Alman İthalatçının Türk Makinesinde CE Uygunluk Beyanı Hatalıysa: Teknik Dosya, CISG ve Rücu
Kısa ve Net Cevap
Alman ithalatçının Türkiye’den aldığı makinede AT uygunluk beyanı veya teknik dosya eksikliği varsa, ilgili AB makine mevzuatının ürün ve tarih bakımından kapsamı, eksikliğin niteliği, CISG’ye göre belgelerin teslimi ve sözleşmeye uygunluk koşulları birlikte incelenmelidir. Yalnızca CE işareti bulunması bütün dosyanın uygunluğunu ispatlamaz; yalnızca belgenin eksik bulunması da satıcının bütün masraflardan otomatik sorumlu olduğu anlamına gelmez.
Kısa Özet
| Uyuşmazlık | İncelenecek kaynak |
|---|---|
| 2026 makine mevzuatı | 2006/42/EC; 2023/1230 genel uygulama tarihi 20.01.2027 |
| AT uygunluk beyanı | 2006/42/EC m.5 ve Ek II/1/A |
| Teknik dosya | 2006/42/EC Ek VII/A; risk değerlendirme |
| Türk ihracatçı | 7223 m.2/2, m.4, m.18–19 |
| Satım ve belge eksikliği | CISG m.34–39, 46–50, 74–77 |
| Görev, yetki, dava şartı | MÖHUK m.24/40; HMK m.6/10; TTK m.4/5/A |
Uyuşmazlığın kapsamı: belgedeki eksiklik ve makinenin tehlikesi aynı şey değildir
Almanya'da faaliyet gösteren bir GmbH, Türkiye'deki üreticiden CNC tezgâhı, ambalaj hattı ya da başka bir endüstriyel makine aldığında öncelikle satım sözleşmesinin teknik belgeleri ve makinenin Almanya'da piyasaya arz edilebilirliği birlikte değerlendirilir. Makinenin üzerinde CE işaretinin bulunması, gerek duyulan tüm teknik işlemlerin tamamlandığını tek başına kanıtlamaz. İmalatçı beyanının yanlış modele düzenlenmesi, teknik dosya sorumlusunun belirlenmemesi, talimatların eksik verilmesi veya güvenlik koruyucularının tasarıma aykırı olması birbirinden farklı olgulardır. İlk dosyada olayın sadece belge hatası mı, maddi güvenlik eksikliği mi, yoksa ikisinin birlikte bulunması mı olduğu netleştirilmelidir.
Bir Alman ithalatçı, gümrükte veya müşteri fabrikasında teslimin bloke edilmesinden doğan maliyetini Türk satıcıdan almak isteyebilir. Türk üretici ise gönderdiği dosyanın sözleşmede kararlaştırılan kapsamla uyumlu olduğunu veya eksik diye işaretlenen belgenin daha sonra usulüne uygun tamamlanabildiğini savunabilir. Kamu makamının piyasaya arz denetimi ile tarafların alım satım borç ilişkisi aynı sonucu kendiliğinden doğurmaz. Bu nedenle talebin kaynağı, ihlalin zamanlaması ve zararın sebebi açıkça ayrılmalıdır.
31 Ekim 2026 itibarıyla hangi AB makine mevzuatı uygulanır?
Avrupa Birliği'nde 2006/42/EC Makine Direktifi, 20 Ocak 2027'den önce AB pazarına ilk kez arz edilen kapsam içindeki makinelerin uygunluk değerlendirmesinde temel düzenlemedir. Yeni 2023/1230 sayılı Makine Tüzüğünün genel uygulama tarihi 20 Ocak 2027'dir. Bu tarih ayrımı gözden kaçırılarak 2026'da teslim edilmiş bir makinenin yalnızca gelecekte uygulanacak hükümler uyarınca kesin şekilde hukuka aykırı ilan edilmesi hatalı olur. Ürünün ilk piyasaya arz tarihi, sonradan kapsamlı biçimde değiştirilip değiştirilmediği ve özel bir ürün grubuna girip girmediği belgelenmelidir.
2023/1230 sayılı düzenlemenin bazı hükümleri daha önce yürürlüğe girse de bu gerçek genel uygulama tarihini erkene çekmez. Makineyle birlikte ayrı elektronik donanım, radyo ekipmanı veya başka bir düzenleme kapsamındaki parça bulunabilir; bu durumda ilgili diğer AB uyum mevzuatı ayrıca incelenir. Dosyada birden fazla CE rejimi aynı üründe kesişebilir. Avukatın sadece 'CE var' veya 'CE yok' üzerinden karar vermek yerine uygulanacak düzenlemeleri ve değişiklik tarihlerini tablo hâlinde ayırması gerekir.
Makine Direktifi m.5 kapsamında üretici ne yapmalıdır?
