Aşkın Zarar Nedir? TBK 122’ye Göre Temerrüt Faizini Aşan Zarar Davası 2026

Aşkın zarar nedir?

Aşkın zarar, para borcunun geç ödenmesi nedeniyle alacaklının uğradığı ve temerrüt faizinin karşılamaya yetmediği ek malvarlığı kaybıdır. Eski terminolojide munzam zarar olarak adlandırılan bu kurum TBK m.122’de düzenlenmiştir.

Temerrüt faizi, para borcunun gecikmesine bağlanan götürü nitelikte bir karşılıktır. Alacaklı bu faiz için ayrıca gerçek zararını ispat etmez. Aşkın zarar ise temerrüt faizinin üzerinde kalan gerçek zarar farkıdır ve somutlaştırılmalıdır.

Vadesinde ödenmeyen para nedeniyle zorunlu kredi kullanılması, belirli bir borcun daha yüksek maliyetle finansmanı veya gecikmeye bağlı ölçülebilir ek giderler TBK m.122 incelemesine konu olabilir. Talep, gecikme ile zarar arasındaki nedensellik bağına dayanır.

TBK m.122 şartları

Birinci şart borçlunun para borcunda temerrüde düşmüş olmasıdır. Temerrüt tarihi TBK m.117 ve varsa özel hükümlere göre belirlenir. Temerrüt oluşmadan m.122 uygulanmaz.

İkinci şart, alacaklının temerrüt faizini aşan gerçek bir zarara uğramasıdır. Zararın tamamı ikinci kez istenmez; temerrüt faizinin karşıladığı kısım düşülür ve yalnız kalan fark talep edilir.

Üçüncü şart zarar ile temerrüt arasında uygun nedensellik bağıdır. Borcun geç ödenmesinden bağımsız ticari veya kişisel kayıp borçluya aşkın zarar olarak yüklenemez.

Dördüncü unsur kusurdur. TBK m.122 kusursuzluk ispatını borçluya yükler. Borçlu temerrütte hiçbir kusuru bulunmadığını ispat etmedikçe diğer şartları oluşan aşkın zararı gidermekle yükümlüdür.

Aşkın zarar ile temerrüt faizi arasındaki fark

Temerrüt faizi borçlunun gecikmesiyle işler; aşkın zarar ise temerrüt faizinin karşılamadığı gerçek kayıptır. Doğru hesapta önce ilgili dönemin temerrüt faizi bulunur, sonra aynı gecikmenin alacaklı malvarlığında yarattığı gerçek ekonomik kayıp tespit edilir.

Gerçek zarar temerrüt faizinden yüksekse aradaki fark m.122’nin konusudur. Gerçek zarar faize eşit veya daha düşükse aşkın zarar oluşmaz. Bu nedenle temerrüt faizi hesabı aşkın zarar talebinin matematiksel başlangıç noktasıdır.

2026 faiz sistemi için 2026 Temerrüt Faizi ve 3095 m.2 rehberi incelenebilir.

Aşkın zararı kim ispat eder?

Alacaklı borcun varlığını, temerrüt tarihini, temerrüt faizini aşan zararını ve zarar ile gecikme arasındaki nedensellik bağını ispatlar. Borçlu ise temerrüde düşmekte hiçbir kusuru olmadığını kanıtlayarak sorumluluktan kurtulabilir.

Kredi kullanılmışsa kredi sözleşmesi, ödeme planı, efektif finansman maliyeti ve banka hareketleri; başka bir borcun daha yüksek maliyetle kapatıldığı ileri sürülüyorsa o borcun dayanağı ve ödeme kayıtları dosyalanmalıdır.

Tacirlerde ticari defter, bilanço, kredi hesabı ve finansman giderleri; gerçek kişilerde zorunlu borçlanma ve ek ödeme belgeleri önem taşır. Her kayıt temerrüt dönemiyle kronolojik biçimde ilişkilendirilmelidir.

Borçlunun kusursuzluk savunması

Borçlu para borcunu zamanında ödeyememesinde kendisine yüklenebilecek hiçbir kusur bulunmadığını göstermelidir. Salt nakit sıkışıklığı, finansman bulamama veya ticari planlama hatası tek başına kusursuzluk kanıtı değildir.

Alacaklının davranışı zararın artmasına neden olmuşsa TBK’nın tazminat hükümleri çerçevesinde ayrıca değerlendirme yapılır. Buna rağmen m.122’de temel dağılım açıktır: zarar ve nedensellik alacaklıya, kusursuzluk borçluya aittir.

