MIT Lisanslı Kodda Telif Bildirimini Silmek: Ticari Yazılım ve FSEK Ek 4
MIT lisanslı kodu ticari üründe kullanmak serbesttir; telif ve izin bildirimlerini silerek dağıtmak lisansın bildirim şartına aykırıdır. MIT metni kullanım, değiştirme, birleştirme ve dağıtım bakımından geniş izin verirken, telif bildiriminin ve izin metninin yazılım kopyalarında veya esaslı bölümlerinde korunmasını şart koşar. Türkiye hukukunda konu yalnızca bir dosyanın unutulmasından ibaret değildir: FSEK Ek Madde 4, eser ve hak sahipliği ile kullanım koşullarını gösteren bilgilerin yetkisiz kaldırılmasını ayrıca düzenler.
Bir projede MIT lisanslı kütüphane kullanılması, ürünün tamamının ücretsiz dağıtılmasını veya bütün kaynak kodunun yayımlanmasını gerektiren bir hüküm içermez. Buna karşılık kapalı kaynak ticari ürün yapılması, üçüncü taraf bileşenin hak sahibini görünmez kılma yetkisi vermez. İncelemenin odağı, kullanılan bileşenin sürümü, o sürümle gelen izin metni, teslim edilen kopyalar ve bildirimin dağıtımda korunup korunmadığıdır.
Önce hangi kodun hangi lisansla alındığı belirlenir
Open Source Initiative tarafından yayımlanan MIT lisans metni, belirli bir yazılımın otomatik olarak MIT lisansına tabi olduğunu kanıtlamaz. Önce kullanılan projenin ilgili sürümündeki lisans kaydı incelenir. Paket yöneticisindeki kısa etiket, depo sayfasındaki açıklama ve dağıtım arşivindeki gerçek lisans dosyası karşılaştırılır. Bir projenin farklı sürümlerinin veya depo içindeki farklı klasörlerin aynı lisans rejiminde olduğu peşinen kabul edilmez.
Kaynak depo adresi, sürüm numarası, indirilen arşivin tarihi ve dosya özeti birlikte kaydedilmelidir. Bu kayıt, sonradan depo değiştiğinde hangi izin metnine dayanılarak kullanım yapıldığını gösterir. “İnternetten indirdik” açıklaması, kullanılan sürümle hak sahibinin verdiği izni ilişkilendirmez. Aynı ürün adına sahip bir çatallanmış depo veya üçüncü kişinin yeniden paketlediği dosya, asıl hak sahibinin izin kaydıyla ayrıca eşleştirilmelidir.
Bileşenin MIT lisanslı olduğu doğrulandıktan sonra şirketin kendi katkıları ayrılır. Açık kaynak bileşen, müşteriye özel geliştirilen modül ve başka lisansla alınmış görsel veya veri dosyası tek bir hak kalemi değildir. Bir kütüphanenin lisansı, projeyle birlikte indirilen bütün içeriklerin üzerinde sınırsız hak sağlamaz. Bu envanter, bildirimin hangi bileşene ait olduğunu doğru yazmanın da ön koşuludur.
MIT izni ile telif hakkının ortadan kalkması farklıdır
Bilgisayar programları, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu m.2 kapsamında ilim ve edebiyat eserleri arasında düzenlenir. Koruma bakımından m.1/B’deki hususiyet şartı da aranır. Programın ücretsiz erişime açılması, eser üzerindeki hakların kendiliğinden ortadan kalkması anlamına gelmez. Hak sahibinin belirli bir lisansla kullanım izni vermesi ile eserin koruma dışında olması ayrı hukuki durumlardır.
FSEK m.21 işleme, m.22 çoğaltma ve m.23 yayma haklarını düzenler. Yazılımı ürüne eklemek, değiştirmek ve müşteriye ulaştırmak gibi fiillerin hangi hakka ilişkin olduğu kullanım biçimine göre belirlenir. MIT lisansı bu kullanımlar için geniş bir izin çerçevesi sunar; izinle birlikte getirilen koşulun korunması da bu çerçevenin parçasıdır. Genel yazılım koruması için yazılımın telif hakkıyla korunması incelemesi tamamlayıcıdır.
Ticari üründeki bedelin alınmasıyla açık kaynak geliştiricisine lisans bedeli ödenmesi aynı mesele değildir. MIT’nin standart izin metni ücretsiz kullanım yetkisi verir; bu, ürünü satın alan müşteriden hizmet veya ürün bedeli alınmasını yasaklamaz. Ancak ücretsiz izni, hak sahibinin adını ve lisansını kaldırma izni olarak okumak mümkün değildir. Bildirim şartı, ekonomik modelin ücretli veya ücretsiz olmasından bağımsız değerlendirilir.
Korunması gereken iki bildirim hangileridir?
MIT metninin bildirim koşulu iki unsuru birlikte kapsar: Telif hakkını gösteren bildirim ve kullanım iznini açıklayan lisans bildirimi. Yalnızca uygulamanın bir köşesine bileşenin adını yazmak, bu iki unsuru içerdiğinin kontrolü yapılmadan yeterli kabul edilmemelidir. Hak sahibinin adı ve ilgili telif kaydı ile kullanılan sürümün lisans metni dağıtımın parçası olarak korunmalıdır.
Şirketin kendi telif bildirimini eklemesi, önceki hak sahibinin bildirimini silmesini gerektirmez. Yeni yazılan özgün modüller ve yapılan değişiklikler şirketin hak alanını ilgilendirirken, kullanılan üçüncü taraf kodun kaynağı ayrı gösterilir. Kullanıcının bütün kodun tek şirket tarafından üretildiği izlenimine yöneltilmesiyle, şirketin kendi katkısı için hak belirtmesi aynı işlem değildir. Bildirimlerin kapsamı, teknik bileşen sınırıyla uyumlu hazırlanmalıdır.
Birden fazla hak sahibinin bildirimlerini içeren pakette yalnızca ilk görünen adı korumak doğru bir yöntem değildir. Dağıtılan bileşenle gelen hak ve lisans kayıtları incelenir; son ürüne hangi kısımlar taşındıysa o kullanımın gerektirdiği kayıtlar muhafaza edilir. Otomatik olarak üretilen üçüncü taraf lisans dosyası da içerik kontrolünden geçirilmelidir. Dosyanın varlığı, eksik veya yanlış metinleri tek başına düzeltmez.
FSEK Ek Madde 4 bildirimin silinmesini neden ilgilendirir?
FSEK Ek Madde 4’ün ilk fıkrası; eser, eser sahibi, hak sahipliği ve eserin kullanım süreleri ile şartlarına ilişkin olarak eser nüshaları üzerinde bulunan veya topluma sunulması sırasında görülen bilgilerin yetkisiz kaldırılmasını ve değiştirilmesini yasaklar. Bu bilgileri temsil eden sayı ve kodlar da düzenlemenin kapsamındadır. Böylece hak bilgisinin silinmesi, yalnızca lisans metninin biçimsel düzeni olarak değerlendirilmez.
MIT lisansındaki telif ve izin bildirimleri bu nedenle içeriklerine göre Ek Madde 4 bakımından incelenir. Hangi bilginin kaldırıldığı, kaldırmaya izin verilip verilmediği ve değiştirilen kaydın hangi kopyayla birlikte kullanıldığı ortaya konulmalıdır. Ek Madde 4 ayrıca bu bilgileri yetkisiz değiştirilmiş veya kaldırılmış eser nüshalarının dağıtılması ve topluma sunulmasına ilişkin yasaklar içerir. Bir lisans etiketiyle yetinmek, bu incelemenin yerini tutmaz.
