Apache 2.0 Lisansında Patent Davası Açılınca Hangi Hak Sona Erer?
Apache 2.0 lisansı, belirli bir patent ihlali davasını açan kullanıcının ilgili yazılım için bu lisans altında aldığı patent izinlerinin, davanın açıldığı tarihte sona ermesini öngörür. Kural, lisansın 3. bölümündedir. Her dava, her patent veya şirketin bütün yazılımları için aynı sonuç yazılı değildir. Tetikleyici iddia, lisans kapsamındaki eserin veya esere dâhil edilmiş katkının doğrudan ya da katkı yoluyla patent ihlali oluşturduğunun ileri sürülmesidir.
Bu şart, açık kaynak kütüphaneyi kullanan teknoloji şirketinin patent stratejisini doğrudan ilgilendirir. Ürün ekibinin ücretsiz lisansla kullandığı bileşen ile hukuk ekibinin dava dilekçesinde hedef aldığı teknik yapı aynı olduğunda, dava açılması şirketin kendi kullanım iznini de etkiler. İnceleme yalnızca karşı tarafa yöneltilecek talebi değil, şirketin kullanmaya devam ettiği yazılımlar üzerindeki izinleri de kapsamalıdır.
Apache lisansında telif ve patent izinleri ayrı düzenlenir
Apache License Version 2.0 metninin 2. bölümü telif kullanım iznini, 3. bölümü patent iznini düzenler. Bir programın kaynak kodunu çoğaltmak veya değiştirmek için gereken telif yetkisi ile patent koruması altındaki teknik çözümü kullanma yetkisi aynı hak değildir. Programın açık kaynak olması, teknik işleyişle ilgili bütün patentlerin ortadan kalktığını göstermez.
Türkiye bakımından telif koruması FSEK m.1/B ve m.2 üzerinden, patent koruması ise 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu çerçevesinde incelenir. İki koruma alanının koşulları farklıdır. Kaynak kodu inceleme izni bulunan şirketin, kullanılan teknik çözümle ilgili bir patent iddiasını ayrıca değerlendirmesi gerekir. Telif lisansının varlığı, patent istemlerinin teknik kapsamını belirleyen bir sicil kaydı değildir.
Patent lisansı sona ermesine ilişkin 3. bölümün sonucu, o bölümde belirtilen patent izinlerine yöneliktir. Bu cümleden tek başına telif lisansının da bütün sonuçlarıyla otomatik sona erdiği çıkarılamaz. Bunun tersine, telif izninin ayrı olması da patent izni kaybedilmiş bir teknik kullanımın kendiliğinden hukuka uygun kalacağını göstermez. Şirket her izin katmanını kendi şartlarıyla değerlendirmelidir.
Patent iznini kim verir ve hangi istemleri kapsar?
Apache 2.0, patent iznini katkı sağlayan kişiler ve kuruluşlar üzerinden kurar. Katkı sağlayanın lisanslama yetkisine sahip olduğu patent istemleri arasında, katkının tek başına veya katkının sunulduğu eserle birleşimi nedeniyle zorunlu olarak kullanılan istemler kapsamda değerlendirilir. Bu sınır, katkı sağlayanın bütün patent portföyünün kullanıcıya açıldığı anlamına gelmez. Önce katkı, eser ve ilgili patent istemi arasındaki teknik bağ gösterilmelidir.
Bu nedenle bir şirkete ait herhangi bir patentin, o şirket açık kaynak projesine tek bir katkı sunduğu için bütünüyle lisanslandığı söylenemez. Katkının sunulduğu sürüm, katkının kapsadığı teknik işlev ve şirketin lisans verebildiği istemler tespit edilir. Ürünün daha sonra başka kişilerce genişletilmesiyle ortaya çıkan her yeni teknik birleşim, önceki iznin sınırsız genişlemesi olarak kabul edilmez.
Avrupa Komisyonu Fikrî Mülkiyet Yardım Masasının Apache 2.0 açıklaması da katkı ile patent istemi arasındaki bu sınırı vurgular. Açıklamada, katkı sırasında kapsam dışında kalan bir patentin eserin sonradan genişleyen işlevleri nedeniyle kendiliğinden lisanslanmış sayılmayacağı belirtilir. Bu ayrıntı özellikle uzun süre güncellenen ürünlerde önemlidir: İlk entegrasyonun lisans incelemesi, bütün sonraki sürümler için sınırsız patent güvencesi değildir.
Hangi patent davası sona erme şartını tetikler?
