Arama Sonunda Eşya Listesi Verilmek Zorunda mı? CMK 121 Belge Hakkı 2026
CMK 121 Arama Sonunda Kişiye Hangi Hakları Veriyor?
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.121, aramanın sona ermesinden sonra işlemin belgelendirilmesini düzenler. Arama, kişinin konutuna, işyerine, eşyasına veya özel yaşam alanına müdahale ettiği için işlem bittiğinde hangi hukuki nedenle arama yapıldığının ve hangi eşyanın alındığının izlenebilir olması gerekir.
Madde üç önemli güvence getirir. Birincisi, hakkında arama işlemi uygulanan kişiye istemi üzerine aramanın hukuki dayanağını gösteren belge verilmesidir. İkincisi, el konulan veya koruma altına alınan eşyanın listesinin verilmesidir. Üçüncüsü, aramada şüpheyi haklı kılan bir şey bulunmamışsa bunun belgelendirilmesidir.
Bu hükümler yalnız şekli formalite değildir. Sonradan hangi cihazın, belgenin, para veya eşyanın kolluk tarafından alındığı konusunda uyuşmazlık çıkmasını önler. Aynı zamanda arama kararının kapsamının aşılıp aşılmadığı ve el koyma işleminin soruşturmayla bağlantılı olup olmadığı denetlenebilir.
Aramanın Hangi Maddeye Göre Yapıldığını Gösteren Belge
CMK m.121/1 uyarınca, hakkında arama işlemi uygulanan kimseye istemi üzerine aramanın CMK m.116 veya m.117’ye göre yapıldığını belirten belge verilir. CMK m.116 şüpheli veya sanıkla ilgili aramayı; m.117 ise diğer kişilerle ilgili aramayı düzenler. Bu ayrım aramanın hangi hukuki statü üzerinden gerçekleştirildiğini gösterir.
CMK m.116 kapsamındaki aramada soruşturma veya kovuşturma konusu fiilin niteliği de belgede belirtilir. Böylece kişi, evinin veya eşyasının hangi suç isnadı nedeniyle arandığını daha açık biçimde öğrenebilir. Bu bilgi savunmanın aramanın kapsamını değerlendirmesi bakımından önemlidir.
Belgenin istem üzerine verilmesi, kişinin bu hakkı kullanmasının önemsiz olduğu anlamına gelmez. Arama sonrasında müdafi, arama kararının veya emrinin örneğini, arama tutanağını ve CMK m.121 kapsamındaki belgeyi dosyadan kontrol etmelidir.
Elkonulan veya Koruma Altına Alınan Eşyanın Listesi
Arama sırasında suç delili olabileceği düşünülen eşya bulunabilir. Bu eşya CMK’daki şartlar çerçevesinde koruma altına alınabilir veya el konulabilir. CMK m.121, alınan eşyanın listesinin yapılmasını ve istem üzerine kişiye verilmesini öngörür.
Liste mümkün olduğunca ayırt edici hazırlanmalıdır. Telefon için marka, model, renk, IMEI veya seri numarası; bilgisayar için marka, model ve seri numarası; harici disk veya USB için kapasite ve ayırt edici numara; para için miktar ve para birimi; belge için dosya veya klasör tanımı yazılabilir. Amaç, alınan eşyanın sonradan başka eşyayla karışmasını önlemektir.
“Bir adet elektronik eşya” veya “çeşitli evraklar” gibi çok genel tanımlar, özellikle çok sayıda materyalin bulunduğu aramalarda uyuşmazlık yaratır. Müdafi veya eşya sahibi, listede eksik veya yanlış tanım görürse bunu arama/el koyma tutanağına ve teslim belgesine şerh ettirmelidir.
Aramada Suç Delili Bulunmadıysa Belge Alınabilir mi?
Evet. CMK m.121, şüpheyi haklı kılan bir şey elde edilmemiş olması hâlinde bunun belirtildiği belgenin istem üzerine verilmesini düzenler. Bu belge, aramanın sonucunun boş olduğunu resmî şekilde gösterir.
Özellikle ticari işletme, şirket ofisi veya mesleki çalışma alanında yapılan aramalarda “herhangi bir suç unsuruna rastlanmadı” niteliğindeki kayıt ileride itibar, idari süreç veya başka soruşturmalar bakımından önem taşıyabilir. Arama yapıldığı olgusu ile aramada delil bulunduğu olgusu aynı değildir.
Belgede aramanın tarih ve yeri, soruşturma bağlantısı ve sonuç hakkında açık kayıt bulunması faydalıdır. Daha sonra yalnız kolluk personelinin hatırlamasına dayanmak yerine yazılı belge üzerinden değerlendirme yapılabilir.
Elkonulan Eşya Nasıl Mühürlenir veya İşaretlenir?
CMK m.121/3, el konulan eşyanın tam bir listesinin yapılmasını ve bu eşyanın resmî mühürle mühürlenmesini veya bir işaret konulmasını düzenler. Bu güvence, eşyanın kimliğini ve bütünlüğünü korumayı amaçlar.
Özellikle dijital cihaz, uyuşturucu olduğu iddia edilen madde, değerli eşya veya çok sayıda belgenin bulunduğu dosyalarda muhafaza zinciri önemlidir. Eşyanın kim tarafından, ne zaman teslim alındığı; hangi ambalaja konulduğu; mühür numarası veya teslim-tesellüm bilgileri kaydedilmelidir.
Mühürleme ve işaretleme, eşyanın mutlaka suç delili olduğu anlamına gelmez. Bu işlem yalnız muhafaza sürecinin güvenilirliğini sağlar. Eşyanın delil niteliği, hukuka uygun elde edilip edilmediği ve iade edilip edilmeyeceği ayrı hukuki konulardır.
CMK 121 Belgesi ile Arama Tutanağı Aynı Şey mi?
Hayır. Arama tutanağı, arama işleminin nasıl yürütüldüğünü ve kimlerin hazır bulunduğunu kayıt altına alan soruşturma evrakıdır. CMK m.119/3, arama tutanağına işlemi yapanların açık kimliklerinin yazılmasını öngörür. CMK m.121 ise işlem sonrasında kişiye verilecek belge ve eşya listesini ayrıca düzenler.
Uygulamada bazı bilgiler aynı belgede toplanabilir; ancak hukuki işlevler farklıdır. Müdafi, yalnız “arama tutanağı var” diyerek el konulan eşya listesinin bulunup bulunmadığını atlamamalıdır. Özellikle eşyanın iadesi talebinde hangi kalemin dosyada bulunduğu net olmalıdır.
Arama kararını kimin verebileceği için CMK 119 Arama Kararı; avukatın hazır bulunma hakkı için CMK 120/3 Avukat Hakkı rehberleri incelenebilir.
Telefon ve Bilgisayar Elkonulduğunda Listede Ne Yazmalı?
Telefon ve bilgisayar gibi dijital cihazlar yüksek miktarda kişisel veri içerir. Bu nedenle cihazın kendisinin kimliği ile cihaz içeriğine ilişkin adli işlem birbirinden ayrılmalıdır. El koyma listesinde cihazın ayırt edici özellikleri yazılmalı; daha sonra cihaz üzerinde yapılacak inceleme CMK m.134 gibi özel hükümlerin şartlarına göre yürütülmelidir.
Örneğin “iPhone telefon” yerine model, renk, fiziksel durum, IMEI/seri numarası ve SIM kart bilgisi; bilgisayarda marka, model, seri numarası, disk bilgisi gibi unsurlar kayıt altına alınabilir. Cihazın yanında şarj aleti, SIM kart, harici disk veya başka aksesuar alınmışsa bunlar da ayrı kalem olarak yazılmalıdır.
Dijital kopya alınması hâlinde kopyanın bütünlüğünün nasıl sağlandığı, imaj alma işleminin tutanağı ve varsa hash değeri teknik incelemenin güvenilirliği bakımından önem taşır. Bu konular CMK m.134 rehberinde ayrıca ele alınmalıdır.
Eşya Listesi Eksik veya Yanlışsa Ne Yapılmalı?
Arama sırasında veya hemen sonrasında liste kontrol edilmelidir. Fiziken alınan eşya listede yoksa, listede bulunmayan bir eşyanın teslim edildiği görülüyorsa veya seri numarası yanlışsa müdafi ve eşya sahibi bunu yazılı olarak bildirmelidir. Arama tutanağına şerh düşmek, daha sonraki ispat sorununu azaltır.