Bildirimin kaldırılmasıyla eserin sahibi olarak yanlış kişinin gösterilmesi de ayrı değerlendirilir. FSEK m.15, eserin hangi adla veya adsız sunulacağına ilişkin manevi hak çerçevesini düzenler. Her teknik paketleme hatası aynı fiil veya aynı kusur düzeyinde değildir; buna rağmen üçüncü taraf eser sahipliğinin şirketin kendi üretimi gibi sunulması, yalnızca bir teslim listesi eksikliği olarak geçiştirilemez. İddia ve delil, gerçekleştirilen somut davranışa göre kurulmalıdır.
Kaynak kod, derlenmiş uygulama ve web paketi nasıl ele alınır?
Bildirim denetimi, yalnızca geliştiricinin kendi bilgisayarındaki kaynak depoda yapılmamalıdır. Müşteriye teslim edilen kaynak kod arşivi, kurulum paketi, mobil uygulama, masaüstü programı veya web üzerinden indirilen dosya incelenir. Kaynak depoda lisansın bulunması, müşteriye ulaşan dağıtımın da aynı bildirimi içerdiğini kanıtlamaz. Uyum değerlendirmesi gerçek teslim çıktısı üzerinde tamamlanır.
Derleme ve küçültme işlemleri sırasında açıklama satırlarının silinmesi, telif ve izin bilgisinin son pakette kaybolmasına yol açar. Burada kontrol edilecek şey aracın “üretim sürümü hazır” bildirmesi değil, dağıtım içinde gerekli metinlerin korunmasıdır. Paketleme sistemi bunları ayrı bir lisans dosyasında taşıyorsa dosyanın gerçekten son ürüne eklendiği ve ilgili bileşenle ilişkisinin açık olduğu doğrulanmalıdır.
MIT metni bütün ürünler için tek bir ekranın adını veya sabit bir klasör yolunu zorunlu kılmaz. Buna rağmen yalnızca şirketin internet sitesinde genel bir açık kaynak sayfasına bağlantı vermek, bildirimin dağıtılan kopyaya dâhil edildiğini incelemeden yeterli ilan edilemez. Şirketin seçtiği yöntem, lisans koşulunu somut dağıtımda yerine getirmelidir. Teknik çözüm ürünün yapısına göre tasarlanır; hukuki koşul değiştirilmez.
Küçük kod parçaları için sabit bir satır sınırı var mı?
MIT lisansında bildirimin bütün kopyalarda veya yazılımın esaslı bölümlerinde korunması şartı bulunur. Metin, belirli sayıda satırın veya belli bir yüzde altındaki kodun koşulsuz kullanılabileceği bir eşik koymaz. Bu nedenle “on satırdan az kod için lisans gerekmez” gibi bir sayı lisansa eklenemez. Alınan kısmın niteliği, işlevi ve kaynak yazılımla ilişkisi incelenir.
Türk hukuku bakımından da her kısa kod satırının otomatik eser olduğu kabul edilmez. FSEK m.1/B ve m.2 çerçevesinde korunabilir ifade ile programın temelindeki düşünce ve ilkeler ayrılır. Bu değerlendirme, lisans bildiriminin bilerek kaldırılmasına genel bir izin sağlamaz. Bir parçanın korunabilirliği konusunda teknik ve hukuki inceleme yapılırken, kaynağının gizlenmesi yerine kullanılan parçanın kapsamı belgelenmelidir.
Değiştirilen veya kapalı kaynak ürüne eklenen kod
Kodun değiştirilmiş olması, önceki sürümden taşınan hak bildirimini kendiliğinden hükümsüz kılmaz. Şirket değişiklik yaptığı dosyaları ve kendi eklediği bölümleri belirler; önceki hak sahibinin kaydıyla kendi katkısını ayırt eder. MIT lisansının geniş değiştirme yetkisi, değişiklikten önceki telif ilişkisinin silinmesi anlamına gelmez. Üründeki hak tablosu, geliştirme geçmişini gerçeğe uygun yansıtmalıdır.