2006/42/EC m.5/1; imalatçının veya yetkili temsilcisinin makineyi piyasaya arz etmeden yahut hizmete sunmadan önce Ek I'in ilgili temel sağlık ve güvenlik gereklerini sağlaması, Ek VII bölüm A teknik dosyasının mevcut olmasını temin etmesi, gerekli bilgileri ve kullanım talimatını vermesi, m.12'deki uygunluk değerlendirme prosedürünü uygulaması, Ek II/1/A uyarınca AT uygunluk beyanını düzenleyip makineye eşlik etmesini sağlaması ve m.16'ya göre CE işaretini yerleştirmesi gerektiğini belirtir. Bu ayrı yükümlülüklerin birinin yerine getirilmesi diğerlerinin tamamını otomatik karşılamaz.
Satıcı, cihazı fiilen çalışır şekilde teslim etmiş olsa bile gerekli koruma veya belge eksikliği nedeniyle sözleşmeye uygun teslim tartışması doğabilir. Bununla birlikte ithalatçının sadece bir belgeyi henüz bulamamış olması, makinede bütün güvenlik şartlarının fiilen eksik olduğunu kanıtlamaz. Alıcı bildirimi somutlaştırmalı; satıcı belge sürümü, seri numarası ve teslim anındaki konfigürasyonla yanıt vermelidir. 'CE sertifikası' denilen belgenin gerçekten hangi tür belge olduğunu belirlemek ilk aşamanın temel işidir.
CE işareti her zaman bağımsız onaylanmış kuruluş sertifikası mıdır?
Hayır. CE işareti her makine kategorisi için bağımsız bir kuruluşun tek tip sertifika düzenlediği anlamına gelmez. Ürüne uygulanacak mevzuat ve makinenin risk grubu hangi uygunluk değerlendirme yolunun izleneceğini belirler. Bazı makinelerde imalatçının kendi iç üretim kontrolü üzerinden uygunluk değerlendirmesi mümkün olabilir; belirli kategorilerde ise m.12 ve ilgili eklerdeki şartlara göre onaylanmış kuruluşun katılımı gündeme gelebilir. Bu nedenle karşı tarafın bütün makineler için zorunlu olduğunu ileri sürdüğü üçüncü taraf sertifika talebi hukuken ayrıca test edilmelidir.
Aynı şekilde üzerinde bir onaylanmış kuruluş numarası görülen belgenin hangi direktif ve modül için düzenlendiği kontrol edilmelidir. Bildirilen kuruluşun yetki kapsamı, sertifikanın tarih ve ürün türü, tip numarasının makinedeki seri etiketine uygunluğu ve belgenin iptal veya askı durumu incelenebilir. İsmi bilinmeyen özel test firmasının pazarlama amaçlı 'CE certificate' başlıklı yazısı, her durumda mevzuatın öngördüğü AT uygunluk beyanı veya resmî uygunluk değerlendirme belgesi yerine geçmez.
AT uygunluk beyanının Ek II/1/A içeriği
Makine Direktifi Ek II bölüm 1/A, AT uygunluk beyanının içeriğini somut olarak düzenler. İmalatçının unvanı ve tam adresi, varsa yetkili temsilcisi, AB içinde teknik dosyayı derlemeye yetkili kişinin adı ve adresi, makinenin ayırt edici kimliği, ilgili direktiflere uygunluk beyanı, gerektiğinde onaylanmış kuruluş ve sertifika bilgileri, kullanılan uyumlaştırılmış standart atıfları, beyanın düzenlendiği yer ve tarih ile imzaya yetkili kişinin kimliği ve imzası dosyada ayrı kontrol edilmelidir. Eksik veya başka makineye ait bir beyan, sırf üstünde CE logosu var diye geçerli sayılmaz.
Örneğin faturadaki model ile üretici beyanındaki model farklıysa basit yazım hatası ile gerçekte başka tipte makine sevk edilmesi ihtimalleri ayrılır. Beyanın içeriği makinenin piyasaya arz edildiği konfigürasyona ilişkin olmalıdır; Alman kullanıcı tarafından sonradan eklenen riskli aksesuarlar ve değişiklikler bakımından farklı sorumluluk tartışmaları doğabilir. Yanlış seri numarasının düzeltilmesiyle tamamlanabilecek bir eksiklik ve hiç yapılmamış güvenlik tasarım incelemesi aynı ağırlıkta ele alınmaz.
Teknik dosyanın kapsamı ve alıcının erişim talebi
Ek VII bölüm A teknik dosya, yalnızca bir sertifika klasörü değildir; risk değerlendirmesi, makinenin genel tanımı, tasarım ve kumanda devresi çizimleri, uygulanmış güvenlik gerekleri, doğrulama raporları ve gerektiğinde talimatlarla ilişkili teknik kanıtları içerir. Dosyanın mevzuata uygun biçimde yetkili mercilere sunulabilir olması ile bütün üretim sırlarının ticari alıcıya koşulsuz devri farklı yükümlülüklerdir. Alman alıcının gerçek sözleşmesel bilgi alma hakkı ve piyasa gözetiminde sunulması gereken belgeler ayrıştırılmalıdır.
Türk üretici, müşteri tarafından bütün CAD çizimlerinin kayıtsız biçimde teslim edilmesini talep eden e-postaya verdiği yanıtta ticari sırların korunmasını isteyebilir. Ancak bu savunma, gerçekten zorunlu teknik dosyanın hazırlanmadığını gizlemek için kullanılamaz. Gerekirse tarafsız uzman denetimi, gizlilik sözleşmesi ve yalnız yetkili makamlarla paylaşma yöntemi belirlenir. Dosyanın kim tarafından, ne kadar sürede ve hangi formda sunulabileceği sözleşmede netleştirildiğinde uyuşmazlık büyümeden çözülebilir.
Almanca talimat ve uyarı etiketleri
Makine Direktifinin Ek I bölüm 1.7.4 ve devamındaki kullanma talimatlarına ilişkin gerekler, makineyi alan üye devletin dil gereksinimleriyle birlikte incelenmelidir. Yalnız Türkçe veya İngilizce bir katalog sunulduğu için her olayda aynı sonucu çıkaran standart cümle yeterli değildir; pazara sunma aşamasındaki üretici talimatları, hedef ülke ve ticari kullanım şartları belirlenmelidir. Endüstriyel kullanıcının yetkin operatörleri olduğu iddiası, gereken güvenlik uyarılarının tamamen yokluğunu haklı göstermez.
Risk oluşturan hareketli parçalar, acil durdurma, bakıma alma, kilitleme ve enerji kesme talimatları ile operatör eğitiminin kim tarafından verilmesi gerektiği belgelendirilmelidir. Talimat eksikliği teknik tasarım ayıbından ayrı bir sözleşmesel uyumsuzluk olabilir. Gerekli tercümenin uygun maliyet ve sürede hazırlanabilmesi ise fesih veya ikame talebinin ölçülülüğü bakımından önem taşıyabilir.
Eksiklik ilk defa Almanya gümrüğünde belirlenirse
Sınır kontrolünde veya piyasaya arz öncesi denetimde bir belge istenmesi, belgenin hiç bulunmadığı anlamına gelmez. İlk aşamada denetim makamının yazılı gerekçesi, istenen düzeltme, süre, ürün kimliği, hangi maddelerin uygulandığı ve varsa idari kararın hukuki niteliği alınmalıdır. Sadece antrepo işletmesinin e-postasını devlet makamının kesin kararı gibi sunmak ispat değerlendirmesini bozar. Malların alıkonulması ile piyasaya arzının geçici durdurulması ve nihai geri çekilmesi farklı işlemler olabilir.
İthalatçının doğan ardiye ve bekleme giderlerini Türk tedarikçiden istemesi için, eksikliğin satıcının borcundan kaynaklandığı ve giderin gerekli ve makul olduğuna dair belge gerekir. Taşıma ve gümrükte kullanılan teslim şekli bütün uygunluk risklerini ortadan kaldırmaz. İthalatçı gerekli bildirimi zamanında yapmalı; satıcı mevcut belgeyi gecikmeksizin gönderebiliyorsa bu ihtimalin zarar hesabına etkisi ayrıca değerlendirilmelidir.
Kullanıcı fabrikasındaki güvenlik eksikliği
Makine Almanya'daki müşteri fabrikasında kurulmuş ve güvenlik kapılarında, koruyucularda veya acil durdurma devresinde sorun saptanmışsa yalnızca belgelerin sonradan tamamlanması tüm riski ortadan kaldırmayabilir. Gerçek mekanik ve elektriksel inceleme, imalatçının onaylı konfigürasyonu ile fiilî kurulum arasındaki fark ve tesis içindeki değişikliklerin tarihçesi araştırılır. Kullanıcı fabrikasının üretim hedefiyle koruyucuları devre dışı bırakması, orijinal tasarım kusuruyla aynı hukukî kategori değildir.
Olayda kaza veya yaralanma gerçekleşmişse CISG satış sözleşmesi talepleri ile üçüncü kişilerin beden zararına ilişkin ayrı sorumluluk düzenlemeleri birlikte gündeme gelebilir. CISG m.5, malların neden olduğu ölüm veya bedensel zarar nedeniyle satıcının sorumluluğunu antlaşmanın kapsamı dışında bırakır. Bu yüzden iş kazası tazminatı, ürün güvenliği idari işlemi ve satım bedeli iadesi aynı dava türü olarak ele alınmamalıdır.
7223 sayılı Kanun neden Türk ihracatçı için de önemlidir?