Lisansın 3. bölümü, kullanıcının herhangi bir kişiye veya kuruluşa karşı, lisans kapsamındaki eserin ya da eser içindeki katkının patent ihlali oluşturduğunu ileri sürerek patent davası başlatmasını konu alır. Metin yalnızca açık kaynak projesinin asıl geliştiricisine açılan davayı saymaz. Davalının kimliği kadar, dava konusu teknik yapının lisans kapsamındaki eserle ilişkisi incelenir.
Dilekçede kullanılan ürün adı tek başına sonucu belirlemez. Patent istemlerinin hangi teknik unsurlarının ihlal edildiği ileri sürülüyor; bu unsurlar açık kaynak bileşenin kendisinde mi, esere dâhil edilmiş bir katkıda mı, yoksa farklı bir teknik yapıda mı bulunuyor? Dava stratejisi hazırlanırken teknik karşılaştırma tablosu, lisansın kapsamını gösteren bileşen kaydıyla birlikte okunmalıdır. Hukuki iddianın gerçek kapsamı bu eşleştirmeyle anlaşılır.
Şirketin tamamen başka bir ürüne veya farklı bir hukuki ilişkiye dair talebi, sırf şirket Apache lisanslı yazılım kullanıyor diye bu şartın kapsamına girmez. Metnin belirlediği eser veya katkı bağlantısı kurulmalıdır. Aynı şekilde ücret alacağı, sözleşme teslimi veya marka uyuşmazlığını doğrudan patent davasıyla özdeşleştirmek doğru değildir. Her talep, ileri sürülen hak ve hedeflenen fiil yönünden sınıflandırılır.
Karşı dava da kapsamda mı?
Apache metni, karşı dava ve dava içindeki çapraz talepleri açıkça kapsar. Kullanıcı önce kendisine dava açıldığını söyleyerek her patent karşı talebini şartın dışında bırakamaz. Karşı talep, lisans kapsamındaki eser veya katkının patent ihlali oluşturduğu iddiasını taşıyorsa, 3. bölümdeki düzenleme bu talep bakımından da incelenir. Davayı ilk başlatan tarafın kimliği tek ölçüt değildir.
Buna karşılık davalı olarak yalnızca ihlal iddiasını reddetmek, kendi başına karşı patent davası açılmasıyla aynı işlem değildir. Savunma, patentin geçerliliğine yönelik başvuru ve patent ihlaline dayanan karşı dava, içinde ileri sürülen taleplere göre ayrılmalıdır. Yabancı yargılama sistemindeki işlem adlarının Türkçe karşılığına bakmak yeterli olmaz; hangi patent hakkına dayanılarak kimden ne istendiği belirlenir.
Uygulama için önemli nokta, karşı talebin dosyaya sunulmasından önce lisans kontrolünün yapılmasıdır. “Önce dilekçeyi verelim, lisans etkisine sonra bakarız” yaklaşımı, metnin sona erme tarihini dava açılmasına bağlamasıyla uyuşmaz. Davanın teknik kapsamı hazırlanırken kullanılan açık kaynak bileşenlerin listesi hukuk ekibine zamanında sunulmalıdır; sonradan yapılan envanter dava tarihini değiştirmez.
Sona erme hangi tarihte başlar?
Lisansın 3. bölümü sona ermeyi ilgili davanın açıldığı tarihe bağlar. Bu sonuç için metinde davanın kazanılması, patentin ihlal edildiğine karar verilmesi veya kararın kesinleşmesi şartı yazılı değildir. Böylece uyuşmazlığın esasına ilişkin mahkeme kararı ile lisansın öngördüğü dava açma olayı ayrı zaman noktalarıdır. Şirketin kendi izin durumunu değerlendirirken mahkeme sonucunu beklememesi gerekir.
Dava öncesi gönderilen ihtar, görüşme daveti veya lisans bedeli teklifi, kendi başına metinde belirtilen patent davasının açılması değildir. Bununla birlikte dosyada dava açıldığı iddiası varsa tarih, mahkeme kaydı ve talep içeriği üzerinden doğrulanır. Bir ülkenin usul hukukuna göre başlatılmış işlemin niteliği incelenmeden yalnızca belgenin başlığından hareketle kesin tarih belirlenmemelidir.
Davanın geri alınmasının veya sulhle kapanmasının patent iznini otomatik olarak yeniden başlatacağına ilişkin bir genel yeniden yürürlük mekanizması 3. bölümde yer almaz. Bu nedenle sona ermiş izin hakkında yeniden kullanım kararı verilirken ayrı anlaşma veya hukuki dayanak açıkça ortaya konulmalıdır. Başka açık kaynak lisanslarında bulunan düzeltme süreleri Apache patent şartına eklenemez.
Şirket gruplarında hangi kuruluş lisans alan sayılır?