Aynı üründe farklı lisanslı bileşenlerin bulunması hâlinde, MIT bileşenin sağladığı izin diğer bileşenlerin koşullarına taşınamaz. Bir dosyadaki MIT bildirimi, projedeki başka bir kütüphanenin kaynak paylaşma veya farklı bildirim yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz. Şirketin ticari lisans sözleşmesi hazırlanırken müşteriye verilen haklar, üçüncü taraf bileşenler ve bunların bağımsız koşulları açıkça ayrılır.
Müşteriye “yazılımın tüm telif hakları devredildi” denilmesi de dışarıdan alınmış açık kaynak bileşenin mülkiyetini devretmez. FSEK m.48 ve m.52, hak devri ile kullanma izninin kapsamının doğru kurulmasını gerektirir. Şirket yalnızca sahip olduğu hakları ve izin zincirinin sağladığı kullanım yetkilerini taahhüt etmelidir. FSEK m.52 kapsamında yazılı hak sözleşmesi bu sözleşme düzeninin esaslarını açıklar.
Müşterinin kendi markasıyla sunacağı ürünlerde de aynı ayrım korunur. Arayüzde geliştiricinin ticari logosunun gösterilmemesi için yapılan anlaşma, açık kaynak hak sahibinin zorunlu bildirimlerinin kaldırılmasına izin vermez. Müşteri ile tedarikçi, kendilerine ait olmayan üçüncü taraf haklarını aralarındaki marka görünürlüğü hükmüyle değiştiremez. Ürün markası, geliştirici tanıtımı ve lisans bildirimi teslim sözleşmesinde ayrı başlıklar hâline getirilmelidir.
Lisans bildirimi eksikliği tespit edildiğinde ne yapılır?
İlk işlem, eksikliğin hangi sürüm ve teslimlerde bulunduğunu belirlemektir. Kaynak depoya lisans dosyası eklemek, geçmişte müşteriye gönderilen arşivi veya uygulama mağazasındaki mevcut paketi kendiliğinden değiştirmez. Hatalı dağıtımın kapsamı çıkarılır; düzeltilen paket hazırlanır ve ilgili teslimler için giderim planı oluşturulur. Önceki dosyalar delil olarak saklanırken düzeltilmiş sürüm ayrıca işaretlenir.
MIT lisansında bütün ihlaller için tanınmış genel bir otuz günlük otomatik düzeltme süresi bulunmaz. Başka lisansın süre mekanizması MIT’ye taşınmamalıdır. Bildirimin tamamlanması gelecekteki uyum için gereklidir; geçmişteki fiilin hukuki sonuçlarını kendiliğinden ortadan kaldırdığı söylenemez. Hak sahibinin ayrı izni, tarafların yazışmaları ve üzerinde anlaşılan giderim kapsamı ayrıca kayda alınmalıdır.
Eksiklik geliştirici veya tedarikçi tarafından oluşturulmuşsa müşteriyle arasındaki sözleşme de incelenir. Üçüncü taraf lisanslarının sağlanması, bileşen listesinin teslimi ve telif ihlali iddialarında destek yükümlülüğü kimin edimi olarak belirlenmiştir? Hak sahibine karşı izin koşuluna uyma gereği ile müşteri ve tedarikçi arasındaki giderim veya zarar paylaşımı farklı ilişkilerdir. Tedarikçiye başvurmak, ihlalli dağıtımın sürdürülmesi için izin yerine geçmez.
İhlal iddiasında hangi deliller hazırlanır?
- Asıl bileşen kaydı: Kaynak depo adresi, sürüm, indirme tarihi, arşiv özeti ve o sürümün lisans metni birlikte korunur.
- Kod eşleştirmesi: Alınan dosyalar ve bölümler, şirketin kendi kodundan ve başka üçüncü taraf bileşenlerden ayrılarak gösterilir.
- Dağıtım nüshası: Müşteriye veya kullanıcıya ulaşan gerçek kurulum, arşiv ya da web paketi elde edilir; yalnız geliştirme deposuyla yetinilmez.
