Alman İthalatçının Türk Klimasında F-Gaz Kotası Eksikse: AB 2024/573, Gümrük ve CISG Rücu (2026)
Kısa ve net cevap
Türk üreticiden HFC ile önceden doldurulmuş klima ithal eden Alman şirketi, AB 2024/573 m.20 ve 22 kapsamında geçerli F-Gaz Portal kaydını; şartları oluştuğunda m.19 ve 21 kapsamında kota kullanım yetkisini, 2025/2155 uygunluk beyanını, m.23 gümrük bilgilerini ve m.12 etiketi birlikte denetlemelidir. Kota, portal kaydı ve ürün yasağı ayrı yükümlülüklerdir. Türk satıcıya karşı başvuru ise otomatik değil, CISG m.34–35, 38–39 ve 74–77 uyarınca sözleşme, ihbar, kusur/illiyet ve delillerle kurulur.
Bu yazıyla ilgili genel bir sorunuz mu var? Anonim soru sor
Kısa özet tablosu
| Konu | Kontrol |
|---|---|
| Yasal düzenleme | AB 2024/573, özellikle m.11–12, 19–23, 26, Ek IV |
| 2026 belge formatı | Komisyon Uygulama Tüzüğü 2025/2155 |
| İşletme kaydı | F-Gaz Portal ve EORI tutarlılığı |
| Kota/istisna | M.19/6, yıllık 10 ton CO₂e; m.21 yetkisi ayrı |
| Gümrük | M.23, net gaz ve CO₂e miktarı, uygunluk beyanı |
| Özel hukuk | CISG m.34–35, 38–40, 46, 49–50, 74–77 |
| İspat | Model/gaz/parti, portal logları, gümrük kararı, bildirim, fatura |
1. İncelemenin sınırı: klima cihazı mı, gaz mı, hizmet mi?
Bir Alman GmbH’nin Türk fabrikadan satın aldığı split klima dış ünitesi, fabrikada önceden doldurulmuş hidroflorokarbon (HFC) içeriyorsa AB 2024/573 sayılı F-Gaz Tüzüğü açısından yalnızca bir makine değildir; gazı da içeren bir ekipmandır. Hukukî inceleme, birimlerin gazla dolu teslimi ile boş ekipman ithalatını ayrı ele alır. Satış sözleşmesi, fatura ve gümrük tarife tanımı tek başına cihazın içindeki maddeyi ortaya koymaz. Teknik etiket, akışkanın kimyasal tanımı, dolum kütlesi, parti numarası ve üretici beyanı birlikte incelenmelidir.
Bir cihazın CE işareti taşıması, F-Gaz kaydı veya kota hesabının yapıldığını kanıtlamaz. AB ürün güvenliği, F-Gaz ticaret kısıtlamaları, çevresel etiketleme ve CISG satım sözleşmesi birbirinden ayrıdır. Bu ayrım, Alman ithalatçının gümrük idaresine sunacağı belgelerle Türk üreticiye karşı ileri süreceği sözleşmesel taleplerin farklı hukukî temellere dayanmasını sağlar.
2. AB 2024/573 hangi tarihten itibaren uygulanır?
Avrupa Parlamentosu ve Konseyinin 7 Şubat 2024 tarihli 2024/573 sayılı Tüzüğü 11 Mart 2024 tarihinde yürürlüğe girmiş ve 517/2014 sayılı önceki ana tüzüğü yürürlükten kaldırmıştır. İşlem 2026 yılında yapılıyorsa başlangıç noktası yeni tüzüğün güncel konsolide metnidir. Tarife kodu, gaz grubu ve ekipman tanımı nedeniyle tüzüğün Ek I–III ve Ek IV kısıtları olay bazında ayrıca araştırılır.
Yürürlük tarihinden önce düzenlenmiş eski bir üretici uygunluk formu, sonraki bir sevkiyat için otomatik geçerlilik sağlamaz. İthalatçının karar tarihi, gümrükte serbest dolaşıma giriş tarihi ve AB pazarına ilk arz tarihi ayrı tutulmalıdır. Özellikle geçiş hükümlerinde tek bir tarih üzerinden bütün yasakları aynı anda uygulamak ciddi hata yaratır. Hukukî görüş, somut model için yürürlükte olan maddeyi ve varsa geçiş istisnasını yan yana göstermelidir.
3. Kapsamdaki gazın kimliği nasıl kesinleştirilir?
Gazın ticari adı ve R-numarası ürünün teknik dosyasında ve cihaz üzerindeki etikette bulunmalıdır. HFC, doymamış HFO veya gaz karışımları aynı başlık altında otomatik kota rejimine sokulamaz; tüzüğün eklerindeki bileşim ve gaz sınıflandırmasına göre inceleme yapılır. Üreticiden güvenlik bilgi formu, seri numarası bazında şarj miktarı, kullanılan karışımın bileşen yüzdeleri ve ekler kapsamında sınıflandırma belgesi istenir.
Analiz birim cihaz düzeyinde başlar, sevkiyat ve takvim yılı toplamında devam eder. Teknik veri kâğıdında 900 gram yazarken kapasitör etiketinde 1,2 kilogram görünmesi yalnız belge uyumsuzluğu değildir: kota hesabı, gümrük beyanı ve uygunluk açıklamasını etkileyebilir. İthalatçı ölçüm sonucu ile tedarikçi beyanını karşılaştırıp hangi verinin esas alındığını tarihli bir tutanağa bağlamalıdır.
4. Önceden doldurulmuş cihaz ile boş cihazın hukukî farkı
AB 2024/573 m.19, Ek I Bölüm 1’deki HFC ile önceden doldurulmuş soğutma, klima ve ısı pompası ekipmanını özel kota muhasebesine bağlar. Tamamen boş ithal edilen ve AB içinde daha sonra doldurulacak cihazın aynı ön dolum kuralına tabi olduğu varsayılamaz. Buna karşılık ekipmanın işleyişinin F-Gaz’a bağlı olması, başka ithalat veya pazara arz kurallarını gündeme getirebilir.
