod listeleri uyumsuzsa veri teknik olarak kullanılamaz.

Örneğin aynı binanın bir kurumda farklı koordinat referansında, diğerinde serbest metin adresiyle tutulması otomatik eşleştirmeyi zorlaştırır. Afet anında manuel veri temizleme için zaman yoktur. Standartlaştırma hazırlık döneminde yapılmalıdır.

Format yalnızca dosya uzantısı değildir. Veri şeması, zorunlu alanlar, tarih ve kaynak bilgisi, güncelleme tarihi, koordinat doğruluğu ve servis yöntemi gibi teknik ayrıntıları da içerebilir. Kurumlar AFAD’ın yayımladığı teknik talimatları takip etmelidir.

Uzaktan algılama ve karar destek sistemleri nasıl kullanılır?

Yönetmelik uzaktan algılamayı ayrıca sayar. Uydu görüntüsü, hava fotoğrafı, insansız hava aracı verisi veya diğer uzaktan algılama kaynakları afetin etkisini geniş alanda hızlı değerlendirmeye yardımcı olabilir. Ancak bu verinin karar desteğinde kullanılabilmesi için doğru zaman, koordinat ve analiz bilgisiyle işlenmesi gerekir.

Karar destek sistemi, veriyi yalnızca görselleştirmez; tehlike, maruziyet, erişim, kaynak ve kapasite bilgilerini bir araya getirerek yöneticinin seçenekleri değerlendirmesine yardım eder. AYDES de Yönetmelikte coğrafi bilgi sistemleri kullanan ve afet kaynaklarının etkin yönetimine hizmet eden karar destek mekanizması olarak tanımlanmıştır.

Uzaktan algılama sonucu elde edilen tespit, sahadaki doğrulama ihtiyacını tamamen ortadan kaldırmaz. Görüntünün çözünürlüğü, çekim zamanı ve hava koşulları değerlendirilmelidir. Kritik kararlar güvenilir ve güncel veri üzerinden alınmalıdır.

Coğrafi verinin güncelliği nasıl sağlanmalıdır?

Afet coğrafi verisinin en önemli kalite ölçütlerinden biri güncelliktir. Yeni yol açılmış, bina yıkılmış, hastane taşınmış veya adres adı değişmiş olabilir. Eski veri, müdahale ekibini yanlış konuma yönlendirebilir. Bu nedenle kurumun kendi kaynak verisini düzenli güncellemesi ve değişikliği ortak sisteme yansıtması gerekir.

Yönetmeliğin 11 inci maddesi afet grubu verilerinin AYDES’e yüklenmesini ve sürekli güncel tutulmasını emreder. M.13/6’daki coğrafi veri yükümlülüğü de aynı güncellik mantığıyla uygulanmalıdır. Yıllık plan onayı veri güncellemesinin tek zamanı değildir.

Verinin güncelleme tarihi ve kaynağı meta veri olarak tutulmalıdır. Karar verici, gördüğü koordinatın hangi tarihte üretildiğini bilmiyorsa verinin güvenilirliğini değerlendiremez.

Coğrafi veri kalitesi bakımından hangi kontroller yapılmalıdır?

Konum doğruluğu, bütünlük, güncellik, öznitelik doğruluğu ve tekrar kayıtlar temel kalite başlıklarıdır. Bir tesisin koordinatı birkaç kilometre hatalıysa afet operasyonunda yanlış bölgeye ekip sevki yapılabilir. Aynı tesis farklı adlarla birden çok kez kayıtlıysa kapasite iki kez sayılabilir.

Adres, parsel, bina veya altyapı verisinde kimlik numaralarının standardize edilmesi eşleştirmeyi kolaylaştırır. Özellikle yerel yönetim verileri bakımından Yönetmeliğin 14/13 hükmü, yapı stoku envanteri, güncel cadde-sokak isimleri ve toplu kullanım alanları gibi adres bileşenlerinin Mekânsal Adres Kayıt Sisteminde güncel oluşturulmasını ayrıca düzenler.

Kalite kontrolü otomatik ve manuel yöntemlerle yapılabilir. Geometri hataları, boş zorunlu alanlar ve koordinat sınırları otomatik kontrol edilirken, tesisin faal olup olmadığı sahadan doğrulanabilir.

Gizli veya hassas coğrafi veriler nasıl paylaşılır?