Apache 2.0’ın 1. bölümündeki kuruluş tanımı, yalnızca ürünü geliştiren tek ticaret unvanına bakmaz; kontrol eden, kontrol edilen veya ortak kontrol altında bulunan kuruluşları da tanımın içine alır. Metin kontrolü yönetimi yönlendirme yetkisi, belirli pay sahipliği ve menfaat sahipliği ölçütleriyle açıklar. Bu nedenle grup içindeki dava yetkisi ile yazılım kullanımı birlikte incelenmelidir.
Aynı grubun bir şirketinin patent portföyünü yönetmesi, başka şirketinin ürün geliştirmesi ve üçüncüsünün müşteriye satış yapması hâlinde, lisans bakımından kimin kullanıcı sayıldığı belgelendirilmelidir. Sırf farklı ticaret sicili numarası bulunması, lisansın kuruluş tanımının uygulanmayacağı anlamına gelmez. Öte yandan her ticari iş ortağı veya bayi de otomatik biçimde aynı kontrol birliği içinde sayılmaz.
Grup analizi için dava tarihi ve ilgili kontrol ilişkisi esas alınarak pay ve yönetim bilgileri toplanır. Açık kaynak envanterinin yalnızca bir yazılım ekibinde tutulması bu değerlendirmeyi eksik bırakır. Patent davasını yöneten kuruluş, kullanılan eser ve katkılarla birlikte lisans kapsamındaki kullanıcı birimini de belirlemelidir. Bu inceleme, sonucu varsaymak yerine tanımdaki ölçütleri somut kayıtlara uygular.
Türk patent hukukunda lisans şartları neden önemlidir?
SMK m.125, patent başvurusu veya patentin lisans sözleşmesine konu edilmesini düzenler. Maddenin dördüncü fıkrası lisans alanın sözleşme şartlarına uyması gerektiğini; aykırılıkta patent sahibinin patentten doğan haklarını lisans alana karşı ileri sürebileceğini belirtir. Bu hüküm, Türk hukuku uygulanacak patent lisanslarında kullanım izninin kapsamının niçin önemli olduğunu gösterir.
Ancak Apache 2.0’ın patent dava şartı doğrudan SMK’da yazılı bir genel yasak değildir. Lisansın kendi koşuludur; uygulanacak hukuk, lisansın taraf ve kapsam yapısı, ilgili patentin varlığı ve talebin niteliğiyle birlikte değerlendirilir. SMK m.125 kapsamında patent lisansı konulu genel rehber, sözleşmeye bağlı kullanım yetkisinin temel ayrımlarını açıklar.
SMK m.82/2 bilgisayar programlarının kendisini patentlenebilirliğin dışında tutar; bu hüküm bütün yazılım bağlantılı teknik buluşlar hakkında tek cümlelik bir sonuç kurulmasına izin vermez. Patentlenebilirlik koşulları, istemlerin teknik içeriği ve buluşun niteliği incelenir. Bir kod deposunda Apache lisansının bulunması ne Türkiye’de geçerli patent yaratır ne de mevcut patentin hukuken geçerli olduğunu kanıtlar.
Patent izninin sona ermesi doğrudan ihlal kararı mıdır?
Bir lisans savunmasının ortadan kalkması ile patent ihlalinin bütün unsurlarının kanıtlanması aynı şey değildir. SMK m.85 patent sahibinin hangi izinsiz fiilleri önleyebileceğini düzenler. Somut talepte önce Türkiye’de korunması istenen patentin varlığı ve kapsamı, sonra şirketin gerçekleştirdiği teknik kullanım belirlenir. Lisansın sona erdiği iddiası, patentin geçerliliği veya istemlerin kullanılıp kullanılmadığı konusundaki incelemeyi ortadan kaldırmaz.
Şirketin farklı bir sözleşmeden doğan bağımsız patent izni varsa bu izin kendi tarafları, kapsamı ve süresiyle incelenir. Apache metnindeki şart, şirketin her türlü ayrı anlaşmasını aynı cümleyle sona erdiren genel bir hüküm olarak okunamaz. Bunun için ayrı sözleşmenin hükümleri ve ilişkisi kontrol edilir. Ürünün gelecekteki kullanımına ilişkin karar, yalnızca lisans dosyasının adına bakılarak verilmemelidir.
Müşterilerin izin durumu da dava açan kullanıcının durumundan ayrı kurulmalıdır. Dağıtım zincirinde kimin hangi katkı sağlayıcıdan hangi izni aldığı belirlenmeden bütün son kullanıcıların haklarının aynı anda kaybolduğu söylenemez. Şirketin müşteriye verdiği süreklilik taahhüdü ise ayrıca değerlendirilir. Kendi patent izninde ortaya çıkan sorun, müşteri sözleşmesindeki destek veya kullanım taahhüdünü kendiliğinden yerine getirilmiş hâle getirmez.