7223 sayılı Ürün Güvenliği ve Teknik Düzenlemeler Kanunu m.2/2, AB üyesi ülkelere ihraç edilen veya ihracı hedeflenen ürünleri bu kanun kapsamında piyasaya arz edilmiş sayar. M.4/1 teknik düzenlemeye aykırı ürünlerin uygunsuzluğu giderilmeden piyasaya arz edilemeyeceğini düzenler. Bu hükümler, Türkiye'de üretim yapıp doğrudan Almanya'ya gönderen işletmenin Türkiye'deki ürün güvenliği rejiminden bütünüyle ayrı olmadığını gösterir. İlgili özel teknik düzenleme ve ürün sınıflandırması ayrıca incelenmelidir.
M.18 riskli ürünlerle ilgili alınan önlemlerin duyurulmasına, m.19 ise koşullarında ürünün geri çağrılmasına ilişkin kurallar içerir. Kanundaki kamu hukuku yükümlülükleriyle Alman alıcının Türk satıcıdan talep ettiği zarar ayrı alanlardır. Türk ihracatçının ürünü güvenli hâle getirmek için aldığı önlemler önemli olsa da her tedbir bedeli otomatik olarak satış sözleşmesinin karşı tarafına fatura edilemez.
Alman GmbH ile Türk üretici arasındaki CISG rejimi
Alıcı ve satıcının işyerleri Almanya ve Türkiye gibi CISG'ye taraf farklı devletlerdeyse taşınır mal satımına ilişkin antlaşmanın m.1/1-a hükmü kural olarak uygulama bakımından başlangıç noktasıdır. M.6 uyarınca antlaşmanın dışlanıp dışlanmadığı, satın alınan edimin bitmiş makine teslimi mi yoksa esasen montaj ve mühendislik hizmeti mi olduğu değerlendirilir. Taraflar sadece uyuşmazlığın Almanya'da çıkmasına bakarak Alman iç hukukunun tek başına geçerli olduğunu varsaymamalıdır.
CISG m.3 üretilecek malların satımı ve hizmet ağırlıklı karma sözleşmeler bakımından önemlidir. Montajın fiyattaki oranı, tamamlanmış makinenin teslim yükümlülüğü ve alıcının temel hammaddeleri sağlayıp sağlamadığı gibi unsurlar belgeyle değerlendirilir. Sözleşmedeki hukuk seçimi, tahkim şartı ve uygulanacak kamu güvenliği kuralları birbirinin yerine geçmez. Bir mahkeme CISG'yi satım ilişkisine uygularken kamu düzeni niteliğindeki Alman ürün güvenliği hükümlerini ayrıca ele alabilir.
CISG m.35: eksik beyan sözleşmeye aykırılık oluşturur mu?
CISG m.35/1, malın sözleşmede kararlaştırılan miktar, kalite, tanım ve ambalaj koşullarına uygunluğunu arar. İmzalanmış teklif veya teknik ekte '2006/42/EC'ye uygun', 'Alman pazarına hazır' ve 'AT uygunluk beyanı ekli' gibi hükümler varsa, hangi belgenin teslim borcunun parçası olduğu belirlenmelidir. M.35/2'nin olağan kullanım, bildirilen özel kullanım ve örneğe uygunluk ölçütleri de olayın özelliklerine göre değerlendirilir.
Satıcı yanlış seri numaralı belge sunduğunda sözleşmeye aykırılığın esası ile giderilebilirliği aynı soru değildir. Bildirim sonrasında doğru ve gerçek belgenin kısa sürede sağlanması, alıcının zararını ve hangi seçimlik hakka başvurabileceğini etkileyebilir. Buna karşılık güvenlik testlerinin hiç yapılmamış olması, sadece PDF başlığının değiştirilmesiyle giderilemez. Delil dosyası öncelikle maddi uygunluğun sağlanıp sağlanmadığını göstermelidir.
CISG m.34 ve belgelerin teslimi
CISG m.34, satıcının mala ilişkin belgeleri sözleşmede öngörülen zamanda, yerde ve biçimde teslim etmesini düzenler. Sözleşmede AT uygunluk beyanı ve kullanım kılavuzu teslim belgeleri arasında sayılmışsa belgenin verilmemesi özellikle bu madde altında incelenebilir. Belge eksikliği, fizikî makine eksikliğinden farklı bir ifa problemi yaratır. Bazı durumlarda satıcının teslim süresinden önce eksik belgeyi tamamlaması ve giderilen eksikliğin alıcıya makul olmayan güçlük veya gider doğurmaması mümkündür.
Alıcının sadece 'CE sertifikası yok' demesi yerine eksik dokümanların tarihini, adını ve sözleşmedeki referansını belirtmesi gerekir. İmalatçının seri numarası bazında düzenlediği beyanı teslim ettiğini gösteren e-posta kayıtları, dosya sunucu logları ve kargo teslim belgeleri ispat açısından önem taşır. Belgelerin eksiksizliği ile ürünün güvenli çalışması aynı anda, fakat ayrı başlıklarda kontrol edilir.