Aramadan sonra eksiklik fark edilmişse soruşturma dosyasına dilekçe verilerek hangi eşyanın alındığı, listede nasıl yer aldığı ve düzeltme talebi somut biçimde açıklanabilir. Varsa fotoğraf, satın alma belgesi, cihaz kutusu, seri numarası kaydı veya tanık bilgisi eklenebilir.
İtirazın amacı yalnız belgeyi düzeltmek değildir. El konulan eşyanın gerçekten dosyada bulunup bulunmadığı, muhafaza zinciri ve ileride iade talebinin konusu da bu kayıtla belirlenir.
Elkonulan Eşya Ne Zaman İade Edilir?
CMK m.131, muhafazasına gerek kalmayan veya müsadereye tabi tutulmayacağı anlaşılan eşyanın iadesini düzenler. Eşya soruşturma için artık gerekli değilse ve müsadere koşulları yoksa savcı, hâkim veya mahkeme iade konusunda karar verir.
Bu nedenle CMK m.121’deki eşya listesi, m.131 uyarınca yapılacak iade başvurusunun temelidir. Hangi telefon, bilgisayar, para veya belgenin geri istendiği liste üzerinden açıkça gösterilebilir.
Eşyanın iadesi hakkında ayrıntılı rehber ayrıca yayımlanacaktır. İade talebinde yalnız “eşyalarım geri verilsin” demek yerine her eşyanın soruşturma bakımından neden artık gerekli olmadığı ve müsadere şartlarının neden bulunmadığı açıklanmalıdır.
Türkiye Geneli ve Mersin Uygulaması
CMK m.121 Türkiye genelinde aynıdır. Mersin’de yapılan aramada da el konulan eşya listesinin tutulması ve istem üzerine belge verilmesi bakımından farklı bir yerel kural yoktur. Arama işlemini yapan kolluk birimi değişse bile kanuni yükümlülük aynıdır.
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu’nun tek fiziksel ofisi Mersin’dedir. Arama-el koyma tutanaklarının denetimi, eşya listesi uyuşmazlıkları ve iade talepleri Mersin’den yürütülür; Türkiye genelindeki dosyalarda usul ve vekâlet kuralları çerçevesinde hukuki takip sağlanır.
Güncel mevzuat için Adalet Bakanlığı CMK metni kontrol edilmelidir.
Arama Sonrası Belge ve Eşya Listesi Hakkında Sık Sorulan Sorular
1. Arama sonunda belge isteme hakkım var mı?
Evet. CMK m.121 kapsamında aramanın dayanağını gösteren belge istem üzerine verilir.
2. Elkonulan eşyaların listesi verilmek zorunda mı?
El konulan veya koruma altına alınan eşyanın listesi hazırlanmalı ve istem üzerine kişiye verilmelidir.
3. Aramada hiçbir şey bulunmadıysa belge alınabilir mi?
Evet. Şüpheyi haklı kılan bir şey elde edilmediğini gösteren belge istem üzerine verilir.
4. Telefonun seri numarası listede yazmalı mı?
Kanun “tam liste” öngörür. Cihazı ayırt eden marka, model ve seri/IMEI bilgilerinin kayda geçirilmesi uyuşmazlığı önler.
5. Eşya mühürlenir mi?
CMK m.121/3 el konulan eşyanın resmî mühürle mühürlenmesini veya işaretlenmesini düzenler.
6. Arama tutanağı ile eşya listesi aynı mı?
Hukuki işlevleri farklıdır. Arama tutanağı işlemi, eşya listesi alınan materyali gösterir.
7. Liste eksikse ne yapılır?
Eksiklik tutanağa şerh edilerek ve soruşturma dosyasına yazılı dilekçe sunularak düzeltilmesi istenmelidir.
8. Elkonulan eşya hemen iade edilir mi?
CMK m.131’e göre muhafazasına gerek kalmadığında veya müsadere edilmeyeceği anlaşıldığında iade gündeme gelir.
9. Dijital cihaz için özel kural var mı?
Evet. Bilgisayar ve dijital kopyalama bakımından CMK m.134’te ayrıca özel hükümler vardır.
10. Avukat listeyi kontrol edebilir mi?
Evet. Müdafi aramada hazır bulunabilir ve düzenlenen tutanak ile listeleri hukuki açıdan kontrol edebilir.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