Bu ayrımlar, uyum incelemesini iki ayrı sonuca bağlar: Hangi patent izinleri metindeki şart nedeniyle etkilenmiştir ve bundan sonra planlanan kullanım hangi geçerli yetkiye dayanmaktadır? İlk sorunun cevabı ikinci sorunun yerine geçmez. Ürün değişikliği, ayrı lisans veya başka bir hukuki savunma düşünülüyorsa bunların kapsamı teknik uygulamayla birlikte ayrıca belgelenir.
Yabancı unsur varsa hangi hukuk uygulanır?
Yurt dışındaki katkı sağlayıcılar, farklı ülkelerdeki patentler ve uluslararası ürün dağıtımı bulunan dosyada sözleşme hukuku ile patentin korunmasına uygulanacak hukuk ayrı belirlenir. 5718 sayılı MÖHUK m.23, fikrî mülkiyet hakkını korumanın talep edildiği ülke hukukuna bağlar. MÖHUK m.28 ise fikrî mülkiyet sözleşmelerine uygulanacak hukuk için ayrı düzenleme getirir.
Bu nedenle lisans metninin İngilizce olması, tek başına belirli bir ülke hukukunun seçildiğini göstermez. Aynı şekilde Türkiye’de bir dava görülmesi, bütün lisans ilişkisini hiçbir inceleme yapılmadan Türk hukukuna tabi kılmaz. Apache şartının sözleşmesel etkisi ile Türkiye’de ileri sürülen patent hakkının kapsamı doğru hukuki sebebe göre değerlendirilir. Fikrî hak lisanslarında MÖHUK m.28 bu ayrımı ayrıntılı açıklar.
Dosyada patent, katkı ve dava nasıl eşleştirilir?
- Lisans kaydı: Kullanılan eserin sürümü, lisans metni ve şirketin ürüne aldığı dağıtım nüshası belirlenir. Başka sürümün lisansına dayanılmaz.
- Katkı kaydı: İlgili katkının kim tarafından, hangi yetkiyle, hangi sürüme sunulduğu ve esere dâhil edilip edilmediği gösterilir.
- Patent kaydı: Patent numarası, ülke, hak sahibi, güncel koruma durumu ve iddiaya esas istemler dosyalanır. Patent ailesindeki farklı ülke kayıtları birbirinin yerine geçirilmez.
- Teknik eşleştirme: İstem unsurlarıyla katkı veya eser arasındaki bağlantı açık bir karşılaştırmada gösterilir; yalnızca ürün adı veya kod benzerliğiyle yetinilmez.
- Dava kaydı: Davayı veya karşı davayı kimin açtığı, hangi talebi ileri sürdüğü ve başvuru tarihi resmî dava kayıtlarından belirlenir.
- Şirket ilişkisi: Lisansın kuruluş tanımı bakımından gereken kontrol ve grup bilgileri ilgili tarihle bağlantılı saklanır.
Patent sicil bilgileri ürün dokümanından ayrı incelenmelidir. Bir sunumda “patentli teknoloji” yazılması, somut ülkede hangi istemlerin hâlen korunduğunu göstermez. Sicil kayıtlarının aleniyeti ve işlemlerin hukuki etkileri bakımından patent sicili ve lisansın üçüncü kişilere etkisi yazısı tamamlayıcıdır. Teknik uzman ile hukukçu aynı patent numarası ve aynı ürün sürümü üzerinde çalışmalıdır.
Ürün ekibi için dava öncesi karar çerçevesi
İlk aşama, dava planındaki patent iddiasının Apache eseri veya katkıyı hedefleyip hedeflemediğinin belirlenmesidir. İkinci aşama, şirketin o eser için aldığı patent izinlerinin tespitidir. Üçüncü aşama, sona erme şartının gerçekleşmesi hâlinde kullanılan teknik çözümün hangi bağımsız hakka veya yeni izne dayanarak sürdürüleceğinin incelenmesidir. Bu sıra, dava hakkının kullanılmasını yasaklamaz; kararın ürün üzerindeki hukuki etkisini görünür kılar.
Tedarikçinin “açık kaynak olduğu için patent sorunu yok” açıklaması bu incelemenin yerine geçmez. Apache 2.0 Bölüm 7’deki garanti düzeni ile tedarikçinin müşteriye ayrıca verdiği sözleşmesel taahhüt birbirinden ayrılır. Tedarikçinin kabul ettiği destek veya zarar karşılama yükümlülüğü, bütün katkı sağlayıcıları kendiliğinden borç altına sokmaz. Ürünün kullanım sürekliliği için verilen ticari taahhüdün muhatabı ve kapsamı yazılı belgede açık bulunmalıdır.
Apache patent şartı hakkında sık sorulan sorular
Apache 2.0 hangi durumda patent lisansını sona erdirir?
Bölüm 3, lisans kapsamındaki eserin veya esere dâhil katkının patent ihlali oluşturduğunu ileri süren kullanıcının belirli patent davası açmasını düzenler. Bu şart gerçekleştiğinde o eser için lisans altında verilmiş patent izinlerinin dava tarihinden itibaren sona ermesi öngörülür.
Her patent davası bu sonucu doğurur mu?
Hayır. Dava iddiasının lisans kapsamındaki eser veya katkıyla metinde belirtilen bağı kurulmalıdır. Farklı ürün ya da farklı hukuki talep, sırf davacı Apache yazılımı kullanıyor diye otomatik olarak bu şartın kapsamına alınmaz.
Davayı mutlaka açık kaynak geliştiricisine mi açmak gerekir?
Metin herhangi bir kişiye veya kuruluşa karşı açılan ilgili patent davasını kapsar. Davalının geliştirici olması tek koşul değildir. Dava konusu iddianın eser veya katkıyla bağlantısı belirleyicidir.
Patent karşı davası da şartın içinde midir?
Evet. Bölüm 3 karşı dava ve çapraz talepleri açıkça sayar. Kullanıcının önce davalı olması, eser veya katkıya yönelttiği patent ihlali karşı talebini kendiliğinden kapsam dışında bırakmaz.
Mahkeme kararının kesinleşmesi beklenir mi?
Lisans metni sona erme tarihini ilgili davanın açıldığı tarihe bağlar. Davanın kazanılması veya kararın kesinleşmesi şartını bu cümleye eklemez. Dava kaydı ile lisansın etkisi bu nedenle başlangıçta birlikte incelenir.
Patent lisansı sona erince telif izni de otomatik biter mi?
Bölüm 3’teki sona erme cümlesi patent izinlerine yöneliktir. Bu cümleden tek başına telif lisansının da sona erdiği sonucu çıkarılamaz. Telif izni ve patent izni ayrı hükümlere göre değerlendirilir.
Apache katkısı şirketin bütün patentlerini lisanslar mı?
Hayır. İzin, katkı sağlayanın lisanslayabildiği ve katkının tek başına veya sunulduğu eserle birleşiminden zorunlu olarak kullanılan istemlerle sınırlıdır. Şirketin tüm patent portföyü kendiliğinden kapsam içine girmez.
Dava geri alınırsa patent izni otomatik geri gelir mi?
Bölüm 3 böyle bir genel otomatik yeniden yürürlük kuralı içermez. Yeniden kullanım için ayrı izin veya başka hukuki dayanak belirlenmelidir. Diğer açık kaynak lisanslarının düzeltme süreleri bu hükme taşınmaz.
Aynı gruptaki şirketlerin durumu ayrı mı incelenir?
Apache kuruluş tanımı kontrol eden, kontrol edilen ve ortak kontrol altındaki kuruluşları da kapsar. Somut grup yapısı bu tanıma göre incelenir. Yalnızca farklı ticaret unvanı bulunması incelemeyi tamamlamaz.
Türkiye’de patent lisansı şartına uymak hangi maddede düzenlenir?
SMK m.125/4 lisans alanın sözleşme şartlarına uymasını ve aykırılıkta patent sahibinin haklarını ileri sürmesini düzenler. Apache şartının somut etkisi ise uygulanacak hukuk, lisans kapsamı ve ilgili patent hakkı birlikte belirlenerek değerlendirilir.
Birincil lisans metni ve resmî kanunlar
- Apache Software Foundation – Apache License 2.0, Bölüm 1–3 ve 7–9
- Avrupa Komisyonu IP Helpdesk – Apache 2.0 açıklaması
- 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu – m.82, 85 ve 125
- 5718 sayılı MÖHUK – m.23 ve m.28
- 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu – m.1/B ve m.2
İstanbul ve Mersin ofisleri
İstanbul · Polaris Plaza
Maslak Ahi Evran Caddesi, Polaris Plaza No:21, Kat:9, 34475 Sarıyer/İstanbulMersin · Profit İş Merkezi
İhsaniye Mahallesi, 4903. Sokak, Profit İş Merkezi No:23, Kat:3, Daire:14, 33070 Akdeniz/MersinHukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