Afet yönetimi için veri paylaşımı, her verinin herkese açık hale gelmesi anlamına gelmez. Yönetmeliğin 33 üncü maddesindeki gizlilik hükümleri ile özel mevzuattaki kişisel veri, güvenlik ve kritik altyapı kısıtları devam eder. Erişim yetkileri verinin hassasiyetine göre sınırlandırılmalıdır.

Yönetmelik m.7 ve m.9’da güvenlik ve trafik hizmetlerindeki “GİZLİ” dereceli kaynak envanterlerinin ilgili güvenlik birimlerinde saklanacağını ayrıca düzenler. Bu yaklaşım coğrafi veri paylaşımında da veri güvenliğinin göz ardı edilemeyeceğini gösterir.

AFAD’a gönderilecek hassas veride güvenli servis, yetkilendirme, kayıt ve erişim kontrolü kullanılmalıdır. Afet koordinasyonu için gerekli ayrıntı ile kamuya açık yayın ayrıntısı aynı olmak zorunda değildir.

Coğrafi veri yükümlülüğü yerel afet planlarıyla nasıl ilişkilidir?

M.9/4, yerel afet grubu planlarında toplanma alanı, geçici barınma, sahra hastanesi, helikopter alanı, depo, morg, enkaz geçici depolama alanı ve diğer müdahale noktalarının kapasite ve koordinatlarıyla AYDES’e ve plan haritalarına işlenmesini zorunlu kılar. M.13/6 bu yerel haritalamanın üstündeki ortak coğrafi veri altyapısını kurar.

Bu nedenle yerel plan haritası ile kurumun AFAD’a gönderdiği veri çelişmemelidir. Bir barınma alanının koordinatı değişmişse hem plan haritası hem AYDES hem ilgili kurumsal veri tabanı güncellenmelidir.

Yerel koordinat yükümlülüğünün ayrıntıları için yerel afet grubu planı rehberimiz, yıllık ve sürekli güncelleme yükümlülüğü için plan güncelleme rehberimiz incelenebilir.

Kurumlar için coğrafi veri uyum kontrol listesi

Kurumlar m.13/6 bakımından şu soruları kontrol etmelidir: kurumun hangi coğrafi veri katmanlarından sorumlu olduğu belirli mi; güncel Coğrafi Veri Listesi kontrol edildi mi; AFAD’ın teknik formatı biliniyor mu; veri sorumlusu ve yedek personel belirli mi; güncelleme periyodu var mı; koordinat referans sistemi doğru mu; meta veri tutuluyor mu; tekrar ve hatalı geometri kontrolleri yapılıyor mu; hassas veri sınıflandırması var mı; aktarım veya servis entegrasyonu çalışıyor mu; afet planlarındaki koordinatlar aynı veriyle uyumlu mu.

Bu kontrollerin yalnızca bilgi işlem birimine bırakılması doğru değildir. Veri içeriğinden sorumlu teknik birim ile bilgi işlem birimi birlikte çalışmalıdır. Teknik birim verinin gerçekliğini, bilgi işlem birimi format ve servis sürekliliğini sağlar.

En kötü afet senaryosuna göre kapasite ve personel hazırlığı için m.13 hazır kapasite rehberi de coğrafi veri personeli ve sistem yedeklemesi bakımından önemlidir.

Sonuç

10809 sayılı Yönetmelik m.13/6, afet coğrafi verisini ortak karar destek sisteminin zorunlu girdisi haline getirmiştir. AFAD coğrafi bilgi, uzaktan algılama ve karar destek sistemlerine ilişkin çalışmaları yürütür; tüm kurum ve kuruluşlar kendi görev alanlarındaki gerekli verileri AFAD’ın belirlediği formatta Başkanlığa gönderir.

Verinin doğru, güncel, standart ve güvenli olması gerekir. Yerel plan haritaları, AYDES, kurum envanteri ve ulusal coğrafi veri standardı birbiriyle uyumlu tutulmadığında afet anında yanlış konum, eksik kapasite veya çifte kayıt sorunları ortaya çıkar. Bu nedenle veri paylaşımı tek seferlik dosya gönderimi değil, sürekli kurumsal veri yönetimi olarak ele alınmalıdır.

Resmî kaynak: 31 Aralık 2025 tarihli Resmî Gazete – 10809 sayılı Karar eki Afet ve Acil Durum Müdahale Hizmetleri Yönetmeliği. Afet bilgi sistemleri ve kurumsal uygulamalar için AFAD kaynakları esas alınmalıdır.

Sık Sorulan Sorular