Boş ürün iddiası belgeyle desteklenmelidir. Üretim testinde geçici gaz basılması, sevkiyat öncesi boşaltma tutanağı, kapatma vanaları, seri bazlı ağırlık ve gümrük numune incelemesi önemlidir. Sırf proforma faturaya “uncharged” yazılması, ticari ve teknik olgular arasındaki çelişkiyi ortadan kaldırmaz. Ayrıca gaz türü değiştirilen cihazda enerji verimliliği, güvenlik ve diğer ürün düzenlemeleri yeniden gözden geçirilmelidir.
5. AB içindeki Alman ithalatçı hangi sıfatla sorumludur?
Almanya’da yerleşik şirket, Türkiye’den ekipmanı AB pazarına ilk kez getiriyorsa tüzüğün ithalatçıya yüklediği kayıt, izin, beyan ve belge sunumu görevlerinin muhatabı olabilir. Taşıyıcı, gümrük müşaviri, üretici veya distribütörün fiilen işlemi yürütmesi ithalatçının kendi yükümlülüğünü kendiliğinden kaldırmaz. Gümrük beyannamesindeki ithalatçı, EORI, fatura alıcısı ve F-Gaz Portal hesabındaki tüzel kişi karşılaştırılmalıdır.
Aynı gruba bağlı iki Alman şirketi birbirinin numarasını kullanamaz; kota yetkisinin aktarıldığı işletme ile gümrük işleminin kime ait olduğu özellikle ayrılır. Portal kaydı belirli gerçek kişiye değil tüzüğün aradığı ekonomik işletmeye ilişkin kurumsal bir kayıttır. Ticari temsil belgesi ile bu kaydın sahibinin sorumluluğu arasında fark bulunduğundan dosyada şirket unvanı ve sicil belgeleri de korunur.
6. CO₂ eşdeğeri hesabında miktar ve GWP
F-Gaz yükümlülüklerinin bir kısmı kilogram üzerinden, bir kısmı ise ton CO₂ eşdeğeri üzerinden takip edilir. Temel işlem, kilogram cinsinden gaz miktarının ilgili tüzük ekindeki küresel ısınma potansiyeli değeriyle çarpılıp 1.000’e bölünmesidir. Karışım kullanılmışsa hesap her bileşenin ağırlık payıyla yapılır. Miktarı yalnız cihaz sayısından türetmek yerine etiketli dolum verisiyle doğrulamak gerekir.
Örneğin belge düzeninde “cihaz başına gaz miktarı × sevk edilen cihaz adedi × hukuken geçerli GWP” şeklinde bir ara hesap tablosu yer alır. Bu formül üzerinden belirli sevkiyat için kesin rakam yazmadan önce 2026 yılında kullanılan doğru GWP tanımı kontrol edilmelidir. Yuvarlama farkı dahi 10 ton CO₂ eşdeğeri eşiği çevresinde hukukî sonuç doğurabilir; bu sebeple ham ölçüm verileri saklanır.
7. 10 ton CO₂e sınırı genel ithalat muafiyeti değildir
AB 2024/573 m.19/6, önceden dolu ürün veya ekipmanla piyasaya sunulan HFC miktarı bakımından 10 ton CO₂ eşdeğeri eşiğine ilişkin özel bir düzenleme içerir. Bu eşik, her bir konteynerde 10 tonun altında gaz bulunan her şirketin hiçbir yükümlülüğü olmadığı anlamına gelmez. Ölçütün ilgili takvim yılı ve işletme bakımından nasıl hesaplandığı, aynı HFC faaliyetinin başka sevkiyatlarla birleşip birleşmediği incelenir.
Özellikle ithalat lisansı niteliğindeki geçerli F-Gaz Portal kaydı m.20 ve m.22 kapsamında ayrı bir sorumluluktur. Kota kapsamındaki özel istisna ile kayıt zorunluluğunu birbirinin yerine koymak yanlış olur. Raporlama m.26 için ayrı eşik ve takvim taşıdığından, 10 ton hesabını yaparken raporlama ve bağımsız doğrulama kurallarının da ayrı not edildiği bir kontrol çizelgesi hazırlanmalıdır.
8. F-Gaz Portal kaydı ve ithalat lisansı
Tüzüğün m.20/4 hükmü, kapsamdaki faaliyet başlamadan önce geçerli bir F-Gaz Portal kaydı aranacağını düzenler. M.20/5 uyarınca ithalat veya ihracat anındaki geçerli kayıt, m.22 bakımından lisans işlevi görür. Bu nedenle portal kullanıcı hesabının açılmış olması ile Avrupa Komisyonu tarafından doğrulanmış geçerli ticari kayıt aynı şey değildir.
Alman ithalatçı, ilgili cihaz kategorisi için doğru işletme rolü tanımlanıp tanımlanmadığını, tescil unvanını, vergi/EORI bağlantısını ve sistemde kısıt bulunup bulunmadığını kontrol eder. Kayıt eksikliği gümrükte belirlenirse bir çalışanın kişisel hesabıyla işlem yapılmaz; yetkili işletmenin başvurusu tamamlanıp resmî durum doğrulanır. Sonradan portal ekranından alınan belgenin geçmişe etkili bir izin yarattığı ileri sürülmemelidir.