- Bildirim karşılaştırması: Asıl paketteki telif ve izin kayıtlarıyla dağıtılan paketteki kayıtlar yan yana incelenir; kaldırılan veya değiştirilen bilgi belirlenir.
- Hak ve yetki belgeleri: Talepte bulunan kişinin hak sahipliği, lisans verme yetkisi ve varsa şirket içi hak kullanım ilişkisi belgelenir.
- Düzeltme kronolojisi: Bildirimin öğrenildiği tarih, ihtar, cevap, yeni sürüm ve müşteriye yapılan giderim teslimleri ayrı kaydedilir.
Kod benzerliği raporunda yalnızca toplam benzerlik yüzdesi sunmak, bildirimin ihlal edildiğini göstermeye yetmez. Hangi korunan kısmın hangi izinle alındığı ve hangi dağıtımda bildirimin eksildiği somutlaştırılmalıdır. Bir bileşenin projede bulunduğunun tespiti ile lisans koşullarının ihlal edildiğinin tespiti iki ayrı adımdır. Teknik rapor, hukukçunun inceleyeceği bu bağlantıyı açık kurmalıdır.
Durdurma ve bedel talepleri nasıl ayrılır?
FSEK m.69, mali veya manevi haklara yönelik ihlal tehlikesinin ve devam veya tekrar riskinin önlenmesi talebini düzenler. Bildirimsiz dağıtım sürüyorsa hangi ürün ve sürümdeki kullanımın durdurulmasının istendiği açıkça belirtilir. Talebin sınırı, kanıtlanan ihlalle bağlantılı kurulmalıdır. Telif hakkı ihlalinin önlenmesi davası genel dava çerçevesini ayrıntılı açıklar.
FSEK m.68’deki bedel talebi ile m.70’teki tazminat talebi aynı hukuki hesap değildir. MIT kodunun ücretsiz lisanslanması, her dosyada kendiliğinden sıfır zarar veya kendiliğinden yüksek bir lisans bedeli sonucu doğurmaz. İzin kapsamı, ihlalin niteliği, talebin dayanağı ve hesap unsurları ortaya konulmalıdır. Bildirim eksikliği için kanunda sabit bir “MIT lisansı cezası” veya bütün ürün cirosunu esas alan otomatik oran bulunmaz.
Dava ve bildirim süreleri talebin hukuki niteliğine göre belirlenir; açık kaynak kod kullanılması bütün uyuşmazlıklara özgü tek bir süre yaratmaz. Şirketin önceliği, mevcut dağıtımı doğru sürümle ilişkilendirmek, delilleri bozmadan korumak ve devam eden lisans eksikliğini gidermektir. Resmî bir mahkeme kararı bulunmadan belirli bir uyuşmazlığın mutlaka hangi tazminat tutarıyla sonuçlanacağını ileri sürmek bu hukuki çerçeveyle bağdaşmaz.
MIT lisansı hakkında sık sorulan sorular
MIT lisanslı kod ücretli yazılımda kullanılabilir mi?
Evet. Standart MIT metni ticari kullanımı ve yazılım kopyalarının satışını kapsayan geniş izinler verir. Bu izin, telif ve izin bildirimlerinin korunması koşuluyla birlikte uygulanır. Ücretli ürün geliştirmek, bildirimleri silme yetkisi vermez.
MIT lisanslı kod kullanınca bütün kaynak kodunu açmak gerekir mi?
Standart MIT metni, bütün ticari ürünün kaynak kodunu yayımlama şartı içermez. Bununla birlikte aynı üründeki diğer lisanslı bileşenlerin koşulları ayrıca incelenir. MIT bileşenin izni, başka bileşenin yükümlülüklerini kaldırmaz.
Yalnızca kütüphane adını yazmak yeterli midir?