CISG m.38 ve 39: muayene ve aykırılık bildirimi
CISG m.38, alıcının malları koşullara göre mümkün olan en kısa sürede muayene etmesini veya ettirmesini öngörür; taşımalı satışlarda muayenenin varışa ertelenebileceği hâller vardır. Belgedeki açık model uyuşmazlığı ile ancak kurulum sonrası tespit edilebilen koruyucu devre tasarım hatası aynı zamanda fark edilemeyebilir. Bu nedenle bildirim süresi değerlendirilirken hata türünün keşfedilme imkânı, testin yapılabilirliği ve tarafların uzmanlığı belirleyicidir.
M.39/1 alıcının uygunsuzluğun niteliğini belirterek makul sürede bildirmesini; m.39/2 ise belirli garanti istisnasıyla fiilî teslimden itibaren iki yıllık üst bildirim sınırını düzenler. İki yıl, her durumda beklenebilecek bir şikâyet süresi değildir. Uygunluk beyanı eksikliği saptanır saptanmaz makine seri numarası, rapor, istendiği tarihler ve sonuçların yazılı bildirilmesi hakların korunmasına yardım eder.
Giderme, ikame mal, bedel indirimi ve sözleşmenin sona erdirilmesi
CISG m.46 ile m.48, aynen ifa, uygun koşullarda ikame veya onarım ve satıcının belirli durumlarda eksik ifayı giderebilmesi konularını düzenler. İkame mal için m.46/2'de esaslı ihlal ve bildirim koşulları değerlendirilir. Sadece eksik imza veya düzeltilmesi mümkün beyan bilgisi yüzünden bütün makinenin derhal değiştirilmesinin hukuken zorunlu olduğu varsayılamaz. Ancak cihazın güvenlik düzeyi esaslı şekilde uygunsuzsa basit evrak düzeltmesinin yeterli olacağı da ileri sürülemez.
CISG m.49 sözleşmenin sona erdirilmesini belirli koşullara bağlar; m.50 değer oranı üzerinden bedel indirimi mekanizması düzenler. Tarafların önce hangi teknik çözümün fiilen mümkün olduğunu saptaması ve bunun teslim takvimi üzerindeki etkisini değerlendirmesi gerekir. Uygun belgelerin temin edildiği tarih, kurulumun tekrar ne zaman yapılabileceği ve düzeltmenin yeni risk yaratıp yaratmadığı ticari yararın kaybolup kaybolmadığı bakımından önem taşır.
Gümrükte bekleme, fabrika üretim kaybı ve tahmini zarar
CISG m.74, kayıp ve yoksun kalınan kârı koşullarıyla birlikte öngörülebilirlik sınırına tabi biçimde tazminat hesabına bağlar. Gümrük ardiye faturaları, yeniden ekspertiz, teknisyen seyahati, kurulumu tekrar planlama, bağımsız test ve müşteri sözleşmesinde doğan ceza kalemleri aynı belgede toplanmamalı; her biri ayrı nedensellik zinciriyle ispatlanmalıdır. Alıcının kendi müşterisine ağır ceza ödediği her durumda Türk satıcının bunu öngördüğü kabul edilemez.
M.77 zarar gören tarafın makul zarar azaltma tedbirleri almasını gerektirir. Alman ithalatçının eksik beyanı hemen istemesi, depoda başka gereksiz maliyetleri önlemesi, cihazı güvenli biçimde bekletmesi ve makul bir düzeltme teklifini değerlendirmesi önem taşır. Türk üreticinin belgenin gerçekten mevcut olduğunu ve kısa sürede düzeltilebileceğini ispatlaması talebin tutarını etkileyebilir. Zararın tümü varsayımsal üretim kaybı rakamıyla kanıtlanamaz.
Teknik belgeye itiraz için hangi deliller toplanmalı?
Sözleşme, sipariş, teknik şartname, imzalı sipariş onayı, makine seri numarası, kasa ve sevk etiketi, fotoğraflar, fabrika kabul testi raporu, uygulanan uyumlaştırılmış standartlar, beyanın sürüm geçmişi, risk değerlendirmesi, kullanım talimatı, kurulum ve servis logları tek kronolojide toplanmalıdır. Alman gümrük veya piyasa gözetim merciinin yazılı kararı, aracının kendi talep yazısından ayrı dosyalanmalıdır. İmalatçının sunduğu yeni beyanın öncekiyle hangi bakımdan farklı olduğu karşılaştırma tablosunda gösterilmelidir.
Riskli bir mekanik kusur tartışılıyorsa yetkili uzman incelemesi, fotoğraf ve video tutanağı, devre şeması, güvenlik sensörlerinin ayarı ve yazılım sürümleri gerekebilir. Operatörün sonradan yaptığı değişiklikler teslim öncesi uygunsuzlukla karıştırılmamalıdır. Tüm CAD ve yazılım dosyalarını internet üzerinden kamuya açık olarak paylaşmak yerine teknik sırları koruyan bir bilirkişi veya denetim yöntemi planlanmalıdır.
Türkiye'de delil tespiti ve geçici koruma
Türkiye'de açılması düşünülen bir dava için HMK m.400 ve devamı, kaybolma veya elde edilmesinde güçlük çıkma ihtimali olan delillerin tespiti bakımından önem taşıyabilir. Ancak Almanya'daki makinenin Türk mahkemesi tarafından herhangi bir uluslararası usul izlenmeden doğrudan yerinde inceleneceği düşünülemez. Yabancı yerde delil toplanması için o ülkenin usulü ve gerektiğinde adli yardımlaşma seçenekleri ayrıca araştırılır.
HMK m.389 ve devamındaki ihtiyati tedbir, belirli zarar tehlikelerini önlemeye yöneliktir; para alacağını güvenceye alma istemlerinde diğer şartlarla birlikte ihtiyati haciz rejimi gündeme gelebilir. Bir teknik uygunsuzluk raporu tek başına Türk satıcının bütün malvarlığına otomatik müdahale yetkisi vermez. Tedbirde aciliyet, yaklaşık ispat ve talep edilen önlemin orantılılığı önem taşır.
Almanya mı Türkiye mi? Yetki ve uygulanacak hukuk
Davanın hangi ülkede açılacağı şirketlerin milliyetinden değil, sözleşmedeki yetki veya tahkim şartından, davalının merkezinden ve ilgili yetki kurallarından etkilenir. Türkiye bakımından 5718 sayılı MÖHUK m.40 milletlerarası yetkide iç hukukun yer itibarıyla yetki hükümlerini esas alır. HMK m.6 genel yetkiyi, m.10 sözleşmeden doğan davalarda ifa yerini düzenler. MÖHUK m.24 sözleşmesel ilişkiye uygulanacak hukuk seçimini düzenler.
CISG'nin uygulanabilmesi, Türk veya Alman mahkemesinde dava açılmasından bağımsız bir maddi hukuk değerlendirmesidir. Taraflar tahkim şartı kararlaştırmışsa usul seçenekleri farklılaşabilir. Kamu hukukundaki AB ürün güvenliği denetimini özel hukukta kimin hangi bedeli ödeyeceği sorusuyla aynı yetki sorunu sanmak yanıltıcıdır. Türk mahkemesinde görev, TTK m.4–5'in ticari dava ayrımları ve somut talep üzerinden ayrıca incelenmelidir.
Ticari arabuluculuk hangi talep için dava şartıdır?
Türkiye'de sözleşmeye dayalı para alacağı veya tazminat talebiyle ticari dava açılacaksa TTK m.5/A'da sayılan para talepleri bakımından dava şartı arabuluculuk incelenir. Alman şirketin yabancı tüzel kişi oluşu bu değerlendirmeyi tek başına sona erdirmez. Buna karşılık yalnızca teknik belgenin tespiti, acil koruma veya başka nitelikte bir istem otomatik olarak m.5/A kapsamındaki para davası kabul edilmemelidir.
Teknik uyuşmazlığın arabuluculukta çözülmesi düşünülüyorsa anlaşma metnine yeni uygunluk beyanının kapsamı, bağımsız testin kim tarafından yaptırılacağı, yeni talimatların hangi tarihte teslim edileceği ve eski belgenin ne şekilde iptal edileceği açıkça yazılmalıdır. Tarafların daha önce pazarlık etmediği yeni bir beyanla gelecekte bütün ürünlere sınırsız garanti vermesi önlenmelidir.
GmbH yönetim temsil yetkisi ve Türkiye'de vekâlet
Alman GmbHG §35, şirketin yargı içinde ve dışında Geschäftsführer aracılığıyla temsilini düzenler. Birden fazla müdürün birlikte imza yetkisi bulunuyorsa vekâletin şirketi bağlayıp bağlamadığı güncel Handelsregister kaydı ve esas sözleşme üzerinden kontrol edilir. Teknik servis müdürünün gönderdiği eksiklik ihtarı ile Türk mahkemesinde açılacak davaya ilişkin usulüne uygun avukat vekâleti aynı işlem değildir.
Alman şirket Türkiye'ye fizikî olarak gelmeden usulüne uygun belgelerle avukat üzerinden dosyayı takip edebilir. İmza yetkisi, tercüme, apostil ve noter gerekliliği belgeye ve işlemin türüne göre incelenmelidir. Teknik raporun tamamını noter onayına götürmek her somut dosyada zorunlu sayılmamalıdır. Mersin'deki İstanbul ve Mersin’deki fiziksel ofislerden Türkiye genelindeki hukuki süreç koordine edilebilir.
Satıcı için savunma planı ve doğru iyileştirme önerisi
Türk üretici, hangi makine konfigürasyonunu sevk ettiğini, hangi direktifin uygulanacağını, mevcut beyanın gerçekliğini, teknik dosyanın ne zaman oluşturulduğunu ve alıcının sonradan hangi değişiklikleri yaptığını belgeler. 'Bizde CE var' şeklindeki soyut ifade teknik dosya kontrolünü karşılamaz. Uygunsuzluk iddiası yanlış sınıflandırmaya dayanıyorsa mevzuat ve ürün kategorisini yazılı gerekçeyle ortaya koyar. Gerçek eksiklik varsa uygulanabilir ve güvenli giderme planı sunar.
Yanlış seri numarasının düzeltilmesi, eksik Almanca talimatın hazırlanması ve gerçek tasarım riskinin giderilmesi birbirinden farklı iş programları gerektirir. Satıcı çözüm teklifinin maliyetini, zamanını, bağımsız doğrulama usulünü ve kullanıcı tesisindeki güvenlik tedbirlerini açıkça göstermelidir. Alıcının bütün karşı taleplerine delilsiz itiraz etmek kadar, her zarar kalemini baştan kabul etmek de hukukî ve ticari risktir.
Alıcı için dosya ve zarar azaltma planı
Alman şirket uygunsuzluğun kaynağını belirleyen raporu temin etmeli, gerektiğinde makinenin güvenli kullanımını durdurmalı ve ilgili Alman denetim makamının zorunlu işlemlerini yerine getirmelidir. Satıcıdan istenen belgeler belirli model, seri numarası ve mevzuat maddesiyle yazılı olarak talep edilmelidir. Sözleşmedeki kabul testi ve belge teslim takvimi kontrol edilir. Teknik süreci yalnız satın alma departmanına bırakmak yerine mevzuat uzmanı ve avukatla birlikte koordine etmek gecikmeyi azaltabilir.
Alıcı kendi tedarik zincirindeki müşterinin güvenliğini gözetmekle birlikte zarar büyümesini önleyecek makul seçenekleri değerlendirmelidir. Eksik dosyayı tamamlamak mümkünse bütün makineyi hemen hurdaya ayırmak tazminat hesabında sorun yaratabilir. Güvenlik kusuru doğrulanmışsa sırf üretim aksamasın diye cihazı çalıştırmaya devam edilmesi de doğru değildir. Her maliyet ve karar için teknik gerekçe dosyalanmalıdır.
Uzlaşmada atlanmaması gereken hükümler
Taraflar teknik çözüm üzerinde anlaşıyorsa ürün tanımı, seri numarası, belge sürümü, geçerli uygunluk değerlendirme yöntemi, yeniden test, kurulum güvenliği, masraf paylaşımı ve müşteri bildirimleri protokolde açık olmalıdır. Hangi ülkede ve hangi dilde hangi belgenin teslim edileceği yazılı değilse sonraki uyuşmazlık kaçınılmaz hâle gelebilir. Protokol kamu otoritesinin zorunlu denetim veya bildirim yetkisini ortadan kaldıramaz.
Bedel indirimi, iade veya ikame makine üzerinde anlaşılmışsa taşıma, gümrük ve teknik servis masraflarını kimin karşılayacağı belirlenmelidir. Feragat ve ibra ifadelerinin yalnız tanımlanan makine ve bilinen iddialarla sınırlı olup olmadığı incelenir. Yeni teknik belge düzenlenmesi eski kusurun varlığına ilişkin sınırsız ikrar gibi formüle edilmemelidir.
İlk incelemede yapılacak altı kontrol
İlk kontrolde birinci olarak makinenin direktifin kapsamına girip girmediği ve AB'ye ilk arz tarihi belirlenir. İkinci olarak üretici etiketi ve seri numarası sözleşme ve beyanla eşleştirilir. Üçüncü olarak 2006/42/EC m.5 ve Ek II ile VII kapsamında gereken beyan, talimat ve teknik dosya incelenir. Dördüncü olarak Alman makamının yazılı talebi veya tespit raporu alınır. Beşinci olarak CISG m.34–39 çerçevesinde belge teslimi, muayene ve zamanında bildirim şartları değerlendirilir. Altıncı olarak zarar kalemleri ve yetkili yargı yolu belirlenir.
Bu liste kanunda düzenlenmiş sabit günlü bir usul takvimi değildir. İş güvenliği riski veya kısa bildirim süresi varsa bazı işlemler derhal yapılmalıdır. Yalnızca 2027 tüzüğünden parçalar alıp 2026 makinesine uygulamak, sırf CE işareti gördüğü için bütün belgeyi doğrulanmış kabul etmek ve AT uygunluk beyanıyla onaylanmış kuruluş sertifikasını aynı şey saymak dosyanın en önemli hata kaynaklarıdır.
Sık Sorulan Sorular
1. 2026’da Türk makinesi için 2006/42/EC mi 2023/1230 mu uygulanır?
AB pazarına ilk kez arz tarihi ve ürün kategorisi önemlidir. 2023/1230 sayılı Makine Tüzüğünün genel uygulaması 20 Ocak 2027’de başlar.
2. CE işareti teknik dosyanın tam olduğunu ispatlar mı?
Hayır. Makine Direktifi m.5, uygunluk değerlendirmesi, teknik dosya, beyan ve işaretleme için ayrı gerekler içerir.
3. Her makine için onaylanmış kuruluş sertifikası zorunlu mudur?
Hayır. Makinenin kategorisine ve ilgili uygunluk değerlendirme prosedürüne göre değişir.
4. Yanlış seri numarası yazılmış beyan geçerli sayılır mı?
Belgenin hangi makineyi tanımladığı ve eksikliğin gerçek kapsamı incelenmeden kesin sonuç verilemez.
5. Türk üreticinin bütün CAD dosyasını Alman alıcıya vermesi gerekir mi?
Teknik dosyanın yetkili mercilere sunulabilir olmasıyla tüm ticari sırların alıcıya devri aynı şey değildir; sözleşme ve mevzuat incelenir.
6. Almanca talimat eksikse makine mutlaka iade edilir mi?
Talimat yükümlülüğü, giderilebilirlik ve CISG seçimlik haklarının koşulları ayrı değerlendirilir.
7. CE belgeleri sonradan düzenlenebilir mi?
Gerçek ve uygulanabilir teknik uygunluğun sağlandığı durumlarla geriye dönük olarak gerçeğe aykırı belge oluşturulması farklıdır.
8. CISG’de ayıp bildirim süresi kaç gündür?
CISG m.39/1 makul süreyi düzenler; m.39/2’de ayrı iki yıllık üst sınır vardır. Her dosyada sabit gün sayısı yoktur.
9. Alman ithalatçı antrepo masraflarını Türk satıcıdan isteyebilir mi?
Sözleşme ihlali, nedensellik, öngörülebilirlik ve zararı azaltma koşulları gerçekleşmişse tartışılabilir; otomatik sonuç değildir.
10. Makine güvenlik kusuru nedeniyle işçiye zarar verirse CISG uygulanır mı?
CISG m.5, satıcının ürünün neden olduğu ölüm ve bedensel zarardan sorumluluğunu antlaşmanın kapsamı dışında bırakır.
11. Türkiye’de ticari tazminat davasından önce arabuluculuk gerekir mi?
TTK m.5/A’da sayılan para talepleri bakımından dava şartı arabuluculuk değerlendirilir.
12. Alman GmbH Türkiye’ye gelmeden avukatla dava açabilir mi?
GmbHG §35 uyarınca yetkili temsil ve Türk usulüne uygun vekâlet belgeleriyle mümkün olabilir.
Resmî Mevzuat ve Kaynaklar
- Avrupa Komisyonu – Makine Direktifi, 2023/1230 ve geçiş tarihi
- EUR-Lex – 2006/42/EC Makine Direktifi m.5, Ek II ve VII
- EUR-Lex – 2023/1230 sayılı Makine Tüzüğü
- Türkiye – 7223 sayılı Kanun m.2, 4, 18, 19
- UNCITRAL – CISG m.1, 3, 5, 6, 34–39, 46–50 ve 74–77
- Alman GmbHG §35 – şirketin temsili
- Türkiye – 6102 sayılı TTK, m.4, 5 ve 5/A
- Türkiye – 5718 sayılı MÖHUK
Doğrulanmış İlgili Rehberler
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu – Mersin Ofisi
Profit İş Merkezi, Akdeniz/Mersin. İstanbul ofisimiz: Maslak Ahi Evran Caddesi Polaris Plaza No: 21 Kat: 9, 34475 Sarıyer/İstanbul. İletişim · Hemen telefon aç: +90 552 224 43 66
İstanbul Ofisi – Polaris Plaza, Maslak / Sarıyer
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu
Maslak Ahi Evran Caddesi, Polaris Plaza No:21, Kat:9, 34475 Sarıyer/İstanbul
İstanbul ve Mersin’deki fiziksel ofislerimizden Türkiye genelindeki dosyalar, görev ve yetki kuralları ile gerekli yerel işlemler dikkate alınarak koordine edilir. Yüz yüze görüşme için randevu sırasında tercih ettiğiniz ofisi belirtiniz.
İstanbul ofisini Google Haritalar’da açın · İletişim ve randevu
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.