9. EORI, ithalatçı kaydı ve gümrük verilerinin eşleştirilmesi
AB 2024/573 m.23, ithalat işlemlerinde F-Gaz Portal numarasıyla birlikte EORI ve gaz miktarı gibi verilerin gümrük beyannamesinde bulunmasını gerektirir. Farklı bir grubun EORI numarasını kullanmak, şirket unvanında harf hatası bırakmak veya beyannamede gazın brüt ambalaj ağırlığını net gaz miktarıymış gibi bildirmek denetim riskidir. Alman ATLAS sürecindeki belge kodları da ilgili işlem günü geçerli teknik kılavuzla kontrol edilir.
Portal kayıt numarası, EORI, gümrük beyanı ve Türkiye satıcısından gelen sevk belgesinin aynı tüzel kişiyi ve aynı sevkiyat partisini işaret etmesi aranır. Düzeltme gerekirse zaman damgalı ilk beyan korunarak yetkili gümrük süreci içinde revizyon yapılır. Uyuşmazlıkta “gümrükte durdu” ifadesinin hangi veri alanındaki uyumsuzluğu anlattığını belirlemek, kusur ve zarar iddiasının ispatı açısından belirleyicidir.
10. Kota sahipliği ile kota kullanım yetkisi aynı değildir
M.21/2–3, kota hakkına sahip işletmenin önceden doldurulmuş ekipman ithalatı için başka işletmeye kota kullanım yetkisi verebilmesini ve belirli şartlarda bu yetkinin devredilebilmesini düzenler. Ekipman ithalatçısı kendi adına toplu HFC üreticisi kotası bulunduğunu varsaymamalıdır. Geçerli kota kullanım yetkisinin F-Gaz Portal kayıtlarıyla ve fiilî miktarla eşleşmesi gereklidir.
Bir PDF yazışmasında “quota available” ifadesinin bulunması, portalda işletme lehine tamamlanmış yetkilendirmeyi ispatlamayabilir. Kota verenin kimliği, kabul işlemi, onay tarihi, kullanılabilir ton CO₂e ve aynı kotanın başka ithalatta kullanılıp kullanılmadığı araştırılır. M.21/4’teki portal kabul gereği, sırf sözleşmedeki tahsis taahhüdünden ayrıdır. Satıcı belgeleri hazırlasa bile gümrükte ithalatçı adına kota örtüşmesi yoksa ticari dosya eksik kalır.
11. 2025/2155 sayılı uygulama tüzüğü neden kritiktir?
23 Ekim 2025 tarihli Komisyon Uygulama Tüzüğü 2025/2155, 2024/573 m.19 kapsamındaki uygunluk beyanı ve bağımsız denetimin ayrıntılarını belirler; 2016/879 sayılı eski uygulama tüzüğünü kaldırır. Bu sebeple 2026 sevkiyatında yalnız eski örnek beyanı gönderip konunun kapandığı kabul edilemez. Güncel formun Ek I içeriği, ithalatçı unvanı, vergi kimliği, F-Gaz Portal kayıt numarası ve gazın kota sistemine hangi yolla dahil edildiği bakımından önemlidir.
Uygunluk beyanının kimin imzaladığı, hangi tesis ve ürün serilerini kapsadığı, eklerdeki sayısal miktarın parti bazında dayanağı ve belge üzerindeki tarih dosyalanır. Beyanın varlığı tek başına beyanın doğru olduğunu göstermez. Hatalı veriyi bilerek muhafaza etmek yerine tedarikçi ve yetki sahibiyle teknik hesap yeniden uzlaştırılmalı, idareye verilecek nihai sürüm kontrol edilmelidir.
12. Beş yıllık saklama yükümlülüğü ve denetlenebilir kayıt
AB 2024/573 m.19/2, önceden dolu ilgili ürün ve ekipman için uygunluk beyanı ve dayanak dokümanların pazara arzdan itibaren en az beş yıl korunmasını öngörür. Bunun yalnız faturanın arşivlenmesiyle karşılandığı varsayılamaz. Beyanla uyumlu seri numaraları, gaz isimleri, yük miktarları, kota yetkilendirme kaydı, gümrük beyannamesi ve tedarikçi teknik dosyası birlikte tutulmalıdır.
Sözleşmedeki olağan belge saklama süresi bu düzenlemeden kısa ise ticari şartlar kamusal zorunluluğu ortadan kaldırmaz. Alman ithalatçı üreticinin saklamasından bağımsız kendi erişilebilir kayıt sistemini kurmalı; veri silme, kullanıcı hesabı kapanması ve tedarikçi iflası gibi durumlarda belgelere ulaşabilmelidir. Sonradan Türk satıcıya rücu için de dosyanın kesintisiz tutulması, ispat maliyetini azaltır.
13. Gümrükte m.23 uyarınca hangi veriler gerekir?
Madde 23, başvurunun ürün ve gaz niteliğine göre F-Gaz Portal kayıt numarası, EORI, net gaz kütlesi ve CO₂ eşdeğeri gibi bilgilerin ilgili gümrük beyanında yer almasını düzenler. Serbest dolaşıma girişte önceden dolu ilgili ekipman için uygunluk beyanının gümrüğe sunulmaya hazır tutulması gerekir. Bu yükümlülük, gümrük müşavirinin genel eşya tanımına tek cümle eklemesiyle yerine getirilmiş sayılmaz.
Cihaz etiketindeki miktar, parti teknik çizelgesi ve gümrükte beyan edilen değerler arasında karşılaştırma tablosu hazırlanır. Gerekli ilave belge kodları, 2026 tarihli Alman ATLAS bildirimleri ve ilgili TARIC pozisyonu üzerinden güncellenmelidir. Yanlış koda dayanarak “miktar muaf” sonucu çıkarılmamalıdır. Gümrüğün hangi gerekçeyle işlem durdurduğuna ilişkin yazılı karar ve başvuru numarası ayrıca dosyaya alınır.