Kütüphane adı tek başına telif ve izin bildirimlerinin tamamı değildir. Kullanılan sürümle gelen hak sahibi kaydı ve lisans bildirimi dağıtılan kopya bakımından kontrol edilmelidir. Bildirimin kapsamı somut bileşenle eşleştirilir.
Derleme sırasında lisans yorumları silinirse ne olur?
Son dağıtımda gereken telif ve izin bildiriminin korunup korunmadığı incelenir. Kaynak depoda metnin bulunması yeterli bir son kontrol değildir. Derlenen veya küçültülen paketin lisans kayıtları gerçek teslim nüshası üzerinden doğrulanmalıdır.
Şirket kendi telif bildirimini ekleyebilir mi?
Şirket kendi özgün katkıları için hak bildirimi eklerken üçüncü taraf kodun mevcut hak bildirimlerini korumalıdır. Kendi kaydını eklemek, önceki hak sahibinin adını veya kullanım iznini silme yetkisi vermez.
On satırdan az MIT kodunda bildirim şartı kalkar mı?
MIT metninde böyle bir satır sınırı yoktur. Alınan bölümün niteliği ve kapsamı incelenir. Türk hukuku bakımından korunabilir ifade ile fikir ve ilkeler de FSEK m.1/B ve m.2 uyarınca ayrılır; sabit sayı üzerinden genel muafiyet kurulmaz.
Telif bilgisinin silinmesi hangi kanun maddesiyle ilgilidir?
FSEK Ek Madde 4, eser, hak sahibi ve kullanım koşullarına ilişkin bilgilerin yetkisiz kaldırılmasını veya değiştirilmesini düzenler. Somut bildirim içeriği ve gerçekleştirilen fiil bu hüküm açısından ayrıca incelenir.
MIT lisansında otomatik otuz günlük düzeltme süresi var mı?
Standart MIT metninde bütün ihlallere tanınmış böyle bir genel süre yoktur. Başka açık kaynak lisanslarının süreleri MIT’ye uygulanmaz. Düzeltme yapılması ile geçmiş fiilden doğan taleplerin sona ermesi aynı sonuç değildir.
Ücretsiz lisans bulunduğu için her tazminat talebi sıfır mı olur?
Hayır. Talebin FSEK m.68 veya m.70 gibi hangi hukuki temele dayandığı ve hesap unsurları belirlenir. Ücretsiz lisans bilgisi değerlendirilir; tek başına bütün talepler için otomatik sıfır veya otomatik yüksek bedel sonucu kurulmaz.
Müşteriye bütün telif haklarının devredildiği yazılırsa MIT bileşen de devredilir mi?
Şirket sahip olmadığı üçüncü taraf mali hakları müşteriye kendiliğinden devredemez. Açık kaynak bileşenin izin rejimi korunur; şirketin kendi geliştirmeleri ve üçüncü taraf kullanımları sözleşmede ayrı tanımlanır. FSEK m.48 ve m.52 bu ayrımda dikkate alınır.
Mevzuat ve birincil lisans kaynakları
Bu incelemede MIT’nin standart izin ve bildirim koşulu, Türk hukukundaki eser, mali hak, hak bilgisi ve ihlal talepleriyle birlikte ele alınmıştır. Lisans metni kanun yerine geçirilmemiş; Türk hukuku değerlendirmesi 5846 sayılı Kanun’un ilgili hükümlerine bağlanmıştır.
- MIT lisansının birincil metni – Open Source Initiative
- 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu – Resmî Mevzuat Bilgi Sistemi
- Eser ve hak sahipliği hakkında resmî açıklamalar – Kültür ve Turizm Bakanlığı
İstanbul ve Mersin ofisleri
İstanbul · Polaris Plaza
Maslak Ahi Evran Caddesi, Polaris Plaza No:21, Kat:9, 34475 Sarıyer/İstanbulMersin · Profit İş Merkezi
İhsaniye Mahallesi, 4903. Sokak, Profit İş Merkezi No:23, Kat:3, Daire:14, 33070 Akdeniz/MersinHukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