Aşkın zarar nasıl hesaplanır?

İlk adım temerrüdün başlangıç ve bitiş tarihlerini belirlemektir. İkinci adım bu dönem için asıl alacağa işlemiş temerrüt faizini hesaplamaktır. Üçüncü adım alacaklının aynı gecikme nedeniyle uğradığı gerçek mali kaybı tespit etmektir.

Örneğin 1.000.000 TL’nin geç ödenmesi nedeniyle alacaklı zorunlu olarak kredi kullanmış ve temerrüt döneminde 420.000 TL finansman maliyetine katlanmışsa; aynı dönem temerrüt faizi 300.000 TL ise diğer şartlarla 120.000 TL fark aşkın zarar incelemesine konu edilir.

Kredi temerrütle ilgisiz başka bir yatırım için kullanılmışsa nedensellik yoktur. Kredi tarihi, borcun vadesi, ihtar, tahsilat ve para hareketleri aynı kronoloji içinde incelenmelidir.

Faiz oranı dönem içinde değişmişse temerrüt faizi dönemlere ayrılır. Gerçek zarar da aynı dönemlerle karşılaştırılır. Tek bir güncel oran geçmiş tüm süreye uygulanmaz.

Enflasyon veya döviz artışı tek başına aşkın zarar mıdır?

TBK m.122 temerrüt faizini aşan zarar arar. Kanun belirli bir TÜFE, döviz veya altın artışını otomatik tazminat formülü olarak yazmamıştır. Ekonomik göstergeler hesapta veri olabilir; fakat alacaklının kendi malvarlığında temerrüt nedeniyle ortaya çıkan kayıp somutlaştırılmalıdır.

Adalet Bakanlığı bünyesindeki güncel akademik yayınlarda da yüksek enflasyon ve ekonomik dalgalanmanın zarar ispatındaki rolü ayrı bir tartışma başlığı olarak ele alınmaktadır. Bu nedenle dosyada somut zarar belgeleri belirleyicidir.

“Para değer kaybetti” ifadesi tek başına hesap cetveli oluşturmaz. Hangi tarihte hangi malvarlığı kaybının doğduğu ve temerrüt faizinin bunu ne ölçüde karşılamadığı açıklanmalıdır.

Aşkın zarar aynı davada istenebilir mi?

Evet. TBK m.122/2, temerrüt faizini aşan zarar miktarı görülmekte olan davada belirlenebiliyorsa davacının istemi üzerine hâkimin esas hakkında karar verirken bu zararın miktarına da hükmedeceğini açıkça düzenler.

Hâkim aşkın zarara kendiliğinden hükmetmez. Talep açıkça ileri sürülmelidir. Zarar daha sonra doğmuş veya mevcut davada belirlenememişse ayrı dava gündeme gelebilir.

Talep artırımı, ıslah, belirsiz alacak ve kısmi dava hükümleri HMK şartlarına göre uygulanır. Talep sonucunda aşkın zarar ile temerrüt faizi birbirinden ayrılmalıdır.

İcra takibi yapılmışsa aşkın zarar istenebilir mi?

Asıl alacak için icra takibi yapılması ve takipte temerrüt faizi istenmesi m.122 talebini ortadan kaldırmaz. Temerrüt faizini aşan gerçek zarar varsa ayrıca ileri sürülebilir.

İcra dosyasındaki kısmi tahsilat tarihleri önemlidir. Tahsilat yapıldıkça kalan anapara ve devam eden temerrüt faizi değişir. Aşkın zarar hesabı da bu değişime göre dönemsel yapılmalıdır.

Faiz oranına veya başlangıç tarihine itiraz varsa önce doğru temerrüt faizi belirlenir. Aşkın zarar, doğru hesaplanmış faiz tutarını aşan kısımdır.

Zamanaşımı nasıl değerlendirilir?

Aşkın zarar talebinin zamanaşımında temel hukuki ilişkinin niteliği, zararın doğduğu tarih ve varsa özel kanuni süre birlikte incelenir. Sözleşmeden doğan genel taleplerde TBK m.146’daki on yıllık süre, kanunda başka bir süre öngörülmemişse temel hükümdür.

İşçilik, kira, tüketici, taşıma, sigorta ve diğer özel ilişkilerde farklı süreler bulunabilir. Bu nedenle her aşkın zarar talebine tek bir zamanaşımı süresi uygulanmaz.

İcra takibi, dava ve borç ikrarı gibi zamanaşımını kesen işlemler dosyanın tarihçesine göre ayrıca değerlendirilmelidir.