14. Piyasaya arz yasağı, kota eksikliğinden ayrı incelenir
AB 2024/573 m.11 ve Ek IV belirli gazlara ve ekipman alt türlerine ilişkin kademeli pazara arz yasakları içerir. Aynı yıl teslim edilen iki klima modelinin soğutucu gazı, kapasitesi, hermetik niteliği ve tasarım kategorisi farklı olduğu için ayrı hukuki değerlendirme gerekebilir. Kota kullanım izninin bulunması, Ek IV’te kesin yasaklanmış bir cihazı otomatik olarak hukuka uygun kılmaz.
Somut modelin gazının GWP değeri, nominal kapasitesi, ürünün kendi kendine yeterli veya split sistem olması ve piyasaya arz tarihi teknik dosyada işaretlenmelidir. Bir yasağın yalnız 2027 veya daha sonraki yılda yürürlüğe girmesi, 2026 sevkiyatına geçmişe yürütülemez; fakat ileride yapılacak teslimat için sözleşmeye uygunluk vaadi ayrıca değerlendirilir. Satıcıdan süresiz satış serbestisi taahhüdü almak yerine tarih ve ürün sınıfı esaslı uygunluk güvencesi alınmalıdır.
15. Etiketleme ve gaz beyanı
Madde 12, kapsam içindeki F-Gaz içeren ürün ve ekipmanın etiketi için özel kurallar öngörür. Üreticinin etiketi cihazın hangi gazı içerdiğini, miktarı ve gereken diğer bilgileri mevzuatın aradığı şekilde göstermelidir. Almanya’daki pazara arz sürecinde kullanıcıya sunulan teknik belge dili ve görünürlük kuralları ayrıca kontrol edilir. Renkli bir CE etiketi veya enerji etiketi, özel F-Gaz etiketinin yerine geçmez.
İthalatçı birim bazında fotoğraf, etiket üzerinde kalıcı işaret ve seri eşlemesini saklar. Parti açılmadan etiketin yalnız örnek cihazda incelenmesi yeterli görülmemelidir; üretim hattında farklı gazla doldurulmuş alt partiler olabilir. Etiket sorununun hukuki değerlendirmesinde salt basım hatası ile yanlış madde kullanımı ayrılır: ikinci durumda kota ve pazara arz hukuku da yeniden analiz edilir.
16. Türk üreticiye sevkiyat öncesi hangi belgeler sorulur?
Türk üreticiden imzalı ürün listesi, gerçek gaz türü ve her modele ait gramaj, dolum kayıtları, üretim tarihleri, seri numaraları, etiket örnekleri, uygunluk ve test dokümanları, varsa değişiklik bildirimleri temin edilmelidir. Belgeler yalnız bir katalog bağlantısı şeklinde değil sevkiyat partisiyle ilişkilendirilmiş dosya olarak istenir. İthalatçının kendi adına portal/kota işlemleri söz konusu ise üretici bunu üçüncü kişi adına yapabileceğini varsaymamalıdır.
Karşılaştırma formunda fatura, paketleme listesi, model kodu, konşimento/CMR belgesi ve cihaz etiketi yan yana yer alır. Sözleşmede tedarikçinin gaz değişikliğini önceden bildirmesi, hatalı teknik belgeyi düzeltmesi ve makul denetim erişimi vermesi açıkça kararlaştırılabilir. Bu düzenleme zorunlu kamu yükümlülüğünü devretmez; fakat sözleşmeye aykırılığın tespiti ve zarar kalemlerinin hesabına katkı sağlar.
17. Gümrük durdurması yaşandığında ilk hukuki adım
İdarenin işlem türü belirlenmeden “mallara el konuldu” veya “kesin yasak” ifadesi kullanılmamalıdır. Belge eksikliği nedeniyle bekletme, eşyanın serbest dolaşıma girişinin reddi, inceleme, düzeltme talebi ve el koyma farklı hukuki durumlardır. Alman ithalatçı öncelikle tutanak ve elektronik sistem mesajını, karar merciini, işlem tarihini, eşyanın bulunduğu antrepo bilgisini ve varsa süreleri yazılı şekilde toplamalıdır.
Kayıt/belge tamamlaması hukuken mümkünse yetkili merciin belirttiği usule göre hareket edilir. Eksik portal kaydı ile hukuken yasaklı ürün birbirinin yerine konmaz. Almanya idari itiraz ve mahkeme yolları, somut kararın hukuki niteliğine ve usul rejimine göre belirlenir; bu yazı bütün gümrük işlemlerine tek bir süre atamaz. Türk satıcıya derhâl ayrıntılı ihbar gönderilerek ispat zinciri ve makul zarar azaltma adımları korunmalıdır.
18. Geri gönderme, teknik düzeltme veya bekletme
Gümrükte duran ürün için seçenekler, hukuka uygun belgelendirme, izin veriliyorsa teknik düzeltme, farklı gümrük prosedürü veya yeniden ihracat olabilir. Ancak bu seçeneklerin hiçbirinin idari karar ve güvenlik kuralları incelenmeden kesin uygulanabilir olduğu söylenemez. Tamamlanması mümkün olmayan piyasa yasağı karşısında salt etiketin yeniden basılması yeterli değildir.
Geri gönderme kararı alınmadan taşıma şirketi, antrepo, sigorta, ürünün yeniden satılabilirliği ve gazın sızma riski değerlendirilir. Eksik belge sebebiyle teslimin ertelenmesiyle cihazın esaslı uygunsuzluğu sonucunda bütün partinin geri gönderilmesi farklı zarar hesabı doğurur. Her alternatifin tarihli maliyet teklifi alınır. Bu, CISG m.77 çerçevesinde zarar azaltma yükümlülüğünün yerine getirilip getirilmediğinin gösterilmesine yarar.
19. 2026 yıllık raporlama takvimi
AB 2024/573 m.26 ve ilgili ekler, eşikleri sağlayan ithalatçıların önceki takvim yılındaki F-Gaz faaliyetlerini raporlamasını öngörür. Avrupa Komisyonu rehberinde yıllık beyanın genel olarak 31 Mart’a kadar yapılması gerektiği açıklanır; ithal edilen önceden dolu ekipmandaki HFC miktarı için yıllık 10 ton CO₂ eşdeğeri ve diğer kapsamlı gazlar için farklı eşikler bulunmaktadır.
Önceden dolu ürün ithalatçısının 2026 sevkiyatına ilişkin raporlama ödevinin hangi tarihte doğacağı, yıl sonu toplama hesabı ve ilgili gaz sınıfına göre belirlenir. 31 Mart’ın ithalat için tek ve nihai lisans başvuru tarihi olduğu ileri sürülmemelidir. Gerçek sevkiyat verilerinin portal kayıtlarıyla tutarlılığı kontrol edilerek, gerekli rapor için sözleşmedeki teknik veri sağlama süresi daha erken belirlenmelidir.
20. Bağımsız denetçi doğrulamasında 1.000 ton CO₂e
Madde 19/3 ve m.26/7 hükümleri ile Komisyonun 2025/2155 sayılı uygulama tüzüğü, belirli HFC ön dolum ithalatlarında bağımsız denetçi doğrulamasını düzenler. Komisyonun açıklamasına göre m.19 rejimindeki ilgili ekipman ithalatında yıllık 1.000 ton CO₂ eşdeğeri eşiği doğrulama raporu açısından önem taşır. 30 Nisan tarihi genel raporlamadaki 31 Mart tarihinden farklıdır.
Denetçi uygun şekilde kayıtlı olmalı, uygunluk beyanı ile portal yetkilerinin ve gümrük verilerinin uyumunu denetlemelidir. Düşük tutarlı ticari faturaya bakıp denetim yükümlülüğünün doğmadığı söylenemez; hesap gazın CO₂ eşdeğeri üzerinden yapılır. Aynı ithalatçının diğer sevkiyatları da değerlendirmeye dahil edilmeden yıllık sınır sonucuna gidilmemelidir.
21. Satım sözleşmesinde CISG neden ilk inceleme kaynağıdır?
Almanya ve Türkiye CISG’ye taraftır. Ticari işletme yerleri bu iki devlette bulunan Türk üretici ile Alman alıcı arasındaki uluslararası mal satımı, CISG m.1 şartları mevcutsa kural olarak Konvansiyonun kapsamına girer. Tarafların m.6 uyarınca geçerli kapsam dışı bırakma veya değişiklik anlaşmaları ayrıca okunur. Makinenin üretim, montaj ve hizmet bileşeni varsa m.3 uygulaması incelenir.
Sözleşmede yalnız “German law” veya “Turkish law” ibaresinin bulunması, CISG’nin söz konusu hukukun parçası olup olmadığı değerlendirilmeden Konvansiyonun otomatik dışlandığı anlamına gelmez. İthalatçının kamu hukukundan doğan AB mevzuat yükümlülüğüyle Türk satıcının CISG kapsamındaki ifa borcu ayrı katmanlardır. Rücu iddiası, teknik uygunluk güvencesi, sözleşme amacı ve ihlal anındaki bilgiye bağlanmalıdır.
22. CISG m.35: Ekipmanın amaçlanan pazara uygunluğu
CISG m.35 malın miktar, kalite, tür, ambalaj ve sözleşmede kararlaştırılan özelliklere uygunluğunu düzenler. Alman pazarı için üretilmiş, gaz türü ve kayıt belgeleri açıkça belirlenmiş klima siparişinde bu teknik özellikler satım borcunun parçası olabilir. Bununla birlikte alıcının ülkesindeki her kamu düzenlemesinin satıcı tarafından kendiliğinden bilindiği varsayılmamalıdır; sözleşme, ön görüşme, fiyat teklifi, ülke etiketi ve tedarikçinin pazarı bildiğine ilişkin deliller incelenir.
Sadece gümrükte geçici bekleme ortaya çıkması otomatik satıcı ayıbı kararı oluşturmaz. Hata ithalatçının kendi portal kaydından kaynaklanıyorsa satıcının sorumluluğu farklıdır. Buna karşılık yanlış R-gaz verisi, yanlış dolum, taahhüt edilmiş uygunluk beyanının sunulmaması veya yasaklı konfigürasyon gönderilmesi malın uygunluğuna ilişkin güçlü somut olgulardır.
23. CISG m.34: Ticari ve teknik belgelerin teslim borcu
CISG m.34, satıcının mallara ilişkin belgeleri sözleşme, uygulama ve alışkanlığa göre teslim etmesini düzenler; belgeler erken sunulmuşsa belirli şartlarda eksikliğin giderilmesine imkân tanır. F-Gaz belgesinin hangi tarafça hazırlanacağı AB kamu hukuku bakımından ayrıca belirlenir; satım sözleşmesi her belgeyi doğrudan Türk üreticinin hazırlamasını gerektirmeyebilir. Ancak üreticinin sağlamayı taahhüt ettiği seri listesi veya teknik veri eksikse m.34 konusu doğabilir.
İthalatçıya gönderilen bir dosyanın ismi “F-Gas certificate” olsa da içeriği kotayı kapsamadığında belgelerin maddi doğruluğu sorgulanır. Sözleşmenin eklerindeki belge listesi, teslim tarihi, onay sorumlusu ve sonradan düzeltmenin gümrük maliyetine etkisi incelemeye alınmalıdır. Yalnız e-postayla dosyanın geldiğini kanıtlamak, içeriğin doğru olduğunu kanıtlamaya yetmez.
24. CISG m.38–39: Muayene ve ayıp ihbarı
CISG m.38 malın koşulların elverdiği en kısa sürede muayene edilmesini; m.39 ise uygunsuzluğun niteliği belirtilerek makul süre içinde satıcıya bildirilmesini düzenler. Gümrükte ortaya çıkan F-Gaz sorununun belgeye dayalı mı yoksa ancak laboratuvar incelemesiyle görülebilen teknik bir hata mı olduğu sürelerin başlangıcını etkileyebilir. M.39/2’de teslimden itibaren iki yıllık üst sınır, sözleşmesel garanti süreleriyle ilişkisi gözetilerek ayrıca değerlendirilir.
İhbar yalnız “ürün sorunlu” şeklinde olmamalıdır. Sevkiyat kodu, model, parti, tespit tarihi, gazın beklenen ve fiilî kimliği, kota/belge uyuşmazlığı ve gümrük tutanağı birlikte aktarılmalıdır. Gönderim zaman damgası ve alıcı adresi arşivlenir. Türk satıcının sorunu gidermek için teklif ettiği belgenin denetime uygun olup olmadığı da yazılı kayda alınır.
25. CISG m.40 ve m.44: İhbar savunmasının sınırı
Satıcının bildiği veya bilmemesinin mümkün olmadığı uygunsuzlukla ilgili olguları açıklamaması durumunda CISG m.40, alıcının bazı muayene ve ihbar eksikliklerine dayanılmasını sınırlayabilir. M.44 ise haklı mazeret hâlinde bazı sınırlı taleplerin korunabilmesine imkân verir. Bu hükümler, hiç ihbar yapılmasa da bütün tazminatın otomatik kazanıldığı anlamına gelmez.
Üretim hattında başka gaz kullanıldığını gösteren iç parti kayıtları, satıcıya iletilmiş ret mesajları veya gönderim öncesi test bulguları somut bilgiye ilişkin delil olabilir. Alıcı taraf kendi gecikmesini sırf “satıcı biliyordu” demekle telafi edemez. Dava stratejisinde önce olağan m.38–39 yükümlülükleri yerine getirilir; istisnaî hükümler ancak delili varsa ikincil hukuki dayanak olarak gösterilir.
26. CISG m.46, 49 ve 50 ile seçimlik talepler
CISG m.46 belirli şartlarla ifa, ikame mal veya onarım talebini; m.49 sözleşmeden kaçınma hakkını; m.50 bedelden indirim mekanizmasını düzenler. Her teknik uygunsuzluk derhâl bütün sözleşmeden dönme yetkisi yaratmaz. Esaslı ihlal, cure imkânı, süreler ve alıcının kendi yükümlülükleri olayın dosyasına göre incelenmelidir. Gümrükte bekleyen cihaz için zamanında ve geçerli belge sağlanması olasılığı giderim yönteminin seçimini etkiler.
Beyan eksikliği giderilmişse bedelden indirim veya masraf talepleri farklılaşır; yasaklı gaz nedeniyle cihazın Almanya’da satılamaması daha ağır bir sözleşmeye aykırılık oluşturabilir. Talep dilekçesinde hangi hukuki yolun ne zaman seçildiği, satıcıya verilen ek süre ve diğer haklarla tutarlılığı açıkça gösterilir. Aynı zarar için iki kez ödeme istenmemelidir.
27. CISG m.74–77: Zarar ve azaltma yükümlülüğü
CISG m.74 sözleşmeye aykırılığın sonucu olan ve öngörülebilirlik sınırını aşmayan kaybı; m.75–76 uygun koşullarda ikame işlem ve cari fiyat hesabını; m.77 zarar azaltma yükümlülüğünü düzenler. Antrepo, demuraj, taşıma, etiketi düzeltme, teknik rapor, müşteri cezası veya kâr kaybı gibi kalemler kendiliğinden ve topluca kabul edilmez. Her tutarın belgeli olması ve ihlalle neden-sonuç ilişkisinin kurulması gerekir.
Örneğin gecikme süresince alınan depolama hizmeti faturası tek başına satıcı kusurunu göstermez; idari bekletmenin nedenini, masrafın kaçınılabilir olup olmadığını ve alternatif lojistik tekliflerini birlikte sunmak gerekir. İthalatçının portal kaydını süresinde yapmamasıyla oluşan zarar kısmının doğrudan satıcıya yüklenmesi tartışmalı olabilir. Bu sebeple zarar tablosu sorumluluk sebebi, delil, ödeme tarihi, para birimi ve azaltma adımı sütunlarıyla hazırlanmalıdır.
28. Üçüncü kişiye ödenen ceza ve kaybedilen satışlar
İthalatçının Alman bayilerine verdiği gecikme tazminatı veya iadeler, Türk satıcıya karşı talepte bağımsız bir inceleme ister. CISG m.74 öngörülebilirlik ölçütü bakımından alıcının alt satış sözleşmeleri, teslim takvimi ve olası cezaları satıcıya ne zaman bildirdiği önemlidir. Sırf ticari itibar zedelendiği ileri sürülerek belgesiz sabit bir manevi tazminat veya otomatik kâr kaybı yazılmamalıdır.
Bayi cezası ödenmişse ödeme dekontu, ilgili alt sözleşme, cezanın hukuken doğup doğmadığı ve zarar azaltma olasılığı birlikte değerlendirilir. Önceki siparişlere ilişkin kârlılık hesabıyla gelecekteki potansiyel siparişler birbirine karıştırılmamalıdır. İç yazışmalardaki tahmin ile gerçekleşen gelir kaybı ayrı gösterilir. Bu belgeler hâkim veya hakem önündeki miktar tartışmasının teknik omurgasını oluşturur.
29. Incoterms, teslim riski ve AB kamu yükümlülükleri
CIP, DAP veya DDP gibi teslim terimleri taşıma masrafı ve belirli risklerin taraflar arasında dağıtımına yardımcı olur; fakat AB F-Gaz düzenlemelerindeki ithalatçı kaydını her durumda otomatik başka şirkete devretmez. Sözleşmedeki Incoterms sürümü, gümrükte beyan edilen ithalatçı ve ithalat idaresinin tanıdığı ekonomik işletme aynı dosyada değerlendirilmelidir. Gümrük müşavirinin teknik bilgi eksikliğinden doğan ihmal de ayrıca araştırılır.
Bir tarafın navlunu üstlenmesi, hatalı gaz dolumu nedeniyle satıcıya yöneltilecek m.35 talebini ortadan kaldırmaz. Tersine, ithalatçının münhasır sorumlu olduğu portal hesabının süresinde açılmaması, mal sözleşmeye uygun olsa dahi ayrı bir gecikme nedeni olabilir. Uyuşmazlığın isabetli çözümü için “taşıma sorumluluğu”, “gümrük uyum sorumluluğu” ve “sözleşmesel belge teslimi” üç farklı sütunda gösterilmelidir.
30. Yetkili mahkeme, uygulanacak hukuk ve usul
Uluslararası satım sözleşmesinin tahkim şartı, yetki kaydı ve uygulanacak hukuk seçimi birlikte okunur. Almanya idaresinin F-Gaz ithalatına ilişkin işlemi Alman/AB idari usulüne tabiyken Türk satıcıya karşı sözleşmesel uyuşmazlık farklı bir mahkeme veya hakem önüne gidebilir. CISG’nin uygulanması, mahkemenin yetkisi ve kararın başka devlette tanınması sorunlarını tek başına çözmez.
Türkiye’de dava açılacaksa MÖHUK ve HMK yetki kuralları, TTK m.4–5 kapsamındaki ticari dava niteliği ve TTK m.5/A çerçevesindeki dava şartı arabuluculuğun talebe uygulanıp uygulanmadığı incelenir. Para alacağı ve tazminat talepleriyle aynen ifa veya tespit talepleri aynı usul rejiminde değerlendirilemez. Dava öncesi noter ihtarı ve delil tespiti gibi adımlar için süre ve masraf hesabı dosyaya özgü yapılır.
31. HMK m.199, 219 ve 400: Elektronik delil ve tespit
Türkiye’de görülmesi olası uyuşmazlıkta HMK m.199 elektronik kayıtların belge niteliğine; m.219–220 ilgili taraf belge ibrazına; m.400 ise koşulları varsa delil tespitine ilişkin temel dayanaklardır. Alman gümrük ekranı, F-Gaz Portal yetkilendirmesinin zaman damgası, ithalatçı şirket içi yazışmaları, gaz analiz raporu ve Türk üreticinin kalite kayıtları teknik bilirkişinin incelemesine elverişli düzenli klasörlere ayrılır.
Ekran görüntüsünün tek başına kime ait işlem olduğunu göstermediği durumlarda orijinal dosya, işlem günlükleri, sertifika numarası ve elektronik doğrulama bağlantısı saklanmalıdır. Delil tespiti talebi, ileride kaybolacak numuneyi veya değiştirilecek teknik veriyi belirli bir soruya bağlamalıdır; belirsiz bir “tüm deliller toplansın” talebinin yerine geçmez. Gizli ticari veri sunumunda ölçülü erişim ve sır saklama tedbirleri ayrıca düşünülür.
32. Türk satıcıya gönderilecek ihbarın içeriği
Sözleşmeye aykırılık ihbarında teknik sorunun soyut tarifiyle yetinilmemelidir. Alman ithalatçının kimliği, Türk satıcının hangi sözleşme ve siparişle bağlı olduğu, cihazın seri/model kodu, gazın etiket verisi, gümrük tespiti, F-Gaz Portal durumunun hangi tarafı ilgilendirdiği ve talep edilen düzeltme somut biçimde yazılır. CISG m.39 gereğince bildirim süresi bakımından öğrenme ve muayene tarihleri korunur.
İhbar aynı zamanda alıcı tarafından makul zarar azaltma tedbirlerinin alınmakta olduğunu, depo ve nakliye masraflarının kayıt altına alındığını belirtmelidir. Hemen kesin tazminat miktarı bilinmiyorsa mevcut kalemlerle sonradan belgelenecek kalemler ayrılır; belgelenmemiş rakam kesinleştirilmez. Hatalı belgeye satıcının vereceği düzeltme yanıtı için makul bir takvim belirlenebilir; bu takvim yasal başvuru sürelerinin yerine geçmez.
33. İthalattan önce yapılacak beş aşamalı hukuki kontrol
Birinci aşamada ürünün HFC dolu olup olmadığı ve Ek I sınıflandırması, teknik belge ve üretim lotu üzerinden doğrulanır. İkinci aşamada yıl bazındaki toplam gaz yükünün ton CO₂ eşdeğeri hesaplanır; kota kapsamı ile portal kayıt zorunluluğu ayrı incelenir. Üçüncü aşamada Alman işletmenin geçerli Portal kaydı, EORI, m.21 yetkilendirmesi ve 2025/2155 uygunluk beyanı eşleştirilir. Dördüncü aşamada modelin Ek IV pazara arz yasağına ve m.12 etiketine uygunluğu teknik uzmanla incelenir.
Beşinci aşamada ithalat sözleşmesinin CISG belge borçları, muayene ve ihbar düzeni, zarar türleri ve satıcıdan istenecek teknik veriler kontrol edilir. Her aşama için sorumlu kişi, delil dosyası ve tamamlanma tarihi belirlenmelidir. Bu işlem dizisi tamamlanmadan yalnız üretici kataloğuna dayanarak büyük parti sipariş verilmesi, sonradan hem idari hem sözleşmesel uyuşmazlığın kapsamını büyütebilir.
34. 2026 bakımından sonuç ve hukuki sınırlar
Alman şirketinin Türkiye’den HFC ile önceden doldurulmuş klima ithal etmesinde AB 2024/573 m.19–23 ve 2025/2155 uygulama tüzüğü, kamu hukuku yönünden temel kontrol çerçevesini oluşturur. Etiket, Ek IV pazara arz kısıtları, raporlama ve bağımsız doğrulama ise ayrıca değerlendirilir. Türk satıcıya karşı talepte CISG m.34–35, 38–40, 46, 49–50 ve 74–77 maddeleri olayın sözleşmesel boyutuna uygulanır.
Kamu makamının eksik kayda ilişkin işlem yapması, Türk satıcının sorumlu olduğuna dair otomatik kesin hüküm değildir. Bunun tersi de geçerlidir: satıcının sözleşmeye uygun belge teslimi, Alman ithalatçının kendi kayıt yükümlülüğünü kaldırmaz. Sağlıklı dosyada teknik uygunluk tablosu, işletme bazlı portal ve kota yetkisi, idari işlem, zamanında CISG ihbarı ve gerçek zarar belgeleri bir arada yer alır.
Sık Sorulan Sorular
1. Türk kliması Almanya’ya ithal edilirken F-Gaz Portal kaydı gerekir mi?
AB 2024/573 m.20 ve 22 kapsamındaki HFC/F-Gaz içeren ekipmanın ithalatında kural olarak işlem öncesinde geçerli Portal kaydı gerekir; istisna ve cihaz niteliği ayrıca incelenir.
2. 10 ton CO₂e altı ithalat tamamen serbest midir?
Hayır. M.19/6 özel kota eşiği ile m.20 ve 22 kayıt/lisans yükümlülükleri birbirinden ayrıdır.
3. Türk üreticinin kotası Alman ithalatçıya yeter mi?
Salt üreticinin beyanı yeterli değildir. M.21/2–4 uyarınca geçerli kota kullanım yetkisi ve Portal kabul/kayıt zinciri araştırılır.
4. 2026 sevkiyatında hangi uygunluk beyanı kullanılır?
AB 2024/573 m.19 yanında 2025/2155 sayılı Komisyon Uygulama Tüzüğü ve ekindeki güncel beyan formatı kontrol edilir.
5. CE belgesi F-Gaz yükümlülüğünü karşılar mı?
Hayır. CE/ürün güvenliği ile F-Gaz Portal, kota muhasebesi, özel etiket ve gümrük yükümlülükleri ayrı hukuki konulardır.
6. Gazın cihazda kaç gram olduğu neden önemlidir?
Net dolum kütlesi ve ilgili GWP değeri CO₂ eşdeğeri hesabına, gümrük beyanına ve eşiklerin belirlenmesine esas olabilir.
7. Gümrükte bekletilen klimalar hemen geri gönderilmek zorunda mı?
Otomatik olarak değil. İdari kararın hukuki nedeni, belgenin tamamlanıp tamamlanamayacağı ve Ek IV yasakları incelenir.
8. F-Gaz raporu her yıl hangi tarihte verilir?
M.26 kapsamına giren önceki takvim yılı faaliyetlerine ilişkin yıllık raporlama için genel tarih 31 Mart’tır; uygulama kapsamı eşiklere bağlıdır.
9. Bağımsız denetçi raporu her ithalatçıya zorunlu mu?
Hayır. Özellikle m.19/3 ile m.26/7 kapsamındaki miktar ve diğer koşullar değerlendirilir; Komisyonun açıklamasında 1.000 ton CO₂e eşiği önemlidir.
10. Türk satıcı gazın cinsini yanlış bildirmişse hangi madde uygulanır?
CISG m.35 malın sözleşmeye uygunluğunu, m.34 belgeleri düzenler; m.38–39 muayene ve ayıp ihbarı şartları da dikkate alınır.
11. Alman ithalatçı tüm depo ve ceza masraflarını isteyebilir mi?
Sırf masrafın varlığı yeterli değildir. CISG m.74–77 uyarınca ihlal, illiyet, öngörülebilirlik, belge ve zarar azaltma koşulları araştırılır.
12. Alman şirketi Türkiye’de dava açabilir mi?
Yetki ve tahkim şartı, MÖHUK/HMK, CISG uygulanabilirliği ve ticari dava/arabuluculuk kuralları dosyaya göre incelenir.
Resmî Mevzuat ve Doğrulanmış İç Bağlantılar
Avrupa Birliği mevzuatı ve resmî kurum rehberleri, somut ürün modeline uygulanacak en güncel metin üzerinden okunmalıdır.
Resmî kaynaklar
- AB F-Gaz Tüzüğü 2024/573 — tam yürürlükteki metin, m.11–12, 19–23, 26 ve Ek IV
- Komisyon Uygulama Tüzüğü 2025/2155 — uygunluk beyanı ve bağımsız doğrulama
- Avrupa Komisyonu DG CLIMA — ürün/ekipman ithalatçıları resmî yükümlülükleri
- Avrupa Komisyonu — F-Gaz Kılavuzları ve Portal işlemleri
- Alman Federal Çevre Dairesi UBA — AB 2024/573 uygulaması
- Almanya Ticaret ve Sanayi Odası IHK — F-Gaz Portal ve gümrük uygulaması
- UNCITRAL — Milletlerarası Mal Satımına İlişkin CISG antlaşması
- UNCITRAL — CISG imzacı devletler ve yürürlük tarihleri
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu — HMK 199, 219–220, 400
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu — TTK 4, 5, 5/A
- 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk Kanunu — yetki ve uygulanacak hukuk
İlgili hukuk içerikleri
Mersin Ofisi
Profit İş Merkezi, Akdeniz / Mersin. İletişim · +90 552 224 43 66
İstanbul Ofisi
Maslak Ahi Evran Caddesi Polaris Plaza No: 21 Kat: 9, Sarıyer / İstanbul.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.