Hangi deliller toplanmalıdır?

Asıl sözleşme, fatura, borç ikrarı, ihtarname, icra dosyası, mahkeme kararı, tahsilat makbuzları ve banka hareketleri öncelikle temerrüt tarihini ve borç miktarını gösterir.

Kredi sözleşmeleri, kredi hesap özetleri, faiz ve komisyon tahakkukları, zorunlu borçlanma belgeleri, ödeme planları, döviz yükümlülükleri, ticari defterler ve muhasebe kayıtları gerçek zarar iddiasını destekler.

Belge tarihleri temerrüt dönemiyle örtüşmelidir. Temerrütten önce zaten mevcut olan finansman gideri, sırf borç geç ödendi diye aşkın zarar kalemine dönüşmez.

Hesap tablosu nasıl kurulmalıdır?

Uzun süreli alacakta hesap tablosunda dönem başlangıç ve bitişi, kalan anapara, geçerli temerrüt faizi, gerçekleşen finansman maliyeti ve iki tutar arasındaki fark ayrı sütunlarda gösterilmelidir.

Kısmi ödeme varsa ödeme tarihi itibarıyla borç yeniden belirlenir. Ödenmiş kısım için sonraki dönemde zarar hesabı yapılmaz. Böylece gerçekte mevcut olmayan bir zarar yaratılması önlenir.

Döviz yükümlülüğüne dayanılıyorsa bunun hangi sözleşmeden veya zorunlu ödemeden kaynaklandığı belgelenmelidir. Temerrütten bağımsız yatırım tercihi borçluya yüklenemez.

Borçlu hangi itirazları ileri sürebilir?

Borçlu temerrüt tarihine, faiz hesabına, zararın varlığına, nedensellik bağına ve zarar miktarına itiraz edebilir. Ayrıca TBK m.122 uyarınca kusursuzluğunu ispat edebilir.

İleri sürülen kredi maliyetinin borçla ilgisiz olduğu, kredinin temerrütten önce kullanıldığı, giderin başka ticari faaliyetten doğduğu veya temerrüt faizinin gerçek zararı tamamen karşıladığı savunulabilir.

Davacı toplam zararın tamamını ayrıca istiyorsa mükerrer tazminat itirazı yapılabilir. M.122 yalnız temerrüt faizinin karşılamadığı net farkı kapsar.

Kanuni faiz sistemiyle bağlantı

Aşkın zarar hesabı, doğru temerrüt faizi bilinmeden yapılamaz. 2026’da 3095 sayılı Kanun m.1 değiştiği için dönemsel faiz hesabının güncel sisteme göre kurulması gerekir.

2026 kanuni faiz oranı ve 3095 m.1 rehberi yeni reeskont formülünü açıklar. Ticari işlerde ayrıca 3095 m.2’deki avans faizi seçeneği değerlendirilir.

Bu ayrım aşkın zarar tutarını doğrudan etkiler; düşük veya yanlış hesaplanan temerrüt faizi aşkın zarar farkını yapay biçimde büyütür.

Türkiye geneli ve Mersin uygulaması

TBK m.122 Türkiye genelinde uygulanır. Mersin’de görülen alacak, ticaret, kira veya tazminat uyuşmazlıklarında da aynı maddi hukuk kuralı geçerlidir.

Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu İstanbul ve Mersin’deki fiziksel ofislerinden alacak ve tazminat dosyalarını görev ve yetki kuralları çerçevesinde takip eder.

Aşkın zarar hakkında sık sorulan sorular

Aşkın zarar hangi maddede?

6098 sayılı TBK m.122’de.

Aşkın zarar için temerrüt şart mı?

Evet.

Temerrüt faizi alınmışsa ayrıca istenir mi?

Faizin karşılamadığı ispatlı zarar farkı istenir.

Enflasyon tek başına yeterli mi?

Kanun somut olarak temerrüt faizini aşan zararın ispatını arar.

Kusursuzluğu kim ispat eder?

Borçlu.

Zararı kim ispat eder?

Alacaklı.

Aynı davada istenir mi?

TBK m.122/2 şartlarıyla evet.

İcra takibi talebi engeller mi?

Hayır.

Kredi maliyeti dikkate alınır mı?

Nedensellik bağı ispatlanırsa dikkate alınır.

Mükerrer tazminat alınabilir mi?

Hayır; yalnız temerrüt faiziyle karşılanmayan fark tazmin edilir.

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →